1. Kiến thức
- Nắm được kiến thức về thể văn tùy bút
- Ghi nhớ nội dung bài học: Phong vị đặc sắc, nét đẹp văn hóa của truyền thống Hà Nội trong món quà độc đáo, giản dị: Cốm
- Những món quà dân dã của các vùng quê khác nhau
2. Kỹ năng
- Rèn kỹ năng viết đoạn văn biểu cảm 3. Thái độ, phẩm chất
- Yêu thích, trân quý món quà quê thanh nhã của dân tộc, từ đó bồi dưỡng tình yêu và niềm tự hào về quê hương đất nước
4. Năng lực
- Năng lực chung: Năng lực giao tiếp – hợp tác, năng lực tự chủ và tự học, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
- Năng lực chuyên biệt: Năng lực ngôn ngữ, năng lực tìm hiểu tự nhiên xã hội II. Tiến trình lên lớp
A. Hệ thống lại kiến thức đã học (10 phút)
Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt GV: Nhắc lại những điều em biết về thế
loại tùy bút
HS: Nhớ lại và trả lời
HS khác nhận xét, GV nhận xét bổ sung và chốt kiến thức
GV: Giới thiệu thêm 1 số tác phầm tùy bút nổi tiếng: Tùy bút Cô Tô, Sông Đà – Nguyễn Tuân, Ai đã đặt tên cho dòng sông – Hoàng Phủ Ngọc Tường, Miếng ngon Hà Nội – Vũ Bằng,…Những thiên tùy bút in dấu ấn, tài năng, tâm huyết và tri thức của các nhà văn, cái tôi tác giả chiêm nghiệm và day dứt, trăn trở đã hòa đồng với tâm hồn và suy nghĩ của độc giả, đã tạo nên sức lôi cuốn kì lạ của thứ văn xuôi nghệ thuật này.
I. Thể loại tùy bút
- Thể văn ghi chép những hình ảnh, sự việc mà nhà văn quan sát, chứng kiến (gần với các thể bút kí, kí sự)
- Thiên về biểu cảm, chú trọng thể hiện cảm xúc, tình cảm, suy nghĩ của tác giả trước các hiện tượng và vấn đề của đời sống
GV: Em hãy khái quát giá trị nội dung, nghệ thuật và ý nghĩa của văn bản
HS: Nhớ lại và trình bày, ghi chép lại vào vở theo ý hiểu của mình
II. Giá trị của văn bản 1. Nội dung
- Ngợi ca món quà quê “cốm”: sản vật của tự nhiên, đất trời, là chất quý, sạch của trời trong vỏ xanh của hạt lúa non trên những cánh đồng
- Cốm – sản vật mang đậm nét văn hoá:
gắn với những kinh nghiệm quí về qui trình, cách thức. Gắn liền phong tục lễ tết thiêng liêng. Gắn với lối sống thanh lịch người Hà Nội
- Biểu hiện những cảm giác lắng đọng, tinh tế của tác giả về văn hóa, lối sống người Hà Nội.
2. Nghệ thuật
- Lời văn trang trọng tinh tế, đầy cảm xúc, giàu chất thơ
- Chọn lọc chi tiết, gợi nhiều liên tưởng, kỉ niệm
- Sáng tạo trong lời văn xen kể và miêu tả chậm rãi, ngẫm nghĩ, mạng nặng tính chất tâm tình, nhắc nhở nhẹ nhàng.
3. Ý nghĩa:
Bài văn thể hiện thành công những cảm giác lắng đọng tinh tế mà sâu sắc của Thạch Lam về văn hoá và lối sống của người Hà Nội.
B. Luyện tập: (35p)
Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt - Hình thức: hoạt động cá nhân
Bài tập 1 (25p)
GV: Em hãy viết 1 đoạn văn (5- 7 câu) nêu suy nghĩ, cảm xúc mình về tác phẩm:
Một thức quà của lúa non – Cốm (Thạch Lam)
- HS thực hiện
- GV gọi 3 bạn đọc bài, các bạn khác nhận xét
- Đoạn văn phải đảm bảo các ý sau:
+ Giới thiệu về tác phẩm – tác giả: Một thứ quà của lúa non – Cốm là tùy bút xuất sắc của nhà văn Thạch Lam, rút từ tập Hà Nội băm sáu phố phường (1943) – tập tùy bút viết về cảnh sắc và phong vị của Hà Nội đầy cuốn hút.
