ÔN TẬP TỔNG HỢP
TIẾT 2: LUYỆN TẬP Hoạt động của GV
- HS Kiến thức cần đạt
GV cho HS tahor luận, làm các BT sau:
Bài tập 1: Phân tích để làm rõ sự tương phản giữa hai nhân vật Va- ren và Phan Bội Châu trong cuộc gặp gỡ giữa họ.
Bài tập 1:
Nhân vật Va-ren Nhân vật Phan Bội Châu + Lời thoại nhiều, tất cả đều
là độc thoại trước sự im lặng của Phan Bội Châu.
+ Hắn là một kẻ xảo trá, lẻo mép, là một kẻ lưu manh giả vờ nhân nghĩa. Hắn muốn lôi kéo người chí sĩ yêu nước của ta phản bội lại
+ Im lặng dửng dung không đáp lại lời của Va-ren, mỉm cười khinh bỉ.
+ Dù là một tử tù nằm trong tay kẻ thù nhưng Phan Bội Châu mang khí chất lấn át, khiến Va-ren phải dè chừng.
Phan Bội Châu khinh bỉ tất
chủ nghĩa xã hội, phản bội lại cuộc đấu tranh của dân tộc.
+ Là một Toàn quyền Đông Dương, ở vị thế cao hơn nhưng trong cuộc gặp này hắn bị lép vé trước Phan Bội Châu bởi thái độ dửng dung của người tù.
cả những lời lẽ xảo trá, ngụy biện của tên Toàn quyền Đông Dương.
+ Là một người chí sĩ cách mạng yêu nước, kiên định, khí phách.
Bài tập 2. Giải thích nhan đề “ Sống chết mặc bay”.
Bài tập 2. Gợi ý:
- Nhan đề “Sống chết mặc bay” của Phạm Duy Tốn được đánh giá là một nhan đề hay, độc đáo và giàu ý nghĩa.
- Nguồn gốc: Nhan đề có nguồn gốc từ câu tục ngữ “Sống chết mặc bay, tiền thầy bỏ túi”.
+ Nghĩa đen: Nói về thái độ vô trách nhiệm, vô lương tâm, coi thường tính mạng con người của một số người làm nghề thầy thuốc, lang băm trong xã hội.
+Nghĩa khái quát: Câu tục ngữ còn mang tầm khái quát cao, chỉ chung những kẻ quyền thế, độc ác, vô trách nhiệm, không quan tâm đến số phận người dân trong xã hội phong kiến.
+Nghĩa trong văn bản: Đặt trong văn bản, nhan đề trên muốn nói tới sự ích kỉ, thờ ơ, vô trách nhiệm của tên quan phụ mẫu đi giúp dân hộ đê.
- Tác giả chỉ lấy một nửa câu tục ngữ đặt tên cho tác phẩm của mình, vì:
+ Để đảm bảo tính ngắn gọn, hàm súc và tính khái quát cao của nhan đề.
+ Vế sau không phù hợp.
- Nội dung của nhan đề hoàn toàn phù hợp với nội dung của câu chuyện và sự phát triển của chuỗi sự việc, tính cách nhân vật.
* Tác dụng, ý nghĩa của việc đặt nhan đề “ Sống chết mặc bay”?
- Góp phần bộc lộ sâu sắc chủ đề của tác phẩm, bóc trần bản chất vô trách nhiệm đến cực độ, co mạng sống của người dân như cỏ rác của tên quan phủ lòng lang dạ thú.
- Nhan đề có sức khái quát cho bản chất điển hình của bọn quan lại đương thời: độc ác, ích kỉ, thờ ơ, vô trách nhiệm đến táng tận lương tâm.
- Thể hiện thái độ căm phẫn, lên án gay gắt của tác giả đối với bản chất của tên quan phụ mẫu.
- Đây là một nhan đề độc đáo thể hiện tài năng, phong cách của tác giả, thể hiện khuynh hướng hiện thực của tác phẩm, đặt nền móng cho văn học hiện thực phê phán 1930 - 1945 ra đời.
- Nhan đề tác phẩm còn tạo ra sự tò mò, hấp dẫn cho người
đọc, định hướng người đọc tiếp cận một cách tự nhiên.
