CÁC HÌNH THỨC KẾT CẤU CỦA VĂN BẢN THUYẾT MINH
6. Phơng pháp phân loại, phân tích
a. Cách làm: chia đối tợng ra từng mặt, từng khía cạnh, từng vấn đề để lần lợt thuyết minh .
b. Tác dụng: giúp cho ngời đọc hiểu dần từng mặt của đối tợng.
- Huế là sự kết hợp hài hoà của núi, sông, biÓn.
- Huế còn có những công trình kiến trúc nổi tiÕng.
- Còn nổi tiếng với những món ăn.
- Huế còn là thành phố đấu tranh kiên cờng.
3. Củng cố, luyện tập.
* Củng cố: - Nắm đợc các phơng pháp thuyết minh để áp dụng vào thực tiễn.
* Luyện tập :
- Anh chị hãy cho biết, trong ví dụ nêu dới đây, tác giả đã sử dụng phơng pháp thuyết minh cụ thể nào?
“Bầu sinh quyển nh một tấm chăn bao bọc bảo vệ quả đất khỏi sức nóng và tia bức xạ của mặt trời. Nhng giờ
đây, tấm chăn này đã bị thủng và nhiệt của mặt trời lọt qua làm cho khí hậu của trái đất nóng lên. Các nhà khoa học gọi hiện tợng nóng lên này là hiệu ứng nhà kính”.
- ĐA: Ví dụ này có sử dụng phơng pháp so sánh và phơng pháp chú thích.
4. Hớng dẫn HS học bài và chuẩn bị bài mới:
* Bài cũ: - Học thuộc lí thuyết.
- Làm bài tập còn lại ở sgk.
* Bài mới: - Chuẩn bị bài ( T69,70 theo câu hỏi hớng dẫn của GV).
GIÁO ÁN GIẢNG DẠY Ngày soạn: 29/01/2011
Ngày dạy: Lớp: 10A4 ngày...tháng 02 năm 2011 Lớp: 10A1 ngày...tháng 02 năm 2011
Giáo viên: Trịnh Văn Quỳnh Trang 293
TiÕ
t 69 Làm văn
chuyện chức phán sự đền tản viên
NguyÔn D÷.
I. Mục tiêu bài học.
1. Kiến thức:Giúp học sinh: - Thấy đợc phẩm chất khảng khái, dũng cảm, chính trực, trọng công lí của nhân vật Ngô Tử Văn- đại biểu cho chính nghĩa chống lại những thế lực gian tà.
- Giúp hs nắm đợc những kiến thức cơ bản về một số phơng pháp thuyết minh thờng gặp.
2. Kĩ năng: - Củng cố lòng yêu chính nghĩa và niềm tự hào về ngời trí thức nớc Việt.
3. Thái độ : - Thấy đợc nghệ thuật kể chuyện sinh động, hấp dẫn, giàu kịch tính, vai trò của yếu tố kì ảo
đối với việc phản ánh hiện thực cuộc sống xã hội đơng thời.
II. chuẩn bị của GV và HS .
1. GV: SGK + SGV + TLTK + GA.
2. HS: Chuẩn bị bài theo câu hỏi hớng dẫn trong SGK.
3. Phơng pháp: Gợi tìm, thảo luận, trả lời câu hỏi trong SGK.
III. tiến trình dạy học.
Hoạt động 1: Khụng 1.Kiểm tra bài cũ:
2. Dạy bài mới:
Giới thiệu bài mới: (1).
Trong chơng trình Ngữ Văn lớp 9- THCS, các em đã đợc học tác phẩm Chuyện ngời con gái Nam Xơng, là một trong hai mơi câu chuyện trong Truyền kì mạn lục của Nguyễn Dữ. Hôm nay, chúng ta lại cùng tìm hiểu về một câu chuyện nữa trong tập truyện kí đócủa ông. Đó là Chuyện chức phán sự đền Tản Viên, một tác phẩm ca ngợi những nho sĩ, trí thức khảng khái, chính trực vì nghĩa lớn chống gian tà. Đồng thời qua lớp vỏ của yếu tố kì ảo, chúng ta cũng phần nào thấu hiểu đợc cốt lõi hiện thực lịch sử đơng thời.
