Đặc biệt là đối với truyện ngắn càng đòi hỏi những hiểu biết của người tiếp nhận về tình huống truyện để có thể nắm bắt được những tác động của nó đối với sự phát triển cốt truyện, sự ph
Trang 1MỤC LỤC
1.1 Về khái niệm tình huống truyện trong truyện ngắn 5
1.3 Xác định vai trò, tác dụng của tình huống truyện 7 1.4 Định hướng cách tiếp cận tình huống truyện 9
3.1 Định hướng cách dạy học một số truyện ngắn trong chương trình
Ngữ văn lớp 12 THPT từ việc khai thác vai trò, tác dụng của tình huống
truyện
11
3.1.1 Tình huống truyện trong truyện ngắn “Vợ nhặt” của Kim Lân 11
3.1.1.2 Phân tích vai trò, tác dụng của tình huống truyện 11 3.1.2 Tình huống truyện trong truyện ngắn “Những đứa con trong gia
3.1.2.2 Phân tích vai trò, tác dụng của tình huống truyện 13 3.1.3 Tình huống truyện trong truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa” 16 3.2 Định hướng cụ thể qua văn bản “Vợ nhặt” của nhà văn Kim Lân 18
A ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lí do chọn đề tài
Trang 2Năm học 2014 - 2015 là năm học ngành giáo dục và toàn xã hội tích cực triển khai Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương khóa
XI về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo" Năm học 2014 - 2015 là năm học tiếp tục thực hiện “Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020” của Chính phủ Do vậy để nâng cao chất lượng giáo dục, chất lượng dạy học theo yêu cầu chung thì nội dung cũng như phương pháp dạy học cũng phải đổi mới, nhất là những phương pháp phù hợp với hoàn cảnh thực tế của công tác dạy học cũng như đối tượng học sinh từng vùng miền
Ngữ văn là một môn học đóng vai trò quan trọng trong công tác giáo dục học sinh tại các nhà trường, nhất là đối với bậc học THPT Đặc biệt, môn Ngữ văn là môn học đòi hỏi vận dụng nhiều loại tri thức về phương pháp tiếp nhận tác phẩm Đặc biệt là đối với truyện ngắn càng đòi hỏi những hiểu biết của người tiếp nhận về tình huống truyện để có thể nắm bắt được những tác động của nó đối với sự phát triển cốt truyện, sự phát triển tính cách nhân vật và sự hình thành tư tưởng của nhà văn qua tác phẩm Việc thực hiện các phương pháp dạy học làm sao cho hiệu quả, vừa đảm bảo nội dung kiến thức cơ bản, vừa đào sâu vận dụng để có những hiểu biết sâu sắc về bản chất của bài học cũng như những giá trị thẩm mĩ sâu xa của tác phẩm được tác giả gửi gắm là vấn đề hết sức khó khăn đối với cả giáo viên và học sinh
Trong chương trình Ngữ văn 12 THPT Chương trình Chuẩn, số lượng truyện ngắn được trích học (cả học chính khóa lẫn đọc thêm) chiếm số lượng tương đối nhiều, trong khi việc tiếp thu kiến thức đặc trưng thể loại của cả giáo viên và học sinh lại rất hạn chế Bản thân truyện ngắn cũng đặt ra nhiều hướng tiếp cận khác nhau Vấn đề xử lí cách tiếp cận đã là một khâu tương đối phức tạp Do vậy, để có thể tiếp cận truyện ngắn một cách trọn vẹn và có hiệu quả, cần phải chuẩn bị lượng kiến thức lí thuyết về truyện ngắn để giải mã các vấn đề mà nhà văn đặt ra trong tác phẩm
Một lí do nữa trong thực tế dạy học Ngữ văn, nhiều giáo viên khi dạy truyện ngắn nói riêng, tác phẩm tự sự nói chung hầu như không chú ý dạy tình
