Chương II: PHÂN LOẠI CHI PHÍ
2.2. PHÂN LOẠI CHI PHÍ
2.3.2. Phân loại chi phí theo cách ứng xử của chi phí
2.3.2.3. Chi phí hỗn hợp
Khái niệm: Chi phí hỗn hợp là loại chi phí mà bản thân nó gồm cả các yếu tố của định phí và biến phí. Ở mức độ hoạt động căn bản, chi phí hỗn hợp thể hiện các đặc
Bài giảng Kế toán quản trị ƯVGV: Nguyễn Thị Hường điểm của định phí, quá mức đó nó lại thế hiện đặc tính của biến phí. Hiểu theo một cách khác, phần định phí trong chi phí hỗn hợp thường là bộ phận chi phí cơ bản để duy trì các hoạt động ở mức độ tối thiểu, còn phần biến phí là bộ phận chi phí sẽ phát sinh tỉ lệ với mức độ hoạt động tăng thêm.
Ví dụ: chi phí sản xuất chung, chi phí sử dụng máy thi công, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp…
Ví dụ 1: Tổng công ty xây dựng ABC thuê một giám đốc điều hành. Trong hợp đồng lao động có ghi rõ rằng công ty ABC sẽ chi trả mọi chi phí sinh hoạt cho giám đốc kể cả chi phí điện thoại. Hiện nay, thuê báo trả sau của giám đốc này đang áp dụng chương trình khuyến mại miễn phí 1.000 phút gọi đầu tiên. Cước phí tính từ phút thứ 1.001 là 850 đồng/ phút. Cước thuê bao tháng 120.000 đồng.
Trong tháng 8/2012, công ty đã gọi 1.600 phút, tổng chi phí điện thoại phải trả trong tháng là: 120.000 + 850*(1.600 – 1.000) = 630.000 (đồng)
Chi phí hỗn hợp dạng này được biểu diễn như sau:
Ví dụ 2: Công ty than Khánh Hòa thuê một máy xúc thủy lực để hoạt động với giá thuê cố định là 100.000.000 đồng/ năm. Ngoài ra hợp đồng này, còn quy định mỗi tấn đất đá bốc được phải trả thêm 1.000 đồng/ tấn. Nếu trong năm công ty sử dụng 200.000 tấn đất đá tổng chi phí thuê xe sẽ là:
100.000.000 + 1.000*200.000 = 300.000.000 (đồng) Chi phí hỗn hợp dạng này được biểu diễn dưới dạng sau:
Chi phí
Mức hoạt động
0
Biến phí Định phí
❖ Phân tích chi phí hỗn hợp
Nhằm phục vụ cho việc lập kế hoạch, kiểm soát và chủ động điều tiết chi phí hỗn hợp, các nhà quản trị doanh nghiệp cần phải phân tích chi phí hỗn hợp thành các yếu tố biến phí và định phí. Trong đó:
- Phần định phí của chi phí hỗn hợp phản ánh phần chi phí căn bản tối thiểu để duy trì, phục vụ và để giữ cho dịch vụ đó luôn ở tình trạng sẵn sàng phục vụ.
- Phần biến phí phản ánh phần thực tế phục vụ hoặc phần sử dụng vượt quá định mức. Do đó yếu tố biến phí sẽ biến thiên tỉ lệ thuận với mức hoạt động hoặc sử dụng quá định mức.
Bên cạnh đó, việc phân biệt biến phí, định phí và chi phí hỗn hợp có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp các nhà quản trị hướng để nâng cao hiệu quả của chi phí:
- Đối với biến phí: phương hướng chính là tiết kiệm tổng chi phí và chi phí cho một đơn vị khối lượng hoạt động.
- Đối với định phí: phấn đấu để nâng cao hiệu lực của chi phí trong sản xuất, kinh doanh.