HĐ của GV HĐ của HS Nội dung ghi bảng
Hoạt động 2:(12')
Hs đọc phần Tiểu dẫn- sgk.
- Nêu các nét chính về tác giả
NguyÔn D÷?
- Em có hiểu biết gì về truyện truyÒn k×?
Gv bổ sung: Qua truyện truyền kì, chúng ta thấy đằng sau những chi tiết hoang đờng kì ảo (phi hiện thực) lại là những vấn đề cốt lõi của hiện
HS trả lời:
- Sống vào khoảng thế kỉ XVI.
- Quê quán: xã Đỗ Tùng- huyện Trờng Tân (nay thuộc huyện Thanh Miện- Hải Dơng).
- Xuất thân trong gia đình khoa bảng.
- Từng đi thi và đã ra làm quan nh- ng ko bao l©u th× lui vÒ Èn giËt.
Thể loại truyện truyền kì:
- Là một thể văn xuôi tự sự thời trung đại, có thể xen thơ ca, các lời bình luận của tác giả hoặc ngời khác ở cuối mỗi truyện.
- Phản ánh hiện thực qua những
I. TiÓu dÉn:
1. Tác giả Nguyễn Dữ:
- Sống vào khoảng thế kỉ XVI.
- Quê quán: xã Đỗ Tùng- huyện Trờng Tân (nay thuộc huyện Thanh Miện- Hải Dơng).
- Xuất thân trong gia đình khoa bảng.
- Từng đi thi và đã ra làm quan nhng ko bao l©u th× lui vÒ Èn giËt.
2. Thể loại truyện truyền kì:
- Là một thể văn xuôi tự sự thời trung
đại, có thể xen thơ ca, các lời bình luận của tác giả hoặc ngời khác ở cuối mỗi truyện.
- Phản ánh hiện thực qua những yếu tố kì lạ, hoang đờng.
Giáo viên: Trịnh Văn Quỳnh Trang 294
thực, thể hiện rõ quan niệm và thái độ của tác giả.
Gv: giải thích nhan đề:
- Nêu giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm?
Hoạt động 3: ( 30 phỳt)
Yêu cầu hs đọc diễn cảm nối tiếp các phần của tác phẩm.
- Tìm bố cục của tác phẩm?
Gv yêu cầu hs về nhà tóm tắt tác phẩm theo bố cục đã tìm
đợc.
- Ngay từ đầu truyện, tác giả
đã giới thiệu gì về nhân vật chính? Cách giới thiệu nh vậy có tác dụng gì?
yếu tố kì lạ, hoang đờng.
- Viết bằng chữ Hán.
Hs: giải thích nhan đề:
Tác phẩm Truyền kì mạn lục:
- Viết bằng chữ Hán.
- Ra đời vào nửa đầu thế kỉ XVI.
- Gồm 20 câu chuyện.
- Giá trị nội dung:
+ Là một tiếng nói phê phán hiện thùc.
+ Cảm thông, bênh vực những con ngời nhỏ bé với số phận bi thảm,
đặc biệt là ngời phụ nữ với khát vọng hạnh phúc lứa đôi.
+ Thể hiện tinh thần dân tộc, niềm tự hào về nhân tài, văn hóa nớc Việt, đề cao đạo đức nhân hậu, thủy chung.
+ Khẳng định quan điểm sống
“lánh đục về trong” của lớp trí thức ẩn dật đơng thời.
- Giá trị nghệ thuật: đợc Vũ Khâm Lân (thế kỉ XVII) khen tặng là
“thiên cổ kì bút”.
Bè côc: 4 phÇn.
Nhân vật Ngô Tử Văn- ng ời đốt
đền tà:
- Tên chữ (tự): Ngô Tử Văn.
Tên tục: Soạn.
- Viết bằng chữ Hán.
- Giải thích nhan đề:
3. Tác phẩm Truyền kì mạn lục:
- Viết bằng chữ Hán.
- Ra đời vào nửa đầu thế kỉ XVI.
- Gồm 20 câu chuyện.
- Giá trị nội dung:
- Giá trị nghệ thuật: đợc Vũ Khâm Lân (thế kỉ XVII) khen tặng là “thiên cổ kì
bót”.
