Dạng II: Nghị luận về vấn đề tư tưởng đạo lí (Luyện tập)
TIẾT 20 ĐẶC ĐIỂM VÀ YÊU CẦU CỦA VĂN BIỂU CẢM
A.Hệ thống các kiến thức đã học. (10 phút )
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt.
?Văn biểu cảm có những đặc điểm nào?
HS trình bày
I.Đặc điểm và yêu cầu của văn biểu cảm.
-Mỗi bài văn biểu cảm tập trung biểu đạt một tình cảm chủ yếu.
-Có hai cách biểu cảm :
? Văn biểu cảm phải đảm bảo yêu cầu nào?
? Để làm tốt một bài văn biểu cảm cần thực hiện mấy bước? Đó là những bước nào ?
Hs trình bày .
+ Biểu cảm trực tiếp : thông qua những suy nghĩ, những nỗi niềm, những cảm xúc trong lòng người.
+ Biểu cảm gián tiếp: kết hợp sử dụng những phương thức khác nhau như miêu tả, tự sự để bộc lộ thái độ, thông qua đối tượng, hình ảnh ẩn dụ, tượng trưng.
-Yêu cầu của văn biểu cảm.
+ Tình cảm trong văn biểu cảm phải rõ ràng, trong sáng, chân thực.
II.Cách làm bài văn biểu cảm.
- Để làm tốt một bài văn cần thực hiện 4 bước sau :
+Bước 1: Tìm hiểu đề, tìm ý.
+Bước 2: Lập dàn bài. ( Mở bài, thân bài, kết bài )
+Bước 3: Viết bài.
+Bước 4 : Đọc và sửa chữa bài B: Luyện tập ( 35 phút)
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt.
Gv nêu yêu cầu bài tập
Bài tập 1 : Cho hai đoạn văn sau:
(1)Lũy giữa cũng toàn tre nhưng lại là loại tre thẳng ( tre hóa). Lũy trong cùng tre càng thẳng hơn. Tre óng chuốt vươn thẳng tắp, ngọn không dày và rậm như tre gai. Suốt năm tre xanh rờn, đầy sức sống.
(2) Tre, nứa, trúc, mai ,vầu, mấy chục loại khác nhau, nhưng cùng một mầm non măng mọc thẳng. Vào đâu tre cũng sống, ở đâu tre cũng xang tốt. Dáng tre vươn mộc mạc, màu tre xanh tươi nhũn nhặn.Rồi tre lớn lên, cứng cáp, dẻo dai, vững chắc. Tre trông thanh cao, giản dị chí khí như người.
? Em hãy so sánh để chỉ ra điểm khác nhau về phương thức biểu đạt của hai đoạn văn trên và nêu rõ đoạn văn nào thuộc phương thức biểu đạt ? Vì sao?
Đại diện hs trình bày.
Hs nhận xét, bổ sung.
Gv nhận xét, bổ sung và chốt kiến thức.
GV chiếu bài tập và yêu cầu hs quan sát.
Bài tập 2: Đọc những đoạn văn sau và cho biết mỗi văn bản biểu đạt tình cảm gì?
Bài tập 1:
-Cả hai đoạn văn chung đề tài viết về cây tre nhưng sử dụng hai phương thức biểu đạt khác nhau :
+ Đoạn 1: dùng phương thức miêu tả tập trung làm nổi bật đặc điểm hình dáng, màu sắc và sức sống của cây tre.
+Đoạn 2: dùng phương thức biểu cảm, ở đây tác giả chỉ điểm qua những đặc điểm, hình dáng qua đó nêu cảm xúc trân trọng, cảm phục trước những phẩm chất tốt đẹp, cao quý của cây tre Việt Nam.
Bài tập 2:
-Đoạn a biểu đạt tình cảm: tình yêu và nỗi
Đoạn a:
Những năm tháng xa quê, gio tố cuộc đời tưởng chừng cuốn bay tất cả nhưng trong tâm tư tôi những dòng sông quê mênh mông vẫn cuồn cuộn chảy, những dòng kênh biêng biếc vẫn lặng lờ trôi. Tôi yêu những cánh đồng bao la vàng rực ngày mùa, mịt mù khói rạ, thơm vị mía lùi, trắng xáo sướng mù sau cái Tết. Yêu cả tiếng chuông chùa ngân thăm thẳm cảnh khuya. Tôi yêu ánh nắng chiều tà trải màu vàng tái trên rẫy khoai mì nghiêng nghiêng bên triền núi.
( Mai Văn Tạo ) Đoạn b:
Khói lam cuộn như sương mờ ở sườn núi, giọt mỡ chả xèo trên than hồng như một tiếng thở dài và tiếng quạt khẽ đập như cành cây rung động, quà bún chả có nhiều cái quyến rũ đáng gọi là mê hồn,nếu không là mê bụng.
( Thạch Lam ) Đoạn c:
Trước mặt cô giáo, con đã thiếu lễ độ với mẹ. Việc như thế con không bao giờ được tái phạm nữa. En- ri-cô của bố ạ! Sự hỗn láo của con như một nhát dao đâm vào tim bố vậy! Bố nhớ cách đây mấy năm, mẹ đã phải thức suốt đêm, cúi mình trên chiếc nôi trông chừng hơi thở hổn hển của con,quằn quại vì nỗi lo sợ, khóc nức nở khi nghĩ rằng có thể mất con!...Nhớ lại điều ấy, bố không thể nén được cơn tức giận đối với con. Hãy nghĩ xem, En- ri-cô à! Con mà xúc phạm đến mẹ con ư ?
Bài tập 3: Chỉ ra những biểu hiện biểu cảm của những câu văn sau :
a.Ôi! bông hoa mới đẹp làm sao!
b.Bố rất yêu con , En- ri-cô ạ, con là niềm hi vọng tha thiết nhất của đời bố.
c.Đêm qua, lúc nào chợt tỉnh, tôi cũng nghe tiếng nức nở, tức tưởi của em . Tôi cứ phải cắn chặt môi để khỏi bật lên tiếng khóc to, nhưng nước mắt cứ tuôn ra như suối, ướt đẫm cả gối và hai cánh tay áo.
d.Chiều chiều ra đứng ngõ sau
nhớ quê hương.
Đoạn b biểu đạt tình cảm : Tình yêu với món bún chả.
Đoạn c biểu đạt tình cảm : Nỗi giận dữ và thất vọng của bố vè hành động xúc phạm mẹ của En- ri-cô.
Bài tập 3:
*Những biểu hiện biểu cảm trong các câu văn trên là :
a.Ôi
b.rất yêu con.
c.phải cắn chặt môi để khỏi bật lên tiếng khóc to, nước mắt cứ tuôn ra như suối.
d.ruột đau chín chiều.
e.Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai.
f.Hỡi các bà mua hàng.
g.yêu Sài Gòn da diết.
h.Chỉ…thôi sao.
Trông về quê mẹ ruột đau chín chiều.
e.Thân em như tấm lụa đào
Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai.
f.Hỡi các bà mua hàng !Chớ có thọc tay mâm mê thứ quà thần tiên ấy, hãy nhẹ nhàng mà nâng đỡ, chút chiu mà vuốt ve.
g.Tôi yêu Sài Gòn da diết.
h.Chỉ còn một ngày nữa là được ở cạnh nhau thôi sao ?