TIẾT 37: CHUYÊN ĐỀ THƠ HIỆN ĐẠI VIỆT NAM (TIẾP THEO)
I. Điệp ngữ và tác dụng của điệp ngữ
Cách lặp lại như vậy gọi là phép điệp ngữ; từ ngữ được lặp lại gọi là điệp ngữ.
? Nhắc lại các kiểu điệp ngữ.
- GV chốt. II. Các dạng điệp ngữ
Điệp ngữ có nhiều dạng: điệp ngữ cách quãng, điệp ngữ nối tiếp, điệp ngữ chuyển tiếp (điệp ngữ vòng).
B. Luyện tập :
Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt - Hình thức tổ chức luyện tập: Cá nhân.
Bài tập 1: Tìm điệp ngữ trong các đoạn trích dưới đây và cho biết đó là dạng điệp ngữ nào ?
a. Mưa rả rích đêm ngày. Mưa tối tăm mặt mũi. Mưa thối đất, thối cát. Trận này chưa qua, trận khác đã tới, hung tợn hơn.
(Ma Văn Kháng) b.Năm qua đi, tháng qua đi Tre già măng mọc có gì lạ đâu
a. Điệp ngữ “mưa”: Điệp ngữ cách quãng.
Mai sau, Mai sau, Mai sau,
Đất xanh tre mãi xanh màu tre xanh.
(Nguyễn Duy) c. Trèo lên cây bưởi hái hoa
Bước xuống vườn cà hái nụ tầm xuân Nụ tầm xuân nở ra xanh biếc
Em có chồng rồi anh tiếc lắm thay…
(Ca dao)
b. Điệp ngữ “mai sau”: Điệp ngữ nối tiếp
c. Điệp ngữ “nụ tầm xuân”: Điệp ngữ chuyển tiếp (điệp ngữ vòng).
- Hình thức tổ chức luyện tập: Cá nhân.
Bài tập 2: Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi:
Tiếng suối trong như tiếng hát xa Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa (Ngữ văn 7, tập 1)
Câu 1: Hai câu thơ thuộc bài thơ nào ? Của ai ?
Câu 2: Nêu hoàn cảnh sáng tác của bài thơ.
Câu 3: Xác định điệp ngữ và tác dụng của nó trong hai câu thơ.
Câu 1: Hai câu thơ thuộc bài thơ “Cảnh khuya” của Hồ Chí Minh.
Câu 2: Bài thơ được Bác viết năm 1947 ở chiến khu Việt Bắc, trong thời kì kháng chiến chống Pháp.
Câu 3:
* Điệp từ: Từ “lồng” được nhắc lại 2 lần trong một câu thơ: “Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa”.
- Giúp ta hình dung: ánh trăng lồng vào cổ thụ, bóng cổ thụ lồng vào những bông hoa hay ánh trăng lồng vào cổ thụ, bóng cổ thụ in hình xuống mặt đất như những bông hoa xinh xắn tạo nên bức tranh trăng lung linh, huyền ảo.
- Điệp từ “lồng” có tác dụng làm cho cảnh vật đan lồng vào nhau tạo nên bức tranh nhiều tầng lớp, đường nét, hình khối lung linh ánh sáng. Nét đậm là dáng hình cổ thụ trên cao lấp lánh ánh sáng, nét nhạt là bóng cây là lung linh xao động trên mặt đất.
- Điệp từ lồng còn có tác dụng, làm cho ba vật thể (Trăng, cổ thụ, hoa) vốn dĩ cách xa nhau đan cài quấn quýt, hoà quyện vào nhau, soi sáng cho nhau rất hữu tình.
- Qua đó cho thấy tâm hồn nhà thơ- tâm hồn thi sĩ nhạy cảm với cái đẹp và có tình yêu thiên nhiên say đắm.
Bài tập 3: Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi:
“Cháu chiến đấu hôm nay
Vì lòng yêu Tổ quốc Vì xóm làng thân thuộc Bà ơi cũng vì bà
Vì tiếng gà cục tác Ổ trứng hồng tuổi thơ”
(Ngữ văn 7, tập 1)
Câu 1: Đoạn thơ nằm trong bài thơ nào ? Của ai ?
Câu 2: Xác định phương thức biểu đạt chính của bài thơ có đoạn thơ trên.
Câu 3: Chỉ ra biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn thơ và hiệu quả diễn đạt của nó.
Câu 1: Đoạn thơ nằm trong bài thơ
“Tiếng gà trưa” của Xuân Quỳnh.
Câu 2: Phương thức biểu đạt chính của bài thơ: biểu cảm.
Câu 3: Biện pháp tu từ được sử dụng:
điệp ngữ.
-Điệp từ “vì” được nhắc lại 4 lần chủ yếu là đầu mỗi dòng thơ.
- Tác dụng:
+ Nhấn mạnh những lí do cầm súng của người chiến sĩ: rất lớn lao cao cả nhưng cũng rất bình thường, giản dị.
+ Làm nổi bật, khắc sâu mối quan hệ giữa các tình cảm đó, tình yêu Tổ quốc bắt nguồn từ những điều bình thường, giản dị:
tình cảm dành cho người thân ruột thịt, những kỉ niệm bình dị của tuổi thơ. Những tình cảm đó là cội nguồn sâu xa của tình yêu tổ quốc, làm ch tình yêu tổ quốc nồng nàn hơn, tha thiết hơn trong trái tim người chiến sĩ.
+ Diễn tả tình yêu tổ quốc thiết tha, cháy bỏng, thôi thúc người chiến sĩ cầm chắc tay súng, chiến thắng kẻ thù.
+ Góp thêm một định nghĩa về tình yêu Tổ quốc đơn sơ, giản dị mà sâu sắc.
=> Mục đích chiến đấu cao cả của người chiến sĩ là lẽ sống cao đẹp của cả dân tộc ta thời đại đánh Mĩ anh hùng.
Bài tập 4: Xác định từ ngữ chứa đựng biện pháp tu từ điệp ngữ và chỉ ra hiệu quả của biện pháp đó trong đoạn thơ sau:
Trên đường hành quân xa Dừng chân bên xóm nhỏ Tiếng gà ai nhảy ổ:
“Cục… cục tác cục ta Nghe xao động nắng trưa
- Biện pháp tu từ: điệp ngữ “nghe” (3 lần).
- Hiệu quả: nhằm thể hiện tác động mạnh mẽ của tiếng gà tình cờ bắt gặp bên đường hành quân với cảm xúc của người chiến sĩ: làm cho nắng hè xao động, khiến bàn chân đỡ mỏi trên đường hành quân xa và gợi nhớ về những kỉ niệm đẹp đẽ của
Nghe bàn chân đỡ mỏi Nghe gọi về tuổi thơ.
(“Tiếng gà trưa” – Xuân Quỳnh)
tuổi thơ,...
TIẾT 39: CHUYÊN ĐỀ VĂN BIỂU CẢM (TIẾP THEO) PHÁT BIỂU CẢM NGHĨ VỀ TÁC PHẨM VĂN HỌC A. Hệ thống lại kiến thức đã học
Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt
? Thế nào là điệp ngữ và tác dụng của điệp ngữ ?
- GV chốt.