II. Đọc- hiểu văn bản:
1. Đọc.
2. Bè côc: 4 phÇn.
- P1: “Ngô Tử Văn...ko cần gì cả”
Giới thiệu nhân vật và hành động đốt
đền tà.
- P2: “Đốt đền xong... khó lòng thoát nạn”
Tử Văn gặp bách hộ Thôi và Thổ thÇn.
- P3: “Tử Văn vâng lời...mất”
Tử Văn bị bắt, đối chất ở Minh ti trớc Diêm Vơng, đợc tha, nhận lời tiến cử làm quan phán sự ở đền Tản Viên.
- P4: còn lại.
Cuộc gặp gỡ tình cờ giữa quan phán sự đền Tản Viên và ngời quen cũ.
Lời bình của tác giả.
2. Tìm hiểu văn bản:
a. Nhân vật Ngô Tử Văn- ng ời đốt đền tà:
- Tên chữ (tự):
Tên tục: Soạn.
- Quê quán:
Giáo viên: Trịnh Văn Quỳnh Trang 295
- Vì sao Ngô Tử Văn quyết
định đốt đền?
- Chàng đã làm việc đó ntn? ý nghĩa?
Gv nhận xét, bổ sung: Cách làm công việc ghê gớm khiến mọi ngời “lắc đầu, lè lỡi, lo sợ thay cho chàng” vừa cẩn trọng, vừa công khai, đàng hoàng, quyết liệt. Chàng tự tin vào hành động chính nghĩa của mình, tỏ thái độ chân thành, trong sạch của mình mong đợc trời đồng tình, ủng hé.
- Hậu quả của việc đốt đền với Tử Văn là gì?
- Phân tích hình ảnh, lời nói, bản chất tên tớng giặc?
- Quê quán: ngời huyện Yên Dũng,
đất Lạng Giang.
- Tính tình: khảng khái, nóng nảy.
- Phẩm chất: cơng trực, dũng cảm, trọng công lí.
Tác giả giới thiệu nhân vật trực tiếp nhân vật một cách ngắn gọn về tên họ, quê quán cụ thể, đặc biệt là tính tình, phẩm chất nổi bật bằng những từ ngữ khẳng định, khen ngợi.
Tác dụng: định hớng rõ cho sự tiếp nhận câu chuyện của ngời đọc (biểu hiện của tính khảng khái, c-
ơng trực của nhân vật ntn?).
Đó là cách giới thiệu nhân vật (mở truyện) truyền thống, cha thoát khỏi cách kể chuyện của dân gian.
- Tử Văn đốt đền vì tức giận, ko chịu đợc cảnh yêu tà tác oai tác quái hại dân.
Hs thảo luận, phát biểu.
- Cách thực hiện:
+ Tắm gội sạch sẽ.
+ Khấn trời đất.
+ Châm lửa đốt đền.
+ Không hề lo sợ hậu quả.
Cẩn trọng, công khai, đàng hoàng, quyết liệt.
- ý nghĩa:
+ Thể hiện sự khảng khái, chính trực, dũng cảm muốn vì dân trừ hại của kẻ sĩ.
+ Thể hiện tinh thần dân tộc mạnh mẽ qua việc diệt trừ hồn tên tớng giặc xâm lợc hung bạo, bảo vệ Thổ thần nớc Việt...
- Hậu quả:
+ Tử Văn bị “sốt nóng sốt rét”.
+ Bị hồn ma tên tớng giặc mắng má.
+ Bị hắn đe dọa, quyết kiện Tử Văn ở âm phủ.
- Hình ảnh hồn ma tên tớng giặc:
+ Diện mạo: khôi ngô, cao lớn,
đầu đội mũ trụ.
- TÝnh t×nh:
- PhÈm chÊt:
Tác giả giới thiệu nhân vật trực tiếp nh©n vËt.
Tác dụng: định hớng rõ cho sự tiếp nhận câu chuyện của ngời đọc.
Đó là cách giới thiệu nhân vật
- Tử Văn đốt đền vì tức giận, ko chịu đ- ợc cảnh yêu tà tác oai tác quái hại dân.
- Cách thực hiện:
+ Tắm gội sạch sẽ.
+ Khấn trời đất.
+ Châm lửa đốt đền.
