nghèo nhất. Mặc dù việc tinh toán mức độ bất bình đẳng là công việc rất khó khăn, nhưng rõ ràng trong xã hội chúng ta, mức độ bất bình đẳng lớn hơn rất nhiều sơ với đề xuất của Plato.
Một trong các nguyên lý của kinh tế học thảo luận ở bài 1 là: chính phủ đôi khi cải thiện được kết cục thị trường. Tuy nhiên, có rất ít ý kiến thống nhất về cách áp dụng nguyên lý này đối với phân phối thu nhập. Các nhà triết học và hoạch định chính sách ngày nay không thống nhất được với nhau về việc mức độ bất bình đẳng về thu nhập như thế nào thì được coi là chấp nhận được, hoặc ngay cả việc chính sách công cộng có nên làm thay đổi phân phối thu nhập không. Nhiều cuộc tranh luận công khai đã phản ánh sự bất đồng này. Ví dụ, mỗi khi thuế tăng, các nhà làm luật đều tranh luận về mức thuế đánh vào người giàu, trung lưu và người nghèo.
Một nguyên lý khác trong các nguyên lý của kinh tế học là: mọi người phải đối mặt với sự đánh đổi. Nguyên lý này rất quan trọng khi xem xét vấn đề bất bình đẳng về kinh tế. Các chính sách gây bất lợi cho người giàu và làm lợi cho người nghèo đã làm giảm động cơ làm giàu. Do vậy, các nhà hoạch định chính sách phải đối mặt với sự đánh đổi giữa bình đẳng và hiệu quả. Nói bằng hình ảnh, chiếc bánh càng được chia đều thì nó càng nhỏ. Đây là bài học liên quan đến phân phối thu nhập mà mọi người đều nhất trí.
TÓM TẮT
Những số liệu về phân phối thu nhập cho thấy có sự bất bình đẳng lớn trong xã hội. 20 phần trăm gia đình giàu nhất kiếm được gần gấp mười lần thu nhập của 20 phần trăm gia đình nghèo nhất.
Do trợ cấp hiện vật, vòng đời kinh tế, thu nhập tạm thời và cơ động kinh tế rất quan trọng đối với hiểu biết về sự chênh lệch thu nhập, nên rất khó phản ánh mức độ bất bình đẳng trong xã hội khi chỉ sử dụng số liệu về phân phối thu nhập trong một năm nào đó. Khi những yếu tố này được tính đến, chúng có xu hướng cho thấy phúc lợi kinh tế được phân phối bình đẳng hơn so với thu nhập
hàng năm.
Các nhà triết học chính trị có quan điểm khác nhau về vai trò của chính phủ trong việc thay đổi phân phối thu nhập. Những người ủng hộ thuyết vị lợi (ví dụ Stuart Mill) chon céch phân phối thu nhập sao cho tối đa hoá tổng ích lợi của các thành viên trong xã hội. Những người theo chủ nghĩa tự do (ví dụ John Rawls) xác định phân phối thu nhập như thể chúng ta đang ở sau một "bức màn
bí mật” và nó làm cho chúng ta không biết trạm dừng chân trong cuộc đời của chính chúng ta. Những người theo thuyết vị lợi tự do (ví dụ Robert Nozick) cho rằng chính phủ nên bảo vệ các quyền cá nhân nhằm đảm bảo cho một tiến trình công bằng, nhưng sau đó không nên can thiệp vào sự bất bình đẳng thể hiện ở kết quả phân phối thu nhập cuối cùng.
518
Bài 20. Sự bất bình đẳng về thu nhập và tỉnh trạng nghèo khổ
Nhiều chính sách khác nhau được hoạch định để trợ giúp người nghèo - luật về tiên lương tối thiểu, phúc lợi, thuế thu nhập âm và trợ cấp hiện vậi. Mặc dù mỗi chính sách giúp cho một số gia đình thoát khỏi tình trạng nghèo khổ, nhưng chúng cũng có những tác động phụ không mong muốn. Do sự trợ giúp tài chính giảm khi thu nhập tăng, nên người nghèo thường phải đối mặt với thuế suất biên rất cao. Thuế suất cận biên cao làm giảm động cơ tự giải thoát khỏi nghèo khổ của các gia đình nghèo.
NHỮNG KHÁI NIỆM THEN CHỐT
tỷ lệ nghèo khổ poverty rate
ngưỡng nghèo khổ poverty line
trợ cấp hiện vật in kind transfer
vòng đời life cycle
thu nhập thường xuyên permanent income
thuyết vị lợi utilitarianism
ích lợi utility
chi nghĩa tự do liberalism
tiêu chuẩn tối da hod cái tối thiểu - maximin criterion thuyết vị lợi tự do libertarianism
phúc lợi xã hội welfare
Thuế thụ nhập âm negative income tax
CAU HOI ON TAP
1. 20 phần tram dân số giàu nhất ở Mỹ kiếm được gấp hai, gấp bốn hay gấp mười lần thu nhập của 20 phần trăm số người nghèo nhất?
