Giúp học sinh:
KÝ DUYỆT CỦA TỔ TRƯỞNG
………
………
………
………
………
TRẦN VĂN TRANH
- Về kiến thức: nắm được những nội dung, ý nghĩa và 1 số nghệ thuật tiêu biểu ( hình ảnh, ngôn ngữ ) của những bài ca dao thuộc chủ đề than thân.
- Về kỹ năng: hiểu và phân tích ca dao.
- Về thái độ: yêu thể văn truyền thống, thông cảm với những hoàn cảnh khốn khổ.
II. CHUẨN BỊ:
- Giáo viên: tranh, tài liệu.
- Học sinh: đọc soạn bài.
III. CÁC BƯỚC LÊN LỚP:
1. Ổn định tổ chức:
Kiểm tra tình hình của lớp.
2. Kiểm tra bài cũ:
- Đọc thuộc lòng những bài ca dao về tỉnh yêu quê hương,đất nước và con người? Trong các bài đó em thích nhất bài nào nêu nội dung nghệ thuật?
- Em sưu tầm được những bài ca dao nào về tình yêu quê hương đất nước? Hãy trình bày?
- Kiểm tra vở bài soạn.
3. Bài mới:
a) Giới thiệu bài: Trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam, ca dao - dân ca là một bộ phận rất quan trọng, nó chính là tấm gương phản ánh tâm hồn của nhân dân, là sự gắn bó chặt chẽ giữa thơ và nhạc dân gian. Nó không chỉ là tiếng hát yêu thương, tình nghĩa trong các quan hệ gia đình, là những bài ca về tình yêu quê hương, đất nước, con người mà nó còn là tiếng hát than thở cho những mảnh đời cơ cực, đắng cay mà các em sẽ được tìm hiểu qua tiết học hôm nay.
b) Bài giảng:
Hoạt động của giáo viên, học sinh Nội dung ghi bảng Hoạt động 1:
- Đọc giọng thiết tha sâu lắng.
- Tìm hiểu từ khó.
? Bài ca dao là lời của ai? Nói về điều gì?
HS: Lời của người lao động kể về cuộc đồi số phận của cò.
? Trong bài ca dao này có mấy lần tác giả nhắc đến hình ảnh con cò? (2 lần )
? Những từ ngữ, hình ảnh miêu tả đó gợi cho em liên tưởng đến điều gì?
HS: Thân cò: Gợi hình ảnh số phận lẻ loi cô độc, đầy ngang trái.
I Đọc tìm hiểu chú thích:
- Đọc.
- Chú thích sgk.
II Tìm hiểu nội dung nghệ thuật.
1. Bài 1:
- ND: Mượn hình ảnh con cò để nói lên cuộc đời long đong, lận đận cay đắng của người nông dân trong xã hội phong kiến. Qua đó tố cáo tội ác của bọn thống trị.
- Gầy cò con: Gợi hình dáng bé nhỏ, gầy guộc, yếu đuối -> Bài ca dao gợi nhiều hơn tả, hình ảnh số phận cò thật tội nghiệp, đáng thương.
? Thân phận cò được diễn đạt như thế nào trong bài ca dao này?
HS: Thân cò,Lận đận
Nước non >< một mình Lên thác >< xuống ghềnh Bể đầy >< ao cạn
? Nhận xét của em về cách sử dụng hình ảnh trong bài ca dao này?
? Sựù đối lập như thế nói lên điều gì?
HS:Diễn tả cuộc đời, thân phận của nó.
? Ngoài bài ca dao này chúng ta còn bắt gặp hình ảnh của cò qua những bài ca dao nào nữa?
HS nêu các bài tìm được.
? Tác giả mượn hình ảnh con cò để nói để nói về tầng lớp nào?
HS: Tầng lớp nông dân lao động.
? Qua đó em hiểu được số phận của người nông dân xưa như thế nào?
HS: vất vả,cực nhọc, luôn gặp điều ngang trái.
? Em hiểu gì về từ “ai”? Từ “ai” muốn chỉ ai?
tầng lớp nào?
HS:Giai caáp thoáng trò phong kieán chà đạp lên cuộc đời người nông dân.
