SKKN Ngữ Văn THPT đạt giải tỉnh (rất hay)

Trong chương trình Ngữ văn 11 THPT Chương trình Chuẩn, lượng tác phẩm thơ ca cách mạng chiếm số lượng rất hạn chế, trong khi giá trị của thơ ca cách mạng có vai trò hết sức quan

MỤC LỤC

2

3

2.1.3 Đánh giá về lí tưởng sống, lí tưởng cách mạng trong thơ Việt

Nam hiện đại

6

2.1.4 Một số hướng tiếp cận lí tưởng sống, lí tưởng cách mạng

trong thơ trữ tình

7

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 10

2.3.1 Giải pháp 1: Giáo dục lí tưởng sống, lí tưởng cách mạng cho

học sinh thông qua tấm gương cuộc đời hoạt động cách mạng của

nhà thơ Tố Hữu

10

2.3.2 Giải pháp 2: Giáo dục lí tưởng sống, lí tưởng cách mạng cho

học sinh qua phần đọc văn bản bài thơ “Từ ấy” của Tố Hữu

11

2.3.3 Giải pháp 3: Giáo dục lí tưởng sống, lí tưởng cách mạng cho

học sinh thông qua việc tìm hiểu văn bản tác phẩm

12

2.3.4 Giải pháp 4: Giáo dục lí tưởng sống, lí tưởng cách mạng cho

học sinh thông qua bài kiểm tra đánh giá

14

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo

dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

15

4

6 Danh mục các SKKN đã đạt được trong các năm học trước 20

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Trong nhiều năm trở lại đây, hiện tượng lớp trẻ nói chung, học sinh phổ thông nói riêng có nhận thức sai trái hoặc sống thiếu hoài bão, phai nhạt lí tưởng diễn ra với những con số đáng báo động Những vụ án, sự việc đau lòng diễn ra trong bộ phận trẻ vị thành niên mà báo chí đưa tin trong thời gian qua là hồi chuông cảnh báo đối với mỗi chúng ta về sự xuống cấp của đạo đức, lối sống, nhận thức, lí tưởng sống của một bộ phận thanh thiếu niên trong xã hội Đặc biệt trong số này, có một bộ phận không nhỏ các bạn trẻ đang là học sinh, sinh viên bị lôi kéo tham gia vào các tổ chức chính trị, tôn giáo phản động chống phá Đảng và nhà nước ta, đi ngược lại truyền thống đạo lí và thuần phong mĩ tục của người Việt Nam Những hiện tượng đó đã tác động không nhỏ tới bộ phận những người trẻ trong xã hội, nhất là học sinh phổ thông - lứa tuổi dễ bị tác động, lôi kéo và chưa ý thức rõ về hành vi của mình Nó cản trở và làm tác động xấu đến quá trình tự rèn luyện trí tuệ cũng như đạo đức, nhân cách của học sinh Đồng thời ảnh hưởng lớn đến quá trình giáo dục chung của các nhà trường phổ thông

Từ năm 1945, trong thư gửi học sinh cả nước nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh

về“một nền giáo dục nó sẽ đào tạo các em nên những người công dân hữu ích cho nước Việt Nam” Người đã định hướng cho ngành giáo dục cách mạng phải đặt

mục tiêu đào tạo con người lên hàng đầu Trong nghị quyết Hội nghị Trung ương 8

khoá XI "Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu

công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế" đã nêu rõ mục tiêu tổng quát của giáo dục

-đào tạo là “Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân, yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào, sống tốt và làm việc hiệu quả” Trong các chương trình trước đây, mục

tiêu giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện đã được đặt ra Tuy nhiên, những quan điểm đó chưa đầy đủ Tinh thần mới hiện nay đặt ra nhiệm vụ cho giáo dục vừa đào tạo nên những con người phát triển hài hoà, có đức, trí, thể, mĩ nhằm đáp ứng nhu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước thì còn phải quan tâm phát triển toàn diện con người cá nhân nhằm phát huy cao nhất tiềm năng sẵn có của mỗi con người Tuy nhiên, sự phai nhạt lí tưởng trong một bộ phận người trẻ đã làm ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình giáo dục và đào tạo của mỗi nhà trường phổ thông Đó là cái nhìn thiếu nhất quán về các hiện tượng xã hội, hình thành thói

a dua, sống theo trào lưu, không thể hiện được bản lĩnh của mình trước các hiện tượng xã hội đang xảy đến, Điều đó đòi hỏi giáo dục cần phải quan tâm đến việc đổi mới phương pháp dạy học để lồng ghép giáo dục đạo đức, lí tưởng sống, lí tưởng cách mạng vào bài học giáo dục kiến thức hàng ngày cho học sinh

