Dạng II: Nghị luận về vấn đề tư tưởng đạo lí (Luyện tập)
TIẾT 24 Hướng dẫn viết bài tập làm văn số 2
II. Kỹ năng viết bài văn biểu cảm
* Tìm hiểu đề
Cần trả lời các câu hỏi:
- Em định phát biểu cảm nghĩ, tình cảm về đối tượng nào? ( người nào, tác phẩm nào, loài cây nào, …)
- Em viết bài văn biểu cảm nhằm mục đích gì và viết như thế nào?
- Em viết bài văn biểu cảm cho ai đọc?
* Tìm ý
Tìm ý cho bài văn biểu cảm chính là tìm cảm xúc, tìm những ý nghĩ và tình cảm để diễn đạt thành nội dung của bài.
xúc và suy nghĩ về tác phẩm văn học được nảy sinh từ bản thân tác phẩm. Tìm ý trong trường hợp này chính là đọc kĩ, đọc lại nhiều lần tác phẩm, ngẫm nghĩ tìm ra vẻ đẹp, tìm ra triết lý, của nội dung, tìm ra cái mới, cái đọc đáo của các yếu tố hình thức nghệ thuật.
- GV: Bố cục của bài văn biểu cảm gồm mấy phần ?
- GV lưu ý: Diễn đạt các ý đã ghi trong bố cục thành những câu, những đoạn văn chính xác, trong sáng có mạch lạc và liên kết chặt chẽ với nhau
- GV: Có mấy cách mở bài ? Đó là những cách nào ?
- GV: Hãy MB cho những đề văn sau?
VD: Cảm nghĩ về loài cây em yêu.
Em rất thích cây phượng ở sân trường, vì đây là loại cây vừa cho bóng mát lại vừa cho hoa đẹp.
VD: Cảm nghĩ về bà.
Trong gia đình người em dành tình cảm nhiều nhất là bà em. Bà không chỉ là người thân mà cũng là người bạn luôn chia sẻ niềm vui, nỗi buồn với em. Từ lúc sinh ra cho đến bây giờ bà luôn hết lòng nâng niu, chăm sóc em.
VD: Cảm nghĩ về loài cây em yêu
Đối với mỗi học sinh; có lẽ phượng là loài cây thân thiết, phượng gắn với lứa tuổi học trò, phượng thắp sáng ước mơ, phượng san sẻ nỗi buồn…Riêng tôi, tôi yêu quý nhất là loài cây đã gắn bó với
b. Lập dàn bài:
- MB: Nhằm giới thiệu đối tượng và cảm xúc ban đầu về đối tượng.
- TB: Qua miêu tả, tự sự mà biểu lộ cảm xúc, ý nghĩ một cách cụ thể, chi tiết, sâu sắc.
- KB: Nhấn mạnh lại cảm nghĩ chung hoặc nâng lên thành bài học tư tưởng.
c. Viết bài:
d. Đọc lại và sửa chữa:
- Cách diễn đạt, lỗi chính tả
- Bài viết đã toát lên tư tưởng, tình cảm chính chưa hoặc đã tạo sự xúc động cho người đọc chưa.
2. Kỹ năng viết đoạn:
* Mở bài:
a, Mở bài trực tiếp ngắn gọn, dễ tiếp nhận, thường ít hấp dẫn.
- Giới thiệu thẳng đối tượng biểu cảm và nêu cảm xúc.
b, Mở bài gián tiếp tạo nên sự sinh động, hấp dẫn.
- Dẫn vào đề:
+ Cách 1: Dẫn vào bằng vai trò của đối tượng
+ Cách 2: Dẫn vào bằng vai trò của tình
tôi, không chỉ bằng vẻ đẹp mà còn là sự gần gũi của nó. Đó là cây hoa sứ.
VD: Cảm nghĩ về bà.
Thời gian cứ dần trôi không đợi chờ ai. Thoắt cái đã đến ngày giỗ bà tôi lần thứ hai. Giai điệu “ngày xửa ngày xưa”
quen thuộc của bà cứ vang vọng trong tôi. bà tôi giờ đây đã về chốn thiên đường để yên giấc ngủ ngàn thu, nhưng tôi không thể tin điều đó được bởi tôi yêu bà lắm!