? Ngoài nội dung than thân bài ca dao còn có nội dung nào khác?
HS: Tố cáo tội ác bọn thống trị chính họ tạo nên cảnh ngang trái làm cho bể đầy ao cạn, cho gầy cò con.
? Bài ca dao được bắt đầu bằng từ ứ nào? Em hiểu thế nào về từ ấy?
HS: Vừa thương vừa đồng cảm, thương cho người cũng như cho chính mình vì mình cũng ở trong cảnh ngộ như vậy
? Bài ca dao này bày tỏ niềm thương cảm đến đối tượng nào?
- NT: dùng ảnh ẩn dụ, từ láy, điệp từ, sự đối lập-> khắc họa hoàn cảnh khó nhọc.
2 Bài 2:
- ND: noói khoồ nhieàu beà cuỷa người lao động: bị áp bức, bóc lột, chịu nhiều oan trái trong xã hội cũ.
HS: tằm nhả tơ, lũ kiến tìm mồi, hạc bay mỏi cánh, cuốc kêu ra máu.
? Những hình ảnh đó gợi lên cho em liên tưởng đến ai?
HS: những người lao động với nhiều nỗi thống khổ khác nhau:
+ (1) Thương cho thân phận bị bòn rút sức lực của người nông dân.
+ (2) Thương cho nỗi khổ chung của những thân phận nhỏ nhoi suốt đời xuôi ngược mà vẫn nghèo khó.
+ (3) Thương cuộc đời phiêu bạt lận đận và nhừng cố gắng vô vọng của người lao động trong xã hội cũ.
+ (4) Thương thân phận thấp cổ bé họng, nỗi đau oan trái không được lẽ công bằng nào soi tỏ của người lao động.
? Từ thương thay được lập lại nhiều lần. Điều đó có ý nghĩa gì?
HS: tô đậm mối thương cảm xót xa cho cuộc đời cay đắng nhiều bề của người nông dân.
? Nghệ thuật gì được sử dụng trong bài ca dao này?
HS: lặp kết cấu, ẩn dụ.
? Nhận xét về âm điệu của bài ca dao?
HS: Tâm tình, thủ thỉ, vừa độc thoại, vừa đối thoại
- Học sinh đọc bài ca dao 3.
? Bài ca dao này nói về thân phận của ai? Hình ảnh so sánh của bài này có gì đặc biệt?
HS: than phận người phụ nữ.trái bần gợiđến cảnh đời nghèo buồn khổ, buồn đau, đắng cay.
? Qua đó em thấy cuộc đời của người phụ nữ trong xã hội phong kiến như thế nào?
HS: trôi nổi lênh đênh không làm chủ được bản thân mình.
?Em hiểu như thế nào là những câu hát than thân HS: tự than cho thân phận chìm nổi vô định của
- NT: lặp kết cấu, hình ảnh ẩn dụ tiêu biểu.
3. Bài 3:
- ND: diễn tả xúc động chân thực cuộc đời của người phụ nữ lênh đênh, chìm nổi, đau khổ trong xã hội xưa.
mình.
? Nghệ thuật trong bài ca dao là gì?
? Những bài ca dao thuộc chủ đề than thân muốn nói lên điều gì?
Hoạt động 3:
? Nêu những điểm chung về nội dung nghệ thuật của ba bài ca dao?
- NT: hình ảnh so sánh đặc biệt
* Ghi nhớ sgk.
III Luyện tập:
- Điểm chung: diễn tả cuộc đời thân phận con người trong xã hội cũ. Vừa mang ý than thân vừa mang ý phản kháng.
- Sử dụng thơ lục bát, âm điệu thương cảm và hình ảnh so sánh,ẩn dụ.
IV Đọc thêm:
4.Củng cố:
Nhấn mạnh nội dung nghệ thuật của 4 bài ca dao.
5.H
ướng dẫn học bài :
- Học thuộc lòng các bài ca dao, nắm nội dung nghệ thuật từng bài.
- Sưu tầm các bài theo chủ đề.
- Soạn bài những câu hát châm biếm.
IV. Rút kinh nghiệm:
………
………
Ngày soạn:3.9.2010
Tuần: 4 Tiết: 14