Ngữ văn là một môn học đóng vai trò quan trọng trong công tác giáo dục học sinh tại các nhà trường, nhất là đối với bậc học THPT Môn Ngữ văn đòi hỏi người dạy phải phát huy các giá trị cơ bản của môn học nhằm hình thành các kĩ năng, vốn sống và tăng cường phẩm chất, năng lực và nhân cách của người học Quá trình thực hiện các phương pháp dạy học phải làm sao cho hiệu quả, vừa đảm bảo nội dung kiến thức cơ bản, vừa đào sâu vận dụng để có những hiểu biết sâu sắc về bản chất của bài học cũng như những giá trị thẩm mĩ sâu xa của tác phẩm Từ đó, bài học hướng tới hình thành ở các em nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của lí tưởng, hoài bão và khát vọng, hướng tới các giá trị nhân văn cao đẹp của cuộc sống Tuy nhiên, để làm được điều đó là vấn đề không hề dễ dàng đối với cả giáo

viên và học sinh Trong chương trình Ngữ văn 11 THPT Chương trình Chuẩn,

lượng tác phẩm thơ ca cách mạng chiếm số lượng rất hạn chế, trong khi giá trị của thơ ca cách mạng có vai trò hết sức quan trọng trong việc giáo dục lí tưởng sống, lí tưởng cách mạng đối với người học

Trong quá trình tổ chức bài học tác phẩm thơ cách mạng tại các nhà trường phổ thông, nhiều giáo viên chỉ tập trung làm nổi bật giá trị cơ bản về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm một cách đơn thuần Họ chưa tập trung đi sâu vào khai thác “dòng chảy bên trong” của tác phẩm Tức là những giá trị tư tưởng vô cùng lớn lao mà tác giả gửi gắm qua tác phẩm của mình Lớp vỏ ngôn từ, những điều lướt qua bên ngoài chỉ là lớp “lộ thiên” Ẩn chứa bên trong câu chữ là lớp “trầm tích” với ý nghĩa tư tưởng vô cùng lớn lao, có giá trị quan trọng trong việc hình thành xúc cảm thẩm mĩ cho người đọc Giáo viên phải biết thiết kế bài giảng để hình thành ở người học những nhận thức đúng đắn về những phức tạp diễn ra trong cuộc đời Từ đó, hình thành ở các em thói quen khám phá bài học một cách chủ động, sáng tạo, không thụ động trong tiếp thu kiến thức Từ bài học, giúp các em có

ý thức hơn đối với quá trình học tập, rèn luyện và tích luỹ vốn sống trong cuộc đời,

có trách nhiệm hơn đối với cộng đồng và xác định được mối quan hệ máu thịt giữa

cá nhân với cộng đồng Nghĩa là qua bài học, giáo viên phải lồng ghép sao cho hợp

lí, khoa học, chuyển tải được nhiều kiến thức về lí tưởng sống, lí tưởng cách mạng cho mỗi học sinh

Với những lí do nói trên, căn cứ đặc thù học sinh ở miền núi nói chung, học sinh trường THCS&THPT Như Thanh nơi tôi đang công tác nói riêng, tôi đã mạnh

dạn ứng dụng đề tài sáng kiến kinh nghiệm “Giáo dục lí tưởng sống, lí tưởng cách mạng cho học sinh qua bài thơ “Từ ấy” của Tố Hữu trong chương trình Ngữ văn lớp 11 tại trường THCS&THPT Như Thanh” với hi vọng sẽ được các

đồng nghiệp cùng trao đổi để vận dụng vào quá trình giảng dạy nhằm nâng cao năng lực thiết kế bài học về thơ ca cách mạng, góp phần giáo dục lí tưởng sống, lí tưởng cách mạng cho học sinh Đề tài của tôi có nhiệm vụ làm nổi bật lí tưởng sống, lí tưởng cách mạng trong thơ ca; đề xuất cách áp dụng, xây dựng thiết kế bài

học về tác phẩm “Từ ấy” một cách hiệu quả.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Từ những lí do đã nêu ở trên, nhất là những hạn chế khi dạy học tác phẩm thơ trữ tình chính trị nói chung, thơ Tố Hữu nói riêng, tôi muốn đề xuất phương pháp

thiết kế bài học “Từ ấy” của Tố Hữu nhằm nâng cao nhận thức về lí tưởng sống, lí

tưởng cách mạng cho học sinh

Đề tài nhằm góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy, giúp học sinh tiếp cận bài học một cách đơn giản và hiệu quả Từ đó, rút ra được những bài học bổ ích cho bản thân, sống có lí tưởng, có trách nhiệm hơn đối với bản thân và cộng đồng Qua bài học cũng giúp học sinh trân trọng hơn các giá trị truyền thống cách mạng mà các bậc tiền nhân đã dày công vun đắp cho dân tộc ta trong thế kỉ XX cũng như có

