Chủ động về các phương án dạy học trực tuyến và trực tiếp để chuyển đổi linh hoạt, ứng phó kịp thời với các tình huống, diễn biến của dịch COVID-19 tại địa phương; sẵn sàng phương án để
ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN
Kể từ tháng 1 năm 2020, khi đại dịch COVID-19 bắt đầu diễn ra tại Việt Nam, dịch bệnh đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt là ngành Giáo dục Trong năm học 2021-2022, các phương pháp giảng dạy truyền thống đã bị thay đổi nhằm thích ứng với tình hình dịch bệnh phức tạp, thúc đẩy áp dụng các hình thức học trực tuyến và học từ xa Những thách thức về hạ tầng công nghệ và khả năng tiếp cận của học sinh, sinh viên cũng đặt ra những bài toán lớn cho ngành Giáo dục Việt Nam trong việc duy trì chất lượng giáo dục Chính vì vậy, chuyển đổi số trong giáo dục được xem là giải pháp then chốt để đảm bảo tiến trình học tập không bị gián đoạn và nâng cao chất lượng dạy và học trong bối cảnh dịch bệnh.
Năm 2022, các kế hoạch năm học bị gián đoạn, buộc các chương trình giáo dục phải điều chỉnh theo hướng giữ lại phần cốt lõi Gần 20 triệu trẻ em, học sinh và sinh viên đã phải tạm dừng đến trường, chuyển sang hình thức học trực tuyến và học qua truyền hình trong nhiều tháng liên tiếp Hơn 70.000 sinh viên không thể tốt nghiệp đúng hạn, gây ảnh hưởng đáng kể đến nguồn nhân lực tương lai của đất nước.
Trước tình hình đó, Bộ GD & ĐT đã ban hành công văn số 3699 ngày 27/8/
Trong hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục trung học năm học 2021-2022, công văn nhấn mạnh việc ưu tiên dạy học trực tuyến đối với các nội dung mang tính lý thuyết để phù hợp với tình hình dịch bệnh COVID-19 Đồng thời, cán bộ, giáo viên cần chủ động xây dựng các phương án dạy học trực tuyến và trực tiếp, đảm bảo chuyển đổi linh hoạt để ứng phó kịp thời với các diễn biến của dịch bệnh tại địa phương Nhà trường cần sẵn sàng các phương án tối đa hóa thời gian học sinh có thể đến trường nhằm tổ chức dạy học trực tiếp cho các nội dung thực hành, thí nghiệm và ôn tập, củng cố những kiến thức đã được học trực tuyến.
Dưới sự lãnh đạo và chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cùng với sự vào cuộc quyết liệt, trách nhiệm và hiệu quả của cả hệ thống chính trị và ngành Giáo dục & Đào tạo, tỉnh Nam Định đã có nhiều đổi mới trong công tác giáo dục Các hoạt động ứng dụng CNTT, cải thiện cơ sở vật chất, thiết bị dạy học được đẩy mạnh để nâng cao chất lượng giáo dục Việc thay đổi và điều chỉnh phương pháp dạy học, tổ chức dạy học trực tuyến góp phần phát triển năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong giảng dạy, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số trong ngành GD&ĐT Những chuyển biến này đã mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục cho học sinh, tạo điều kiện để trẻ em, học sinh, sinh viên có thể học ở mọi nơi, mọi lúc, đồng thời đảm bảo công tác phòng chống dịch và thích ứng với tình hình dịch COVID-19.
Với trường THPT Thịnh Long, ngay sau khi có thông báo nghỉ dịch lần 1 (từ
Trong khoảng thời gian từ ngày 25/5/2021 đến 10/6/2021, Ban Giám Hiệu nhà trường đã chủ động và linh hoạt trong việc ứng phó với dịch COVID-19, triển khai các hoạt động dạy và học phù hợp với điều kiện thực tế nhằm đảm bảo mục tiêu “tạm dừng đến trường, không dừng việc học” Nhà trường tổ chức tập huấn về các công cụ như OLM, Office 365, Avina, và chuyển đổi số cho giáo viên, khuyến khích sự chủ động và sáng tạo trong việc sử dụng phần mềm, ứng dụng, và công cụ hỗ trợ để tổ chức dạy học trực tuyến, giao bài tập cho học sinh, xây dựng kế hoạch ôn tập, cùng ngân hàng đề thi được đăng tải trên website để học sinh dễ dàng theo dõi, nghiên cứu bài học và ôn tập hiệu quả.
