độc quyền monopoly
độc quyền tự nhiên natural monopoly phân biệt đối xử về giá price discrimination
CAU HOI ON TAP
1. Hãy nêu một ví dụ về sự độc quyền do chính phủ tạo ra. Việc tạo ra độc quyển này có nhất thiết là chính sách yếu kém của nhà nước không? Hãy
giải thích. ‘
Hãy định nghĩa khái niệm độc quyền tự nhiên. Thị trường phải có quy mô như thế nào để ngành nào đó trở thành/hoặc không trở thành độc quyền tự nhiên?
Tại sao doanh thu cận biên của doanh nghiệp độc quyền lại thấp hơn giá hàng hoá? Doanh thu cận biên có thể âm không? Hãy giải thích.
Hãy vẽ đường cầu, đường doanh thu cận biên và đường chỉ phí cận biên của doanh nghiệp độc quyền và mức sản lượng tối đa hoá lợi nhuận. Hãy chỉ ra mức giá tối đa hoá lợi nhuận.
Trong đồ thị của bạn từ câu hỏi trên, hãy chỉ ra mức sản lượng tối đa hoá tổng thặng dư. Hãy chỉ ra tổn thất tải trọng do độc quyền gây ra. Hãy giải thích.
Điều gì đem lại quyền lực cho chính phủ trong việc kiểm soát sự sáp nhập doanh nghiệp? Đứng trên quan điểm phúc lợi xã hội, hãy nêu ra một lý do tốt và một lý do tổi có thể làm cho các doanh nghiệp muốn sáp nhập.
Hãy trình bày hai vấn đề phát sinh khi các cơ quan điều chỉnh cho rằng nhà độc quyền tự nhiên phải bán với giá bằng chỉ phí cận biên.
Hãy nêu hai ví dụ về phân biệt đối xử về giá. Hãy giải thích tại sao nhà độc quyền lại lựa chọn chiến lược kinh doanh này.
BÀI TẬP VÀ VẬN DỤNG
1. Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân phải đối mặt với biểu cầu về cuốn Nguyên lý kinh tế vỉ mô sắp ra đời của một tác giả nổi tiếng sau đây:
392
Giá Lượng cầu
(nghìn đông) (cuốn)
100 0
90 1.000
80 2.000
70 3.000
60 4.000
50 5.000
40 6.000
30 7.000
20 8.000
10 9.000
0 10.000
Tác giả được trả 10 triệu đồng tiền viết sách và chỉ phí cận biên của việc xuất bản cuốn sách là đại lượng không đổi và bằng 10 nghìn đồng/cuốn.
a. Hãy tính tổng doanh thu, tổng chi phí và lợi nhuận tai mỗi lượng cầu. Nếu chạy theo lợi nhuận tối đa, Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân sẽ chọn mức sản lượng nào? Họ bán sách với giá bao nhiêu?
b. Hãy tính doanh thu cận biên (nhé rang MR = ATR/AO). Doanh thu cận biên khác giá bán ở chỗ nào? Hãy giải thích.
c. Hãy vẽ các đường doanh thu cận biên, chi phí cận biên và đường cầu. Tại mức sản lượng nào đường doanh thu cận biên và đường chỉ phí cận biên cất nhau? Mức sản lượng này có ý nghĩa gì?
d. Trên đồ thị, hãy bôi đen vùng tổn thất tải trọng. Hãy giải thích bằng lời xem vùng này có ý nghĩa gì.
e. Nếu tác giả được trả 20 triệu thay vì 10 triệu đồng tiền viết sách, thì điều này ảnh hưởng như thế nào đến quyết định định giá của Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dan? Hay giải thích.
f. Hãy giả sử rằng Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân không chạy theo
mục tiêu tối đa hoá lợi nhuận, song lại quan tâm đến việc tối đa hoá hiệu
quả kinh tế. Họ sẽ bán cuốn sách với giá nào? Họ kiếm được bao nhiêu lợi nhuận tại mức giá này?
2. Giả sử nhà độc quyển buộc phải bán hàng với giá bằng tổng chỉ phí bình quân. Trên đồ thị, hãy chỉ ra giá bán và phần tổn thất tải trọng đối với xã hội so với trường hợp bán theo chỉ phí cận biên.