ý nghĩa to lớn trong việc bồi đắp lí tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ trong các chặng được cách mạng sau này

Đề tài của tôi cũng góp phần giúp giáo viên thiết kế bài học khoa học, hiệu quả

và hợp lí Bài học phải kết hợp được việc nâng cao nhận thức về lí tưởng sống cho học sinh, vừa thể hiện được giá trị nghệ thuật của một tác phẩm thơ trữ tình

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Thông qua những chuyển biến tư tưởng của nhân vật trữ tình trong ba khổ thơ

của bài thơ “Từ ấy”, thiết kế bài học bằng cách lồng ghép các giá trị tư tưởng cách

mạng, lí tưởng cộng sản, những chuyển biến tích cực và đầy trách nhiệm của người thanh niên trí thức tiểu tư sản đối với đồng bào, với quần chúng lao khổ để hình thành lí tưởng sống, ý thức trách nhiệm của người thanh niên cộng sản trong tình hình mới hôm nay Cụ thể là đối tượng học sinh 2 lớp 11C1 và 11C4 trường THCS&THPT Như Thanh năm học 2017-2018

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết: Trên cơ sở các câu hỏi

trong sách giáo khoa và các tài liệu về cuộc đời, về hành trình thơ Tố Hữu trước

cách mạng tháng Tám và các bài viết về bài thơ “Từ ấy” để tìm ra hướng tiếp cận

tác phẩm tốt nhất khi thiết kế bài học

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin: Sau khi vạch ra

các ý tưởng, chúng tôi thăm dò các thông tin cần thiết từ học sinh các lớp Đồng thời tổng hợp kinh nghiệm trước đây và căn cứ vào dư luận học sinh để thực hiện

đề tài Đặc biệt là tôi luôn tham khảo đồng nghiệp trong tổ, nhóm chuyên môn cũng như các trường bạn để lựa chọn các phương án phù hợp

- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu: Trên cơ sở các kiến thức đã thu thập

được, chúng tôi tổng hợp, phân tích và lựa chọn để tìm ra các đơn vị kiến thức để thiết kế bài học phù hợp với đối tượng học sinh vùng cao Sau khi xây dựng xong thiết kế bài học, chúng tôi tổ chức dạy thực nghiệm trên lớp có sự dự giờ, đánh giá của đồng nghiệp

2 NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lí luận

2.1.1 Về lí tưởng sống của con người

Lí tưởng là mục đích cao nhất, tốt đẹp nhất mà ta phấn đấu để đạt tới Lí tưởng sống chính là điều mà mỗi con người cần xác định và đặt ra để thực hiện trong cuộc sống cũng như trong quá trình học tập và rèn luyện của mình Đó có thể là triết lí,

là mục đích mà mình đặt ra hoặc tìm đến để thực hiện Triết lý sống hay mục đích sống cũng chính là lý tưởng sống của mỗi con người Người có lý tưởng sống cao đẹp là người luôn suy nghĩ và hành động để hoàn thiện mình hơn, giúp ích cho mình, cho gia đình, xã hội và đất nước

Bàn về lí tưởng sống, văn hào N.A.Ostrotsky từng viết: “Đời người chỉ sống

có một lần, phải sống sao cho khỏi phải xót xa ân hận vì những năm tháng sống hoài, sống phí, cho khỏi hổ thẹn vì dĩ vãng ti tiện, và hèn đớn của mình, để khi nhắm mắt xuôi tay ta có thể nói rằng: Tất cả đời ta, tất cả sức ta, đã hiến dâng cho

sự nghiệp cao đẹp nhất trên đời, sự nghiệp đấu tranh giải phóng loài người” Cố thủ tướng Phan Văn Khải cũng từng căn dặn các tài năng trẻ rằng: "Tài năng trẻ muốn thành công không chỉ cần học giỏi mà còn cần có lý tưởng, hoài bão, có lòng yêu nước, sống nhân ái, thương người như thể thương thân " Đó là những ý kiến

của thế hệ tiền bối nhắc nhở mỗi chúng ta luôn phải biết trân trọng các giá trị cơ bản nhất của cuộc sống, nhất là các giá trị làm người Sống có lí tưởng, có trách nhiệm với cộng đồng, xã hội là một cách để viết lên trang đời của mỗi người trẻ tiếng nói của sự tự hào về bản thân, góp phần xây dựng đất nước, quê hương

