NGHIÊN CỨU TÌNH HUỐNG: HAI CÁCH ĐỂ CẮT GIẢM LƯỢNG CẦU VE THUỐC LÁ
IV. KẾT HỢP ĐƯỜNG CUNG VÀ ĐƯỜNG CẦU VỚI NHAU
1. TRẠNG THÁI CÂN BẰNG
Hình 4.8 vẽ đường cung và đường cầu của thị trường trên cùng hệ trục toạ độ. Hãy chú ý rằng có một điểm mà tại đó đường cung và đường cầu cất nhau.
Các nhà kinh tế gọi giao điểm này là rạng thái cân bằng của thị trường. Mức giá mà tại đó hai đường này cắt nhau được gọi là giá cân bằng và lượng hàng
bán ra được gọi là lượng cân bằng. Trong hình 48, giá cân bằng là 2 nghìn đồng một cốc kem và lượng cân bằng là 7 cốc kem.
Nếu xem trong từ điển, bạn sẽ thấy trạng thái cân bằng được định nghĩa là tình huống mà các lực lượng khác nhau cân bằng với nhau. Chúng ta cũng dùng từ này theo nghĩa đó để mô tả trạng thái cân bằng của thị trường. Tại mức giá cân bằng, lượng hàng mà người mua sẵn sàng và có khả năng mua đúng bằng lượng hàng hoá mà người bán sẵn sàng và có khả năng bán. Giá cân bằng đôi khi còn được gọi là giá làm cân bằng cung câu, vì tại mức giá 93
BAI GIANG NGUYEN LY KINH TE VIMO
này, mọi người trên thị trường đều cảm thấy thoả mãn với việc mình đã làm:
người mua đã mua được tất cả những thứ họ muốn mua, còn người bán đã bán được tất cả những thứ mà họ muốn bán và vì vậy không có động cơ để thay đổi hành vi.
Giá kem 3.00
ung 2.50
id can bang Trang thai
2.00 eT can bang
1.50 1 ' 1
1.00 1 \ Cou
0,50 1 ¡Lượng cân bằng
I 1 /
012345 6789 101112 Luong kem
Hình 4.8. Trạng thái cân bằng cung cầu. Trạng thái cân bằng được xác định khi đường cung và đường cầu cắt nhau. Tại mức giá cân bằng, lượng cung bằng lượng câu. Trong trường hợp của chúng ta, giá cân bằng là 2 nghìn đồng: tại mức giá này, 7 cốc kem được cung ứng và 7 cốc kem có nhu cầu.
Hành động của người mua và người bán đương nhiên làm cho thị trường chuyển tới trạng thái cân bằng cung cầu. Để hiểu tại sao, chúng ta hãy xem xét điều gì xảy ra khi giá thị trường khác với giá cân bằng.
Trước hết chúng ta hãy xem xét tình huống giá thị trường cao hơn giá cân bằng như trong phần (a) của hình 4.9, Tại mức giá 2,5 nghìn đồng một cốc kem, lượng hàng hoá được cung ứng (10 cốc kem) vượt quá lượng cầu (4 cốc kem).
Thị trường có sự hăng đi về hang hoá: các nhà cung cấp không thể bán hết lượng hàng mà họ muốn bán tại mức giá hiện hành. Khi có sự thăng dư kem trên thị trường kem, những người bán sẽ nhận thấy tủ lạnh của mình ngày càng chất đầy kem và họ muốn bán hết số kem dôi ra, nhưng không thể bán được. Họ phản ứng lại tình trạng này bằng cách cắt giảm giá bán. Giá tiếp tục giảm cho tới khi thị trường đạt tới trạng thái cân bằng. Chỉ tại trạng thái cân bằng (mức
thặng dư bằng 0), người bán mới bán hết lượng hàng mà họ muốn bán và không có động cơ thay đổi giá bán nữa.
94
Giá kem Giá kem
Thiếu; hụt
1 1 1 '
—- 7
0 4 10 Lượng kem 4 1Ô Lượng kem
Lượng cầu Lượng cung Lượng cung Lượng cầu
(a) Dư cung (b) Dư cầu
Hình 4.9. Thị trường không nằm trong trạng thái cân bằng. Trong phần (4), thị trường có sự thăng dư. Vì giá thị trường 2,5 nghìn đồng cao hơn mức giá cân bằng, nên lượng cung (10 cốc kem) vượt quá lượng cầu (4 cốc kem). Các nhà cung cấp tìm cách tăng mức bán ra bằng cách cắt giảm giá kem và điều này làm cho giá chuyển tới mức cân bằng. Trong phân (b), thị trường có sự thiếu hụt. Vì giá thị trường 1,5 nghìn đông thấp hơn mức giá cân bằng, nên lượng cầu (10 cốc kem) vượt quá lượng cung (4 cốc kem). Vì có quá nhiễu người tim mua lượng hàng ít ỏi, nên các nhà cung cấp lợi dụng tình trạng thiếu hụt để tăng giá.
Bởi vậy trong cả hai trường hợp, sự điều chỉnh của giá cả dẫu chuyển thị trường tới trạng thái cân bằng cưng cẩu.
Bây giờ chúng ta hãy xem xét tình huống giá thị trường thấp hơn giá cân bằng như trong phần (b) của hình 4.9. Trong tình huống này, giá kem bằng 1,5 nghìn đồng một cốc và lượng cầu vượt quá lượng cung. Thị trường có sự /hiếu hụt hàng hoá: những người có nhu cầu không thể mua được toàn bộ lượng hàng mà họ muốn mua tại mức giá hiện hành. Khi tình trạng thiếu hụt xuất hiện trên thị trường kem, người mua phải xếp hàng rồng rắn để mua được một vài cốc kem hiện có. Do có quá nhiều người tìm mua một lượng hàng ít ỏi, người bán phản ứng lại tình trạng thiếu hụt bằng cách tăng giá bán mà không bị mất doanh thu. Khi giá cả tăng, thị trường lại chuyển tới trạng thái cân bằng.
Như vậy, hoạt động của nhiều người bán và người mua tự động đẩy giá thị
trường tới mức giá cân bằng. Khi thị trường đạt tới trạng thái cân bằng của 95
BAI GIANG NGUYEN LY KINH TE VIMO
mình, tất cả người bán và người mua đều thoả mãn và không thay đổi hành vi.
Do vậy, không có áp lực nào đẩy giá cả tăng lên hoặc giảm xuống. Việc trạng thái cân bằng đạt được nhanh đến mức nào tất nhiên còn tuỳ thuộc vào chỗ giá cả điều chỉnh nhanh hay chậm. Song trong hầu hết các thị trường tự do, tình trạng thặng dư hay thiếu hụt chỉ mang tính chất tạm thời, vì giá cả có thể chuyển tới mức cân bằng của nó. Dĩ nhiên, hiện tượng này phổ biến đến mức đôi khi người ta gọi nó là quy luật cung cầu: giá cả của bất kỳ hàng hoá nào cũng điều chỉnh để làm cho cung và cầu về nó cân bằng nhau.