ChÝnh v× vËy ë bµi viÕt nµy t«i muốn đề cập tới sự đổi mới ph−ơng pháp liên hệ thực tế trong mỗi tác phẩm văn ch−ơng để gần với đời sống hiện thực của các em học sinh THPT ngày nay, giúp[r]
Trang 1I/ Tên đề tμi:
Đổi mới phương pháp liên hệ thực tế trong giờ đọc văn lớp 12 A,B
trung tâm gdtx bảo yên
II/ Lý do chọn đề tμi
Nhà văn Nga M.Gorki đã khẳng định: “ Văn học lμ nhân học” Học văn chính là
học làm người Đó là một chân lý mà bất cứ giáo viên dạy văn nào cũng phải trăn trở suy nghĩ
Ngày nay, cuộc sống xã hội diễn biến hết sức phức tạp, mỗi em học sinh đang hàng ngày phải va chạm tiếp xúc với biết bao luồng thông tin văn hoá thẩm mỹ xa lạ với những
điều thầy cô nói trong bốn bức tường lớp học Thái độ thờ ơ lạnh lùng của học sinh trước nỗi đau buồn của con người trong cuộc đời cũng như trong văn chương là điều khiến chúng
ta phải suy nghĩ, day dứt Nếu học sinh không đồng cảm được, không xúc động nổi thì đó
là dấu hiệu không lành mạnh trong tâm hồn tình cảm của các em
Có một số học sinh sống hàng ngày thì ích kỷ ngay cả với người thân trong gia đình, bạn bè Nhưng khi làm văn thì huênh hoang sáo rỗng với những mỹ từ đạo lý Có những học sinh trơn tru về đạo lý nhưng lại thờ ơ với những bất hạnh của người khác
Cách biệt cuộc sống với việc làm văn là một sự dối trá Làm sao giáo viên dạy văn chúng ta có thể làm ngơ trước những hiện trạng như thế Chính vì vậy ở bài viết này tôi muốn đề cập tới sự đổi mới phương pháp liên hệ thực tế trong mỗi tác phẩm văn chương để gần với đời sống hiện thực của các em học sinh THPT ngày nay, giúp các em nhận thức
được những vấn đề của cuộc sống hình thành nhân cách tốt cho các em, để các em có thể trở thành con ngoan trò giỏi, một công dân có ích cho xã hội
III/ Giới hạn đề tμi:
đề tài này được sử dụng đối với tất cả các khối lớp của TT GDTX Bảo Yên
Vì sử dụng phương pháp liên hệ thực tế đạt hiệu quả, sẽ giúp các em học sinh hứng thú học tập và cảm thụ tác phẩm sâu sắc hơn Qua mỗi giờ văn xây dựng cho các em lối sống lành mạnh, ý chí vươn lên vượt lên vượt mọi khó khăn, chống lại những luồng văn hoá không tốt dẹp
Trang 2IV/ Đối tượng nghiên cứu:
Đặc trưng của văn học là một môn nghệ thuật phản ánh đời sống bằng hình tượng Bởi thế người giáo viên dạy văn cần phải giúp cho học sinh tự tạo được bản lĩnh để đối diện với những vấn đề nóng bỏng, bức xúc mà đời sống xã hội và văn học đang đặt ra Không
để tác phẩm xa rời đời sống thực tại, để học sinh biết tự đòi hỏi ở bản thân các em những gì cần có trước cuộc đời này Tuy nhiên khi giảng dạy còn phụ thuộc vào từng bài, từng đối tượng học sinh để linh hoạt và thay đổi sao cho phù hợp
Đối tượng nghiên cứu chủ yếu là học sinh lớp 12 đặc biệt là lớp 12A,B ( Đối tượng học viên đang ở độ tuổi từ 17 đến 19 tuổi)
V/ Phương pháp nghiên cứu:
Để nâng cao nghiệp vụ chuyên môn tôi luôn tự rèn luyện và nghiên cứu tài liệu đổi mới phương pháp giảng dạy văn học ở trường phổ thông đồng thời học hỏi bạn bè đồng nghiệp
để tiếp thu nắm bắt kịp thời thông tin của cuộc sống hiện tại Tìm hiểu và nghiên cứu phương pháp giảng dạy mới của SGK chương trình chuẩn Đặc biệt rút kinh nghiệm qua các bài giảng ở đề tài này tôi nghiên cứu theo phương pháp quy nạp đi khai thác, phân tích từ những bài đọc văn cụ thể đã áp dụng thực tế trong quá trình giảng dạy, sau đó khẳng định đánh giá những kết quả đạt được
