Tiết 42: CHUYÊN ĐỀ VĂN BIỂU CẢM (tiếp theo) PHÁT BIỂU CẢM NGHĨ VỀ TÁC PHẨM VĂN HỌC
III. Chuẩn mực sử dụng từ
- Sử dụng từ đúng âm, đúng chính tả - Sử dụng từ đúng nghĩa
- Sử dụng từ đúng tính chất ngữ pháp của từ
- Sử dụng từ đúng sắc thái biểu cảm, hợp phong cách
- Không lạm dụng từ địa phương, từ Hán Việt.
B. Luyện tập:
Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt
- Hình thức tổ chức luyện tập: Hoạt động cá nhân, nhóm bàn
- HS thực hiện Bài tập 1:
[...] "Mùa xuân của tôi - mùa xuân Bắc Việt, mùa xuân của Hà Nội - là mùa xuân có mưa riêu riêu, gió lành lạnh, có tiếng nhạn kêu trong đêm xanh, có tiếng trống chèo vọng lại từ những thôn xóm xa xa, có câu hát huê tình của cô gái đẹp như thơ mộng...
[...] Đẹp quá đi, mùa xuân ơi - mùa xuân của Hà Nội thân yêu, của Bắc Việt thương mến. Nhưng tôi yêu mùa xuân nhất là vào khoảng sau ngày rằm tháng giêng, Tết hết mà chưa hết hẳn, đào hơi phai nhưng nhụy vẫn còn phong, cỏ không mướt xanh như cuối đông, đầu giêng, nhưng trái
Bài tập 1
a. Phương thức biểu đạt: Biểu cảm b. "Đẹp quá đi, mùa xuân ơi - mùa xuân của Hà Nội thân yêu, của Bắc Việt thương mến".
c. từ “phong” còn có nghĩa: Bọc kín.
lại, lại nức một mùi hương man mác. [...]
(Ngữ văn 7, tập 1) a. Đoạn văn Mùa xuân của tôi được viết theo phương thức biểu đạt chính nào?
b. Câu nào thể hiện rõ nhất tình cảm yêu mến của tác giả đối với mùa xuân Hà Nội trong đoạn văn?
c. Trong câu văn: "Đào hơi phai nhưng nhụy vẫn còn phong [...]" trong đoạn văn, từ "phong" có nghĩa là gì?
Hs làm việc cá nhân Bài tập 2:
Đọc đoạn văn:
"Ấy đấy, cái mùa xuân thần thánh của tôi nó làm cho người ta muốn phát điên lên như thế đấy. Ngồi yên không chịu được. Nhựa sống ở trong người căng lên như máu căng lên trong lộc của loài nai, như mầm non của cây cối, nằm im mãi không chịu được, phải trồi ra thành những cái lá nhỏ li ti giơ tay vẫy những cặp uyên ương đứng cạnh."(trích Mùa xuân của tôi)
a. Đoạn văn trên sử dụng biện pháp tu từ nào?
b. Khái quát nội dung đoạn văn bằng một câu văn.
Hs làm việc cá nhân
Bài tập 2:
a. Biện pháp TT : Hoán dụ.
b. Nội dung đoạn văn : Mùa xuân trong lòng người.
Bài tập 3: Nhận xét của em về giọng điệu và chất hài hòa trong ngôn ngữ của Vũ Bằng ? HS thảo luận nhóm bàn-> đại diện trả lời
Bài tập 3:
Giọng văn của Vũ Bằng lôi cuốn, hấp dẫn vì sự say mê, nồng nhiệt và tha thiết của tác giả. Ngôn ngữ của VB linh hoạt, những so sánh của ông chuẩn xác, giàu màu sắc, các liên tưởng hết sức phong phú và khoáng đạt. Đó là thứ ngôn ngữ có hồn, luôn luôn vận động.