3. Hãy xem xét hoạt động chuyển phát nhanh. Nhìn chung đường tổng chỉ phí bình quân có dạng như thế nào? Hình dạng của đường này có thể khác nhau như thế nào giữa vùng nông thôn hẻo lánh và vùng đô thị đông dân cư? Hình dạng của đường này có thể thay đổi như thế nào theo thời gian? Hãy giải . thích.
393
BAI GIANG NGUYEN LY KINH TE VIMO
4, Gia sử Công ty Hoa sen có độc quyền về nước đóng chai bán ở Ha Nội. Nếu giá bán nước ở các vòi tăng, thì sản lượng, giá cả và lợi nhuận ở mức tối đa hoá lợi nhuận của Hoa sen là bao nhiêu? Hãy giải thích bằng lời và bằng một đồ thị.
5. Giả sử một thành phố có rất nhiều siêu thị cạnh tranh với nhau và tất cả các siêu thị này đều có chỉ phí cận biên không đổi.
a. Hay sit dung đồ thị về thị trường tạp phẩm, chỉ ra thặng dư của người sản xuất, thăng đư của người tiêu dùng và tổng thang du.
b. Giả sử các siêu thị độc lập bây giờ sáp nhập với nhau thành một cửa hàng liên hoàn. Hãy sử dụng đồ thị mới để chỉ ra mức thặng dư của người tiêu dùng, thặng dư của người sản xuất và tổng thặng dư mới. So với thị trường cạnh tranh, cái gì đã chuyển từ người tiêu dùng sang người sản xuất? Tổn thất tải trọng bằng bao nhiêu?
6. Mỹ Linh vừa hoàn thành việc ghí âm một đĩa CD mới nhất. Phòng tiêu thụ ở công ty đĩa hát xác định biểu cầu về album này như sau:
Giá Số đĩa CD
(nghìn đồng) (chiếc)
24 1.000
22 2.000
20 3.000
18 4.000
16 5.000
14 6.000
Công ty có thể sản xuất đĩa CD với chỉ phí cố định bằng 0 và chỉ phí biến đổi bằng 5 nghìn đồng/1 chiếc.
a. Hãy tính tổng doanh thu tại mức sản lượng 1.000 chiếc, 2.000 chiếc và v.v... Doanh thu cận biên của mỗi mức tăng sản lượng 1.000 chiếc bán ra là bao nhiêu?
b. Mức sản lượng nào tối đa hoá lợi nhuận? Mức giá tương ứng là bao nhiêu?
Lợi nhuận tương ứng bằng bao nhiêu?
c. Nếu là ông Bầu của Mỹ Linh, bạn sẽ khuyên Mỹ Linh yêu cầu công ty đĩa hát phải trả cho cô bao nhiêu? Tại sao?
7. Trong năm 1969, chính phủ Mỹ đã buộc tội hãng IBM là lũng đoạn thị trường máy tính. Chính phủ Mỹ lập luận (đúng) rằng phần lớn hệ thống máy tính bán ra ở Mỹ đều được IBM sản xuất. IBM lập luận (đúng) rằng trên thị trường của tất cả các loại máy tính, sản phẩm của IBM chỉ chiếm một thị phần
rất nhỏ. Nếu dựa trên những thực tế này, bạn có nghĩ rằng Chính phủ nên mở
phiên toà xét xử IBM về tội vi phạm các đạo luật chống độc quyền không?
Hãy giải thích. :
394
8. Một công ty đang cân nhắc việc xây dựng một cây cầu bắc qua sông. Cây cầu này có chỉ phí xây dựng là 2 tỷ đồng và không mất chỉ phí bảo trì. Bảng sau đây ước tính nhu cầu sử dụng cây cầu trong toàn bộ vòng đời của nó.
Giá Số lân qua cầu
Live cầu, nghìn đồng) (đơn vị: triệu. vé) 100 0 200 300 400 500 600 700 800
Ope
lLw}w[
Bi ~Ajaj~yco
a. Néu céng ty xay dựng cây cầu, giá tối đa hoá lợi nhuận của nó là bao nhiêu?