2.1.2 Về lí tưởng cách mạng

Nguyên Trưởng ban Tư tưởng - Văn hoá trung ương Trần Trọng Tân trong một bài viết của mình đăng trên tạp chí Nghiên cứu lịch sử đã đưa ra ba khái niệm về lí tưởng cách mạng của người cộng sản là lí tưởng xã hội của người cộng sản, lí tưởng đạo đức của người cộng sản và lí tưởng thẩm mĩ của người cộng sản Về lí tưởng xã hội, sau khi phân tích mọi yếu tố liên quan, ông nhấn mạnh lí tưởng của

người cộng sản phải phẩn đấu để đạt mục tiêu “Con người sống chỉ còn tự giác phục tùng một quyền lực duy nhất là lẽ phải” Về lí tưởng đạo đức của người cộng sản, ông cũng chỉ rõ đó là “…đạo đức ở trình độ cao được hình thành trên cơ sở đạo đức làm người” Về lí tưởng thẩm mĩ, ông cho rằng người cộng sản phải hướng tới “cái đẹp mang tính nhân văn, vẻ đẹp về nhân cách, vẻ đẹp về quan hệ giữa con người với thiên nhiên, về tính cách chung của con người” Đúc kết lại, ông đánh giá: “Có hiểu đúng, hiểu sâu sắc về mục đích lý tưởng cộng sản chủ nghĩa cao đẹp mới có lập trường chính trị kiên định là giữ vững độc lập tự do, dân tộc gắn với chủ nghĩa xã hội Có thực tự hào về người cộng sản là người có lý tưởng cao đẹp mới biết giữ cho mình tránh được những vi phạm về đạo đức, lối sống thấp hèn xấu xa”.

Trong thời đại 4.0 ngày hôm nay, thế hệ trẻ có nhiều cơ hội và thử thách Cơ hội sẽ mở ra thời cơ để người trẻ thể hiện mình, còn những thử thách sẽ giúp cho

họ khẳng định được bản lĩnh của mình trước sự phát triển chung của xã hội Với kinh nghiệm hơn 30 năm đổi mới, cộng với sự hội nhập quốc tế toàn diện trong thế giới ngày nay đã tạo nên môi trường phong phú để người trẻ thực hiện lí tưởng Chưa bao giờ, sự lựa chọn đường đi dành cho thế hệ trẻ lại đa dạng như ngày nay Tuy nhiên, với một đất nước phát triển trên nền tảng tư tưởng của lí tưởng cộng sản, phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa thì người trẻ phải có định hướng đúng đắn để thực hiện ước mơ của mình đúng hướng trong quá trình rèn đức, luyện tài, xây hoài bão đẹp

2.1.3 Đánh giá về lí tưởng sống, lí tưởng cách mạng trong thơ Việt Nam hiện đại

Trải qua quá trình đấu tranh cách mạng, lịch sử nước ta trong thế kỉ XX đã viết lên những trang sử vẻ vang, chói lọi, xứng đáng với lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của cha ông ta Song song với các hoạt động cách mạng của mình, những văn sĩ, trí thức yêu nước đã đặt những viên gạch đầu tiên cho nền văn học cách mạng Việt Nam như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Ngô Đức Kế, Nguyễn Thượng Hiền, Huỳnh Thúc Kháng, Đó thực sự là những tác phẩm đầu tiên không chỉ đặt nền móng cho thơ ca cách mạng Việt Nam mà còn được đánh giá

là có tác dụng vô cùng kì diệu trong tuyên truyền, vận động cách mạng, là vũ khí

vô song trong đấu tranh cách mạng đầu thế kỉ XX Điểm chung nhất của các tác phẩm vẫn là coi trọng đấu tranh, tuyên truyền, vận động cách mạng, bảo vệ nhân dân lao động khổ sai