+ Không hề lo sợ hậu quả.
Cẩn trọng, công khai, đàng hoàng, quyết liệt.
- ý nghĩa:
- Hậu quả:
- Hình ảnh hồn ma tên tớng giặc:
Giáo viên: Trịnh Văn Quỳnh Trang 296
Gv bổ sung: Nh vậy, tà đã đội nốt chính, ác lại nhân danh thiện để cao giọng giảng giải
đạo đức. Bởi lẽ, lúc sống, y đã
theo chân Mộc Thạnh xâm lợc
đất nớc ta, tàn hại dân ta. Khi bị bỏ xác nơi chiến trờng, y lại tiếp tục đánh đuổi, chiếm đền của Thổ thần, tác oai tác quái.
Y tự lật tẩy bản chất xảo trá, quan tói lọc lừa, cậy thế làm càn, tham lam, hung ác.
- Trớc những lời lẽ của tên t- ớng giặc, Tử Văn có thái độ ntn?
Gv bổ sung: Tử Văn biết rõ sự thật về việc làm tác oai tác quái, hung ác của kẻ lên giọng giảng giải đạo đức cho mình nên chàng coi thờng y, vẫn cứ ngồi tự nhiên ngất ngởng.
Tính chàng vốn can trờng, tự tin vào việc mình làm.
+ Lời nói: tỏ vẻ hiểu biết.
+ Bản chất thực: xảo trá, tham lam, hung ác.
- Thái độ của Tử Văn: coi thờng, tự tin vào việc làm chính nghĩa của m×nh.
- Thái độ của Tử Văn: coi thờng, tự tin vào việc làm chính nghĩa của mình.
Hoạt động 4 (2 phỳt) 3 . Củng cố, luyện tập.
* Củng cố:
- Nắm đợc đặc điểm của thể truyền kì.
- Nắm vững nội dung bài giảng.
* Luyện tập :
- Tóm tắt truyện cần đầy đủ những chi tiết quan trọng sau.
+ Ngô Tử Văn, một kẻ sĩ khảng khái, chính trực đã đốt đền của một hung thần vốn là tớng giặc xâm lợc, trừ hại cho d©n.
+ Tên hung thần đe doạ Tử Văn nhng tràng đã đợc Thổ Thần mách bảo về tung tích và tội ác của hắn, đồng thời chỉ dẫn cách đối phó.
+ Ngô Tử Văn bị quỉ xứ bắt xuống âm phủ. Trớc mặt Diêm Vơng, Ngô Tử Văn đã dũng cảm tố cáo tội ác tên hung thần với đầy đủ chứng cớ. Cuối cùng công lí đợc khôi phục, kẻ ác bị trừng trị , Thổ thần đợc phục chức. Tử Văn đợc sống lại.
+ Ngô Tử Văn đợc thổ thần tiến cử giữ chức phán sự đền Tản Viên.
4. H ớng dẫn HS học bài và chuẩn bị bài mới:
* Bài cũ:
- Học thuộc lí thuyết.
- Làm bài tập còn lại ở sgk.
Giáo viên: Trịnh Văn Quỳnh Trang 297
GIÁO ÁN GIẢNG DẠY
Ngày soạn: 29/01/2011
Ngày dạy: Lớp: 10A4 ngày...tháng 02 năm 2011 Lớp: 10A1 ngày...tháng 02 năm 2011 TiÕ
t 7 0 Đọc văn
chuyện chức phán sự đền tản viên
NguyÔn D÷.
I. Mục tiêu bài học.
1. Kiến thức:Giúp học sinh: - Thấy đợc phẩm chất khảng khái, dũng cảm, chính trực, trọng công lí của nhân vật Ngô Tử Văn- đại biểu cho chính nghĩa chống lại những thế lực gian tà.
- Giúp hs nắm đợc những kiến thức cơ bản về một số phơng pháp thuyết minh thờng gặp.
2. Kĩ năng: - Củng cố lòng yêu chính nghĩa và niềm tự hào về ngời trí thức nớc Việt.
3. Thái độ : - Thấy đợc nghệ thuật kể chuyện sinh động, hấp dẫn, giàu kịch tính, vai trò của yếu tố kì ảo
đối với việc phản ánh hiện thực cuộc sống xã hội đơng thời.