HS suy nghĩ, làm bài cá nhân:
Bài tập 3: Viết đoạn văn giải thích nhan đề: Những trò lố hay là Varen và Phan Bội Châu.
Bài tập 3: HS viết đúng hình thức đoạn văn, cần dảm bảo các ý sau:
a. Ý nghĩa nhan đề
- Vế 1: những trò lố: - trò: là những hành động không nghiêm túc, thiếu đứng đắn, có ý nghĩa bỡn cợt, dễ mua vui.
- lố: là quá đà, lố bịch, kệch cỡm, trái với lẽ thường, đáng cười, đáng phê phán.
Khái quát: Trò lố: là những việc bày ra có tính toán nhưng không che đậy đựơc sự kệch cỡm, lố lăng, bịp bợm, dối trá.
+ Vế 2: hay là Varen và Phan Bội Châu.
Nhằm giải thích rõ vế trước: những trò lố lăng bịp bợm ấy diễn ra trong cuộc chạm trán giữa ngài Tân toàn quyền Đông Dương, tên thực dân cướp nước Varen và người tù lừng tiếng, người anh hùng dân tộc vĩ đại Phan Bội Châu.
b. Vì sao tác giả lại đặt nhan đề đó:
- Vì tác phẩm kể về những việc làm bịp bợm, lố lăng, kệch cỡm của Varen.
- Vì nội dung câu chuyện hoàn toàn phù hợp với nhan đề.
c. Biểu hiện của nhan đề trong tác phẩm:
-Biểu hiện:
+ Trò lố về lời nói chính thức hứa của Va-ren: Va-ren hứa trước công luận là sẽ chưm sóc Phan Bội Châu nhưng lời hứa của ngài không bao giờ thực hiện, ngài hứa cốt để trấn an dư luận, làm dịu bớt phong trào đấu tranh ở Đông Dương. Lời hứa đó là một trò bịp bợm.
+ Trò lố về việc Va-ren chăm sóc Phan Bội Châu tại Hỏa Lò: Hắn hứa chăm sóc Phan Bội Châu nhưng thực chất hắn dụ Phan Bội Châu hàn để thực hiện mưu đồ chính trị bẩn thỉu. Bằng màn độc diễn trứơc Phan Bội Châu hắn đã tự phơi bày bản chất bịp bợm, gian trá; tâm địa xấu xa, đê hèn của một kẻ phản bội vô liêm sỉ. Hắn giống như một tên hề lố lăng, kệch cỡm trên sân khấu, Kết cục ngài Tân toàn quyền, tên thực dân cướp nước không những không thực hiện đựoc mục đích chính trị đê tiện mà còn thất bại tmả hại nhục nhã chưa từng có.
d. Tác dụng của việc đặt nhan đề:
- Tạo sự, khơi gợi trí tò mò của người đọc.
- Tô đậm chủ đề tác phẩm, làm nổi bật hành động, bản chất của nhân vật.
- Trực tiếp vạch trần hành động lố lăng, kệch cỡm; bản chất gian trá, bịp bợm của tên cáo già thực dân cướp nước.
- Làm nổi bật ngòi bút trào phúng đặc sắc -> thể hiện phong cách viết truyện ngắn của Nguyễn ái Quốc: dùng ngòi bút làm vũ khí đấu tranh sắc bén.
GV chia lớp làm 4
nhóm, cho HS Bài 4: Gợi ý
* Phan Bội Châu đã im lặng như thế nào?
tahor luận BT sau.
Bài tập 4: Giải thích sự im lặng của Phan Bội Châu trong truyện ngắn”
Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu”.
- Phan Bội Châu đã im lặng dửng dưng trong suốt cuộc gặp gỡ làm cho Va-ren “ sửng sốt cả người”. những lời nói của Va-ren hình như lọt vào tai Phan Bội Châu chẳng khác gì nước đổ lá khoai.
- Qua lời khai của anh lính dõng thì “ có sự thay đổi nhẹ tren nét mặt của người tù lừng tiếng”, anh quả quyết thấy “ đôi ngọn râu mép người tù nhếch lên một chút rồi hạ xuống ngay”. Phan Bội Châu đã mỉm cười một cách kín đáo, đầy ẩn ý.
