1. MỤC TIÊU:
1.1. Kiến thức :
- Hiểu được chủ trương chiến lược của Quang Trung trong việc tập hợp trí thức.
- Nhận thức được vai trò và trách nhiệm của người trí thức đối với công cuộc xây dựng đất nước
1.2. Kĩ năng : Đọc hiểu bài chiếu theo đặc trưng thể loại.
1.3. Thái độ : Biết nghệ thuật thuyết phục của bài chiếu.
2. TRỌNG TÂM
- Chủ trương cầu hiền đúng đắn của vua Quang Trung
- Nghệ thuật lập luận chặt chẽ, giàu sức thuyết phục của Ngô Thì Nhậm 3. CHUẨN BỊ
3.1: GV : Tư liệu về Chiếu dời đô của Lí Công Uẩn.
3.1: HS : Đọc, chuẩn bị văn bản.
4. TIẾN TRÌNH 4.1 - Ổn định.
4.2- Kiểm tra Thế nào là thành ngữ, điển cố? Cho mỗi thứ 2 ví dụ, phân tích giá trị.
ĐA : * Thành ngữ (2đ) * Điển cố (2đ). * Ví dụ, phân tích (6đ).
4.3 – Bài mới ;
Hoạt động của T – T Nội dung
Hoạt động 1
Hoạt động 2 Vài nét về tác giả?
2- Văn bản a- Xuất xứ
Hãy nêu hoàn cảnh ra đời của bài chiếu?
b- Bố cục
Bài chiếu chia làm mấy phần, ý mỗi phần?
CHIẾU CẦU HIỀN ( NGÔ THÌ NHẬM)
I- Tìm hiểu chung
1. Tác giả Ngô Thì Nhậm.
- Ngô Thì Nhậm ( 1746 – 1803)Thanh Oai – nay Thanh Trì – Hà Nội.
- 1775 ( 29 tuổi) đỗ tiến sĩ được chúa trịnh giao chức Đốc đồng trấn Kinh Bắc.(1788).
- Khi Lê – Trịnh sụp đổ, ông theo Tây sơn, Quang Trung phong là Lại bộ tả thị lang, sau làm binh bộ Thượng thư. Ông có nhiều đóng góp cho triều Tây Sơn.
2. Tác phẩm
a. Hoàn cảnh ra đời
1789, khi tập đoàn Lê – Trịnh tan rã, một số sĩ phu, trí thức hoang mang chưa tin vào tân triều, Ngô Thì Nhậm theo lệnh Quang Trung viết bài chiếu này kêu gọi trí thức của triều đại cũ hợp tác với Tây Sơn xây dựng đất nước.
b. Bố cục:
+ “Đầu . . .ra người hiền vậy”: Mối quan hệ giữa người hiền tài và thiên tử.
+ “Tiếp . . . của trẫm hay sao”: Thái độ của nho sĩ Bắc Hà trước việc Quang Trung mang quân ra Bắc diệt Trịnh và tấm lòng khiêm nhường nhưng kiên quyết trong việc cầu hiền.
c- Chủ đề
+ Chủ đề của bài chiếu là gì ?
Hoạt động 3
+ Tác giả đặt ra vấn đề gì trong đoạn I?
+ Hãy nhận xét?
+ Nhận xét nghệ thuật của đoạn 1?
+ Đối tượng của bài chiếu là ai?
+ Thái đô của họ như thế nào?
+ Tác giả đưa ra thái độ ấy bằng cách nào?
+ Em có nhận xét gì?
+ HS đọc đoạn 3.
+ Nêu những biện pháp cầu hiền của Quang
+ Còn lại: Con đường cầu hiền của Ng. Huệ.
c. Chủ đề: Mối quan hệ giữa hiền tài và quân tử, tình trạng nho sĩ Bắc Hà trước việc Quang Trung ra Bắc và tấm lòng rộng mở đón người hiền tài ra giúp nước.
II- Đọc – hiểu văn bản.
1- Mối quan hệ giữa người hiền tài và thiên tử
+ Bằng cách lấy câu nói của Khổng Tử trong sách luận ngữ : “ Người hiền tài cũng như sao sáng trên trời. Sao tất phải chầu về Bắc thần (Sao Bắc đẩu). Sao Băc thần là hình ảnh của thiên tử ( vua).Các quần thần như các vì sao khác chầu về. Nói cách khác : người hiền tài phải qui thuận về với vua.
+ Người hiền vì thế không nên giấu mình, ẩn tiếng, không để đời dùng thì không đúng với ý trời và phụ lòng người.
+ Cách nói ngắn gọn, có hình ảnh, lời nói của Khổng tử, tác giả đưa ra luận đề mà bất cứ người hiền tài nào cũng không phủ nhận được. Lời lẽ, ý tứ giàu sức thuyết phục, tác giả đứng trên quyền lợi dân tộc, đất nước.
2. Thái độ của nho sĩ Bắc Hà – tấm lòng của Quang Trung + Đối tượng của bài chiếu là nho sĩ Bắc Hà, quan lại trí thức triều Lê – Trịnh.
+ Thái độ của nho sĩ Bắc Hà lúc đó:
- Cố chấp vì một chữ trung với triều đại cũ mà bỏ đi ở ẩn.
- Người ở lại thì im lặng như những con ngựa bắt xếp hàng làm nghi trượng.