Trang 3huống truyện Nếu có chỉ tập trung vào một số tác phẩm nổi bật rõ tình huống, còn đa số thì bỏ qua Đây là một thiếu sót rất lớn bởi trong thi pháp truyện ngắn, việc xây dựng tình huống truyện là yếu tố vô cùng quan trọng quyết định sự thành công của tác phẩm Không ít thiên tài văn chương của nhân loại cũng như của Việt Nam đã làm rất tốt điều này Do đó, khi thiết kế bài học về truyện ngắn, việc khám phá vai trò của tình huống tác động đến sự phát triển cốt truyện, tính cách nhân vật và tư tưởng của nhà văn là nhiệm vụ vô cùng quan trọng Nó giúp cho giáo viên có thể thiết kế bài học một cách gọn nhẹ, tránh rườm rà mà vẫn chứa đựng hết nội dung cần thiết của bài học, đồng thời, có thể hướng dẫn học sinh tiếp thu bài một cách dễ dàng, phù hợp với mọi đối tượng
Vì những lí do nói trên, căn cứ đặc thù học sinh miền núi nói chung, học sinh trường THCS&THPT Như Thanh nơi tôi đang công tác nói riêng, tôi đã
mạnh dạn ứng dụng đề tài sáng kiến kinh nghiệm “Dạy học tác phẩm truyện ngắn cho học sinh khối 12 trường THCS&THPT Như Thanh từ việc khai thác vai trò, tác dụng của tình huống truyện” với hi vọng sẽ được các đồng
nghiệp cùng trao đổi để vận dụng vào quá trình giảng dạy Đề tài của tôi có nhiệm vụ cắt nghĩa và vận dụng những tri thức về tình huống truyện để vận dụng
và trao đổi thêm về cách tiếp cận một số tác phẩm truyện ngắn có trong chương trình Ngữ văn lớp 12 THPT
2 Mục đích nghiên cứu
Nhằm đổi mới phương pháp dạy học truyện ngắn nói riêng, tác phẩm tự
sự nói chung trong chương trình Ngữ văn 12 THPT, giúp học sinh có được hứng thú trong học tập, phát triển tư duy và biết vận dụng vào thực tiễn học tập, nhất
là quá trình tự học, tự chiếm lĩnh tri thức
Hướng dẫn cho học sinh phương pháp tự học, tự bồi dưỡng kiến thức về tác phẩm tự sự nói chung, thể loại truyện ngắn nói riêng Thông qua đó, giúp các
em học tập hiệu quả các tác phẩm truyện ngắn mà không phải lúc nào cũng cần đến sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên
3 Nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu
Trang 43.1 Nhiệm vụ
- Vận dụng một cách linh hoạt kiến thức về tình huống truyện và các kiến thức lí thuyết chung về truyện ngắn để cảm thụ sâu sắc hơn nội dung bài học về các tác phẩm truyện ngắn có trong chương trình Ngữ văn 12 THPT
- Sau bài học, học sinh vừa có thể giúp mình nắm vững cơ bản về bài học, vừa có thể giúp bạn học tập hiệu quả hơn, góp phần rèn luyện kĩ năng hoạt động nhóm trong học tập và chiếm lĩnh kiến thức của các em học sinh Đồng thời, các em có thể tự đọc thêm về các truyện ngắn khác để có thêm kiến thức học tập cũng như vận dụng vào thực tế đời sống
3.2 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu sách giáo khoa và các tài liệu có liên quan
- Phương pháp khai thác và tổng hợp kiến thức tư liệu
- Phương pháp trao đổi kinh nghiệm, học hỏi các đồng nghiệp
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm và những tác động từ học sinh
4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài
Thông qua việc tìm hiểu và ứng dụng vai trò, tác động của tình huống truyện đối với sự phát triển nội dung các truyện ngắn để thiết kế bài học về các truyện ngắn có trong chương trình Ngữ văn 12 THPT, đồng thời, vận dụng vào
một tác phầm cụ thể là văn bản “Vợ nhặt” để thiết kế bài học và tác động vào
nhận thức của học sinh khối 12 THPT Cụ thể là đối tượng học sinh lớp 12B1, trường THCS&THPT Như Thanh, năm học 2014 - 2015
5 Điểm mới của đề tài
Đề xuất một phương pháp dạy học theo hướng lấy học sinh làm trung tâm trong việc tự học, tự chiếm lĩnh kiến thức bài học Cụ thể là hướng dẫn học sinh đọc hiểu tác phẩm truyện ngắn một cách ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nắm bắt từ việc khai thác vai trò, tác dụng của tình huống truyện