Trong quá trình triển khai công tác dạy và học ứng phó với dịch Covid-19, nhà trường gặp nhiều khó khăn về hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ và tự phát, gây ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy Các giáo viên dù đã được tập huấn về nghiệp vụ nhưng vẫn còn lúng túng trong việc thích nghi với phương pháp dạy học mới Khi dịch bệnh diễn biến phức tạp, việc chuyển sang học trực tuyến khiến lượt truy cập đồng thời tăng cao, gây khó khăn cho việc duy trì đường truyền mạng ổn định và đảm bảo giờ học liên tục.
Học trực tuyến giúp học sinh thích ứng tốt với việc sử dụng công nghệ để tiếp cận bài giảng, tuy nhiên, môi trường học tại nhà thiếu sự giám sát dễ dẫn đến việc học bị xao nhãng và thiếu tập trung Những gia đình có điều kiện kinh tế khó khăn gặp khó khăn trong việc cung cấp đủ thiết bị máy tính và phương tiện học tập phù hợp, gây ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng và hiệu quả dạy và học tại nhà Các yếu tố này đã tác động đáng kể đến thành tựu học tập của học sinh và chất lượng giáo dục nói chung.
Trong quá trình giảng dạy ban đầu, mặc dù là một giáo viên trẻ và thường xuyên tìm hiểu về công nghệ thông tin, học hỏi chuyên môn từ đồng nghiệp, tôi đã gặp khó khăn trong việc chọn lựa và kết hợp các công cụ hỗ trợ giảng dạy môn Ngữ văn để thích ứng hiệu quả với dịch Covid-19 Xuất phát từ thực tiễn, tôi đã chủ động nghiên cứu và áp dụng sáng kiến “Khai thác một số công cụ nhằm tăng cường hiệu quả dạy và học trực tuyến môn Ngữ văn trong các trường trung học phổ thông tỉnh Nam Định” nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, tạo hứng thú học tập cho học sinh và góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực của dịch bệnh Sáng kiến này còn giúp phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh trong khó khăn của đại dịch.
MÔ TẢ GIẢI PHÁP
Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến
2.1 Một số vấn đề chung về dạy học trực tuyến
Sự phát triển mạnh mẽ của Công nghệ Thông tin (CNTT) cùng với sự bùng nổ của đại dịch Covid-19 đã thúc đẩy nhiều thay đổi đáng kể trong các lĩnh vực như y tế, giáo dục, quốc phòng, công nghiệp, thương mại và dịch vụ Trong lĩnh vực giáo dục – đào tạo, bên cạnh phương pháp học truyền thống, hình thức học trực tuyến đã ra đời và mang lại nhiều lợi ích vượt trội cho cả người dạy và học, góp phần nâng cao chất lượng và linh hoạt trong quá trình học tập.
Học trực tuyến (Elearning) là hình thức học tập qua máy tính hoặc điện thoại thông minh có kết nối internet, giúp người học tiết kiệm thời gian và chi phí do giải quyết rào cản về khoảng cách và thời gian Phương thức này đã trở thành xu thế toàn cầu, được ứng dụng phổ biến tại nhiều quốc gia phát triển và đang phát triển như Mỹ, Anh, Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ Trong bối cảnh phòng chống dịch Covid-19, học trực tuyến trở thành phương pháp hiệu quả giúp cập nhật kiến thức mà không cần đến trường, hạn chế tiếp xúc trực tiếp và đảm bảo tiến độ đào tạo, góp phần ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh (Bộ GD & ĐT, 2020).