VI/ Nội dung nghiên cứu:
1 Đặt vấn đề:
Dạy văn là một quá trình phức tạp đan kết các quá trình tâm lý, ngôn ngữ văn học sư phạm Dạy văn là một lĩnh vực hoạt động đòi hỏi nhiều sự tìm tòi sáng tạo của cá nhân người lên lớp Từ đời sống trong tác phẩm văn học làm sao có thể làm đẹp và phong phú hơn tâm hồn các em học sinh Đó là kết quả của sự thẩm thấu chuyển hoá vào từng cá nhân học sinh, có khi bất ngờ, ngẫu nhiên Từ một hình tượng, một tâm trạng, một hoàn cảnh cụ
thể, người thầy có thể liên hệ thực tế gần gũi với học sinh Phải coi học sinh là “ Ngọn lửa” cần thắp sáng chứ không phải là Cái bình chứa kiến thức
Xuất phát từ mục đích đó Tôi muốn mỗi giờ dạy văn của mình sẽ đem lại cho học sinh những hiểu biết thực tế, tác động học sinh có sự chuyển biến trong lối sống nhận thức
Trang 3qua chính các nhà thơ, nhà văn, các hình tượng nhân vật văn học Góp phần giáo dục đạo
đức, nhân cách, lòng nhân ái và yêu nước của học sinh
2 Giải quyết vấn đề:
a Cơ sở lý luận
Trong nhận thức của mình Mác đã nói rõ quá trình nhận thức của con người “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, trở về thực tiễn” vì thế khi dạy học sinh phải
cho các em trở về thực tế đời sống xã hội Phát huy khả năng cảm thụ, năng lực hiểu biết, hình thành nhân cách người học Từ đố giúp các em tưởng tượng và định hình được xã hội mình đang sống và những gì mình phải làm tạo hứng thú và niềm say mê khám phá của các em trong giờ văn
Nói như Macarenco: “ Giáo dục chủ nghĩa cộng sản mμ không giáo dục lòng yêu nước vμ nhân ái thì giáo dục cái gì nữa Viện sỹ Mikhancốp hai lần anh hùng Liên Xô khi góp ý về việc dạy văn đã nói: “Không thể bớt khoa học nhân văn, bớt văn trong chương trình vì bớt văn tức lμ bớt chất người”
Trong nhà trường THPT độ tuổi từ 15 đến 18 là lứa tuổi chưa trải nghiệm nhiều vốn hiểu biết chưa phong phú, kinh nghiệm sống hạn chế nhưng lại có thể nhạy cảm với đời sống bên ngoài Vì vậy khi truyền thụ những kiến thức giáo điều xa rời thực tế khiến các
em không hứng thú học tập và cảm thấy điều thầy cô nói là không có thật Cho nên phương pháp liên hệ thực thế của giáo viên cần sinh động hấp dẫn, gần với đời sống hiện thực đang xảy ra Để các em có thể tư duy, nhận thức, lựa chọn sáng tạo, trau dồi cho mình những tình cảm đạo đức như thế nào đó để phù hợp với xã hội hiện tại mình đang sống
Trong quá trình dạy văn người giáo viên cần phải biết vận dụng các phương pháp giảng dạy, phối hợp hài hoà các phương pháp đó vào nội dung bài học một cách hợp lý sao cho đạt hiệu quả cao nhất
b Thực tiễn:
Qua quá trình dạy văn, bản thân tôi thấy phương pháp liên hệ thực tiễn có tính giáo dục phù hợp sẽ góp phần làm nên thành công lớn trong mỗi giờ dạy văn của người giáo viên giúp các em hứng thú, say mê học tập
Trang 4Tôi còn nhớ cách đây bốn năm khi tôi dạy bài thơ “ Thư gửi mẹ của nhà văn Nga
Xecgây Êxenin Hình ảnh người mẹ trong bài thơ luôn là chỗ dựa là niềm tin, là nguồn
động viên để cho người con bước vào đời Trên đường đời nhọc nhằn vất vả người con đã phải chịu nhiều mất mát khi niềm tin vào cuộc sống đã đổ vỡ thì người con lại khao khát
được trở về bên mẹ, trở về ngôi nhà xưa yêu dấu để có thể tìm lại sự yên tĩnh trong tâm
hồn Bởi mẹ luôn là niềm tin, là sự sống chỉ có mẹ mới là chốn nương tựa duy nhất ánh sáng diệu kỳ” chính là tình mẹ, nhờ ánh sáng của lòng mẹ, lòng con mới có thể ấm lại