VD: Từ các văn bản “Những câu hát về tình cảm gia đình” , “Mẹ tôi” , “Cuộc chia tay của những con búp bê” hãy bộc lộ tình cảm và suy nghĩ của em khi được sống trong tình yêu thương của những người thân trong gia đình và bộc lộ niềm thương cảm cho những ai không có được may mắn đó.
VD: Cảm nghĩ về một loại quả mà em yêu thích.
+ Quả có những đặc điểm khiến em yêu thích.
+ Yêu thích quả vì nó có nhiều lợi ích.
+ Yêu thích quả vì nó gắn bó với những kỉ niệm khó quên.
- GV lưu ý:
+ Lần lượt trình bày cảm xúc, suy nghĩ do sự vật hoặc con người gợi ra.
+ Chú ý tới phần dẫn chuyển ý
+ Trong bài viết các ý lớn, ý trọng tâm cần dành tỉ lệ thích đáng; các ý phụ chỉ viết thành đoạn ngắn để không làm mất tính cân đối.
+ Sau mỗi ý lớn phải xuống dòng để giúp cho bài văn sáng sủa, mạch lạc.
VD: Loài cây em yêu.
Cây hoa phượng mang vẻ đẹp mộc mạc nhưng thuần khiết cứng cỏi, kiên cường, luôn cho tôi cảm nghĩ thân quen, yêu quý. Tôi yêu quý cây hoa phượng ở
cảm chung đối với đối tượng ấy
* Thân bài :
+ Nếu đề bài cho sẵn trình tự cảm xúc cần giải quyết thì ta giải quyết theo từng yêu cầu của trình tự ấy.
+ Nếu đề bài không có sẵn trình tự giải quyết thì ta phải định ra một trình tự giải quyết sao cho hợp lí.
* Kết bài:
a, Kết bài chung: Khẳng định, khái quát tình cảm, suy nghĩ.
sân trường và mãi là như vậy.
VD: Các bạn có biết không, mỗi lần trông sắc đỏ hoa phượng bắt đầu xuất hiện trên cây và tiếng ve râm ran báo hiệu mùa hè lòng tôi lại xao xuyến lạ thường, một mùa hè nữa lại đến, chúng ta sắp phải tạm biệt thầy cô giáo, tạm biệt bạn bè để bước vào một mùa hè với nhiều buồn vui lẫn lộn.
VD: Mỗi lần nhìn ngắm cây phượng, lòng em lại trào dâng bao cảm xúc khó tả vì vẻ đẹp cây phượng, vì bóng mát mà cây đem lại, vì nguồn ôxi mà cây cung cấp. Em chợt nghĩ rằng nếu chúng ta biết yêu quý thiên nhiên, biết bảo vệ thiên nhiên thì chúng ta sẽ được tận hưởng những vẻ đẹp và nguồn lợi của thiên nhiên đem lại.
VD: “Không thầy đố mày làm nên”, nhân dân ta rất đúng khi đúc kết được một kinh nghiệm quý báu về vai trò của người giáo viên trong việc giáo dục, truyền đạt tri thức cho con em mình. Thời gian đã trôi qua, nhưng hình ảnh cô giáo Hồng, người đã hết lòng với học sinh
b, Kết bài mở rộng
- Dựa ra một câu hỏi tu từ.
- Đưa ra một lời bình, một lời nhận xét.
- Đưa ra một câu tục ngữ, ca dao, danh ngôn.
B. Luyện tập :
Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt Bài tập 1: Biểu cảm về cây
hoa phượng
- Hình thức tổ chức luyện tập:
+ Nhóm 4-5 HS trong 10 phút xây dựng dàn ý cho đề văn
+ Cá nhân: luyện viết các đoạn văn nhỏ
- HS thực hiện
- GV: Hướng dẫn HS luyện viết các đoạn văn nhỏ.
+ MB : “Những chiếc giỏ xe, chở đầy hoa phượng, em chở mùa hè của tôi đi đâu…”. Mỗi lần nghe giai điệu du dương và quen
1/ Mở bài:
- Giới thiệu về loài cây em yêu (Cây gì? Ai trồng?
Trồng ở đâu?...)
