Việc đến trường làm tăng tiền lương vì nó làm tăng năng suất, hay nó chỉ có vẻ làm tăng năng suất vì người có năng lực cao thường tiếp tục học lên cao hơn?
Câu hỏi này rất quan trọng đối với việc đánh giá các lý thuyết khác nhau về giáo dục và đối với việc đánh giá các chính sách giáo dục khác nhau.
Nếu nhà kinh tế được phép tiến hành các thực nghiệm có kiểm soát như nhà hoá học trong phòng thí nghiệm, thì việc trả lời câu hỏi này sẽ dé dàng. Chúng ta có thể lựa chọn một số đối tượng trong độ tuổi đi học và chia ngẫu nhiên họ thành nhiều nhóm. Trong mỗi nhóm, chúng ta yêu cầu số năm đi học khác 482
Bài 19. Thu nhập và sự phân biệt đối xử
nhau. Bằng cách so sánh sự chênh lệch về trình độ đào tạo đạt được và sự chênh lệch tiền lương sau đó của các nhóm khác nhau, chúng ta có thể biết được trong thực tế giáo dục có làm tăng năng suất không. Do các nhóm được chọn một cách ngẫu nhiên, nên chúng ta có thể đảm bảo rằng sự chênh lệch về tiền lương không phải do sự khác nhau về năng lực tự nhiên.
Mặc dù việc tiến hành một thực nghiệm như vậy có vẻ rất khó thực hiện, song các đạo luật ở nhiều nước đã tình cờ cung cấp một thực nghiệm tự nhiên rất giống thực nghiệm trên. Chẳng hạn theo luật định, mọi học sinh Mỹ buộc phải đến trường, song các quy định lại thay đổi từ bang này sang bang khác.
Một số bang cho phép học sinh bỏ học ở lứa tuổi 16, trong khi các bang khác yêu cầu học sinh phải đến trường cho tới tuổi 17 hoặc 18. Ngoài ra, các quy định còn thay đổi theo thời gian. Ví dụ, trong khoảng thời gian từ 1970 đến 1980, bang Wyoming đã giảm tuổi buộc phải đến trường từ 17 xuống con 16, trong khi bang Washington tăng tuổi buộc phải đến trường từ 16 lên 18. Sự thay đổi này giữa các bang và theo thời gian đã cung cấp số liệu phục vụ cho quá trình nghiên cứu ảnh hưởng của giáo dục bắt buộc.
Thậm chí trong cùng một bang, các quy định về giáo dục bắt buộc cũng có những ảnh hưởng khác nhau đối với những cá nhân khác nhau. Học sinh bắt đầu đến trường ở những lứa tuổi khác nhau, tuỳ thuộc vào tháng sinh của chúng.
Song tất cả học sinh đêu có thể rời trường học ngay khi chúng đạt đến độ tuổi tối thiểu mà luật pháp cho phép. Chúng không bị buộc phải kết thúc năm học.
Kết quả là, những học sinh bắt đầu đến trường ở độ tuổi tương đối sớm phải có thời gian đi học nhiều hơn những học sinh bắt đầu đến trường ở độ tuổi tương đối muộn. Khoảng biến thiên này giữa các học sinh trong cùng một bang cung cấp cho chúng ta một cách nghiên cứu tác động của giáo dục bắt buộc.
Trong một bài báo công bố trong số tháng 11 năm 1991 của Tạp chí Kinh tế hàng quý, các nhà kinh tế lao động Joshua Angrist và Alan Krueger đã sử dụng, thực nghiệm tự nhiên này để nghiên cứu mối quan hệ giữa số năm đi học và tiền lương. Do thời gian bất buộc đến trường của mỗi học sinh phụ thuộc vào bang cư trú và tháng sinh của chúng, chứ không phụ thuộc vào năng lực tự nhiên, nên chúng ta có thể bóc tách tác động làm tăng năng suất của giáo dục ra khỏi tác động phát tín hiệu về năng lực. Theo nghiên cứu. của Angrist và Krueger, những học sinh bị buộc phải đi học nhiều hơn có tiền lương cao hơn nhiều so với những học sinh có thời gian đi học ngắn hơn. Phát hiện này chỉ ra rằng giáo dục thực sự đã làm tăng năng suất của người lao động như lý thuyết vốn nhân lực dự báo.