II. chuẩn bị của GV và HS .
1. GV: SGK + SGV + TLTK + GA.
2. HS: Chuẩn bị bài theo câu hỏi hớng dẫn trong SGK.
3. Phơng pháp: Gợi tìm, thảo luận, trả lời câu hỏi trong SGK.
III. tiến trình dạy học.
Hoạt động 1:
1. Kiểm tra bài cũ: Nhắc lại kiến thức tiết 1:(5 ') - Gọi hs trả lời:
-Cho điểm:
2. Dạy bài mới:
Giới thiệu bài mới: (1).
Trong chơng trình THCS, chúng ta đã làm quên với một truyện đặc sắc của Nguyễn Dữ - Chuyện ngời con gái Nam Xơng trích từ Truyền kì mạn lục, thể hiện một trong hai chủ đề chính của tập sách:
- Ca ngợi và cảm thông với những ngời phụ nữ hiền thục, bất hạnh
- Ca ngợi những nho sĩ, trí thức khảng khái, chính trực vì nghĩa lớn chống gian tà; sẽ đợc minh chứng trong truyện Chuyện chức phán sự đền Tản Viên.
HĐ của GV HĐ của HS Nội dung ghi bảng
Giáo viên: Trịnh Văn Quỳnh Trang 298
Hoạt động 2: (30')
Gv tiÕp tôc híng dÉn hs t×m hiểu nhân vật Tử Văn theo bố cục của truyện:
- Cuộc gặp gỡ với nhân vật
ông già Thổ công có tác dụng gì đến sự phát triển của cốt truyện và nhân vật chính?
- Tinh thần, thái độ và lời nói của Tử Văn trên đờng bị quỷ sứ bắt đi và trong điện, trớc Diêm Vơng ntn?
Gv bổ sung:
+ Cảnh địa phủ thật ghê rợn:
gió tanh sông xám, hơi lạnh thấu xơng, hai bên cầu có
đến mấy vạn quỷ Dạ Xoa...
+ Tử Văn bị kết tội “tội sâu
ác nặng, ko đợc dự vào hàng khoan giảm”
+ Khi chàng kêu oan, lại bị kết thêm tội bớng bỉnh, ngoan cố. Nhng bao nhiêu sự
đe dọa ko hề làm chàng nhụt chí, khiếp sợ. chàng tin và
đấu tranh cho sự thật, cho chính nghĩa. Chàng tranh biện trực tiếp với tên đội mũ trụ với lời lẽ cứng cỏi, ko chịu nhún nhờng, kiên quyết
đấu tranh cho chân lí, cho lẽ phải, biện hộ cho mình và cứu giúp Thổ thần.
- Thái độ và lời lẽ của tên c sĩ giả hiệu ra sao? Nó cho thấy
điều gì ở bản chất của y?
HS thảo luận trả lời:
- Cuộc gặp gỡ với ông già Thổ công:
+ Giúp Tử Văn thấy rõ bản chất giả
mạo, xảo trá, những hành động tác oai tác quái của hồn ma tên tớng giặc.
+ Thổ công mong Tử Văn quyết tâm và bày cách giúp chàng làm việc nghĩa đến cùng.
Tạo ra sự phát triển lôgíc cho câu chuyện.
- Khi bị quỷ sứ bắt đem giải xuống
âm phủ:
+ Tinh thần, thái độ: điềm nhiên, ko hề khiếp sợ trớc cảnh địa ngục rùng rợn, quỷ sứ đe dọa.
+ Vẫn một mực kêu oan, đòi đợc phán xét minh bạch, công khai.
- Thái độ và lời lẽ của tên c sĩ giả
hiệu:
+ Tỏ vẻ khúm núm, bị oan ức, đáng thơng, đáng đợc bênh vực.
+ Ra vẻ nhún nhờng để khép thêm cho Tử Văn tội bớng bỉnh, ngoan cố.
+ Khi Tử Văn quả quyết yêu cầu
I. TiÓu dÉn:
II. Đọc- hiểu văn bản:
1. Bè côc: 4 phÇn.
2. Tìm hiểu văn bản:
a. Nhân vật Ngô Tử Văn- ng ời đốt
đền tà:
- Cuộc gặp gỡ với ông già Thổ công:
Tạo ra sự phát triển lôgíc cho câu chuyện.
