D. TIẾN TRÌNH BÀI GIẢNG
2. Đọc- hiểu chi tiết
a. Hai câu đề : Cảm xúc của nhà thơ về Tiểu Thanh
* Câu 1 :Cảnh Tây Hồ đổi thay, biến thiên - Đối lập : xưa ( cảnh đẹp) >< nay ( gò hoang)
Sự đổi thay của cuộc đời, của thế sự cái cớ để tác giả bộc lộ cảm xúc
* Câu 2: Thổn thức khi viếng Tiểu Thanh ( một mình viếng... tập sách ) -Độc điếu : một mình chủ thể
-Thổn thức : thương cảm, xót xa số phận Tiểu Thanh
- Mảnh giấy tàn ( ẩn dụ ) Sáng tạo nghệ thuật.
tâm hồn của Tiểu Thanh
Sự gặp gỡ, đồng cảm của 2 tầm hồn cô đơn, trái tim nhạy cảm dễ bắt nhịp với nỗi đau đồng loại
một, nhất- một)
- GV: Hai câu thơ mở đầu giúp ta hiểu điều gì ?
Tiếng thở dài của tác giả trước lẽ “ biên thiên dâu bể”
của cuộc đời và niềm thônr thức của một tấm lòng nhân đạo lớn : vạn vật đổi thay, Tiểu Thanh bị vùi lấp trong quên lãng nhưng nhà thơ đã nhớ nàng và viếng qua
“nhất chỉ thư GV bình:
Gò hoang: Khung cảnh tươi đẹp nơi đây đã bị huỷ hoại lâu rồi, chẳng còn lại gì, chỉ còn một nơi trơ trọi, hoang vắng, đìu hiu. Trong câu thơ có giọng xót xa , tiếc nuối của nhà thơ trước cái đẹp bị huỷ hoại, tàn lụi Tây Hồ : cảnh đẹp Tây hồ gợi nhớ đến người con gái đã từng sống ở Cô Sơn cạnh Tây Hồ, từng gắn bó với nơi này- tức nàng Tiểu Thanh.
Giống như cảnh đẹp Tây Hồ, cuộc đời của người con gái trẻ đẹp này cũng bị huỷ hoại, chằng còn gì ngoài một vài bài thơ may mắn còn sót lại, tiếc nuối cho Tiểu Thanh-người con gái tài sắc mà mệnh bạc
- GV: Hai câu thơ thực hướng về đối tượng nào ?Vì sao ?
- GV: Số phận ấy được thể hiện bằng cách nào ?
- GV: Phân tích ý nghĩa của từ “ son phấn, văn
7p
[ Tấm lòng của tác giả trước nỗi đau nhân tình thế thái
b.Hai câu thực: Số phận Tiểu Thanh - Son phấn: sắc đẹp
- Văn chương: tài năng, trí tuệ
Hoán dụ : con người tài sắc vẹn toàn vẻ đẹp lí tưởng.
- Số phận Tiểu Thanh được thể hiện bằng : + Sắc đẹp
+ Tài năng
chương” ? Thủ pháp nghệ thuật được sử dụng ở đây ? tác dụng? Thái độ của tác giả ?
Chính cảm hứng ngưỡng mộ, trân trọng cái đẹp và tài năng là đầu nối giữa số phận Tiểu Thanh với bao người tài hoa trong đó có Nguyễn Du
GV bình : Một người con gái có số phận bất hạnh.
Thậm chí những gì nàng để lại còn bị truy diệt đến cùng . Nếu có một thế giới khác sau khi chết dành cho con người thì cái chết của nàng Tiểu Thanh chưa thể coi là một sự giải thoát trọn vẹn vì ở thế giới bên kia nàng vẫn phải xót xa cho chính mình bởi những gì mà người ta làm đối với di cảo của nàng Liên hệ Truyện Kiều
-Đau đớn thay phận đàn bà Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung
- Đau đớn thay phận đàn bà Kiếp sinh ra thế biết là tại đâu ( Văn chiêu hồn)
( Rằng hồng nhan tự thủa xưa
Cái điều bạc mệnh có chừa ai đâu
( Truyện Kiều) Giảng: Là một cô gái đẹp và tài hoa ( rất giỏi thi ca, âm nhạc), Tiểu Thanh xứng đáng được xem là biểu tượng cho cái đẹp và những giá trị văn hoá tinh thần của đời sống con người . Mà cái đẹp, nhất là nhan sắc và tài năng nghệ thuật , lại không
Cảm hứng ca ngợi, ngưỡng mộ
phải thứ mà tạo hoá hay xã hội muốn hoặc có thể ban phát cho mọi người, nghĩa là nó là của hiếm. của quý trong cuộc sống. Từ đây , có thể hiểu rộng hơn về tâm trạng và thái độ của Nguyễn Du. Đó là sự xót xa , nuối tiếc cái đẹp và những giá trị tinh thần đẹp đẽ của con người; là sự bất bình với cái xã hội mà ở đó tài năng con người không được nảy nở, nhan sắc con người không được trân trọng, bảo vệ - - GV: Qua số phận nàng Tiểu Thanh, ta hiểu điều gì ?
Giảng: Gợi nhớ lại cuộc đời , số phận bi thương của Tiểu Thanh : tài hoa nhan sắc hơn người nên bị đố kị, phải làm lẽ và bị đầy ải đến chết vẫn không được buông tha
- GV: Hai câu luận bàn về vấn đề gì ?