Tại Việt Nam, chúng ta đã bắt kịp nhanh với xu hướng thế giới Kể từ năm
Trong năm 2010, hình thức học trực tuyến bắt đầu phát triển mạnh mẽ, thu hút sự quan tâm và đầu tư của nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước Nhiều nền tảng học trực tuyến như Violet.vn, Hocmai.vn, Topica, Onluyen.vn, Speakup.vn, Mathplay đã ra đời, cung cấp nội dung bài giảng phong phú, tích hợp đa dạng hình thức thể hiện như video, âm thanh, hình ảnh minh họa sinh động, đồng thời vẫn đảm bảo sự tương tác với giảng viên E-Learning đã thu hút lượng lớn người dùng toàn diện từ học sinh các cấp, sinh viên đến người đi làm, góp phần mở rộng phạm vi giáo dục Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các doanh nghiệp tổ chức các cuộc thi trực tuyến như “Thiết kế hồ sơ bài giảng điện tử E-Learning”, giải toán qua mạng và Olympic tiếng Anh trên mạng xã hội, thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong giáo dục quốc gia Nhiều trường đại học trong nước đã bắt đầu tích hợp mô hình E-Learning vào chương trình đào tạo song song với phương pháp truyền thống Đặc biệt, các trang học trực tuyến dành cho học sinh phổ thông cung cấp hàng nghìn bài giảng phù hợp với chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo Việc quan tâm và áp dụng hình thức học trực tuyến cùng phương pháp truyền thống không chỉ thể hiện sự đổi mới trong giáo dục mà còn có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh phòng chống dịch Covid-19.
Kể từ tháng 3 năm 2020 đến nay, trường THPT Thịnh Long đã thích nghi với diễn biến phức tạp của dịch COVID-19 bằng cách tổ chức 3 đợt học trực tuyến cho học sinh Việc này giúp đảm bảo an toàn cho học sinh và thực hiện đúng chỉ đạo phòng chống dịch của chính phủ Các hình thức học tập trực tuyến đã trở thành giải pháp hiệu quả trong giai đoạn khó khăn này, duy trì tiến độ học tập của học sinh một cách linh hoạt và an toàn.
Năm học Thời gian Hình thức dạy học
2020 - 2021 Đợt 1: 20 /5/ 2021 đến 4/6/2021 HS khối 12 học trực tuyến ôn thi THPTQG
2021 - 2022 Đợt 2: Từ ngày 6/12/2021 đến ngày 18/12/2021 Đợt 3: Từ ngày 16/2/2022 đến ngày
Cả trường học trực tuyến
Cả trường kết hợp học trực tuyến/ trực tiếp/ vừa trực tuyến vừa trực tiếp
Với 3 hình thức tổ chức dạy học trực tuyến như sau:
Thứ nhất là hình thức dạy học trực tuyến hỗ trợ dạy học trực tiếp Theo đó,
GV có thể cung cấp tài liệu, học liệu phù hợp để hỗ trợ quá trình học tập của học sinh Thầy cô cũng có thể giao nhiệm vụ và giám sát việc học tại nhà, giúp học sinh tự học hiệu quả Đồng thời, giáo viên hướng dẫn học sinh chuẩn bị tốt các hoạt động dạy học trực tiếp, nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập.
Dạy học trực tuyến được sử dụng như một hình thức thay thế một phần quá trình dạy học trực tiếp, giúp nâng cao hiệu quả học tập của học sinh Giáo viên giao cho học sinh các nội dung tự học tại nhà nhằm tăng thời gian luyện tập, thực hành và trải nghiệm làm việc nhóm Phương pháp này cũng thúc đẩy khả năng thảo luận và hợp tác giữa học sinh khi ở trên lớp.
Hình thức dạy học trực tuyến là phương pháp thay thế hoàn toàn quá trình học tập trực tiếp, trong đó tất cả các hoạt động giảng dạy được tổ chức và thực hiện thông qua môi trường internet Phương pháp này chỉ được áp dụng khi học sinh không thể đến trường vì lý do khách quan hoặc đặc biệt.