Để phân tích chi phí hỗn hợp, ta xây dựng công thức dự đoán chi phí như sau:
y = b * x + A Trong đó: y: chi phí hỗn hợp
x: mức độ hoạt động
A: Định phí
b: Biến phí đơn vị
Có 2 phương pháp thường được áp dụng trong mục đích lập kế hoạch, kiểm soát và chủ động điều tiết chi phí hỗn hợp là: Phương pháp cực đại – cực tiểu; Phương
Biến phí
Định phí Chi phí
Mức hoạt động 0
Bài giảng Kế toán quản trị ƯVGV: Nguyễn Thị Hường pháp bình phương nhỏ nhất.
➢ Phương pháp cực đại – cực tiểu
Phương pháp được này tiến hành trên cơ sở các số liệu về chi phí hỗn hợp được thống kê và tập hợp theo các mức độ hoạt động khác nhau ở các khoảng thời gian. Phương pháp cực đại, cực tiểu tiến hành phân tích chỉ theo số liệu ở hai "điểm"
thời gian có mức độ hoạt động đạt cao nhất và thấp nhất với giá trị chi phí hỗn hợp tương ứng của chúng. Chênh lệch chi phí giữa 2 cực được đem chia cho chênh lệch mức độ hoạt động giữa 2 cực đó, từ đó xác định các yếu tố biến phí. Căn cứ vào kết quả tính được, tính ra định phí và cuối cùng là viết phương trình của chi phí hỗn hợp đó.
Một cách khái quát, phương pháp này được thực hiện qua trình tự các bước như sau:
Bước 1: Xác định mức độ hoạt động cao nhất (Xmax) và thấp nhất (Xmin) và chi phí hỗn hợp tương ứng (Ymax; Ymin).
Bước 2: Xác đinh biến phí đơn vị sản phẩm theo công thức:
Biến phí đơn vị (b) =
Chênh lệch chi phí
=
Ymax - Ymin
Chênh lệch mức hoạt động Xmax - Xmin
Bước 3: Xác định định phí, bằng cách thay giá trị của biến phí đơn vị ở bước 2 vào phương trình biểu diễn của điểm cực đại (hoặc cực tiểu).
Chẳng hạn, khi thay giá trị của biến phí đơn vị vào phương trình biểu diễn của điểm cực đại, ta có: Ymax = b * Xmax + A
Nên: A = Ymax - b * Xmax
Bước 4: Xác định phương trình biến thiên của chi phí hỗn hợp, có dạng:
y = b * x + A
Để minh hoạ cho phương pháp tính này, ta xem xét ví dụ sau:
Tại đội xe vận chuyển hàng của công ty Thành Công, khi xem xét chi phí bảo
trì sửa chữa thay đổi trong quan hệ với quãng đường vận chuyển. Số liệu thống kê tập hợp qua 12 tháng năm 2011 như sau:
Tháng Chi phí bảo trì Quãng đường vận chuyển (Km) 1 5.120.000 4.100 2 4.750.000 3.750 3 5.139.000 4.300 4 5.650.000 4.500 5 5.980.000 4.950 6 5.920.000 4.900 7 6.120.000 5.000 8 5.480.000 4.600 9 5.599.000 4.700 10 5.400.000 4.350 11 5.792.000 4.800 12 6.700.000 5.700
Áp dụng phương pháp cực đại – cực tiểu phân tích chi phí bảo trì ở trên trong mối quan hệ với quãng đường vận chuyển như sau:
Áp dụng phương pháp cực đại – cực tiểu phân tích chi phí bảo trì ở trên trong mối quan hệ với quãng đường vận chuyển như sau:
- Bước 1: Chọn điểm cực đại và điểm cực tiểu:
Chỉ tiêu Chi phí bảo trì, bảo dưỡng
Quãng đường vận chuyển (Km)
Mức cao nhất (Cực đại) 6.700.000 5.700
Mức thấp nhất (Cực tiểu) 4.750.000 3.750
- Bước 2: Xác định biến phí đơn vị
Bài giảng Kế toán quản trị ƯVGV: Nguyễn Thị Hường Biến phí đơn vị (b) =
6.700.000 - 4.750.000 5.700 – 3.750
= 1.000 (đồng)
- Bước 3: Xác định định phí của chi phí hỗn hợp
Thay giá trị của biến phí vào phương trình biểu diễn chi phí bảo trì tháng 12, ta có: 6.700.000 = 1.000 5.700 + A
A = 6.700.000 – 1.000 5.700
= 1.000.000 (đồng) - Bước 4: Viết phương trình biểu diễn chi phí bảo trì
y = 1.000 x + 1.000.000 Nhận xét về phương pháp cực đại, cực tiểu:
- Ưu điểm: đơn giản, dễ áp dụng.