- Theo lời của nhân chứng thứ hai thì Phan Bội Châu đã nhổ vào mặt Va-ren. Nhân chứng này quả quyết đã nhìn thấy như vậy.
Như vậy, trong suốt cuộc gặp gỡ so với màn độc diễn của ngài tân toàn quyền Va-ren,thái độ im lặng của Phan Bội Châu là một sự tương phản đối lập cực độ.
*
Vì sao Phan Bội Châu lại có thái độ đó?
- Phan Bội Châu đã im lặng dửng dưng vì:
+ Cụ đã khá hiểu tâm địa xấu xa, bỉ ổi, bản chất gian trá, xảo quyệt, vô liêm sỉ của kẻ thù.
+ Theo như lời của tác giả, sự im lặng của Phan Bội Châu vì”
Phan Bội Châu không hiểu Va-ren, cũng như Va-ren không hiểu Phan Bội Châu”. Hai con người ấy là sự đối lập gay gắt giữa hai nhân cách, hai thái cực, hai trận tuyến như nước với lửa, bóng tối và ánh sáng, quỷ dữ và thánh nhân. Vì vậy, hai con người ấy làm gì có tiếng nói chung để hiểu nhau.
- Im lặng thôi chưa đủ, thái độ của Phan Bội Châu còn được khắc hoạ qua nụ cười nhếch mép đầy ẩn ý của một nho sỹ, nhằm thể hiện thái độ sự khinh bỉ cao độ và sự mỉa mai sâu cay trước những trò hề lố lăng, kệch cỡm mà ngài Va-ren bày ra.
- Cuối cùng là thái độ phản ứng dữ dội đựơc khắc hoạ đầy ấn tượng ở phần tái bút: Phan Bội Châu đã phỉ nhổ vào mặt Va- ren. Hành động này thể hiện niềm căm giận cũng như sự phẫn nộ cực độ đồng thời cũng thể hiện sự khinh bỉ tột cùng của Phan Bội Châu trước bản chất gian trá, xảo quyệt của tên cáo già thực dân cướp nước.
Với kẻ thù, chúng ta có rất nhiều cách để bộc lộ thái độ. Thái độ im lặng tuyệt đối của Phan Bội Châu cùng với phản ứng dữ dội là một đòn tấn công mạnh mẽ vào kẻ thù khiến cho chúng phải run sợ.
* Tác dụng của việc xây dựng nhân vật Phan Bội Châu với thái độ im lặng như thế:
- Làm cho màn độc diễn của Va-ren trở thành một trò hề lố lăng, kệch cỡm > góp phần phơi bày bản chất xấu xa, bỉ ổi, đê tiện của tên toàn quyền Đông Dương.
- Làm nổi bật vẻ đẹp của người anh hùng dân tộc:
+ Nhân cách cao thượng tuyệt vời.
+ Tư thế hiên ngang, bất khuất, ngạo nghễ, đầy kiêu hãnh của người chiến thắng. Trước tên phản bội, người anh hùng hiện lên sừng sững, uy nghi, đầy khí phách, kẻ thù đã thất bại thảm hại dưới chân người tử tù cách mạng.
+ Lòng yêu nước thiết tha cháy bỏng, lòng căm thù giặc sâu sắc, quyết tâm theo duổi lý tưởng đến cùng, tuyệt đối trung thành với nhân dân, luôn cảnh giác cao độ trước mọi âm mưu thâm độc của kẻ thù.
Hình tượng của Phan Bội Châu tiêu biểu cho khí phách hiên ngang bất khuất của dân tộc Việt Nam. Đó là thế đứng của cả dân tộc trước kẻ thù không đội trời chung.
- Thể hiện thái độ tôn vinh, ngưỡng mộ, ngợi ca người anh hùng dân tộc.
Bằng việc xây dựng hình tượng Phan Bội Châu, Nguyễn ái Quốc đã tạo ra một thứ vũ khí đấu tranh sắc bén đối với kẻ thù:
+ Khơi dậy tinh thần yêu nước.
+ Tranh thủ sự đồng tình của nhân dân tiến bộ.
+ Góp một tiếng nói có ý nghĩa vào việc đòi thả Phan Bội Châu.