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Trang 51 Cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu
1.1 Về khái niệm tình huống truyện trong truyện ngắn
Trong lịch sử nghiên cứu về truyện ngắn, có rất nhiều quan niệm về tình huống truyện được đưa ra Dù mỗi ý kiến có thể có cách nói khác nhau nhưng nhìn chung đều đánh giá cao tầm quan trọng của tình huống trong việc xây dựng cốt truyện, phát triển tính cách nhân vật cũng như làm bật lên tư tưởng của nhà văn Nhà triết học người Đức Hêghen đưa ra quan niệm: “Nói chung tình huống
là một trạng thái có tính chất riêng biệt và trở thành được quy định Ở trong thuộc tính này của nó, tình huống góp phần biểu lộ nội dung là cái phần có được một sự tồn tại bên ngoài bằng sự biểu hiện nghệ thuật”
Tại Việt Nam, các nhà văn, nhà nghiên cứu cũng đã đưa ra nhiều quan niệm khác nhau về tình huống truyện Nguyễn Minh Châu trong cuốn sách
“Trang giấy trước đèn” từng quan niệm: “Với truyện ngắn và với một tác giả có
kinh nghiệm viết, tôi nghĩ rằng đôi khi người ta nghĩ ra được một cái tình thế xảy ra truyện, thế là coi như xong một nửa…” và “… những người cầm bút có cái biệt tài có thể chọn ra trong cái dòng đời xuôi chảy một khoảnh khắc thời gian mà ở đó cuộc sống đậm đặc nhất, chứa đựng nhiều ý nghĩa nhất, một khoảnh khắc cuộc sống… nhưng bắt buộc con người ở vào một tình thế phải bộc
lộ ra cái phần tâm can nhất, cái phần ẩn náu sâu kín nhất, thậm chí có khi là khoảnh khắc chứa đựng cả một đời người, một đời nhân loại Nguyên Ngọc -cây bút khá thành công về thể loại truyện ngắn cũng đặc biệt chú ý đến vấn đề tình huống Ông quan niệm: “Truyện ngắn dẫu sao cũng phải ngắn, do đó thủ thuật của truyện ngắn là thủ thuật điểm huyệt… Truyện ngắn điểm huyệt thực hiện bằng cách nắm bắt trúng những tình huống cho phép phơi bày cái chủ yếu nhưng lại bị che giấu trong muôn mặt cuộc sống hàng ngày”
Thông qua ý kiến của các nhà văn, nhà nghiên cứu đã nói ở trên, có thể hiểu tình huống truyện là hoàn cảnh, bối cảnh tạo nên câu chuyện, là mối quan
hệ đặc biệt giữa nhân vật này với nhân vật khác; giữa hoàn cảnh, môi trường sống đối với nhân vật Từ đó, nhân vật bộc lộ tình cảm, tính cách hay thân phận góp phần thể hiện sâu sắc tư tưởng của tác giả Tình huống giữ vai trò là hạt nhân của cấu trúc thể loại truyện ngắn Vì lẽ đó, tình huống cũng làm cho tác phẩm thêm hấp dẫn đối với người đọc
1.2 Phân loại tình huống trong truyện ngắn
Trang 6Việc phân loại tình huống truyện trong truyện ngắn cũng được các nhà nghiên cứu đưa ra bằng nhiều cách, nhiều dạng khác nhau Thực tế cho thấy, có truyện ngắn chỉ xoay quanh một tình huống Nhưng cũng có truyện chứa đựng rất nhiều tình huống và truyện liên tục thay đổi tình huống Người đọc thông qua tình huống có thể nhận ra những vẻ đẹp khác nhau của nhân vật cũng như tư tưởng mà nhà văn muốn phát biểu thông qua các tình huống ấy Tổng hợp các ý kiến khác nhau, có thể đưa ra ba loại tình huống cơ bản như sau:
- Tình huống hành động: Đây là một loại sự kiện đặc biệt đẩy nhân vật
vào một tình thế (thường là éo le) chỉ có thể giải quyết bằng hành động Tình
huống này thường hướng tới một kiểu nhân vật: Nhân vật hành động Tức là loại
nhân vật chủ yếu được hiện lên bằng hệ thống hành vi của mình, các bình diện khác ít được quan tâm Do đó, nó quyết định đến diện mạo của toàn truyện:
truyện ngắn giàu kịch tính.