+ Khái quát giá trị nội dung, nghệ thuật của tác phẩm.
+ Thể hiện được suy nghĩ, cảm xúc của mình về tác phẩm: yêu quý, trân trọng, tự hào.
+ Khẳng định thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm qua tác phẩm này: Hãy biết trên quý những thứ sản vật giản dị, đặc sắc, đó chính là sự trân quý và giữ gìn nét đẹp văn hóa dân tộc.
- Hình thức tổ chức luyện tập: cá nhân Bài tập 2: Đọc đoạn văn sau và trả lời các câu hỏi bên dưới
“Cốm là một thức quà riêng biệt của đất nước, là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh, mang trong hương vị tất cả cái mộc mạc, giản dị và thanh khiết của đồng quê nội cỏ An Nam.
Ai đã nghĩ đầu tiên dùng cốm để làm quà sêu tết. Không còn gì hợp hơn với sự vương vít của tơ hồng, thức quà trong sạch, trung thành như các việc lễ nghi.
Hồng cốm tốt đôi … Và không bao giờ có hai màu lại hòa hợp hơn được nữa: màu xanh tươi của cốm như ngọc thạch quí, màu đỏ thắm của hồng như ngọc lựu già.
Một thứ thanh đạm, một thứ ngot sắc, hai vị nâng đỡ nhau để hạnh phúc được lâu bền.”
Câu 1: Đoạn trích trên trích từ văn bản
Đáp án:
Câu 1:
- Văn bản “Một thứ quà của lúa non, Cốm”, tác giả: Thạch Lam
Câu 2: Thể loại: tùy bút Câu 3: Tình từ
Câu 4: Phân tích ngữ pháp Chủ ngữ: Cốm
Vị ngữ 1: là một thức quà riêng biệt của đất nước
Vị ngữ 2: là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh
Vị ngữ 3: mang trong hương vị tất cả cái mộc mạc, giản dị và thanh khiết của đồng quê nội cỏ An Nam
Câu 5: Nội dung đoạn trích: Cốm là thứ quà độc đáo làm từ sản phẩm gần gũi với người dân quê mà cánh đồng dâng tặng con người, nó trở thành món quà văn hóa, phong tục, nhất là phong tục sêu tết trong
nào? Tác giả của văn bản có đoạn trích trên là ai?
Câu 2: Văn bản có chứa đoạn trích được viết theo thể loại nào?
Câu 3: (0,25đ): Các từ “thanh đạm”,
“ngọt sắc” thuộc từ loại nào?
Câu 4: Phân tích cấu tạo ngữ pháp câu văn: “Cốm là một thức quà riêng biệt của đất nước, là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh, mang trong hương vị tất cả cái mộc mạc, giản dị và thanh khiết của đồng quê nội cỏ An Nam”.
Câu 5: Nêu nội dung đoạn trích trên?
Câu 6: Từ nội dung của đoạn, hãy nêu suy nghĩ, tình cảm của em về những đặc sản của thành phố quê hương
hôn nhân
Câu 6: Suy nghĩ, tình cảm của em đối với đặc sản của thành phố quê hương
- Thành phố Hải Phòng có rất nhiều đặc sản nổi tiếng của vùng sông nước như mắm cáy, mắm nước, thuốc lào Vĩnh Bảo, bánh đa cua, nem bể, bánh mì cay,…
- Đây là những món ăn có giá trị về vật chất và tinh thần, văn hóa của quê hương, tuy bình dị nhưng chứa đựng tất cả tinh túy của thiên nhiên và con người. Nét đặc trưng trong văn hóa ẩm thực của thành phố quê hương tạo nên thế mạnh cho ngành du lịch và kinh tế phát triển - Tự hào về quê hương và thấy cần phải giữ gìn và phát huy nét đẹp của thành phố.