- Vì sao em yêu loài cây ấy? (gắn bó kỉ niệm, ý nghĩa
thuộc ấy từ giọng ca ngọt ngào của mẹ, lòng tôi thấy nao nao bồi hồi nghĩ về một loài hoa mà tôi hằng yêu quý. Loài hoa tượng trưng cho tuổi học trò hồn nhiên trong sáng vô tư – hoa phượng vĩ.
MB gián tiếp: Dẫn vào bằng vai trò của tình cảm chung đối với đối tượng ấy
+ KB: Cánh cổng trường đóng lại, chưa bao giờ
của cây…)
2/ Thân bài:
a. Biểu cảm về những đặc điểm tiêu biểu của cây phượng (thân, gốc rễ, lá, hoa, trái…)
- Phượng đứng cao phải đến năm sáu mét, thân to khoảng vòng tay một người lớn, cành lá xanh um…
- Thích nhất là nhìn lên tán lá xòe ra như chiếc dù khổng lồ che mưa nắng…
- Nhìn thân phượng mà thổn thức nỗi lòng trước vết cằn cỗi của thời gian khắc trên thân cây. Từ bao thế hệ học trò đến rồi đi, có mấy ai còn nhớ gốc phượng già này nhỉ?
- Đẹp nhất là vào mùa hè! Trông từ xa, cây phượng đỏ rực như một đám lửa.
- Em nhớ mãi những bông hoa đỏ thắm như những con bướm lửa. Mỗi khi có cơn gió thoảng qua, những cánh bướm lửa ấy lìa cành, chao mình trong gió, nhẹ nhàng đáp xuống mặt đất như còn lưu luyến cuộc đời tươi đẹp ngắn ngủi của một kiếp hoa.
b. Vai trò của phượng đối với đời sống con người:
- Em thầm cảm ơn cây phượng vì đã che bóng mát cho sân trường, tạo nên một bầu không khí trong lành, mát mẻ và thật dễ chịu cho chúng em học tập cũng như vui chơi.
- Em làm sao có thể quên những lúc cùng các bạn nhặt hoa phượng, tách từng cánh hoa ra và khéo léo dán thành hình con bướm ép vào vở. Mai sau nhìn lại sẽ nhớ ngay tới thuở học trò đầy mơ mộng…
c. Sự gần gũi giữa em với phượng (Kỉ niệm)
- Thật thú vị làm sao! Dưới tán lá phượng, em ngồi ôn bài, học bài không biết mệt.
- Những khi nắng gắt, phượng che bóng mát cho em nô đùa ngoài sân.
- Cũng dưới gốc phượng này em có một tình bạn, chúng em cùng trao đổi bài học cũng như động viên và chia sẻ cho nhau những buồn vui trong cuộc sống, chỉ tiếc một điều giờ bạn đã đi xa…
3/ Kết bài:
phượng đẹp như lúc này.
Phượng đẹp nhưng chẳng ai ngắm nhìn nó. Chỉ còn một mình nó trong theo hình bóng của mỗi học sinh. Dù đi đâu, ở đâu tôi sẽ mãi luôn nhớ về ngôi trường này, nơi có một người bạn vô cùng thân yêu.
Đưa ra một lời bình, một lời nhận xét.
Bài tập 2: Biểu cảm về cây hoa hồng
- Hình thức tổ chức luyện tập:
+ Nhóm đôi HS trong 10 phút xây dựng dàn ý cho đề văn
+ Cá nhân: luyện viết các đoạn văn nhỏ
- HS thực hiện
- GV: Hướng dẫn HS luyện viết các đoạn văn nhỏ.
+ MB 1: Loài hoa các bạn thích là hoa gì? Chắc chắn có nhiều câu trả lời. Chị Huệ trắng muốt duyên dáng hay là chị phong lan tim tím yểu điệu? Còn với em, loài hoa em yêu thích và đẹp nhất là hoa hồng.
+ MB 2: Hoa hồng là loài hoa đẹp mà ai cũng yêu thích, nhà em có trồng cây hoa hồng ngay trước nhà.
Mỗi khi hoa nở mùi thơm dễ chịu và khiến khu vườn đẹp trở nên rực rỡ, lung linh hơn.
