Chương VII: KẾ TOÁN QUẢN TRỊ VỚI VIỆC RA QUYẾT ĐỊNH
7.1. NHẬN DIỆN THÔNG TIN THÍCH HỢP VÀ CÁC QUYẾT ĐỊNH NGẮN HẠN
7.2.3. Quyết định nên bán ngay bán thành phẩm hay tiếp tục sản xuất thành thành phẩm rồi mới bán
thành phẩm rồi mới bán
Đối với nhiều doanh nghiệp sản xuất có quy trình sản xuất khởi đầu từ một loại nguyên liệu chung, qua giai đoạn sản xuất chế biến sẽ tạo ra nhiều bán thành phẩm khác nhau. Các bán thành phẩm này có thể tiêu thụ được ngay hoặc được tiếp tục sản xuất theo những quy trình riêng cho từng loại để tạo thành những sản phẩm khác nhau rồi đem tiêu thụ. Ví dụ như các công ty hóa dầu, công ty dệt may … Trong các trường hợp như vậy, các nhà quản trị cần phải quyết định bán bán thành phẩm ngay hay tiếp tục sản xuất kinh doanh rồi mới đem bán. Điểm mà nhà quản trị cần xem xét gọi là điểm rẽ/ điểm chia. Từ điểm rẽ/ điểm chia, mỗi sản phẩm có thể có thể được xử lý khác nhau tùy theo điều kiện cụ thể của các doanh nghiệp.
Quy trình sản xuất trên có thể biểu diễn tổng quát bằng mô hình dưới đây:
Trong đó:
Quá trình SX chung
Nguyên liệu cơ bảnCP SX kết hợp
Bán thành phẩm A
Quá trình SX riêng
Thành phẩm
A
Tiêu thụ
Bán thành phẩm B
Quá trình SX riêng
Thành phẩm
B
Tiêu thụ
Bán thành phẩm C
Quá trình SX riêng
Thành phẩm
C
Tiêu thụ Điểm phân chia/ điểm rẽ
SP kết hợp
CP SX riêng
Chi phí sản xuất kết hợp là chi phí sản xuất phát sinh trong quá trình sản xuất chung và được phân bổ theo giá trị tiêu thụ, ở tại thời điểm phân chia cho các sản phẩm kết hợp.
Sau điểm phân chia, có một số sản phẩm được tiêu thụ ngay, có một số được tiếp tục sản xuất rồi mới tiêu thụ. Vấn đề đặt ra ở đây là sản phẩm nào nên tiêu thụ và sản phẩm nào nên tiếp tục sản xuất rồi mới tiêu thụ. Những quyết định có nội dung này được gọi là quyết định nên bán ngay hay tiếp tục hoàn thành sản phẩm. Song, để đưa ra quyết định chính xác cho quá trình tiếp tục chế biến hay bán bán thành phẩm cần dựa trên những cơ sở khoa học sau:
- Lợi nhuận của từng phương án
- Khả năng tiếp tục sản xuất của doanh nghiệp - Khả năng tài chính của doanh nghiệp
- Khả năng tiêu thụ bán thành phẩm, thành phẩm cuối cùng
- Chất lượng sản phẩm tác động đến uy tín và thương hiệu của doanh nghiệp.
Nguyên tắc chung để quyết định là dựa vào kết quả để so sánh giữa thu nhập tăng thêm với chi phí tăng thêm do tiếp tục sản xuất.
- Nếu thu nhập tăng thêm > chi phí tăng thêm thì quyết định tiếp tục sản xuất rồi mới tiêu thụ .
- Nếu thu nhập tăng thêm < chi phí tăng thêm thì sẽ quyết định bán ngay bán thành phẩm tại điểm phân chia, không tiếp tục sản xuất.
Để làm rõ khái niệm này, hãy nghiên cứu ví dụ của một doanh nghiệp Hoàng Anh Gia Lai chuyên sản xuất kinh doanh các sản phẩm từ gỗ. Tại công ty chế biến gỗ khúc nguyên liệu thành gỗ xẻ thô và mùn cưa. Trong đó, gỗ xẻ thô có thể bán ngay hoặc tiếp tục chế biến thành gỗ xẻ tinh. Mùn cưa có thể bán ngay cho những nhà mua buôn hoặc chế biến thành gỗ ép. Có thông tin về giá bán các sản phẩm như sau:
- Giá bán: (1.000đ/ m3)
Bài giảng Kế toán quản trị ƯVGV: Nguyễn Thị Hường o Gỗ xẻ tinh: 270 o Mùn cưa: 40
o Gỗ xẻ thô: 140 o Gỗ ép: 50 - Chi phí: (1.000đ/ m3)
o Chế biến từ gỗ xe thô thành gỗ xẻ tinh là: 50 o Chế biến từ mùn cưa thành gỗ ép: 20
Yêu cầu: Sử dụng các thông tin trên, bạn hãy tư vấn cho nhà quản trị quyết định tiếp tục sản xuất hay bán ngay?
Giải: (ĐVT: 1.000đ/ m3)
Để có quyết định chính xác nhà quản trị cần dựa vào thông tin về lợi nhuận của doanh nghiệp.
❖ Đối với trường hợp bán thành phẩm gỗ xẻ thô, nếu lựa chọn phương án tiếp tục chế biến thành gỗ xẻ tinh thì
∆ Doanh thu tăng thêm = Giá bán sau khi
chế biến - Giá bán ngay tại điểm rẽ
= 270 - 140
= 130
∆ Chi phí tăng thêm = Chi phí chế biến tăng thêm
= 50
∆ Lợi nhuận tăng thêm = 130 – 50
= 80
- Như vây, nếu tiếp tục sản xuất gỗ xẻ thì lợi nhuận trên một m3 gỗ sẽ tăng thêm là 80.000 đồng. Doanh nghiệp nên tiếp tục chế biến gỗ xẻ thô thành gỗ xẻ tinh.
❖ Đối với trường hợp bán thành phẩm mùn cưa, nếu lựa chọn phương án tiếp tục chế biến thành gỗ ép thì:
∆ Doanh thu tăng thêm = Giá bán sau khi
chế biến - Giá bán ngay tại điểm rẽ
= 50 - 40
= 10
∆ Chi phí tăng thêm = Chi phí chế biến tăng thêm
= 20
∆ Lợi nhuận tăng thêm = 10 - 20
= (10)
Như vây, nếu tiếp tục chế biến mùn cưa thì lợi nhuận trên một m3 mùn cưa sẽ giảm đi là 10.000 đồng/ m3. Doanh nghiệp nên bán ngay bán thành phẩm mùn cưa, không nên tiếp tục chế biến mùn cưa thành gỗ ép.