2. Bất bình đẳng về thu nhập ở Mỹ có mức độ trầm trọng như thế nào khi so sánh với các quốc gia khác trên thế giới?
3. Nhóm người nào trong xã hội có nguy cơ sống trong nghèo khổ lớn nhất?
4. Tai sao su thay đổi thu nhập tạm thời và vòng đời lại gây khó khăn cho việc
phản ánh mức độ bất bình đẳng?
5. Một người theo thuyết vị lợi, một người theo chủ nghĩa tự do và một người theo thuyết vị lợi tự do xác định mức độ bất bình đẳng chấp nhận được về thu nhập là bao nhiêu?
6. Những ưu và nhược điểm của hình thức trợ cấp hiện vật cho người nghèo là gì?
7. Hãy cho biết các chương trình chống đói nghèo có thể làm giảm động cơ
lao động của người nghèo như thế nào? Bạn có thể khắc phục nhược điểm
này như thế nào? Chính sách do bạn đề xuất có những hạn chế gì?
519
BAI GIANG NGUYEN LY KINH TE VIMO
BAI TAP VA VAN DUNG
1. Bảng 20.2 cho thấy sự bất bình dang về thu nhập ở Mỹ đã tăng trong 20 năm qua. Một số yếu tố gây sự gia tăng này đã được thảo luận trong bài 19. Chúng là những nhân tố nào?
2. Bảng 20.4 cho thấy tỷ lệ trẻ em trong các gia đình có thu nhập dưới ngưỡng nghèo khổ gần gấp đôi tỷ lệ người già trong những gia đình này. Sự phân bổ nguồn lực của chính phủ cho các chương trình xã hội khác nhau có thể gây ra hiện tượng này như thế nào? (Gợi ý: xem bài 12)
3. Các nhà kinh tế thường coi sự biến động thu nhập trong vòng đời của con người là dạng biến động thu nhập tạm thời xung quanh mức thu nhập thường xuyên hay cả đời. Hiểu theo nghĩa này, bạn làm thế nào để so sánh thu nhập hiện tại với thu nhập thường xuyên của mình? Bạn có nghĩ rằng thu nhập hiện tại phản ánh chính xác mức sống của bạn không?
4. Bài này đã thảo luận tầm quan trọng của tính cơ động về kinh tế.
a.. Chính phủ có thể theo duổi những chính sách nào nhằm tăng tính cơ động về kinh tế trong một thế hệ nhất định?
b. Chính phủ có thể theo đuổi những chính sách nào nhằm tăng tính cơ động về kinh tế qua các thế hệ?
c. Ban cé nghĩ rằng chúng ta nên cắt giảm chỉ tiêu cho các chương trình phúc lợi hiện tại nhằm tăng chỉ tiêu cho các chương trình tăng cường tính cơ động về kinh tế không? Những ưu điểm và nhược điểm của việc làm này là gì?
5. Xót hai cộng đồng. Cộng đồng thứ nhất có 10 gia đình với mức thu nhập 100 nghìn đồng mỗi gia đình và 10 gia đình khác với mức thu nhập 20 nghìn đồng mỗi gia đình. Cộng đồng thứ hai có 10 gia đình có mức thu nhập 200 nghìn đồng mỗi gia đình và 10 gia đình có mức thu nhập 22 nghìn đồng mỗi gia đình.
a.. Cộng đồng nào có phân phối thu nhập bình đẳng hơn? Cộng đồng nào có vấn đề nghèo khổ nghiêm trọng hơn?
b. Rawls thich phân phối thu nhập nào hơn? Hãy giải thích.
c.. Bạn thích phân phối thu nhập nào hơn? Hãy giải thích.
6. Chương này sử dụng phép ngoại suy "chiếc xô thủng" để giải thích một rằng buộc đối với tái phân phối thu nhập.
a.. Những yếu tố nào trong hệ thống tái phân phối thu nhập của Mỹ có thể tạo ra những lỗ thủng trong chiếc xô? Hãy trình bày cụ thể.
b. Ban cho rằng các đảng viên đẳng Cộng hoà hay đảng Dân chủ nói chung tin rằng chiếc xô được sử dụng để tái phân phối thu nhập bị thủng nhiều hơn?
Niém tin này ảnh hưởng đến quan điểm của họ như thế nào về mức độ tái phân phối thu nhập mà chính phủ nên thực hiện?