Đó có phải là mức sản lượng hiệu quả hay không? Tại sao?
b. Nếu công ty quan tâm đến việc tối đa hoá lợi nhuận, họ có xây dựng cây cầu hay không? Mức lợi nhuận hoặc thua lỗ của họ là bao nhiêu?
c. Nếu chính phủ xây dựng cây cầu, họ sẽ thu phí (giá vé) bao nhiêu?
d. Chính phủ có xây dựng cây cầu không? Hãy giải thích.
9. Công ty Traphaco giữ bản quyền sáng chế về một trong các phát minh của họ.
Giả sử quá trình sản xuất dược phẩm có chỉ phí cận biên tăng dần, hãy vẽ đồ thị minh hơa cho giá và lượng tối đa hoá lợi nhuận của Traphaco. Đồng thời, hãy chỉ ra mức lợi nhuận của họ.
b. Bây giờ giả sử chính phủ đánh thuế vào mỗi chai thuốc sản xuất ra. Trên đồ thị mới, hãy biểu thị giá và lượng mới của Traphaco. Bạn có thể so sánh với câu trả lời ở phần (a) như thế nào?
c. Mặc dù không dễ gì thấy được trên đồ thị của bạn, nhưng thuế làm giảm lợi nhuận của Traphaco. Hãy giải thích tại sao điều này lại đúng.
d. Thay vì đánh thuế trên mỗi chai thuốc, giả sử chính phủ đánh thuế Traphaco
ở mức cố định là 10 triệu đồng bất kể họ sản xuất bao nhiêu. Khoản thuế
này có ảnh hưởng như thế nào đến giá cả, sản lượng và lợi nhuận của Traphaco? Hãy giải thích.
10. Hoan, Lan và Thuỷ cùng điều hành một vũ trường duy nhất lớn ở một thành phố nhỏ. Hoan muốn bán càng nhiều đồ uống càng tốt, miễn là không thua lễ.
Lan muốn vũ trường này phải mang lại mức doanh thu cao nhất. Thuỷ lại muốn có được mức lợi nhuận cao nhất. Hãy sử dụng đường cầu và các đường chỉ phí 395
BAI GIANG NGUYEN LY KINH TE VIMO
của vũ trường đó để chỉ ra các kết hợp giữa giá và lượng thoả mãn mục tiêu của cả ba người.
11. Trong nhiều năm AT&T là đoanh nghiệp độc quyền bị điều chỉnh ở Mỹ, nó cung cấp cả dịch vụ điện thoại địa phương và đường dài.
a. Hãy giải thích tại sao ban đầu dịch vụ điện thoại đường dài là một độc quyền tự nhiên.
b. Trong hai thập kỷ qua, nhiều công ty đã cho phóng các vệ tỉnh viên thông, mỗi vệ tỉnh này có thể truyền một số lượng hạn chế các cuộc gọi. Sự gia tăng vai trò của các vệ tinh làm thay đổi cơ cấu chỉ phí dịch vụ điện thoại đường dài như thế nào?
Sau cuộc tranh chấp pháp lý kéo dài với Chính phủ Mỹ, AT&T chấp nhận cạnh tranh với các công ty khác trên thị trường dịch vụ điện thoại đường dài. Họ cũng đồng ý tách dịch vụ điện thoại địa phương ra thành công ty "Baby Bells" - một công ty vẫn chịu sự điều chỉnh chặt chẽ.
c. Tại sao cách làm này lại có biệu quả nếu có sự cạnh tranh trên thị trường dịch vụ điện thoại đường dài và sự điều chỉnh hành vi độc quyền trong hoạt động kinh doanh dịch vụ điện thoại địa phương?
12. Hãng Intel vừa phát triển một loại chíp máy tính mới, ngay lập tức họ yêu cầu được cấp bản quyền sáng chế.
a. Hãy vẽ một hình chỉ ra thặng dư của người tiêu dùng, thặng dư của người sản xuất và tổng thặng dư trên thị trường của loại chip mới này.
b.. Điều gì xảy ra đối với ba chỉ tiêu phản ánh thặng dư này nếu doanh nghiệp có thể phân biệt đối xử về giá một cách hoàn hảo? Tổn thất tải trọng thay đổi như thế nào? Thặng dư chuyển từ ai sang ai?