- GV: Thái độ của tác giả ở hai câu thực ?
-GV: Em hiểu “ nỗi hờn kim cổ” tác giả nhắc tới ở đây là gì ? Như vậy ý thơ có dừng lại ở 1 cuộc đời Tiểu Thanh không ?
- GV: Câu hỏi trời bộc lộ cảm xúc gì ( Vì sao lại hỏi trời ? nỗi đau có giải toả được không ?)
-GV: Vì sao Nguyễn Du 7p
- Số phận Tiểu Thanh bị chà đạp, phũ phàng, bị huỷ diệt
-Động từ : chôn, đốt Gợi số phận oan nghiệt, bị vùi dập
Nỗi xót xa cho một kiếp tài hoa bạc mệnh
b.Hai câu luận: Thái độ của tác giả
-Nỗi hận xưa nay : người tài sắc thì bạc mệnh, bị vùi dập Quy luật nghiệt ngã, phi lí
[ Khái quát thành nỗi đau của những kiếp người.
- Cái án của những kẻ tài hoa bạc mệnh
- Hỏi trời : trời cũng không thể trả lời đau đớn mà bất lực, bế tắc ( trời thăm thẳm)
Bi kịch thời đại
-Ta tự coi là kẻ cùng một hội ...
Đồng cảm sâu sắc với Tiểu Thanh + khẳng định tài năng của bản thân.
tự coi mình cùng 1 hội với Tiểu Thanh ?
-GV: ( tài hoa mà bạc mệnh
Tự nhận mình như vậy là vì Nguyễn Du cũng thấy mình có chỗ tương đồng với những người tài sắc như Tiểu Thanh, bản thân nhà thơ cũng là người có tài văn chương nhưng cuộc đời long dong , lận đận. Nhà thơ đồng cảm sâu sắc với Tiểu Thanh. Thái độ ấy cũng chính là cách nhà thơ bày tỏ sự chia sẻ, cảm thông và trân trọng của mình đối với những tài tử, văn nhân, những quốc sắc thiên hương, những người tài hoa trong xã hội
- GV: Từ việc bàn luận về cuộc đời Tiểu Thanh, Nguyễn Du muốn thể hiện điều gì ?
- GV: Cảm xúc trong 2 câu thơ hướng về đâu ? Vì sao lại thương mình ? ( cô đơn giữa cuộc đời )
- GV: Con số 300 năm nói lên điều gì ?( ước lệ )
- GV: Lời thơ ẩn chứa tâm sự gì của Nguyễn Du ? GV bình: Khóc ở đây là đồng cảm, chia sẻ với những tâm sự của mình như mình đã đồng cảm , chia sẻ với Tiểu Thanh -GV: Nếu được trả lời, em sẽ nói gì ?
6p
[Từ số phận của Tiểu Thanh, Nguyễn Du khái quát về quy luật nghiệt “tài mệnh tương đố”, “ hồng nhan bạc mệnh”
[Tư tưởng tiến bộ: đề cao ý thức cá nhân, khẳng định “ cái tôi” của mình
d. Hai câu kết : Liên hệ đến bản thân nhà thơ - Chuyển : thương người > thương mình
- Lời hỏi ( câu hỏi tu từ) hướng về tương lai>
khao khát được chia sẻ. Tri âm, tri kỉ ở đời
Kết đọng tâm sự u hoài: niềm tự thương, tự đau vì cảm thấy bơ vơ, lạc lõng, cô đơn trước cuộc đời.
So sánh : “Đau đời nhưng có cứu được đời đâu” ( Huy Cận )
Giảng: Hai câu kết là tiếng lòng khao khát tri âm, Khóc Tiểu Thanh , Nguyễn Du “ trông người lại nghĩ đến ta”
và hướng về hậu thể tỏ bày nỗi khao khát tri âm của mọi kiếp người tài hoa mà phải chịu đau khổ trên đời.
-
Giảng : Chưa đến giờ học này, ngay trong những năm đánh Mỹ ác liệt, nhân kỉ niệm 200 năm sinh thi hào Nguyễn Du ( 1765- 1965), Tố Hữu đã thay mặt các thế hệ mai sau gửi đến Nguyễn Du tấm lòng tri âm, tri ân sâu sắc , vừa chia sẻ với những tâm tư trăn trở của nhà thơ trong suốt cuộc đời, vừa đánh giá rất cao vị trí của Nguyễn Du trong lòng hậu thế và dân tộc
Tố Hữu :
Tiếng thơ ai động đất trời Nghe như non nước vọng lời ngàn thu
Ngàn năm sau nhớ Nguyễn Du
Tiếng thương như tiếng mẹ ru những ngày...
Hỡi người xưa của ta nay Khúc vui xin lại so dây cùng người )
-GV: Đánh giá chung về nội dung , nghệ thuật ?
- HS đọc Ghi nhớ sgk/134
3p
[ Tư tưởng nhân đạo mới mẻ của Nguyễn Du : ý thức về bản thân và cuộc đời
III. TỔNG KẾT 1. Nghệ thuật
- Sử dụng tài tình phép đối và khả năng thống nhất những mặt đối lập hình ảnh, ngôn từ
- Câu hỏi tu từ