Dạng II: Nghị luận về vấn đề tư tưởng đạo lí (Luyện tập)
TIẾT 23 Chuyên đề: Văn biểu cảm (Tiếp theo)
1. Kiến thức
- Luyện tập các thao tác làm văn biểu cảm: Tìm hiểu đề và tìm ý, lập dàn bài, viết bài.
- Có thói quen tưởng tượng, suy nghĩ, cảm xúc trước một đề văn biểu cảm, cách thể hiện những tình cảm, cảm xúc.
2. Kỹ năng
- Rèn luyện kĩ năng làm bài văn biểu cảm.
3. Thái độ, phẩm chất
- Có thói quen tưởng tượng suy nghĩ, cảm xúc trước một đề văn biểu cảm.
4. Năng lực
- Năng lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội
- Năng lực ngôn ngữ
- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo II. Tiến trình lên lớp
Tiết 1:
A. Hệ thống lại kiến thức đã học (10-15 phút)
Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt - GV yêu cầu học sinh nhắc lại những
kiến thức cơ bản về văn biểu cảm mà học sinh đã được học.
- HS trình bày, phát biểu ý kiến, trao đổi nhận xét.
- GV chốt kiến thức cơ bản: (Bảng phụ/máy chiếu)
- HS: Phát biểu ý kiến
I. Những kiến thức cơ bản về văn biểu cảm.
1. Khái niệm.
Văn biểu cảm là văn bản viết ra nhằm biểu đạt tình cảm, cảm xúc, sự đánh giá của con người đối với thế giới xung quanh và khêu gợi lòng đồng cảm nơi người đọc.
2. Yêu cầu đối với văn biểu cảm - Cảm xúc phải chân thành:
Chủ thể thường xuất hiện trực tiếp trong lời văn dưới hình thức ngôi nhân xưng thứ nhất, số ít (Tôi thấy, tôi cảm nhận, tôi nghe, trong lòng tôi, tôi hình dung ra,…) hoặc ngôi nhân xưng thứ nhất, số nhiều (ta, chúng ta).
- Cảm xúc phải sâu sắc:
+ Muốn vậy, trước hết cần có sự quan - GV: Hãy cho biết có những cách lập ý
nào cho bài văn biểu cảm ?
- HS: Trả lời, nhận xét, bổ sung ý kiến - GV: Nhận xét, chốt kiến thức
II. Cách lập ý cho bài văn biểu cảm:
- Liên hệ hiện tại với tương lai: Là hình thức dùng trí tưởng tượng để liên tưởng tới tương lai, mượn hình ảnh tương lai để khơi gợi cảm xúc về đối tượng biểu cảm trong hiện tại. Cách biểu cảm này tạo nên mối liên hệ và tương lai.
- Hồi tưởng quá khứ và suy nghĩ hiện tại : là hình thức liên tưởng tới những kí ức trong quá khứ, gợi sống dậy những kỉ niệm để từ đó suy nghĩ về hiện tại.
Đây cũng là hình thức lấy quá khứ soi cho hiện tại khiến cho cảm xúc của con người trở nên sâu lắng hơn. Cách biểu cảm này sẽ tạo nên mối liên hệ gắn kết rất tự nhiên và nhuần nhuyễn giữa hiện tại và quá khứ.
- Tưởng tượng tình huống, hứa hẹn, mong ước: Là hình thức liên tưởng phong phú, từ những hình ảnh thực đang hiện hữu để đặt ra các tình huống và gửi gắm
vào đó những suy nghĩ và cảm xúc về đối tượng biểu cảm cũng như những ước mơ hi vọng.
Cách biểu cảm này đòi hỏi người viết văn biểu cảm phải có trí tưởng tượng phong phú.
- Quan sát, suy ngẫm: Là hình thức liên tưởng dựa trên sự quan sát những hình ảnh đang hiện hữu trước mắt để có những suy ngẫm về đối tượng biểu cảm. Cách lập ý thường tạo nên những cảm xúc chân thực, sâu sắc.
B. Luyện tập :
Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt Bài tập: Phát biểu cảm nghĩ về bóng
dáng một người thân yêu của em.
- GV: Hãy tìm hiểu đề và tìm ý cho đề văn trên ?
- HS:
+ Tìm hiểu đề: Dựa trên việc trả lời các câu hỏi: Viết cho ai ? Viết cái gì ? Viết để làm gì ? Viết như thế nào ?
+ Tìm ý: HS cần hình dung cụ thể đối tượng biểu cảm trong mọi trường hợp và cảm xúc, tình cảm của mình trong các trường hợp đó
- Hình thức tổ chức luyện tập:
+ Nhóm 4-5 HS trong 10 phút xây dựng dàn ý cho đề văn
+ Cá nhân: luyện viết các đoạn văn nhỏ - HS thực hiện
Bước 1: Tìm hiểu đề, tìm ý:
a. Tìm hiểu đề : - Viết cho ai ? + Thầy cô, bạn bè,..
- Viết cái gì ? (Nội dung)
+ Bóng dáng một người thân yêu của em.
- Viết để làm gì ?
+ Bộc lộ cảm xúc, tình cảm của mình đối với người được nói đến.
- Viết như thế nào ? + Bài văn.
b. Tìm ý :
- Lý do nào khiến em gợi nhớ đến bóng dáng của họ.
- Những ấn tượng, kỉ niệm, đồ vật nào gợi nhớ tới người thân của em.
( Cảm xúc, thái độ của bản thân).
- Giờ đây, cảm xúc của em về người thân ấy như thế nào ? Nghĩ về người thân ấy em sẽ làm gì ?
Bước 2 : Lập dàn ý :
MB :
- Giới thiệu về bóng dáng người thân yêu của em.
- Lý do em nhớ về bóng dáng ấy.
TB :
- Những hồi ức về người đó : + Kỉ niệm / ấn tượng
- GV: Hướng dẫn HS viết một số đoạn văn nhỏ
+ MB + KB
+ Các đoạn phần TB VD:
+ MB : Trong cuộc sống hằng ngày, có biết bao nhiêu người đáng để chúng ta thương yêu và dành nhiều tình cảm.
Nhưng đã bao giờ bạn nghĩ rằng người thân yêu nhất của bạn là ai chưa? Với mọi người câu trả lời ấy có thế là ông bà, là mẹ, là anh chị hoặc cũng có thể là bạn bè chẳng hạn. Còn riêng tôi, hình ảnh người bố sẽ mãi mãi là ngọn lửa thiêng liêng, sưởi ấm tầm hồn tôi mãi tận sau này.
+ KB : Con sẽ luôn nhớ những lời dạy của bố, sẽ luôn thương yêu, kính trọng, biết ơn bố, sẽ sống theo gương sáng mà bố đã rọi đường cho con đi. Hình ảnh của bố sẽ luôn ấp ủ trong lòng con. Những kỉ niệm, những tình cảm bố dành cho con, con sẽ ôm ấp, trân trọng nó như chính linh hồn của mình.
- HS : Hai bạn cùng bàn sẽ rà soát lỗi chính tả cho nhau.
- GV chấm, chữa bài.
+ Đồ vật
- Cảm xúc giờ đây của em về người đó + Nhung nhớ
+ Động lực để học tập, phấn đấu + Lời hứa với người thân yêu
KB : Cảm xúc của em khi nghĩ về bóng dáng ấy.
Bước 3 : Viết bài :
Bước 4 : Sửa chữa : III. Củng cố - Dặn dò
- Xem lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học về phần văn biểu cảm - Hoàn thiện đề văn trên
Ngày soạn: Ngày dạy:
TIẾT 24