- GV: Đoạn văn biểu cảm về đặc điểm hình thức : + Màu sắc
+ Cánh hoa + Nhị hoa + ....
- Chẳng biết tự bao giờ, cây phượng đã trở thành người bạn thân thiết của em.
- Thật hạnh phúc biết bao khi tuổi học trò gắn liền với hình ảnh cánh hoa thắm tươi như màu máu con tim..
I. MB: Giới thiệu về hoa hồng - Giới thiệu về loài cây em yêu - Vì sao em yêu loài cây ấy ?
II. TB:
a. Biểu cảm về những đặc điểm tiêu biểu của cây hoa hồng
- Hoa hồng có thân mảnh khảnh, nhiều gai nhọn xung quanh.
Hoa hồng quả không hổ danh là nữ hoàng của các loài hoa. Hoa khoác lên mình bộ váy áo màu đỏ thắm, một màu đỏ thật sang.
Nhưng bộ dạ hội đó cuốn hút người đọc còn lộng lẫy hơn vào buổi sáng, những hạt sương đọng trên cánh hoa như những viên kim cương lấp lánh trong nắng, điểm xuyến cho tà áo thắm đỏ rực rỡ. Cây hoa chỉ ra ba bông nhưng bông nào bông nấy đều đẹp mê hồn. Ba bông hoa như ba nàng công chúa xinh đẹp, kiều diễm.
Những cánh hoa chắc là đẹp nhất. Lớp lớp cánh hoa như những bậc thang. Cánh hoa thật mịn màng, mượt mà như tơ lụa đỏ thắm, chúng kết vào nhau tạo nên bông hồng duyên dáng. Đường nét từng cánh hoa thật uyển chuyển, đó là tuyệt tác của bông hồng, là một sự kì ảo vô hình thu hút người ngắm.
Nhị hoa màu vàng thật hợp với dáng vẻ sang trọng của hồng nhung.
- Khi còn nhỏ lá non, gai nhỏ đến khi trưởng thành lá màu xanh thẫm, có viền răng cưa, xung quanh gai mọc nhiều và nhọn hơn làm nhiệm vụ bảo vệ thân cây.
- Một cây hoa hồng chỉ có vài bông, dù không nhiều nhưng rất đẹp và quyến rũ.
- Khi ra hoa những nụ hồng e ấp, khúm núm, khi hoa nở cánh hoa xòe ra và có màu đỏ thẫm, hương thơm dễ chịu thu hút côn trùng.
- Dưới nụ hoa là đài hoa màu xanh ngọc bích rất đẹp.
- Em thích nhất là những cánh hoa mỏng manh xếp chồng lên nhau tạo thành nhiều tầng lớp xen kẽ. Càng vào sâu bên trong cánh hoa càng mỏng, nhỏ.
- Chính giữa bông hoa đó là nhị vàng, đầu nhị có phấn trắng, em cảm nhận được đây chính là “vũ khí” thu hút ong bướm.
- Khi hoa hồng nở, hương thơm thoảng thoảng, dễ chịu trong gió.
- Vẻ đẹp của hoa hồng là kiệt tác không loài hoa nào sánh bằng.
b. Kỉ niệm bên cây hoa hồng - Chăm sóc cây cùng mẹ
- Cây là người bạn luôn sẻ chia những vui buồn trong học tập, trong cuộc sống
III. KB: Cảm nhận về cây hoa hồng
- Hoa hồng chính là loài hoa em yêu thích nhất.
- Khu vườn em đẹp, rực rỡ hơn khi có hoa hồng.
- Cây hoa hồng biểu tượng sắc đẹp và tình yêu.
III. Củng cố - Dặn dò
- Xem lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học về phần văn biểu cảm - Hoàn thiện đề văn trên
Phụ lục bài văn tham khảo Cây phượng em yêu
A. Mở bài: “Những chiếc giỏ xe, chở đầy hoa phượng. em chở mùa hè của tôi đi đâu…”. Mỗi lần nghe những giai điệu du dương và quen thuộc ấy, lòng tôi thấy buâng khuâng bao cảm xúc. Lời ca gợi cho tôi nhớ về 1 loài cây gắn liền với tuổi học trò với biết bao yêu thương, gắn bó.