- Khi bị quỷ sứ bắt đem giải xuống
âm phủ:
- Thái độ và lời lẽ của tên c sĩ giả
hiệu:
Y tự lật tẩy bản chất xảo trá, giả
hiệu, tạo sự sơ hở để Diêm Vơng nghi ngờ, quyết tâm làm rõ sự thật.
Giáo viên: Trịnh Văn Quỳnh Trang 299
- Chức quan phán sự là chức quan ntn?
- Tại sao Tử Văn đợc nhận chức quan đó? Việc nhận chức của chàng có ý nghĩa g×?
Gv bổ sung: Đền Tản Viên thờ đức Thánh Tản- ngời phán xử rõ mọi công đức, tội trạng của con ngời trần thế.
Tử Văn nhậm chức phán sự - xem xét các vụ kiện tụng, giúp việc xử án cho đức Thánh Tản – góp phần thực hiện công lí chính nghĩa.
- Chức quan phán sự là chức quan ntn?
- ý nghĩa:
Gv chuyển ý, nêu vấn đề:
- Bên cạnh việc đề cao chàng nho sĩ kiên cờng, vì
dân trừ tà, truyện còn ngụ ý phê phán những ai và những
Diêm Vơng đem t giấy đến đền Tản Viên để láy chứng cớ từ đức Thánh Tản, nếu Diêm Vơng làm y lời Tử Văn thì hắn hết đờng bao biện, sự thật sẽ đợc phơi bày...Y lại cố tỏ ra rộng lợng, xin Diêm Vơng khoan dung cho Tử Văn để thể hiện đức hiÕu sinh.
Y tự lật tẩy bản chất xảo trá, giả
hiệu, tạo sự sơ hở để Diêm Vơng nghi ngờ, quyết tâm làm rõ sự thật.
- ý nghĩa của việc Diêm Vơng xử kiện:
+ Thể hiện niềm tin của con ngời thời trung đại: bên cạnh cõi trần còn có một thế giới khác là âm phủ, nơi con ngời sau khi chết sẽ phải đến để nhận sự phán xét và thởng phạt về những việc làm của mình khi còn sèng.
+ Thể hiện khát vọng công lí cha thực hiện đợc trong cuộc sống trần thế của ngời xa.
+ Nhằm đẩy xung đột kịch tính của truyện đến cao trào để nhân vật chính Tử Văn có dịp bộc lộ bản lĩnh, khí phách của mình.
+ Có ý nghĩa khuyên răn con ngời nên sống và hành động thế nào cho
đúng đắn, hợp lẽ phải, tránh làm
điều ác.
- Quan phán sự: chức quan coi việc xử án ngày xa (xem xét các vụ kiện tụng, giúp việc cho ngời xử án), là chức quan thực hiện công lí.
- Tử Văn đợc tiến cử nhậm chức trên vì chàng dũng cảm bảo vệ công lí, chính nghĩa.
- ý nghĩa:
+ Là một phần thởng xứng đáng.
+ Khích lệ mọi ngời dũng cảm đấu tranh chống cái ác, bảo vệ công lí.
Ngụ ý phê phán:
- Hồn ma tên tớng giặc Minh giả
mạo Thổ thần. Lúc sống cũng nh khi
đã là ma, y đều hung ác, xảo quyệt, tham lam, hại dân, hại thần nên đã bị
- ý nghĩa của việc Diêm Vơng xử kiện:
- Quan phán sự: chức quan coi việc xử án ngày xa (xem xét các vụ kiện tụng, giúp việc cho ngời xử án), là chức quan thực hiện công lí.
- Tử Văn đợc tiến cử nhậm chức trên vì chàng dũng cảm bảo vệ công lí, chính nghĩa.
- ý nghĩa:
+ Là một phần thởng xứng đáng.
+ Khích lệ mọi ngời dũng cảm đấu tranh chống cái ác, bảo vệ công lí.
b. Ngụ ý phê phán:
Đó là những chi tiết hoang đờng kì ảo nhằm phản ánh hiện thực: hiện Giáo viên: Trịnh Văn Quỳnh Trang 300