Sau khi có ánh sáng của lí tưởng cộng sản gắn với quá trình truyền bá của lãnh

tụ Nguyễn Ái Quốc vào Việt Nam và sự kiện ra đời của Đảng Cộng sản Đông Dương đã đánh dấu bước ngoặt lịch sử quan trọng Từ đó, bộ phận văn học cách mạng có điều kiện về mặt tư tưởng để phát triển Nhiều nhà văn, nhà thơ đã đem ngòi bút và tác phẩm của mình làm vũ khí chiến đấu sắc bén để đấu tranh chống kẻ thù và làm phương tiện truyên truyền, vận động cách mạng Nhiều tên tuổi đã có đóng góp lớn cho văn học dân tộc về cả phương diện tuyên truyền, đấu tranh cách mạng cũng như những cách tân nghệ thuật, nhưng tiêu biểu nhất vẫn là Hồ Chí Minh và Tố Hữu Từ đó về sau này, nhất là khi cách mạng tháng Tám 1945 thành công đã đánh dấu một bước ngoặt lớn lao không chỉ đối với lịch sử dân tộc mà còn đối với tầng lớp văn nghệ sĩ Họ hồ hởi tham gia cách mạng và vượt qua hai cuộc kháng chiến vĩ đại chống Pháp và chống Mĩ đã hình thành nên một nền văn học cách mạng ngợi ca chủ nghĩa anh hùng cách mạng, chủ nghĩa yêu nước và thể hiện tinh thần nhân đạo sâu sắc Trong thời kì hiện nay, văn học cách mạng đi sâu phản ánh, đấu tranh những mặt tiêu cực trong xã hội, đi ngược lại với truyền thống và lí tưởng cách mạng góp phần bảo vệ độc lập chủ quyền, an ninh chính trị và ngợi ca những giá trị chân chính nhất của con người

Trong số các tên tuổi của thơ ca cách mạng, Tố Hữu nổi bật lên như ngọn cờ đầu với nhiều đóng góp sâu sắc Nhìn trên tổng thể nền thơ ca cách mạng Việt Nam, Tố Hữu nổi bật nhất vì đã toàn tâm, toàn trí, toàn hồn viết và nói lên tiếng nói của lí tưởng cách mạng, suốt một đời chiến đấu, hi sinh cho cách mạng Những trang thơ của ông cũng là những trang sử hào hùng, những trang đời nóng hổi đời sống cách mạng trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của ông Con đường đời

và con đường thơ Tố Hữu gắn bó chặt chẽ với nhau với các tập thơ tiêu biểu như

“Từ ấy” (1937-1946), “Việt Bắc” (1946-1954), “Gió lộng” (1955-1961), “Ra trận” (1962-1971), “Máu và hoa” (1972-1977), “Một tiếng đờn” (1992), “Ta với ta” (1999) đã thực sự khẳng định tên tuổi của Tố Hữu trong nền thơ ca Việt Nam

hiện đại nói chung, thơ ca cách mạng nói riêng Đặc biệt, trong tập thơ “Từ ấy”

-Tập thơ đầu tay, tiếng nói đầy hứng khởi của người chiến sĩ cộng sản trẻ tuổi trong buổi đầu gặp gỡ lí tưởng Những chuyển biến tư tưởng từ khi gặp gỡ ánh sáng của

lí tưởng cách mạng đến thay đổi trong ý thức và hành động của người thanh niên tiểu tư sản đã đánh dấu bước ngoặt lớn trong cuộc “dấn thân” vĩ đại, dũng cảm của nhà thơ đối với cách mạng dân tộc, với nhân dân lao động cần lao

2.1.4 Một số hướng tiếp cận lí tưởng sống, lí tưởng cách mạng trong thơ trữ tình

Khi nghiên cứu, thiết kế bài học về các bài trơ trữ tình cách mạng, chúng ta

thường thấy có hai cách tiếp cận Một là, quan tâm về diện Nghĩa là các nhà giáo

sẽ nghiên cứu, thiết kế bài học trên cơ sở phân tích tác phẩm theo kiểu điểm qua các nét lớn về nội dung tư tưởng, sau đó rút ra kết luận về bài học Cách làm này dễ nhận biết nhưng lại khó lồng ghép giáo dục lí tưởng cho người học sẽ dễ dẫn đến việc học sinh hiểu mờ nhạt về lí tưởng Bài học chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu, tìm

hiểu một tác phẩm thơ trữ tình đơn thuần Hai là, quan tâm về điểm Nghĩa là các

thầy cô giáo sẽ tập trung đi sâu khám phá một số nét nổi bật của tác phẩm chứ không đi dàn trải Điều này nhiều khi vô tình làm cho bài học chỉ đơn giản là buổi tuyên truyền lí tưởng, làm mất đi vẻ đẹp nghệ thuật của một tác phẩm thơ trữ tình vốn phải đảm bảo mang tính thẩm mĩ, mang vẻ đẹp ở cả nội dung và hình thức nghệ thuật với những sáng tạo nổi bật, độc đáo của nhà thơ