13. Hãy giải thích tại sao nhà độc quyền luôn sản xuất mức sản lượng mà tại đó đường cầu co giãn. (Gợi ý: nếu cầu không co giãn và doanh nghiệp tăng giá cả, thì điều gì sẽ xảy ra đối với tổng doanh thu và tổng chi phí?)
14. Ba công ty xe hơi khổng lồ của Mỹ là GM, Ford, va Chrysler. Néu day là các công ty xe hơi duy nhất trên thế giới, họ sẽ có rất nhiều sức mạnh độc quyền. Chính phủ Mỹ có thể thực hiện hành động nào để tạo ra sức mạnh độc quyển cho các công ty này? (Gợi ý: Chính phủ Mỹ đã thực hiện hành động như vậy vào những năm 1980.)
15. Ca sỹ Hồng Nhung nắm độc quyền về một nguồn lực khan hiếm: đó là bản thân cô. Cô là người duy nhất có thể thực hiện ca nhạc Hồng Nhung. Điều này có hàm ý rằng chính phủ nên điểu chỉnh giá vé các buổi hoà nhạc của cô không? Tại sao?
16. Nhiều chiến lược phân biệt đối xử về giá gắn với một số chi phí. Ví dụ, các phiếu giảm giá tiêu tốn thời gian và nguồn lực của cả người mua và người bán.
396
Câu hỏi này xem xét các tác động của sự phân biệt đối xử về giá gây ra chỉ phí.
Để đơn giản, hãy giả dinh rang chi phí sản xuất của nhà độc quyền tỷ lệ thuận với sản lượng và do vậy chỉ phí bình quân và chi phí cận biên không thay đổi và bằng nhau.
a. Hãy vẽ các đường chỉ phí, đường cầu và đường doanh thu cận biên của nhà độc quyền. Hãy chỉ ra giá bán của nhà độc quyền khi không có sự phân biệt đối xử về giá.
Trên đồ thị hãy đánh dấu vùng diện tích tương đương với lợi nhuận độc quyền và gọi nó là X. Hãy đánh dấu vùng diện tích tương đương với thặng dư của người tiêu dùng và gọi nó là Y. Đánh dấu vùng điện tích tương đương với tổn thất tải trọng và gọi nó là Z.
Bây giờ giả sử nhà độc quyền có thể phân biệt đối xử về giá một cách hoàn hảo. Lợi nhuận của nhà độc quyền là bao nhiêu? (Hãy trình bày lời giải theo XYvàZ.)
Lợi nhuận của nhà độc quyền thay đổi như thế nào khi có phân biệt đối xử về giá? Tổng thặng dư thay đổi như thế nào khi có phân biệt đối xử về giá?
Mức thay đổi nào lớn hơn? Hãy giải thích. (Hãy trình bày lời giải theo X, Y và Z.)
Bây giờ giả sử có một số chỉ phí phát sinh đối với sự phân biệt đối xử về giá.
Để mô hình hoá chỉ phí này, hãy giả định rằng nhà độc quyền phải trả một khoản chỉ phí cố định C dé phan biệt đối xử về giá. Nhà độc quyền đưa ra quyết định như thế nào về việc nên hay không nên trả khoản chỉ phí cố định này? (Hãy trình bày lời giải theo Ä, Y và Z.)
Nhà hoạch định xã hội nhân từ, người quan tâm đến tổng thặng dư, sẽ ra quyết định như thế nào vẻ việc nhà độc quyền nên hay không nên phân biệt đối xử về giá? (Hãy trình bày lời giải theo X⁄, Ÿ và Z.)
So sánh câu trả lời của bạn trong các phần (e) va (f). Động cơ phân biệt đối xử về giá của nhà độc quyền khác với nhà hoạch định xã hội nhân từ như thế nào? Nhà độc quyền có thể phân biệt đối xử về giá khi xã hội không mong
muốn không?
397
,BÀI GIẢNG NGUYÊN LY KINH TE VIMO
Bài 16