+ Phan Châu Trinh (1872 – 1926) Tại Quảng Nam.
- 1901, đỗ phó bảng, làm quan rồi cáo quan.
- Ông đi Trung Quốc, Nhật bản để xem xét thời cuộc.
Ông chủ trương bỏ chế độ quân chủ, xây dựng nền dân chủ, nâng cao dân trí.
- 1908,ông bị bắt đầy ra Côn Đảo, 3 năm sau được thả tự do. Ông sang Pháp để tranh thủ sự ủng hộ của hội nhân quyền Pháp, tố cáo tội ác thực dân.
- 1925, ông về Sài Gòn chưa kịptri6ẻn khai kế hoạch mới của mình thì bị bệnh mất 1926.
- Ông là một trong những nhà cách mạng lớn vào đầu TK XX.
+ Sự nghiệp:
- Đầu Pháp chính phủ thư (1906) - Giai nhân kì ngộ diễn ca (1915) - Tây Hồ thi tập ( 1914)
- Thất điều trần (1922).
- Quân trị chủ nghĩa và dân trị chủ nghĩa (1925).
2- Văn bản:
a - Xuất xứ:
- Về luân lí xã hội ở nước ta trích trong phần 3 của bài :
“Đạo đức và luân lí Đông Tây” – Phan Châu Trinh diễn thuyết đêm 19 – 11 – 1925 tại nhà Hội thanh niên ở Sài Gòn.
b- Bố cục
+ Đoạn 1; Luân lí xã hội ở Việt Nam chưa có khái niệm và luân lí quốc gia bị tiêu vong.
+ Đoạn 2: Luân lí xã hội ở phương Tây và thực tế luân lí xã hội ở nước ta.
+ Đoạn 3: Bày tỏ khát vọng mong muốn.
c- Đại ý: Tác giả nêu lên luân lí xã hội, đề cao đạo đức luân lí ở phương Tây, tỏ thái độ trước luân lí ở nước mình, phê phán quan lại, bày tỏ khát vọng.
II- Đọc – hiểu văn bản.
1- Quan điểm của Phan châu Trinh về luân lí xã hội + Ở phương Tây, luân lí xã hội phát triển theo 3 giai đoạn: gia đình, quốc gia, xã hội. (Thời cổ mới có luân lí gia đình – TK XVI. Sau chiến tranh thứ nhất mới có luân lí xã hội).
+ Bản chất luân lí xã hội:
- Coi trọng sự bình đẳng của con người.
- Quan tâm tới gia đình, quốc gia và thế giới.
+ Theo tác giả, thời ấy luân lí xã hội ở Việt Nam bị tiêu
+ Luân lí xã hội gồm những điều gì?
+ 13 điều ấy có ý nghĩa gì?
+ Những chi tiết trên có vai trò như thế nào trong bài viết?
vong. Đây chính là tình trạng dẫn đến mất nước.
+ Luân lí xã hội gồm:
- Hai chữ “Thiên hạ” đó chính là xã hội. “Ngày nay, những kẻ học ra làm quan cũng võ vẽ nhắc đến hai chữ đó nhưng chỉ làm trò cười cho thức giả đấy thôi. Cái chủ ý bình thiên hạ mất từ lâu rồi”.
- Người mình thì “phải ai tai nấy” (ai phải tai họa thì chịu lấy, người khác không quan tâm). “Ai chết mặc ai”.
- Gặp người yếu bị kẻ mạnh bắt nạt cũng ngơ mắt đi qua.
- Không phát huy được tình đoàn thể, công ích, góp gió làm bão, giụm cây làm rừng không đến nỗi trơ trọi, lơ láo, sợ sệt, ù lì.
- Trí thức thì tham quyền tước, ham bả vinh hoa của các triều vua mà sinh ra giả dối, nịnh hót, chỉ biết có vua mà chẳng biết có dân.
- Dựng lên pháp luật, phá tan tành đoàn thể của quốc dân.
- Vua không quan tâm gì đến dân: “Dẫu trôi nổi, dẫu cực khổ thế nào cũng mặc lòng, miễn là có kẻ mang đai đội mũ ngất ngưởng ngồi trên, có kẻ áo rộng khăn đen lúc nhúc lạy dưới”.
- Dân càng nô lệ, ngôi vua càng lâu dài, bọn quan lại càng phú quí.
- Một người làm quan, một họ có phước: “ dầu tham, giàu nhũng, dầu vơ vét, dầu rút tỉa của dân thế nào cũng không ai phẩm bình”.
- Đua chenở đám quan trường.(Chạy chọt để làm quan) - Xưa là nho học đỗ đạt được bằng cử nhân, tiến sĩ, ngày nay bọn ấy là Tây học đã được cái chức kí lục, thông ngôn (Phụ trách giấy tờ, phiên dịch).