Như đánh giá ở trên, con đường thơ gắn liền với con đường đời của Tố Hữu Thơ ông như cuốn nhật kí ghi lại bằng cảm xúc về các chặng đường cách mạng của ông, truyền tải lí tưởng cách mạng, tuyên truyền vận động cách mạng, nói lên tiếng nói của bản thân đối với sự nghiệp cách mạng của dân tộc Do đó, khi nghiên cứu giảng dạy thơ Tố Hữu, thầy cô giáo chủ yếu đề cập về nội dung, thơ Tố Hữu là tiếng reo ca ngợi ca lí tưởng và chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việc đó là đúng nhưng chưa đầy đủ vì thơ Tố Hữu cũng phải được nghiên cứu ở khía cạnh một bài thơ trữ tình Đồng thời, cần quan tâm đến dòng chảy bên trong tác phẩm là lí tưởng cách mạng như một sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ tác phẩm thơ ca của Tố Hữu từ khi còn là một trí thức tiểu tư sản được giác ngộ đến tận những năm cuối đời

2.2 Thực trạng vấn đề

2.2.1 Thực trạng học sinh

Hầu hết lứa tuổi học sinh trung học phổ thông hiện nay đều được học tập và tu dưỡng trong những môi trường thuận lợi để phát triển trí tuệ và nhân cách của mình Đó là điều kiện vật chất ngày càng được cải thiện, giá trị tinh thần ngày càng được phát huy trên cơ sở những điểm tốt đẹp nhất của dân tộc và nhân loại Phương pháp học tập mới giúp các em có thể linh hoạt trong lựa chọn hướng tiếp cận tri thức để xây dựng vốn kiến thức phong phú trong xã hội Đối với lứa tuổi học sinh ở các trường trung học phổ thông miền núi nói chung, học sinh trường THCS&THPT Như Thanh nơi tôi đang công tác nói riêng đang còn ít va chạm đến những phức tạp bên ngoài xã hội nên việc truyền thụ các kiến thức về lí tưởng sống, lí tưởng cách mạng của đội ngũ giáo viên đến các em học sinh có nhiều thuận lợi Giáo viên có thể chủ động hướng dẫn học sinh tập trung tìm hiểu các vấn đề mà mình đặt ra Bên cạnh đó, việc tiếp thu kiến thức của các em học sinh từ những định hướng của các thầy cô giáo hầu hết mang tính ổn định, dễ nắm bắt và dễ thực hiện Hầu hết các em học sinh đều chăm ngoan, biết trân trọng các giá trị tốt đẹp trong văn hoá của dân tộc mình, lắng nghe ý kiến của thầy cô để xây dựng ước mơ, hoài bão cho mình

Đó là điều kiện thuận lợi nhất mà các giáo viên có thể vận dụng để vừa giảng dạy kiến thức bài học vừa truyền đến các em ngọn lửa của lí tưởng trong trong quá trình học tập và rèn luyện để hướng tới tương lai tốt đẹp, đúng hướng

Tuy nhiên, bên cạnh mặt thuận lợi, xét theo cái chung của thời đại, xu hướng chung của học sinh hiện nay, trong đó có học sinh trường THCS&THPT Như Thanh còn chưa có sự quan tâm thực sự tới môn Ngữ văn, nhất là những bài học liên quan đến thơ ca cách mạng, đến lí tưởng của thế hệ trẻ Cho nên việc thiết kế bài học gắn liền với giáo dục lí tưởng sống, lí tưởng cách mạng cho học sinh qua các bài học về thơ cách mạng gặp không ít khó khăn Bên cạnh đó, với sự bùng nổ của cuộc cách mạng 4.0, mạng internet được kết nối tới tận vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo làm cho học sinh rất ham mê tìm hiểu những cái mới lạ mà đôi khi quên đi nhiệm vụ học tập và rèn luyện của bản thân một cách lành mạnh và đúng định hướng