- Các quan lại cấp dưới thì làm việc cầm chừng.
- Có người tự vẫn ( ra bể vào sông).
+ Tác giả vừa lấy ý từ kinh dịch: “ Người hiền nở ẩn cố giữ tiết tháo như da bò bền”; vừa dùng hình ảnh “Người ở triều dường như không dám nói năng như hàng trượng mã”. “Đánh mõ giữ cửa”, “có kẻ tự vẫn vào sông ra bể”. . . nhằm làm cho họ giật mình nếu họ còn trung thành với Tổ quốc, dân tộc.
+ Thái độ và tấm lòng của Quag trung:
- Mong đợi người hiền tài: “ Nay trẫm đang ghé chiếu lắng nghe, ngày đêm mong mỏi nhưng nhữg người học rộng tài cao chưa thấy có ai tìm đến”.
- Nguyễn Huệ rất thành tâm, chân thực : “ Hay trẫm là người ít đức không xứng để những người ấy phò tá chăng? Hay là đương thời loạn lạc, họ không thể phụng sự vương hầu?”.
+ Nhà vua rất khiêm nhường giãi bày tâm sự của mình:
- Tình hình đất nước mới được tạo lập.
- Kỉ cương còn nhiều thiếu sót.
- Lại lo toan chuyện biên ải.
- Dân chưa được hồi sức, long người chưa được thấm nhuần.
- Làm nên nhà lớn không chỉ một cây gỗ, xây dựng thái bình không thể chỉ dựa vào mưu lược của kẻ sĩ.
=> Những lời lẽ rất chân thành da diết, trong chờ đợi và mong mỏi. – một chủ trương chiến lựoc tâp hợp trí thức.
3- Con đường cầu hiền của Quang Trung
+ Đối tượng cầu hiền : “quan viên lớn nhỏ, dân chúng trăm họ, + Biện pháp cầu hiền: Ai tài năng học thuật, mưu hay giúp ích cho
Trung?
+ Nhận xét lời cầu hiền của Quang Trung?
+ Quang Trung là người như thế nào?
* Liên hệ vấn đề sử dụng nhân tài của Bác.
=> người có tài phải có đức thì mới giúp ích cho đất nước
Hoạt động 4
+ Chiếu cầu hiền thuộc thể loại nao của văn xuôi ? + Nhận xét cách lập luận của tác giả?
đời đều được phép dâng thư tỏ bày công việc.
Lời cầu hiền mang tính dân chủ, dễ thực hiện
+ Ngươì có được việc hay bàn nhiều việc tốt thì nên “Bể dụng”.
+ Không trách cứ ai có lời lẽ “không dùng được”.
+ Các quan có quyền tiến cử người tài nghệ.
+ Những người ở ẩn thì cho phép dâng thư tự cử.
+ Thời vận ngày nay là lúc thanh bình “Chính lúc người hiền gặp vận gió mây”.
+ Mục đích làm rạng rỡ vương đình.
Nội dung cầu hiền vừa cụ thể vừa tác động đến mọi đối tượng.
Đây là thái độ của người cầm đầu đất nước.
- Lời lẽ rất tâm huyết thể hiện tư tưởng tiến bộ nhất trong các triều đại phong kiến.
Quang Trung là vị vua có cái nhìn đúng đắn, xa, rộng. Biết trân trọng kẻ sĩ, biết hướng họ vào mục đích xây dựng đất nước.
Vị vua hết lòng vì dân vì nước, lo củng cố xã tắc, chú ý đến muôn dân. Là vị vua có tư tưởng dân chủ, tiến bộ, phát hiện, trọng dụng tài năng
III. Tổng kết 1. Nghệ thuật
- Chiếu cầu hiền thuộc thể văn chính luận. Các luận điểm lần lượt đưa ra là:
+ Người hiền có mối quan hệ như thế nào với thiên tử.
+ Thái độ, hành vi của văn sĩ, quan lại Bắc Hà.
+ Thái độ của nhà vua.
+ Vua nêu lên tình hình đất nước.
+ Cầu hiền bằng nhiều cách.
+ Thành tâm kêu gọi.
- Cách lập luận chặt chẽ, lời văn ngắn gọn súc tích, đủ sức thuyết phục về lí về tình, vừa đề cao người hiền tài, vừa châm biếm, vừa ràng buộc vừa mở đường.
2. Ý nghĩa
Thể hiện tầm nhìn chiến lược của Quang Trung trong việc cầu hiền tài phục vụ cho đất nước
4.4 – Câu hỏi, bài tập củng cố:
CH: Nêu tấm lòng của Quang Trung trong việc cầu hiền?
ĐA: Mong đợi người hiền tài. Nguyễn Huệ rất thành tâm, chân thực. Nhà vua rất khiêm nhường giãi bày tâm sự của mình. Những lời lẽ rất chân thành da diết, trong chờ đợi và mong mỏi. – một chủ trương chiến lựoc tâp hợp trí thức
4.5 – Hướng dẫn tự học:
- Đoc kĩ văn bản, nắm chắc các chi tiết.
- Chuẩn bị: “Xin lập khoa luật ” – Nguyễn Trường Tộ.
5: RÚT KINH NGHIỆM::...
ND:...
...
PP:...
ĐDDH...
TUẦN : 7
TIẾT : 27