Khi nói về hình ảnh người mẹ trong bài thơ tôi đã liên hệ với những người mẹ trong thực tế trong mỗi gia đình chúng ta từ đó khơi gợi trong học sinh tình cảm đó với người mẹ của mình Có thể trước đây các em chưa quan tâm nhiều lắm đến những gì mẹ đã dành cho chúng ta, thì nay các em có thể dành nhiều hơn tình cảm và sự quan tâm cho người mẹ của mình
Tôi có đặt câu hỏi với học sinh “Trong lớp chúng ta, có em nμo chưa bao giờ biết sống vì người mẹ thân yêu của mình?” và cả lớp im lặng! Hôm sau lên lớp tôi cho học sinh làm bài 15 phút với đề bài: “Em có suy nghĩ gì về mẹ thân yêu, sau khi học xong bμi thơ Thư gửi mẹ” có em học sinh đã viết “Em thật có lỗi với mẹ, lúc nμo em cũng ích kỷ, chỉ biết có bản thân mình Tôi thấy thật vui khi bài học đã có tác dụng đối với học sinh
Cuối năm học đó khi dạy ôn thi tốt nghiệp, đến phần văn học nước ngoài đã có rất nhiều học sinh đề nghị tôi dạy lại bài thơ này Điều đó cho thấy khi dạy một tác phẩm văn chương chúng ta cần liên hệ với thực tế cuộc sống, sẽ đem tác phẩm văn chương gần với cuộc sống hiện thực của học sinh hơn nếu chúng ta biết liên hệ một cách khéo léo hợp lý thì bài học sẽ đạt kết quả tốt hơn rất nhiều
Từ thực tiễn trên ở rất nhiều bài học tôi đã sử dụng phương pháp liên hệ thực tế, qua kiểm tra đánh giá ở nhiều khối lớp thấy kết quả rất khả quan Sau đây là một số ví dụ về
việc tôi đã áp dụng “Phương pháp liên hệ thực tế trong giờ đọc văn mà tôi đã thực hiện
trong năm học này
Ví dụ 1: Khi dạy bài “Một người Hμ Nội” của nhà văn Nguyễn Khải
- Qua việc dạy con của bà Hiền giáo viên có thể cho học sinh nhận xét về cách dạy con và liên hệ với gia đình mình
Trang 5+ Bà Hiền dạy con từ những cái nhỏ nhất: Ngồi ăn, cầm bát, cầm đũa, múc canh… Giáo viên có thể hỏi: Em có suy nghĩ như thế nào? (Học sinh tự do phát biểu theo suy nghĩ
và nhận thức của mình.)
Giáo viên chốt lại: Đây không phải là chuyện sinh hoạt vặt vãnh mà nó là văn hoá
sống, văn hoá người, điều này sẽ giúp con người ta sống tuỳ tiện, buông tuồng
+ Việc bà Hiền dạy con phải có lòng tự trọng Giáo viên cho học sinh phát biểu suy nghĩ của học sinh về lòng tự trọng (Học sinh tự do phát biểu theo suy nghĩ và nhận thức của mình)
Giáo viên chốt lại: Con người sống phải có lòng tự trọng dù trong bất kỳ hoàn cảnh
nào Bởi lòng tự trọng không cho phép con người ta sống ích kỷ, hèn nhát Mất lòng tự trọng con người chỉ có một tâm hồn chết
- Giáo viên có thể cho học sinh lấy dẫn chứng cụ thể về những tấm gương có lòng tự trọng mà các em đã gặp trong cuộc sống
Ví dụ 2: Khi dạy bài “Chiếc thuyền ngoμi xa” của nhà văn Nguyễn Minh Châu
- Khi dạy đến cảnh người đàn ông đánh vợ: “ Ba ngμy một trận nhẹ, năm ngμy một trận nặng” giáo viên có thể cho học sinh nói lên những suy nghĩ của mình về hành động
đó
Giáo viên chốt lại: Đây là một hiện tượng chúng ta vẫn bắt gặp ở đâu đó trong cuộc
sống ở đây người mẹ không chỉ bị hành hạ về thể xác mà còn bị dày vò tinh thần Còn những đứa con, chúng sẽ ra sao nếu môi trường sống không được thay đổi
- Hình ảnh người mẹ: Giáo viên cho học sinh phát biểu suy nghĩ và nói lên tình cảm của mình
Giáo viên chốt lại: Nguyễn Minh Châu đã đề cao tôn vinh người phụ nữ (Người vợ,
người mẹ, người phụ nữ Việt Nam) và khẳng định sức sống bất tử của cái đẹp thiên tính nữ