Bài tập 4: Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi :
“Tự nhiên như thế: ai cũng chuộng mùa xuân. Mà tháng giêng là tháng đầu
của mùa xuân, người ta càng trìu mến, không có gì lạ hết. Ai bảo được non đừng thương nước, bướm đừng thương hoa, trăng đừng thương gió; ai cấm được trai thương gái, ai cấm được mẹ con; ai cấm được cô gái còn son nhớ chồng thì mới hếtđược người mê luyến
Bài tập 4:
a. Các BPTT: liệt kê, nhân hoá, điệp từ, điệp ngữ, điệp cấu trúc câu b. Tác dụng: tác giả khẳng định Tình cảm yêu mến mùa xuân là tình cảm rất tự nhiên của con người, là quy luật tất yếu.
mùa xuân.”
(Mùa xuân của tôi – Vũ Bằng)
a. Xác định các biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn văn?
b. Nêu tác dụng của các biện pháp tu từ đó?
c. Viết đoạn văn 6-8 câu cảm nhận của em về đoạn văn trên.
c. Gợi ý:
- Mùa xuân của tôi là phần đầu bài tuỳ bút “Tháng giêng mơ về trăng non rét ngọt” trong kiệt tác văn chương “Thương nhớ mười” hai của nhà văn Vũ Bằng.
- Đoạn văn mở đầu bằng câu khẳng định: “ Tự nhiên như thế: ai cũng chuộng mùa xuân.”
Bằng nghệ thuật liệt kê, nhân hoá, điệp từ, điệp ngữ, điệp cấu trúc câu tác giả khẳng định:
Tình cảm yêu mến mùa xuân là tình cảm rất tự nhiên của con người, là quy luật tất yếu.
-Diễn tả một cách sâu sắc cảm xúc của nhà văn trước một quy luật rất đỗi tự nhiên trong tình cảm của con người: yêu mùa xuân, yêu tháng giêng...Từ đó tác động mạnh mẽ đến cảm xúc người nghe, người đọc...Ai cũng chuộng mùa xuân và mê luyến mùa xuânnên càng trìu mến tháng giêng, tháng đầu của mùa xuân.
- Một cách viết duyên dáng, mượt mà, làm cho lời văn mềm mại, tha thiết theo dòng cảm xúc, đọc lên ta cứ ngỡ là thơ. Cảm xúc cứ trào ra qua các điệp ngữ đừng, đừng thương, ai bảo được...ai cấm được...ai cấm được...ai cấm được...Chữ thương được nhắc lại tới 4 lần, liên kết với chữ yêu, chữ nhớ đầy ấn tượng và rung động.
-Thể hiện rõ tình cảm, tấm lòng của tác giả Vũ Bằng đối với mùa xuân, với quê hương, đất nước.
Tiết 3:
Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt
Bài tập 5:
Tìm lỗi về dùng từ trong câu sau. Cho biết đó là những lỗi gì và chữa lại các lỗi đó.
a) Ông linh cảm có điều bất chắc sắp xảy ra.
b) Sau những ngày làm việc vất vả, mẹ Nam đi ăn dưỡng ở Vũng Tàu.
c) Trong rừng có rất nhiều muôn thú d) Đã thương thì thương cho chót.
e) Đây là một bộ phim trưởng rất hay.
Bài tập 5:
a) Ông linh cảm có điều bất chắc sắp xảy ra.
b) Sau những ngày làm việc vất vả, mẹ Nam đi ăn dưỡng ở Vũng Tàu.
c) Trong rừng có rất nhiều muôn thú d) Đã thương thì thương cho chót.
e) Đây là một bộ phim trưởng rất hay.
Bài tập 6 : Do hiểu sai nghãi của từ nên có bạn viết như sau :
a) những đôi mắt ngây ngô, trong sáng, chăm chú nhìn vào nét phấn của cô giáo.
b) Muốn có bài văn hay, phải thường xuyên xâm nhập đời sống thực tế của xã hội.
c) Dưới dnah nghĩa phục hồi văn hóa truyền thống nhiều nơi đã vô tình làm sống lại những thủ tục thời phong kiến.
