1.2. Lý luận về du lịch văn hóa
1.2.1. Khái niệm du lịch văn hóa
Hiện nay có nhiều định nghĩa về du lịch văn hóa của các nhà nghiên cứu lớn tại các nước tiên tiến đặc biệt là Châu Âu.
Theo Giáo sư, tiến sĩ Richards Greg [1996:84] thì “Du lịch văn hóa là sự di chuyển của của những người ra ngoài nơi cư trú thường xuyên của họ tới khu vực hấp dẫn về văn hóa với ý định tập hợp những kinh nghiệm và thông tin mới để thỏa mãn những nhu cầu văn hóa của họ”.
Từ định nghĩa trên ta thấy Richards xem du lịch văn hóa là hoạt động đi tìm và hưởng thụ nhu cầu văn hóa. Ông tán đồng khái niệm “những sản phẩm văn hóa” (“Cultural Productions”) và coi nhu cầu sử dụng những “sản phẩm văn hóa” là có thật.
Theo Tiến sĩ Richard Prentice1 [2003:85].Giáo sư Trường Đại học Nottingham (Anh Quốc), trong bài phát biểu “Khái niệm du lịch văn hóa” tại hội nghị “Phát triển du lịch văn hóa ở Anh” tổ chức ngày 16/12/2003, đã đưa ra định nghĩa du lịch văn hóa như sau: “Du lịch văn hóa là du lịch được xây dựng, được dâng hiến hoặc được tiêu thụ như sự nhận thức cao của văn hóa”.
Theo định nghĩa này ta thấy, Richard nhìn sự hình thành của du lịch văn hóa từ động cơ nhận thức văn hóa. Ông không định nghĩa theo kiểu phân loại hay mô tả chi tiết đối tượng du lịch văn hóa.
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Stebbin2 thì “Du lịch văn hóa là một loại hình du lịch đặc biệt dựa trên sự nghiên cứu, tham gia vào những trải nghiệm văn hóa sâu sắc, mới lạ, hoặc thẩm mỹ, trí tuệ, xúc động hay tâm lý”.
Từ định nghĩa trên của Stebbin ta thấy ông dựa vào phân chia mục đích du lịch (trải nghiệm văn hóa sâu sắc, mới lạ) và loại hình du lịch (thẩm mỹ, trí tuệ, cảm xúc hoặc tâm lý) để đưa ra định nghĩa du lịch văn hóa.
1Richard Prentice 2003: “Conceptualising cultural tourism”. Second De Haan Tourism Management Conference: Developing Cultural Tourism, University of Nottingham
2GS.TS Robert A. Stebbin (1997), “Identify and Cultural Tourism” tr. 450. GS.TS Robert A. Stebbin hiện là GS của nhiều trường Đại học lớn như Minnesota, Calgary, Taxas, Memorial, Luton… Ông cũng là Chủ tịch Liên đoàn Khoa học xã hội Canada.
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Tommy D. Anderson3, trong bài tham luận chuyên đề nghiên cứu và phát triển du lịch văn hóa tại Hội nghị ECTN 2006 đã định nghĩa du lịch văn hóa như sau:
“Du lịch văn hóa là sự di chuyển của con người ra ngoài phạm vi cư trú thường của mình với ý định tiêu thụ những sản phẩm và dịch vụ văn hóa”.
Đây là định nghĩa tương đối ngắn gọn và dễ hiểu. Theo ông thì du lịch văn hóa là hình thức đi du lịch để tiêu thụ những sản phẩm và dịch vụ văn hóa. Định nghĩa này chỉ nêu lên động cơ để mua một tour du lịch văn hóa chứ chưa bao hàm được bản chất, cấu trúc của du lịch văn hóa.
Hội đồng quốc tế về những công trình kỷ niệm và khu di tích ICOMOS (International Concil On Monuments and Site) [1999:79].đã đưa ra định nghĩa về du lịch văn hóa như sau:
“Du lịch văn hóa là một hình thức du lịch mà mục đích của nó là khám phá những công trình kỷ niệm, những khu di tích hoặc những mục đích khác.
Nó đưa vào sử dụng những mặt ảnh hưởng tích cực của quá khứ tới mức có thể nó góp phần thỏa mãn mục đích riêng – duy trì và bảo vệ những thứ ấy.
Hình thức du lịch này bênh vực, ủng hộ thực tiễn của những nỗ lực nhằm để duy trì và bảo vệ những nhu cầu của cộng đồng nhân loại bởi những lợi ích kinh tế, văn hóa – xã hội mà nó dành cho tất cả sự quan tâm của công chúng”.
Đứng ở góc độ của một tổ chức chuyên ngành, ICOMOS đã đưa ra một định nghĩa khá rộng về du lịch văn hóa. Trong đó điểm chú ý là du lịch văn hóa sử dụng những mặt tích cực của quá khứ để nhằm giáo dục nhận thức, và du lịch văn hóa bênh vực cho nhu cầu bảo vệ, duy trì những lợi ích của cộng đồng. Định nghĩa này định dạng du lịch văn hóa như là một hình thức du lịch thật sự và mang tính bền vững.
3 GS Tommy D. Anderson Đại học Gothenburg Thụy Điển
Tổ chức quốc tế ECTN4 ở châu Âu thì định nghĩa: “Du lịch văn hóa có thể được định nghĩa tóm lược như là du lịch dựa trên nguồn tài nguyên văn hóa của vùng, địa phương bao gồm truyền thống văn hóa, ngôn ngữ, lịch sử, danh lam thắng cảnh, môi trường, di chỉ khảo cổ, nhà bảo tang và những hoạt động văn hóa như lễ hội, trưng bày mỹ thuật, những cuốn hút nghệ thuật, nhà hát, nhưng cũng bao gồm những cuốn hút liên quan tới sản phẩm nguyên thủy, sản phẩm thủ công truyền thống, công nghệ chế tác, lịch sử xã hội và cuộc sống”.
Từ những cơ sở trên, để dễ hình dung ta có thể đưa ra một định nghĩa tóm lược về du lịch văn hóa như sau:
Du lịch văn hóa là loại hình du lịch dựa vào bản sắc văn hóa dân tộc, được hình thành từ nhu cầu muốn khám phá, hiểu biết những cái tinh túy, độc đáo của một tộc người, một địa phương, một đất nước nhằm mục đích hưởng thụ, trải nghiệm những giá trị văn hóa của vùng, quốc gia nơi mình đến (thông qua tham quan các công trình văn hóa, danh thắng, lễ hội, phong tục tập quán…), đồng thời giúp nâng cao nhận thức giữ gìn, bảo vệ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống.