– Mục tiêu: Định hướng HS vào bài mới
- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung, yêu cầu cần đạt - Chuyển giao nhiệm vụ HT
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
- HS thực hiện nhiệm vụ
Từ mặt trời thứ nhất là nghĩa gốc còn mặt trời thứ hai là nghĩa chuyển .
GV Nguyễn Thị Kim Thoa
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ
? Hãy cho biết từ “mặt trời”
trong 2 câu thơ trên từ nào mang nghĩa gốc và từ nào mang nghĩa chuyển.
- Làm việc độc lập
Theo dõi, hỗ trợ - HS báo cáo kết quả - GV nhận xét, đánh giá, chốt
ý chính: Vậy từ mặt trời ở đây có được xem là sự phát triển nghĩa của từ không? Bây giờ chúng ta cùng đi vào tìm hiểu nội dung bài học này để
hiểu rõ vấn đè này. - HS lắng nghe
Tiết 18:
SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TỪ VỰNG
2. Hoạt động hình thành kiến thức: (18 phút)
- Năng lực:, năng lực sáng tạo, năng lực giao tiếp
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung, yêu cầu cần đạt HĐ1. Tìm hiểu sự biến đổi
của từ vựng
- Mục tiêu: HS nắm được sự biến đổi của từ vựng
- Năng lực: Năng lực hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp - Chuyển giao nhiệm vụ HT Thảo luận nhóm: (Kĩ thuật khăn trải bàn)
1. Em hiểu"kinh tế" trong câu"bủa tay ôm chặt bồ kinh tế" có nghĩa ntn?
2. Theo em ngày nay từ đó được hiểu ntn?
- Thực hiện nhiệm vụ HT
I. Tìm hi ể u chung:
1. Kinh tế trong câu thơ của Phan Bội Châu"bủa tay ôm chặt bồ kinh tế" có nghĩa là kinh bang tế thế (trị nước cứu đời) cả câu thơ có nghĩa tác giả ôm hoài bão trông coi việc nước cứu giúp người đời.
2. Kinh tế ngày nay được hiểu là toàn bộ hoạt động của con người trong lao động sản xuất, trao đổi phân phối và sử dụng của cải vật chất làm ra.
- Theo dõi, hỗ trợ HS - HS báo cáo kết quả GV nhận xét, chốt ý.
? Qua đó em có nhận xét gì về nghĩa của từ?
=> Nghĩa của từ không phải là bất biến. nó có thể thay đổi
- HS lắng nghe, ghi chép - Từ vựng không ngừng được bổ sung, phát triền
GV Nguyễn Thị Kim Thoa
theo thời gian. Có những nghĩa cũ bị mất đi, và có những nghĩa mới được hình thành.
HĐ 2: Tìm hiểu về hai phương thức chủ yếu phát triển nghĩa của từ
- Giao nhiệm vụ Thảo luận nhóm
Em hiểu về nghĩa của từ"xuân", "tay" ntn? hãy chỉ ra nghĩa của các từ đó?
HS thực hiện nhiệm vụ + Nhóm chẵn: từ tay + nhóm lẻ: từ xuân
- Mục tiêu: HS hiểu được cách phát triển từ vựng biến đổi và phát triển nghĩa của từ trên cơ sở nghĩa gốc của chúng. Hai phương thức chủ yếu biến đổi và phát triển nghĩa của từ ngữ - Năng lực: hợp tác, tư duy Gv theo dõi, hổ trợ Đại diện nhóm lên báo
cáo GV nhận xét, đánh giá, chốt ý
- Từ"xuân" (chơi xuân) là mùa chuyển tiếp của thời gian từ đông sang xuân. thường được coi là mở đầu cho một năm (nghĩa gốc). Còn"xuân"
(ngày xuân) thuộc về tuổi trẻ (nghĩa chuyển)=> Cách chuyển nghĩa này theo phương thức ẩn dụ.
- T ừ"tay" (trao tay) là một bộ phận trong cơ thể con người để cầm, nắm (nghĩa gốc). Còn"tay" (tay buôn người) chỉ về người chuyên hoạt động về một nghề nào đó (nghĩa chuyển)=> cách chuyển nghĩa này theo phương thức hoán dụ, lấy cái bộ phận để nói cái toàn thể.
? Các nghĩa chuyển được hình thành theo phương thức chuyển nghĩa nào?
Lắng nghe, ghi chép
HS thực hiện cá nhân
- Một trong những cách phát triển từ vựng tiếng Việt là biến đổi và phát triển nghĩa của từ trên cơ sở nghĩa gốc của chúng
- Hai phương thức chủ yếu biến đổi và phát triển nghĩa của từ ngữ :
+ Phương thức ẩn dụ + Phương thức hoán dụ Chuyển ý:
GV giao nhiệm vụ:
Phương pháp đàm thoại
? Quay lại câu thơ ở phần khởi động từ mặt trời thứ hai
Học sinh làm việc cá nhân
Học sinh lên bảng thực hiện nhiệm vụ
Mặt trời ở đây không phải là sự chuyển nghĩa của từ mà nói chỉ mang tính chất lâm thời ở trong hoàn cảnh này thì mặt trời là chỉ Bác Hồ nhưng đặt trong ngữ
GV Nguyễn Thị Kim Thoa
có phải là sự phát triển từ vựng không?
cảnh khác thì mặt trời không chỉ Bác Hồ.
Giáo viên nhận xét chốt ý. Chú ý lắng nghe, 3. Hoạt động luyện tập: (15 phút)
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung, yêu cầu cần đạt - Chuyển giao nhiệm vụ HT
- Cho HS đọc bài tập
- Chia nhóm cho HS thảo luận
- Thực hiện nhiệm vụ HT
Nhóm 1,2: bài tâp 1 Nhóm 3,4,5 bài tập 2 Nhóm 6,7,8 bài tập 5.
- Mục tiêu: Thực hiện phần luyện tập
- Năng lực hợp tác, tư duy, giải quyết vấn đề
Theo dõi, hỗ trợ các nhóm Báo cáo kết quả : Các nhóm lần lượt đại diện trình bày
- GV nhận xét, đánh giá, chốt ý .
Bài tập 1 :
Chân: bộ phận dưới cùng của cơ thể con người dùng để dứng, đi lại(nghĩa gốc)
Chân: chỉ về con người( nghĩa chuyển). chuyển nghĩa theo cách hoán dụ.
Chân: bộ phận dưới cùng của đồ vật (nghĩa chuyển) theo cách ẩn dụ.
Chân: phần dưới núi (nghĩa chuyển) theo cách ẩn dụ.
Bài tập 2:
Cách dùng các tên"trà" như trà hà thủ ô, trà a ti sô, trà tâm sen, trà khổ qua (mướp đắng) được dùng với nghĩa chuyển theo phương thức ẩn dụ.
- Lắng nghe
- Hoàn thiện bài tập vào vở
Bài tập1:
a, Chân: nghĩa gốc
b, Chân: nghĩa chuyển hoán dụ c, Chân: nghĩa chuyển ẩn dụ.
d, Chân: nghĩa chuyển ẩn dụ.
Bài tập 2:
Giải nghĩa cách dùng từ.
Cách gọi tên trà theo nghĩa chuyển
Theo phương thức ẩn dụ.
Bài tập 5:
“Mặt trời 2 ” dùng theo phương thức ẩn dụ tu từ tác giả gọi Bác là “ mặt trời”dựa trên mối qhệ tương đồng giữa hai đối tượng được hình thành theo cảm nhận của nhà thơ.
4. Hoạt động vận dụng (3 phút) - Mục tiêu: củng cố kiến thức trọng tâm
- Năng lực: năng lực giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung, yêu cầu cần đạt - Chuyển giao nhiệm vụ HT
Thảo luận cặp đôi: Tìm một số câu ca dao, tục ngữ có nghĩa gốc, nghĩa chuyển. Xác định phương thức chuyển
- Thực hiện nhiệm vụ HT
- Thảo luận cặp đôi cùng bàn
Cỏ non xanh rợn chân trời Cành lê trắng điểm một vài bông hoa
=> Nghĩa chuyển theo phương
GV Nguyễn Thị Kim Thoa
nghĩa? thức ẩn dụ - Theo dõi, hỗ trợ HS
GV nhận xét, đánh giá, chốt ý