Chúng ta hãy xem xét nhu cầu của mình về kem. Bạn làm thế nào để quyết định nên mua bao nhiêu kem mỗi tháng, và những yếu tố nào ảnh hưởng tới quyết định của bạn? Sau đây là một số câu trả lời mà bạn có thể đưa ra.
Giá cả
Nếu giá kem tăng so với mức giá ban đầu là 2 nghìn đồng một cốc, bạn sẽ mua ít kem hơn. Thay vào đó, bạn có thể mua món sữa chua đông lạnh. Nếu giá kem giảm so với giá ban đầu là 2 nghìn đồng một cốc, bạn sẽ mua nhiều kem hơn. Vì lượng cầu về kem giảm khi giá tăng và tăng khi giá giảm, nên chúng 1a nói lượng cầu có quan hệ nghịch với giá cả. Mối quan hệ giữa giá cả và lượng cầu này đúng với hầu hết hàng hoá trong nền kinh tế. Trên thực thế, nó có tác dụng rộng rãi đến mức các nhà kinh tế gọi nó là iuật cầu: nếu các yếu tố khác không thay đổi, thì khi giá một hàng hoá tăng, lượng cầu về nó sẽ giảm.
Thu nhập
Điều gì xảy ra đối với nhu cầu về kem của bạn nếu bạn mất việc làm trong mùa hè? Khả năng cao nhất là nó sẽ giảm. Mức thu nhập thấp hơn hàm ý bạn có tổng chỉ tiêu thấp hơn và vì vậy bạn chỉ tiêu ít hơn để mua một số hàng hoá - hoặc có thể là hầu hết các hàng hoá. Nếu nhu cầu về một hàng hoá giảm khi thu nhập giảm, thì hàng hoá này được gọi là hàng thông thường.
Không phải mọi hàng hoá đều là hàng thông thường. Nếu nhu cầu về một hàng hoá tăng khi thu nhập giảm, thì hàng hoá này được gọi là hàng cấp thấp.
Việc đi xe buýt là một ví dụ về hàng cấp thấp. Khi thu nhập của bạn giảm, ít khả năng bạn sẽ mua một chiếc xe máy hay đi tắc xi, mà nhiều khả năng bạn sẽ đi xe buýt.
Giá các hàng hoá liên quan
Chúng ta hãy giả sử giá món sữa chua đông lạnh giảm. Luật cầu nói rằng bạn sẽ mua nhiều sữa chua đông lạnh hơn. Đồng thời, có thể bạn sẽ mua ít kem hơn.
Vì kem và sữa chua đông lạnh là hai món tráng miệng lạnh, ngọt và béo, nên chúng thoả mãn được những nguyện vọng tương tự nhau. Khi sự giảm giá của một hàng hoá làm giảm lượng cầu về hàng hoá khác, chúng ta gọi hai hàng hoá này là hàng thay thế cho nhau. Hàng thay thế thường là một cặp hàng hoá được sử dụng thay thế cho nhau, chẳng hạn xúc xích nóng và bánh mỳ kẹp thịt, áo thun và áo sơ mí, vé xem phim và tiền thuê băng.
Bây giờ chúng ta hãy giả sử giá cà phê giảm. Theo luật cầu, bạn sẽ mua nhiều cà phê hơn. Nhưng trong trường hợp này bạn cũng mua đường nhiều hơn, vì cà phê và đường thường được uống kèm với nhau. Khi sự giảm sút giá của một hàng hoá làm tăng nhu cầu về hàng hoá khác, hai hàng hoá được gọi là 80
hàng bổ sung cho nhau. Hàng bổ sung thường là một cặp hàng hoá được sử dụng cùng nhau như cà phê và đường, xăng và xe máy, máy tính và phần mềm.
Thị hiếu
Yếu tố rõ ràng nhất quyết định nhu cầu của bạn là thị hiếu của bạn. Nếu thích kem, bạn mua kem nhiều hơn. Các nhà kinh tế thường không tìm cách lý giải thị hiếu của con người vì nó hình thành từ các yếu tố lịch sử và tâm lý nằm ngoài phạm vỉ nghiên cứu của kinh tế học. Tuy nhiên, họ cũng chú ý phân tích xem điều gì xảy ra khi thị hiếu thay đổi.
Kỳ vọng
Kỳ vọng, tức nhận định, dự kiến của bạn về tương lai có thể tác động tới nhu cầu hiện tại của bạn về hàng hoá và dịch vụ. Chẳng hạn, nếu dự kiến kiếm được nhiều thu nhập hơn trong tháng tới, bạn có thể sắn sàng hơn trong việc chỉ tiêu một phần tiền tiết kiệm hiện tại để mua kem. Ví dụ khác là nếu dự kiến giá kem ngày mai sẽ giảm, bạn có thể không sẵn sàng mua một cốc kem với giá hiện tại.
2. BIỂU CẦU VÀ ĐƯỜNG CẦU
Chúng ta đã nhận thấy rằng nhiều biến số quyết định lượng kem mà một người có nhu cầu. Hãy tưởng tượng ra rằng chúng ta giữ cho tất cả các biến số này không thay đổi, /rử một biến số là giá cả. Chúng ta hãy xét xem giá cả tác động tới lượng cầu về kem như thế nào.
Bảng 4.1 cho biết số cốc kem mà anh An mua mỗi tháng tại các mức giá kem khác nhau. Nếu kem được cung cấp miễn phí, An sẽ ăn 12 cốc. Với giá 0,50 nghìn đồng một cốc, An mua 10 cốc. Khi giá tiếp tục tăng lên, An mua ngày càng ít kem hơn. Khi mức giá bằng 3 nghìn đồng, An không mua một cốc kem nào cả. Bảng 4.1 là một biểu câu, tức một bảng chỉ ra mối quan hệ giữa giá của một hàng hoá và lượng cầu. (Các nhà kinh tế sử dụng từ biểu vì bảng này có các cột con số song song với nhau như biểu ghi giờ tàu chạy).
Giá một cốc kem Lương cầu về kem
0,00 12
0,50 10
1,00 8
1.50 6
2,00 4
2,50 2
3,00 0
Bảng 4.1. Biểu cầu của An. Biểu câu chỉ ra lượng câu tại mỗi mức giá.
81
BAI GIANG NGUYEN LY KINH TE VIMO
Giá kem 3,00
2,50 †---"
2,00 corres
oe 1,50 1.00
DAfPrrrctr-7 ocr ty
Oo _— seF--~ w pE---- ta
Hình 4.1. Đường cầu của An. Đường cầu này là đô thị được vẽ bằng số liệu của bảng 4.1. Nó cho biết lượng câu về một hàng hoá thay đổi như thế nào khi giá của nó thay đổi. Vì giá thấp hơn làm tăng lượng cầu, nên đường cầu đốc xuống.
3. CETERIS PARIBUS - NHỮNG CÁI KHÁC KHÔNG THAY ĐỔI
Mỗi khi nhìn thấy đường cầu, bạn cần nhớ rằng nó được vẽ cho trường hợp nhiều biến số khác không thay đổi. Đường cầu của anh An trong hình 4.1 cho thấy điều gì xảy ra đối với lượng kem mà anh An muốn mua khi chỉ có giá kem thay đổi. Đường cầu được vẽ với giả định rằng thu nhập, thị hiếu, kỳ vọng của anh An và giá các hàng hoá liên quan không thay đổi.
Các nhà kinh tế sử dụng thuật ngữ ceferis paribus để nhấn mạnh rằng tất cả các biến số có liên quan, ứr biến số đang nghiên cứu, được giữ cho không thay đổi. Thành ngữ la tỉnh này có nghĩa đen là “những cái khác không thay đổi”.
Đường cầu đốc xuống vì, nếu những cái khác không thay đổi, giá thấp hơn thì lượng cầu sẽ cao hơn.