Bài tập 6 :
Học sinh tra từ điển để hiểu rõ nghĩa của các từ : ngây ngô, xâm nhập, thủ tục, yếu điểm
- Có thể thay thế các từ trên bằng các từ : ngây thơ, xâm nhập, hủ tục, điểm yếu Lưu ý : có nhwunxg từ gần âm với nhau nhưng nghĩa khác nhau, cần thận trọng khi dùng các từ đó.
d) Không chịu được gian khổ là yếu điểm của anh ta.
Hãy tìm các từ dùng sai nghĩa trong những câu trên. Tìm các từ thích hợp thay thế cho các từ dùng sai đó.
Bài tập 7: Trong các câu sau đã sử dụng từ đúng nghĩa chưa? Nếu chưa em hãy sửa lại cho đúng.
a. Em kiến nghị với bố mẹ mua cho em chiếc xe đạp mới.
b. Bác tổ trưởng phát động phong chào làm sạch khu phố.
c. Trong những năm khôi phục kinh tế, mới có ít ngày thôi mà đất nước ta đã thay lòng đổi dạ, những mái dạ cứ lùi dần cho ngói mới.
Bài tập 7: sửa lại:
a. Em thuyết phục bố mẹ mua cho em chiếc xe đạp mới.
b. Bác tổ trưởng phát động phong trào làm sạch khu phố
c. Trong những năm khôi phục kinh tế, mới có ít ngày thôi mà đất nước ta đã có nhiều đổi mới, những mái dạ cứ lùi dần cho ngói mới.
Bài tập 8: Thiên nhiên và khí hậu Sài Gòn có gì đặc biệt ? Tình cảm của tác giả với Sài Gòn được biểu hiện như thế nào ? Hs làm việc cá nhân
Bài tập 8: - Nét đặc biệt của thiên nhiên khí hậu SG :
+ Nắng Sớm, buổi chiều gió lộng, những cơn mưa nhiệt đới ào ào và mau tạnh.
+ Sự thay đổi thời tiết: “ đang ui ui buồn bã, bỗng nhiên trong vắt lại Như thủy tinh.
- Không khí nhịp điệu sống ở những thời tức khác nhau : sau đêm khuya thưa thớt tiếng ồn” cái tĩnh lặng của buổi sáng tinh sương với làn không khí mát dịu, thanh sạch, khác với giờ cao điểm ồn ào…
* Tình cảm của tác giả được giới thiệu một cách nồng nhiệt sâu sắc:
- Yêu thành phố ố ở cả vẻ ngọt ngào lẫn những bất thường và thời tiết
- Yêu Sài Gòn Trong tất cả các thời khắc khác nhau: sau đêm khuya Giờ Cao Điểm lúc ban mai tĩnh lặng.
- Tình yêu tha thiết và nồng nhiệt ấy được tập trung qua hai câu ca dao: Yêu nhau yêu cả đường đi- Ghét nhau ghét cả tông chi họ hàng. Nhờ tình yêu sâu sắc, bền chặt ấy mà tác giả có được những cảm nhận sâu sắc nhắc về một thành phố trẻ “ trẻ trẻ hoài” và “đương độ nõn nà” sinh sôi phát triển và mạnh mẽ.