Trong quá trình thực hiện bài học, để có thể vận dụng các kiến thức vào giáo dục lí tưởng cho học sinh qua bài dạy tại hai lớp 11C1 và 11C4 của trường THCS&THPT Như Thanh năm học 2017-2018, tôi đã điều tra tìm hiểu về đối tượng học sinh của mình và nhận thấy cả hai lớp đều có trình độ tương đương nhau,

sự hiểu biết về lí tưởng sống và lí tưởng cách mạng như nhau (xem Phụ lục 1) Từ

những kết quả ban đầu, tôi nhận thấy học sinh ngày nay rất thông minh và nhạy cảm trước các vấn đề của xã hội và thời đại nhưng lại thiếu đi kiến thức lí tưởng cách mạng, thiếu đi kiến thức chung để có thể phát triển đúng hướng Đây là lí do dẫn đến sự chệch hướng của nhiều thanh thiếu niên

2.2.2 Thực trạng giáo viên

Thông qua kinh nghiệm thực tế gần 16 năm trong nghề, kết hợp với việc tìm hiểu, trao đổi với đồng nghiệp ở các trường trung học phổ thông, tôi nhận thấy bản thân mình cũng như nhiều đồng nghiệp đôi lúc quá cứng nhắc và nguyên tắc trong quá trình chuẩn bị, thiết kế và thực hiện các bài học khi lên lớp cũng như trong quá trình kiểm tra, đánh giá học sinh Định hướng tư tưởng và giáo án thể nghiệm trên lớp đôi lúc quá cứng nhắc, cứ nhất nhất theo hướng dẫn của sách giáo viên Nghĩa

là trên cơ sở hướng dẫn giảng dạy trong sách giáo viên, thầy cô giáo cứ thế áp dụng vào bài giảng cũng như việc kiểm tra đánh giá Điều đó làm mất đi vẻ đẹp vốn có của môn Ngữ văn là tính đổi mới, sáng tạo Người thầy phải là nhà kiến thiết để tạo nên bài học hấp dẫn của riêng mình trên cơ sở các sách hướng dẫn mới lôi cuốn học sinh vào quá trình khám phá thế giới tác phẩm bằng mĩ cảm riêng của mỗi học sinh, từ đó hình thành nên những phẩm chất tốt đẹp trong các em

Ở một bộ phận giáo viên phổ thông, nhất là các giáo viên trẻ tuổi, cách chọn lựa kiến thức đưa vào bài học đôi lúc không phù hợp hoặc “quá tải” đối với các em học sinh do tâm lí “tham kiến thức” của giáo viên, đặc biệt là với đối tượng học sinh ở miền núi, vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn Việc đưa những kiến thức không phù hợp gây nên những khó khăn cho các em học sinh trong quá trình tiếp thu và lĩnh hội kiến thức bài học Từ đó dẫn đến các em hình thành tâm lí e ngại và chây lười trong quá trình học tập Nếu cứ để tình trạng này kéo dài sẽ gây ra những tiền lệ xấu, nguy hiểm cho sự phát triển đạo đức và nhân cách của người học sinh, người thanh niên cộng sản trong công cuộc đổi mới và hội nhập đất nước hôm nay Đồng thời, cách làm này sẽ làm mất đi tính hấp dẫn vốn có của môn Ngữ văn - môn học vừa mang tính khoa học vừa mang tính nghệ thuật, vừa truyền thụ kiến thức phát triển trí tuệ vừa mang tính nhân văn sâu sắc

Trong quá trình giảng dạy ở trường phổ thông, nhiều giáo viên cũng đã biết cách đổi mới, sáng tạo, xây dựng bài học theo hướng tổ chức thành hoạt cảnh, tiểu phẩm đối với tác phẩm văn xuôi, cho học sinh ngâm, đọc diễn cảm, trình diễn,… đối với các tác phẩm thơ Tuy nhiên, sự “sáng tạo” đó bị lạm dụng quá mức dẫn

đến đi chệch hướng bài học, quên đi đặc trưng của môn học “Văn học là nghệ thuật ngôn từ” coi chất liệu ngôn từ và đặc trưng thể loại tác phẩm trữ tình làm tiêu

chí đánh giá Điều đó dẫn đến chất lượng bài học một chiều theo sự sắp đặt của giáo viên, làm mất đi sự chủ động, sáng tạo trong quá trình học tập và lĩnh hội kiến

thức của các em học sinh Đối với bài thơ “Từ ấy” của nhà thơ Tố Hữu, các hình

thức ngâm thơ, đọc diễn cảm hay trình diễn thơ,… chỉ là các thao tác nhằm tái hiện tác phẩm Để hiểu sâu hơn về tác phẩm này phải cho học sinh khám phá văn bản ngôn từ, tìm hiểu bài thơ là quá trình đi tìm “mắt chữ” để bắt nhịp vào ý nghĩa tư tưởng chung của văn bản nghệ thuật, từ đó giúp các em hình thành những tính cách tốt đẹp của người thanh niên cộng sản trong tình hình mới