- Bọn quan lại . .. đúng hơn là bọn ăn cướp có giấy phép.
- Người dân – kẻ ở vườn thấy quan sang, quan quyền cũng ben mùi làm quan. Nào bán ruộng, bán trâu để chạy chọt đút lót, để được chức xã trưởng, cai tổng để được ăn trên ngồi chốc, hống hách.
=> 13 chi tiết chứng tỏ thời ấy, nước ta chưa có luân lí xã hội.
Đó là những dẫn chứng cụ thể trong bài nghị luận. Nó làm cho lí lẽ vừa cụ thể, vừa chân thực, nó làm cho bài văn có tính thuyết phục. Nó thể hiện sự hiểu biết và thái độ của người viết.
+ Thái độ của tác giả thể hiện ở hai trạng thái:
- Xót thương trước thực trạng của người dân.
- Ông đau lòngcàng chỉ ra sự hèn kém của người dân
*Hoạt động 4.
+ Nghệ thuật của tác giả sử dụng trong tác phẩm là gì?
* Hoạt động 5.
+ Khát vọng của tac giả thể hiện như thế nào khi nhắc tới luân lí ở phương Tây?
+ khát vọng của Phan Châu Trinh là gì?
+ Muốn thực hiện dân tộc độc lập, tự do, mỗi người phải làm gì?
* Hoạt động 5.
+ Hoc sinh đọc ghi nhớ.
+ Tâm trạng của Phan Châu Trinh khi viết bài viết này là gì?
nước mình. Nỗi đau như lặn vào trong để biến thành lời phê phán. Tất nhiên tác giả có sự phân biệt để phê phán.
“ Người thì “phải ai tai nấy”…sợ sệt, ù lì.
- Ông hướng mũi dùi vào bọn quan lại Nam triều thối nát. Phan châu Trinh sử dụng từ ngữ rất linh hoạt. Ông gọi bọn chúng là “bọn học trò”, “kẻ mang đai đội mũ”,
“kẻ áo rộng khăn đen”,”kẻ ham mồi phu quí”.”lũ ăn cướp có giấy phép”.
=> Sự căm ghét cao độ của tác giả đối với bọn quan lại phong kiến.
+ Giọng điệu của tác giả:
- Tác giả sử dụng văn giàu hình ảnh khi viết về người dân “phải ai tai nấy”, trơ trọi, lơ láo, ù lì, ăn trước ngồi trên ….
- Khi viết về bọn quan lại: “ mang đai đội mũ”, “ngất ngưởng ngồi trên”, “áo rộng khăn đen”, “ lúc nhúc chạy dưới”…
- Sử dụng thành ngữ , tục ngữ: “phải ai tai nấy”, “một người làm quan cả nhà có phước”, “ ngồi trên ăn trước”.
- Hàng loạt những câu cảm thán: “dân khôn mà chi!”,
“Dân ngu mà chi!”, “Dân lợi mà chi !”…
2- Khát vọng của Phan Châu Trinh
+ Ông nhắc tới phương Tây: “Bên Pháp, mỗi khi người có quyền thế, hoặc chính phủ lấy sức mạnh mà đè nén quyền lợi riêng của một người hay một hội nào, thì người ta hoặc kêu nài, hoặc chống cự, hoặc thị oai, vận dụng kì cho đến được công bình mới nghe”.
- Ông nói vậy không chỉ dùng để so sánh, đối chiếu mà nhằm nêu lên khát vọng của mình.
- Khát vọng của ông được đặt vào mối quan hệ giữa ý thức công dân, gây dựng đoàn thể với sự nghiệi giành tự do độc lập. “ Nay muốn một ngày kia nước Việt Nam được tự do độc lập thì trước hết phải có đoàn thể đã”.
- Phan Châu Trinh luôn hướng về tự do, độc lập cho đất nước. Thực hiện mục tiêu này phải làm cho dân trí nước mình được mở mang. Người dân phải hiểu nội dung luân lí xã hội. Đó là:
+ Phải có ý thức tương trợ lẫn nhau giữa cá nhân với cá nhân.
+ Mỗi người phải hiểu, phải làm tròn ý thức công dân.
+ Tinh thần hợp tác của con người vượt lên cả ranh giới dân tộc và lãnh thổ.
=> Ông coi trọng việc tuyên truyền “Truyền bá xã hội chủ nghĩa trong dân Việt Nam”. Rõ ràng chủ nghĩa xã hội theo quan điểm của Phan Châu Trinh phải có sự phát triển cao của ý thức công dân. Đấy là khát vọng của
+ Tấm lòng của ông khi viết bài viết này là gì?
Phan Châu Trinh.
Khát vọng đó thể hiện vai trò, trách nhiệm đối với đất nước. Đây cũng là biểu hiện của lòng yêu nước.
@ Ghi nhớ: SGK.
III- Luyện tập