520
Bài 20. Sự bất bình đẳng về thu nhập và tình trạng nghèo khổ
7. Giả sử có hai khả năng phân phối thu nhập trong một xã hội có 10 người.
Trong khả năng thứ nhất, 9 người nhận được mức thu nhập 30 triệu đồng và l người nhận được mức thu nhập 10 triệu đồng. Trong khả năng thứ hai, cả 10 người nhận được mức thu nhập 25 triệu đồng.
a.. Nếu xã hội thực hiện cách phân phối thu nhập thứ nhất, những người ủng hộ thuyết vị lợi sẽ nhận định như thế nào về tái phân phối thu nhập?
b. Rawls coi cách phân phối thu nhập nào là bình đẳng hơn? Hãy giải thích.
c.. Nozick coi cách phân phối thu nhập nào là bình đẳng hơn? Hãy giải thích.
8. Tỷ lệ nghèo khổ sẽ tương đối thấp nếu giá trị thị trường của các khoản trợ cấp bằng hiện vật được tính vào thu nhập của các hộ gia đình. Hiện tại Chính phủ chỉ tiêu cho Chương trình trợ giáp y tế nhiều hơn so với bất kỳ hình thức trợ cấp bằng hiện vật nào khác, với mức chỉ tiêu cho mỗi gia đình lên tới gần 500 nghìn đồng một năm.
a. Nếu chính phủ đưa cho mỗi gia đình tấm séc thay vì chỉ tiêu cho Chương trình trợ giúp y tế, thì bạn có nghĩ rằng hầu hết các gia đình này sẽ chỉ tiêu khoản tiền đó để mua bảo hiểm y tế không? (Hãy giả định rằng ngưỡng nghèo khổ là dưới 5 triệu đồng/năm cho một gia đình 4 người.) Tại sao?
b. Câu trả lời trong phần (a) ảnh hưởng như thế nào đến quan điểm của bạn về việc chúng ta có nên xác định tỷ lệ nghèo khổ bằng cách tính đến giá trị các khoản trợ cấp bằng hiện vật từ Chính phủ không? Hãy giải thích.
c.. Cau trả lời trong phần (a) ảnh hưởng như thế nào đến quan điểm của bạn về việc chúng ta nên cung cấp các khoản trợ giúp đối với người nghèo dưới đạng tiền mặt hay dưới dạng hiện vật? Hãy giải thích.
9. Gia sử nghĩa vụ nộp thuế của một gia đình bằng thu nhập của họ nhân với 1/2 và trừ đi 10 triệu đồng. Theo hệ thống thuế này, một số gia đình phải nộp thuế cho chính phủ và một số gia đình khác nhận được tiên từ chính phủ thông qua khoản "thuế thu nhập âm.”
a. Hãy xem xét các gia đình có thu nhập trước thuế là 0 triệu đồng, 10 triệu đồng, 20 triệu đồng, 30 triệu đồng và 40 triệu đồng. Hãy lập một bang ghỉ thu nhập trước thuế, thuế phải nộp cho chính phủ và thu nhập sau thuế của mỗi gia đình.
b. Thuế suất cận biên của hệ thống này bằng bao nhiêu? (Xem bài 12 nếu bạn cần ôn lại định nghĩa về thuế suất cận biên.) Mức thu nhập tối đa mà tại đó một gia đình có thể nhận được từ chính phủ là bao nhiêu?
c. Bây giờ giả sử rằng biểu thuế thay đối, do vậy nghĩa vụ nộp thuế của một gia đình bằng thu nhập của họ nhân với 1/4 và trừ đi 10 triệu đồng. Thuế suất cận biên trong hệ thống mới này bằng bao nhiêu? Mức thu nhập tối đa mà tại đó một gia đình có thể nhận được từ chính phủ là bao nhiêu?
d._ Ưu điểm chính của mỗi hệ thống thuế trên là gì?
521
BAI GIANG NGUYEN LY KINH TE VIMO
10. Hoa và Hùng là những người ủng hộ thuyết vị lợi. Hoa tin rằng cung về lao động có hệ số co giãn rất cao, trái lại Hùng tin rằng cung về lao động có hệ số co giãn rất thấp. Theo bạn thì quan điểm của họ về tái phân phối thu nhập sẽ khác nhau như thế nào?
11. Bạn đồng ý hay không đồng ý với mỗi lời phát biểu sau đây? Quan điểm của bạn có hàm ý gì về chính sách công cộng, ví dụ thuế đánh vào tài sản thừa kế?
a. “Tat ca cdc bac cha mẹ có quyền lao động cật lực và tiết kiệm tiền để đảm bảo cuộc sống tốt hơn cho con cái họ."
b. “Không đứa con nào bị thiệt thòi vì sự lười biếng hoặc kém may mắn của cha mẹ chúng."
522
Phan 7