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Giải pháp 1: Giáo dục lí tưởng sống, lí tưởng cách mạng cho học sinh

thông qua tấm gương cuộc đời hoạt động cách mạng của nhà thơ Tố Hữu

Khác với các tác giả khác, khi tổ chức bài dạy, các thầy cô giáo thường chỉ tập trung khai thác phần văn bản tác phẩm để tìm ra biện pháp giáo dục học sinh về kiến thức bài học và lồng ghép giáo dục về đạo đức lối sống, lí tưởng sống Đối với

bài thơ “Từ ấy” nói riêng, thơ Tố Hữu nói chung, phần tìm hiểu về tấm gương cuộc

đời hoạt động cách mạng của nhà thơ là một khâu hết sức quan trọng để vừa giáo dục lí tưởng cho học sinh vừa tạo tâm thế quan trọng để các em có động lực, hứng thú tìm hiểu văn bản sau đó

Khi tìm hiểu phần tác giả, giáo viên cần khéo léo lồng ghép để đưa ra những định hướng cho học sinh hiểu và học tập tấm gương hoạt động đầy nhiệt huyết và

sự hi sinh, cống hiến cả cuộc đời mình của Tố Hữu cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc Mặc dù trong chương trình Ngữ văn lớp 12, học sinh sẽ được học một tiết

riêng về tác giả Tố Hữu nhưng khi dạy bài thơ “Từ ấy” giáo viên vẫn phải nhấn

mạnh những điểm quan trọng về cuộc đời của nhà thơ, nhất là chặng đường hoạt động trước cách mạng tháng Tám 1945 Trong chặng này, cần chỉ rõ cho học sinh thấy từ một cậu học trò mới 12 tuổi đã mồ côi mẹ, rồi phải xa gia đình đi học đến một thanh niên nhiệt huyết trong phong trào học sinh, sinh viên tại thành phố Huế trong những năm phong trào dân tộc dân chủ phát triển khá mạnh đến một chiến sĩ cộng sản lúc chưa tròn 18 tuổi là cả một chặng đường xác định lí tưởng sống đúng đắn của một thanh niên yêu nước Trong phần này, giáo viên có thể đặt câu hỏi để định hướng học sinh nhận thức về lí tưởng qua tấm gương cuộc đời của nhà thơ

Ví dụ: Qua các sự kiện của cuộc đời hoạt động của Tố Hữu trước cách mạng như: 12 tuổi mồ côi mẹ; 13 tuổi đi học xa nhà; tuổi thanh niên tham gia nhiệt tình trong phong trào học sinh, sinh viên; chưa đầy 18 tuổi trở thành đảng viên cộng sản,… em có thể nhận xét gì về con người Tố Hữu?

Học sinh có thể trả lời tự do theo cách hiểu của mình Giáo viên chốt lại một số

nét mang tính định hướng: Qua các sự kiện nêu trên có thể thấy, Tố Hữu dù gặp nhiều khó khăn, thiếu thốn về tình cảm gia đình, người thân nhưng sớm biết xác định được lí tưởng đúng đắn cho mình Đó là sự dấn thân, hi sinh cho dân tộc, sống hoà mình vào cuộc sống lớn của quần chúng lao khổ dưới ánh sáng soi đường của lí tưởng cộng sản, sống có trách nhiệm với cộng đồng Trong thời đại chúng ta hôm nay, các em cũng phải tìm cho mình một lí tưởng, một định hướng đúng đắn để xây ước mơ, hoài bão, khẳng định được mình và góp phần xây dựng quê hương, đất nước Học tập, rèn luyện thật tốt để có đủ đức, đủ trí tuệ và tâm huyết để cống hiến sức trẻ vào các hoạt động chung của cộng đồng Đó chính là lí tưởng đúng đắn nhất của thế hệ trẻ hôm nay Để hiểu thêm về lí tưởng của nhà thơ, chúng ta sẽ bước qua phần đọc và tìm hiểu văn bản bài thơ.