Mặc dầu cụm từ những cái khác không thay đổi được áp dụng cho tình huống giả định, trong đó một số biến số được giả định không thay đổi, nhưng trong thực tế, nhiều sự vật đồng thời thay đổi. Vì lý do này, khi sử dụng các công cụ cung cầu để phân tích một biến cố hoặc chính sách kinh tế, vấn để quan trọng là phải nhớ rằng cái gì được giữ cho không thay đổi, còn cái gì thì không.
82
4. CAU THI TRUONG VÀ CẦU CÁ NHÂN
Cho đến giờ chúng ta chỉ nói về nhu cầu về hàng hoá của một cá nhân.
Để phân tích phương thức vận hành của thị trường, chúng ta cần xác định mức cầu thị trường, tức tổng số nhu cầu cá nhân về một hàng hoá hay dịch vụ cụ thể.
Bảng 4.2 là biểu cầu về kem của hai cá nhân là An và Hoa. Biểu cầu của An cho chúng ta biết lượng kem mà anh muốn mua và biểu cầu của Hoa cho chúng ta biết lượng kem mà cô muốn mua. Cầu thị trường là tổng số nhu cầu của hai
người này. -
Vì cầu thị trường hình thành từ nhu cầu cá nhân, nên nó phụ thuộc vào tất cả các yếu tố quyết định nhu cầu của những người mua cá biệt. Do vậy, như cầu thị trường phụ thuộc vào thu nhập của người mua, thị hiếu, kỳ vọng và giá cả của các hàng hoá liên quan. Ngoài ra, nó còn phụ thuộc vào số người mua. (Nếu có thêm người tiêu dùng khác là Bảo cùng ăn kem với An và Hoa, lượng cầu thị trường sẽ cao hơn tại mọi mức giá.) Biểu cầu trong bảng 4.2 cho thấy điều gì xảy ra đối với lượng cầu nếu giá thay đổi, trong khi tất cả các biến số khác quyết định lượng cầu đều được giữ cho không thay đổi.
Giá một cốc kem An Hoa Lương câu thị trường
0,00 12 + 7 = 19
0,50 10 6 16
1,00 8 5 13
1,50 6 4 10
2,00 4 3 7
2,50 2 2 4
3,00 0 1 1
Bảng 4.2. Biểu cầu cá nhân và biểu cầu thị trường. Lượng cầu trên một thị trường là tổng lượng cầu của tất cả người mua.
Hình 4.2 vẽ các đường cầu tương ứng với những biểu cầu này. Hãy chú ý
rằng chúng ta cộng các đường cầu cá nhân theo phương nằm ngang để có đường cầu thị trường. Nghĩa là, để xác định tổng lượng cầu tại bất kỳ mức giá nào, chúng ta cũng cộng lượng cầu của các cá nhân xác định được trên trục hoành của đường cầu cá nhân. Vì quan tâm tới việc phân tích phương thức vận hành của thị trường, nên chúng ta thường sử dụng đường cầu thị trường. Đường cầu thị trường cho thấy tổng lượng cầu về một hàng hoá thay đổi như thế nào khi giá của nó thay đổi.
83
BAI GIANG NGUYEN LY KINH TE VIMO
Nhu cầu của An Nhu cầu của Hoa
Giá kem Giá kem
3. 00 3.00
2.50 2.50
2.00 F--- h 2.00
1 1 1 1
1.30 1.50 Ị
' (
1.00 1 1.00 (
1 t 1
0,50 ' 0,50 !
t 1
i 1
1 1
0123 4567891011 12 Luong 012 3 45 67 Lượng kem
kem
Nhu cầu thị trường = Nhu cầu của An + Nhu cầu của Hoa
Giá kem
3.00 2.50
2.00E---T 1.50
1.00
0,50 012 3 45 67809101112 13 14 1516171819 Luong kem
Bảng 4.1. Nhu cầu thị trường là tổng số nhu cầu cá nhân. Đường cầu của một thị trường được xác định bằng cách cộng theo phương nằm ngang tất cả các đường câu cá nhân. Tại mức giá bằng 2 nghìn đồng, An muốn mua 4 cốc kem và Hoa muốn mua 3 cốc kem. Lượng câu trên thị trường tại mức giá này bằng 7 cốc kem.
34