Mặc dù việc chứng minh ích lợi của giáo dục bắt buộc rất hữu ích, song bản thân nó không cho chúng ta biết có nên áp dụng luật này không. Việc đánh giá chính sách đòi hỏi một phân tích hoàn chỉnh hơn về chỉ phí và ích lợi. Ít nhất, 483
BAI GIANG NGUYEN LY KINH TE VIMO
chúng ta cần phải so sánh những ích lợi của giáo dục bắt buộc với chi phí cơ hội - tức tiền lương mà học sinh đó lẽ ra có thể kiếm được nếu bỏ học. Ngoài ra, việc bắt buộc học sinh đi học có thể gây ra những ảnh hưởng ngoại hiện đối với các cá nhân khác trong xã hội. Một mặt, việc bắt buộc đến trường có thể làm giảm tỷ lệ tội phạm, bởi vì những thiếu niên bỏ học có nhiều nguy cơ tham gia vào hoạt động tội phạm cao hơn. Mặt khác, những học sinh đi học chỉ vì chúng bị buộc phải làm như vậy có thể ảnh hưởng xấu đến việc học tập của những học sinh khác - những người muốn được đi học.
4. HIỆN TƯỢNG SIÊU SAO
Mặc dù hầu hết diễn viên có thu nhập thấp và thường phải kiếm sống bằng
cách làm thêm những công việc khác, chẳng hạn hầu bàn, song trong năm 1997, điễn viên Robin William lại kiếm được tới 23 triệu đô la. Tương tự như vậy, mặc dù hầu hết mọi người chơi bóng đá vì sở thích, nhưng Ronaldo lại kiếm được 9 triệu đô la một năm trong vai trò một tiền đạo nhà nghề. Robin William và Ronaldo là những siêu sao trong lĩnh vực của họ và sức quyến rũ của họ đối với công chúng được phản ánh lại bằng những khoản thu nhập khổng lồ.
Tai sao Robin William va Ronaldo kiém được nhiều tiền như vậy? Không có gì đáng ngạc nhiên khi có sự chênh lệch thu nhập trong cùng một nghề.
Người thợ mộc lành nghề có thể kiếm được nhiều tiền hơn người thợ mộc loại xoàng, còn những người thợ nước giỏi có thể kiếm được nhiều tiền hơn những người thợ nước tầm thường. Năng lực và nỗ lực của mỗi người khác nhau và những khác biệt này dẫn đến sự chênh lệch về thu nhập. Song người thợ mộc và thợ nước giỏi nhất cũng không thể kiếm được hàng tỷ đồng như các diễn viên và nhà thể thao nổi tiếng. Vậy chúng ta lý giải sự chênh lệch qua lớn này như thế nào?
Để hiểu được những khoản thu nhập khổng lô của Robin William và
Ronaldo, chúng ta cần xem xét các đặc tính của loại thị trường mà Robin William và Ronaldo bán dịch vụ của họ. Thị trường của các siêu sao có hai đặc
điểm:
¢ Moi khach hang trên thị trường đều muốn thưởng thức hàng hoá được nhà
sản xuất xuất sắc nhất cung cấp.
© Hang hod được sản xuất ra với công nghệ ma nha san xuất xuất sắc nhất có thể cung cấp cho mọi khách hàng với chỉ phí thấp.
- Nếu Robin William là diễn viên hay nhất, mọi người sẽ muốn xem bộ phim tiếp theo của anh ta; việc xem hai bộ phim do một diễn viên hay bằng nửa Robin William đóng không phải là sự thay thế tốt. Hơn nữa, nhiều người có thể
484
Bài 19. Thu nhập và sự phân biệt đối xử
cùng nhau thưởng thức bộ phim hài do Robin William đóng. Do dễ dàng sao một bộ phim thành nhiều phiên bản, nên Robin William có thể cùng lúc cung cấp dịch vụ của mình tới hàng triệu người. Tương tự như vậy, do các trận đấu bóng được phát sóng trên tỉ vi, nên hàng triệu cổ động viên có thể thưởng thức
những kỹ năng thể thao siêu việt của Ronaldo.
Bây giờ chúng ta có thể thấy được tại sao lại không có các siêu sao thợ mộc và thợ nước. Trong điều kiện những cái khác không đổi, mọi người thích sử dụng người thợ mộc xuất sắc nhất. Nhưng không giống diễn viên điện ảnh, một người thợ mộc chỉ có thể cung cấp dịch vụ của mình cho số lượng hạn chế khách hàng. Mặc dù người thợ mộc giỏi nhất có thể kiếm được thu nhập cao hơn đôi chút so với người thợ mộc trung bình, nhưng người thợ mộc trung bình
vẫn có thể kiếm được đủ số tiền để có cuộc sống khá giả.