- Nhược điểm: kết quả của phương pháp này thường không chính xác do phương pháp này chỉ tính toán căn cứ và số liệu của 2 điểm có mức độ hoạt động cao và thấp nhất, nên tính đại diện cho tất cả các mức độ hoạt động không cao ; trừ khi các điểm xảy ra đúng vị trí để phản ánh mức độ trung bình của các giao điểm của chi phí và các mức độ hoạt động.
➢ Phương pháp bình phương nhỏ nhất
Phương pháp này được sử dụng để tách chi phí thành biến phí và định phí.
Phương pháp này cũng dựa trên sự biến thiên của hàm số tuyến tính có dạng: y = A + b *x
Theo phương pháp này, biến phí b và định phí A được xác định từ hệ phương trình sau:
xy = Ax + b x2 (1)
y = nA + b x (2)
Trong đó : x : Mức độ hoạt động căn cứ y : Chi phí hỗn hợp
A : Định phí hoạt động b : Biến phí đơn vị n : là số lần quan sát.
Ứng dụng phương pháp này với chi phí bảo trì ở ví dụ trên, trước hết chúng ta lập bảng tính toán các chỉ tiêu giá trị cần tính cho hệ phương trình trên như sau:
Tháng X Y XY X2
1 4,100 5,120 20,992,000 16,810,000
2 3,750 4,750 17,812,500 14,062,500
3 4,300 5,139 22,097,700 18,490,000
4 4,500 5,650 25,425,000 20,250,000
5 4,950 5,980 29,601,000 24,502,500
6 4,900 5,920 29,008,000 24,010,000
7 5,000 6,120 30,600,000 25,000,000
8 4,600 5,480 25,208,000 21,160,000
9 4,700 5,599 26,315,300 22,090,000
10 4,350 5,400 23,490,000 18,922,500
11 4,800 5,792 27,801,600 23,040,000
12 5,700 6,700 38,190,000 32,490,000
Tổng 55,650 67,650 316,541,100 260,827,500
Thay số liệu liên quan ở bảng vào hệ phương trình trên, ta có:
316,541,100 = 55,650 A + 260,827,500 * b (1) 67,650 = 12A + 55,650 * b (2)
Bài giảng Kế toán quản trị ƯVGV: Nguyễn Thị Hường Giải hệ phương trình trên, ta tính ra được: b = 1,023 và A = 892.77
Vậy, theo phương pháp này, phương trình biến thiên của chi phí bảo trì có dạng: y = 1,023 x + 892.77
Ứng dụng : Giả sử trong tháng 1năm 2012, số km vận chuyển dự tính đạt 6.000 km, thì chi phí bảo trì dự tính sẽ là :
1,023 * 6.000 + 892.77 = 7,030.77 (nghìn đồng) = 7,030,770 đồng Nhận xét ưu, nhược điểm của phương pháp bình phương nhỏ nhất : - Ưu điểm : Phương pháp cho ra kết quả chính xác nhất.
- Nhược điểm : Tính toán khá phức tạp. Tuy nhiên, ngày nay, với sự hỗ trợ đắc lực của máy tính, việc tính toán theo phương pháp này cũng không còn gặp nhiều khó khăn, cho dù các điểm quan sát tăng lên với số lượng lớn.