Dạy học trực tuyến hiện đã, đang và dự kiến sẽ trở thành xu hướng phát triển bền vững trong giáo dục Việc thúc đẩy học trực tuyến là nhiệm vụ trọng tâm trong kế hoạch năm học, giúp thích ứng với tình hình mới và đối phó hiệu quả với những thách thức của đại dịch Covid-19 Xu hướng này không chỉ đáp ứng nhu cầu học tập linh hoạt mà còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong bối cảnh hiện nay.
Công cụ dạy học là những đối tượng hỗ trợ trong quá trình giảng dạy, giúp nâng cao tính năng động của học tập và tăng cường sự tập trung của học sinh Khi sử dụng các phần mềm tin học, hoạt động dạy và học trở nên linh hoạt hơn, cho phép thầy trò học tập mọi lúc, mọi nơi một cách hiệu quả Những công cụ này làm cho quá trình truyền đạt và tiếp nhận kiến thức trở nên dễ dàng, tối ưu hóa hiệu quả giáo dục.
* Phân loại công cụ dạy học
- Các phương tiện ghi âm
- Hình ảnh, tranh vẻ, bản đồ
- Thiết bị trình chiếu âm thanh - hình ảnh: phim, máy chiếu powerpoint,
- Phần mềm tin học phục vụ giảng dạy
Các phần mềm tin học và internet phục vụ giảng dạy ngày càng được giáo viên sử dụng rộng rãi nhờ tính phổ biến, hữu ích và tiện lợi của chúng Những công cụ này cung cấp khả năng tiếp cận đa dạng các chương trình vi tính, giúp giáo viên tổ chức và bắt chước các hoạt động dạy học một cách linh hoạt Đặc biệt, các phần mềm hỗ trợ dạy học trực tuyến giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy từ xa, phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại.
* Công cụ dạy học trực tuyến
Trong kỷ nguyên CNTT và internet, giáo dục đã và đang phát triển vượt bậc nhờ vào các công cụ công nghệ trực tuyến, giúp giảm thiểu các thao tác truyền tải thủ công của giáo viên và tăng cường sự tương tác giữa người dạy và người học Các công cụ này sử dụng hình ảnh trực quan nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, tránh tình trạng học máy móc và không hiệu quả Ưu điểm của công cụ trực tuyến trong giảng dạy bao gồm sự linh hoạt, hiệu quả cao, cải thiện khả năng tiếp thu của học sinh và hỗ trợ giáo viên dễ dàng trong việc truyền đạt kiến thức Đối với học sinh, các công cụ công nghệ còn tạo môi trường học tập sinh động, kích thích sự tò mò, dễ dàng tiếp cận kiến thức hơn so với phương pháp truyền thống.
Giúp người dạy chuẩn bị bài giảng thú vị và hiệu quả hơn
Giảm tải các thao tác dạy học thủ công
Truyền tải kiến thức tới học nhanh hơn, trực hơn quan và tương tác với người học tốt hơn
Thay đổi thái độ học tập Tiếp thu kiến thức nhanh hơn
Có cơ hội học tập theo những phương pháp mới
Cải thiện khả năng làm việc nhóm Tham gia tích cực trong các bài kiểm tra, đánh giá
2.3 Lựa chọn các công cụ trực tuyến trong dạy học môn Ngữ văn
Xuất phát từ mục tiêu bài học, phương pháp và hình thức dạy học của giáo viên, cùng với đặc điểm lứa tuổi và phong cách học tập của học sinh, giáo viên có thể lựa chọn các công cụ dạy học phù hợp để nâng cao hiệu quả giảng dạy Dựa trên kinh nghiệm cá nhân và sự học hỏi từ đồng nghiệp, tôi đề xuất sử dụng các công cụ hỗ trợ dạy học đa dạng nhằm phù hợp với từng quá trình giảng dạy và nhu cầu của học sinh Các công cụ này giúp tăng cường sự tương tác, hỗ trợ việc tiếp thu kiến thức một cách trực quan và sinh động hơn, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học trong lớp học.