Giáo viên có thể đặt câu hỏi mở rộng đối với học sinh: Theo em để chấm dứt tình trạng bạo lực gia đình cần phải làm gì? (Học sinh trả lời theo suy nghĩ của mình)
Trang 6Giáo viên chốt lại: Tất cả mọi người, tất cả các cơ quan đoàn thể hãy hành động
một cách có trách nhiệm, hãy tìm những giải pháp thiết thực để người phụ nữ được sống bình đẳng tôn trọng Trẻ em được bảo vệ, được sống trong sự yêu thương, yên bình
Ví dụ 3: Với truyện ngắn “Rừng xμ nu” của Nguyễn Trung Thành Đây là tác phẩm
tiêu biểu cho khuynh hướng sử thi của nền văn học Cách mạng Đến cuối bài học giáo viên
có thể đặt câu hỏi: Chúng ta đang được sống trong một đất nước hoà bình tự do, em có suy nghĩ gì về cuộc sống hôm nay? (Học sinh trả lời theo quan điểm và suy nghĩ của mình)
Giáo viên chốt lại: Cuộc sống hôm nay thật tươi đẹp, có được cuộc sống đó cha ông
ta đã phải đánh đổi biết bao xương máu hy sinh Mỗi chúng ta phải ý thức được giá trị của cuộc sống, phải biết xây dựng bảo vệ cuộc sống này Và để xứng đáng với những gì ông cha ta đã phải trả, mỗi người cần phải cố gắng học tập rèn luyện để có thể góp sức mình xây dựng cuộc sống hôm nay ngày một tươi đẹp hơn
3 Kết thúc vấn đề:
Qua thực tế giảng dạy chúng ta thấy học văn không phải chỉ để cảm thu mà còn phải biết suy ngẫm về tác phẩm Suy ngẫm để tự nhận thức để rồi sống tốt hơn, đẹp hơn, cao thượng hơn Mỗi học sinh cần tích luỹ cho mình kinh nghiệm sống để làm hành trang bước vào đời Bởi vậy sự đổi mới về phương pháp liên hệ thực tế trong giờ dạy văn có ý nghĩa xã hội lớn Làm sao để tác phẩm văn chương không xa rời cuộc sống, từ đó nâng cao chất lượng giờ học để học sinh đam mê hứng thú học tập hơn
Đối với thầy: Sẽ thoả mái hơn, giờ văn sẽ nhẹ nhàng và có ý nghĩa hơn Muốn vậy
người thầy phải lựa chọn một câu hỏi phù hợp đúng lúc, đúng chỗ, đúng tâm lý học sinh Ngoài ra phải liên tục khám phá tìm tòi nắm bắt kịp thời thông tin của xã hội
Đối với trò: Hứng thú học tập, thẩm thấu tác phẩm một cách tự nhiên hiểu bài sâu
hơn không gò ép và nhất là xoá được khoảng cách giữa tác phẩm văn chương với đời sống hiện thực
VII Kết quả ứng dụng:
Qua việc đổi mới phương pháp liên hệ thực tế đổi mới, những tư tưởng tình cảm của tác phẩm văn chương đã hoà vào mạch tư duy của người học, giúp người học hứng thú và
đam mê hơn sau mỗi giờ học, định hình được xã hội mình đang sống và những gì mình
Trang 7phải làm để hoàn thiện hình thành nhân cách của mỗi con người Các em biết yêu thương gắn bó với nhau hơn chia sẻ đồng cảm với những người bạn có hoàn cảnh gia đình khó khăn éo le
Kết quả khảo sát đầu nám khi chưa thực hiện đề tμi
Kết quả thực hiện cuối năm khi thực hiện đề tμi
Như vậy: So với kết quả khảo sát đầu năm, tỷ lệ khá đã tăng nên rõ rệt, học sinh yếu kém giảm Có thể thấy đổi mới phương pháp giảng dạy đã có tác động tích cực đến sự chuyển biến tư tưởng tình cảm nhân cách học sinh
Trong thời gian tới tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu, tìm tòi đổi mới phương pháp giảng dạy để mỗi giờ văn sẽ đem đến cho học sinh niềm say mê môn học và đạt được hiệu quả giáo dục
Trên đây là một vài kinh nghiệm của tôi về Đổi mới phương pháp liên hệ thực tế trong giờ đọc văn” Rất mong được sự đóng góp của các đồng chí
Bảo Yên, ngμy 20 tháng 04 năm 2011
Người viết
Bùi Thị Thanh Tú