Bài tập 9:
Tôi yêu Sài Gòn da diết... Tôi yêu trong nắng
Bài tập 9:
sớm, một thứ nắng ngọt ngào, vào buổi chiều lộng gió nhớ thương, dưới những cây mưa[2] nhiệt đới bất ngờ. Tôi yêu thời tiết trái chứng với trời đang ui ui[3] buồn bã, bỗng nhiên trong vắt lại như thuỷ tinh. Tôi yêu cả đêm khuya thưa thớt tiếng ồn. Tôi yêu phố phường náo động, dập dìu xe cộ vào những giờ cao điểm. Yêu cả cái tĩnh lặng của buổi sáng tinh sương với làn không khí mát dịu, thanh sạch trên một số đường còn nhiều cây xanh che chở. Nếu cho là cường điệu, xin thưa:
Yêu nhau yêu cả đường đi
Ghét nhau ghét cả tông chihọ hàng.
a. Thời tiết Sài gòn được tác giả miêu tả như thế nào?
b. Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì để thể hiện tình cảm của mình đối với thành phố thân yêu?
c. Viết đoạn văn 8-10 câu cảm nhận của em về đoạn văn trên.
Hs làm việc cá nhân.
GV gọi 1 hs lên bảng viết-> chữa bài cho hs
a. Thời tiết SG được tác giả miêu tả:
+ Nắng Sớm, buổi chiều gió lộng, những cơn mưa nhiệt đới ào ào và mau tạnh.
+ Sự thay đổi thời tiết: “đang ui ui buồn bã, bỗng nhiên trong vắt lại Như thủy tinh.
b. Biện pháp nghệ thuật: Điệp ngữ c. Viết đoạn văn:
* Hình thức:
- Đảm bảo về hình thức đoạn văn, diễn đạt mạch lạc, có sự liên kết, đúng chính tả, ngữ pháp…
Chú ý sử dụng từ ngữ đúng chuẩn mực.
* Nội dung:
+ Về mặt nội dung: HS cần đảm bảo một số ý sau:
Đây là đoạn văn biểu cảm tình yêu Sài Gòn của nhân vật trữ tình trong tuỳ bút Sài Gòn tôi yêu của Minh Hương.
- Câu mở đầu đoạn văn bộc lộ tình cảm một cách khái quát, những câu sau bộc lộ tình yêu Sài Gòn một cách cụ thể của tôi. + Với những hình ảnh đối lập, sự liệt kê cho thấy tôi yêu Sài Gòn da diết, yêu rất nhiều thứ, nhiều lúc, nhiều nơi: Yêu thiên nhiên yêu nắng, yêu mưa, yêu sớm, yêu chiều, yêu đêm, yêu ngày, yêu nhịp sống của phố phường lúc tĩnh lặng, yêu cả những lúc phố phường náo động, dập dìu, yêu những lúc thời tiết đẹp trời, rồi yêu cả những lúc thời tiết trái chứng trở trời. + Và cuối cùng tác giả lí giải cho cái tình cảm của mình bằng một câu ca dao càng làm nổi bật tình yêu sâu sắc đối với quê hương.
+ Thông qua tình yêu của tác giả ta cảm nhận được nét đẹp riêng, độc đáo của thiên nhiên, khí hậu và phố phường Sài Gòn.
- Điệp ngữ ô tụi yờu ằ nhắc đi nhắc lại nhiều lần cựng với hỡnh ảnh gợi cảm nắng ngọt ngào, gió nhớ thương, cây mưa nhiệt đới bất ngờ, trời ui ui buồn bã,…
=> Ta như cảm thấy nhân vật trữ tình huy động tất cả các giác quan để cảm nhận một cách tinh tế thiên nhiên, phố phường Sài Gòn để bộc lộ tình yêu Sài Gòn sâu nặng, thiết tha.
- Đoạn văn gợi nhắc mọi người về tình yêu đối với quê hương, đất nước.
III. Củng cố - Dặn dò
- GV yêu cầu HS nhớ lại đơn vị kiến thức đã học Bài tập về nhà:
Từ hai văn bản trên em hãy viết đoạn văn 8-10 câu cảm nhận vẻ đẹp quê hương nơi em sinh sống.
Lưu ý: sử dụng từ đúng chính tả, đúng chuẩn mực sử dụng từ.
Ngày dạy:
Buổi 16