Tạo kênh liên lạc với HS Zalo, Facebook, Meseger
Chuẩn bị bài giảng Powerpoint, Canva, Google Sile
Tổ chức giờ học Zoom, Google Meet, MS Team
Tương tác với HS Padlet, Quizzi, Kahoot, Blooket,
Tạo phiếu bài tập chấm điểm tự động
LiveWorksheet, Google Form Ôn tập, kiểm tra, đánh giá Azota, Google Form, Kahoot, Flipgrid
Lưu trữ Google Drive, Gmail, OneNote
2.3.1 Công cụ chuẩn bị, xây dựng giờ học
2.3.1.1 Microsoft Powerpoint a Giới thiệu Powerpoint
Microsoft PowerPoint là phần mềm thiết kế và trình chiếu thuộc bộ Microsoft Office, giúp người dùng tạo và trình bày các bài thuyết trình đa phương tiện từ cơ bản đến nâng cao, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục Đối với giáo viên, PowerPoint là công cụ đơn giản nhưng hiệu quả để tạo bài giảng điện tử sinh động, hấp dẫn Việc khai thác tốt các tính năng của PowerPoint sẽ giúp giáo viên tạo ra các bài giảng có hiệu ứng bắt mắt cùng trò chơi học tập thú vị, từ đó nâng cao động lực học tập của học sinh Ưu điểm của PowerPoint nằm ở khả năng tạo ra các bài trình chiếu chuyên nghiệp, dễ sử dụng và hỗ trợ tối đa quá trình giảng dạy, giúp nâng cao hiệu quả truyền đạt kiến thức.
+ Giúp GV tiết kiệm thời gian soạn bài
+ Giúp tăng tính sinh động và hấp dẫn của bài dạy
+ Giúp HS tiếp cận trực quan và hiểu bài nhanh hơn, sâu hơn
+ Giúp GV dễ liên hệ thực tế và mở rộng kiến thức bài học
+ Giúp GV thiết kế đa dạng: phương pháp dạy học tích cực, hình thức vào bài, kiểm tra đánh giá, củng cố bài học …
Sử dụng PowerPoint để thiết kế bài giảng giúp giáo viên nâng cao trình độ tin học, mở rộng kiến thức và khả năng sáng tạo trong giảng dạy Hướng dẫn cách thiết kế bài giảng PowerPoint là bước quan trọng để tạo ra các bài giảng sinh động, hấp dẫn và hiệu quả hơn, đồng thời góp phần nâng cao kỹ năng trình chiếu và truyền tải kiến thức một cách chuyên nghiệp.
* Truy cập địa chỉ https://office.com, tải và cài đặt phần mềm powerpoint trên máy tính
* Tạo bài trình chiếu đa phương tiện:
- Một bài trình chiếu thường có cấu trúc như sau:
Slide 1: Chứa tiêu đề của bài thuyết trình Đây là trang theo bố cục Title Slide và chỉ nêu tên bài dạy, một số thông tin về lớp, GV, trường học
Slide 2 (3): Đặt vấn đề, liên kết các nội dung sẽ trình bày Trang này thường liệt kê các hoạt động, nội dung sẽ có trong bài dạy
Các slide tiếp theo: Chứa nội dung chi tiết Các trang tiếp theo sẽ trình bày chi tiết các hoạt động, nội dung đã có ở trang thứ hai
Slide cuối cùng: Tổng kết
- Đầu tiên ta tạo các trang chiếu trống, có thể sử dụng các kiểu bố cục có sẵn
+ Trên thẻ Home, chọn vào nút lệnh New Slide
+ Chọn kiểu bố cục (Layout) phù hợp với mục đích trình bày
+ Nếu muốn Xóa slide: chuyển tới slide cần xoá, nhấn Edit => Delete Slide
- Thiết kế mẫu nền cho trang chiếu, hoặc sử dụng mẫu có sẵn
- Click Insert để nhập các đối tượng: văn bản, hình ảnh, hình vẽ, phim, bảng biểu, sơ đồ… vào trang chiếu