- Tình huống tâm trạng: Là sự kiện đặc biệt của đời sống mà ở đó nhân
vật rơi vào một tình thế làm nảy sinh một biến động tâm lí nào đó Tình huống
này dẫn tới kiểu nhân vật là: con người tình cảm Nghĩa là kiểu nhân vật được
hiện lên chủ yếu bằng tình cảm, cảm xúc bên trong Nhà văn tạo dựng nên hình tượng nhân vật chủ yếu bằng một hệ thống chất liệu là cảm giác, cảm xúc Còn các khía cạnh khác (như ngoại hình, hành động, lí tính…) ít được quan tâm Và
vì thế, nó quyết định đến diện mạo của toàn truyện: truyện ngắn trữ tình.
- Tình huống nhận thức: Là dạng truyện ngắn chứa đựng một sự kiện
đặc biệt của đời sống mà tại đó nhân vật được đẩy tới một tình thế bất thường: đối mặt với một bài học nhận thức, bật lên một vấn đề (về nhân sinh, về nghệ thuật) cần phải vỡ lẽ, giác ngộ Tình huống nhận thức đưa nhân vật trở thành
dạng nhân vật tư tưởng Nghĩa là kiểu nhân vật được khai thác chủ yếu ở đời
sống nhận thức lí tính của nó Chất liệu cơ bản để dệt nên nhân vật là hệ thống những quan sát, phân tích, suy lí, đúc kết, chiêm nghiệm,… Mà trường hợp đậm đặc nhất là mỗi nhân vật giống như một tư tưởng được nhân vật hoá vậy Diện
mạo của loại truyện ngắn này cũng đương nhiên là nghiêng về triết luận.
Tất cả sự phân loại như trên là tương đối Việc nhận diện chỉ dựa vào sự nổi trội của yếu tố nào đó để xác định tác phẩm truyện ngắn đó có tình huống hành động, tình huống tâm trạng hay tình huống nhận thức
1.3 Xác định vai trò, tác dụng của tình huống truyện
Trang 7Có thể nói, khi nghiên cứu thi pháp truyện ngắn, nhiều nhà nghiên cứu đã
có những kiến giải khác nhau, dựa trên những yếu tố nghệ thuật khác nhau để xác định nội dung tư tưởng tác phẩm Mỗi yếu tố đều cho thấy vai trò, tác dụng riêng của nó đối với nội dung truyện ngắn Tuy nhiên, dựa trên tầm quan trọng của tình huống truyện, chúng ta có thể thấy tình huống có vai trò, tác dụng đặc biệt giúp cho nhà văn xây dựng thành công tác phẩm
Khi nghiên cứu về tình huống truyện, chúng ta có thể thấy rõ, tình huống góp phần làm cho cốt truyện được phát triển toàn diện, hấp dẫn, tính cách nhân vật được bộc lộ một cách đầy đủ và tư tưởng của tác phẩm được hiện lên rõ nét thông qua tình huống Qua nghiên cứu, chúng ta có thể thấy tình huống truyện đóng vai trò, tác dụng chủ yếu như sau:
- Đối với sự phát triển cốt truyện, tạo kịch tính truyện: Khi viết truyện
ngắn, nhà văn không chỉ xây dựng một hay một vài chi tiết, sự kiện để tạo nên cốt truyện Một truyện ngắn bao giờ cũng chứa đựng một hệ thống sự kiện và được xây dựng thành các xung đột, mâu thuẫn (kể cả hành động lẫn tâm lí, tính cách hay nhận thức) giữa các nhân vật với nhau hoặc trong cùng một nhân vật
Sự xuất hiện liên tiếp các mâu thuẫn, xung đột tạo nên sự hồi hộp, lôi cuốn, làm cho người đọc bị cuốn hút vào cốt truyện Đó chính là lúc kịch tính truyện được tạo ra Nói cách khác, các mâu thuẫn, xung đột liên tiếp diễn ra đã tạo nên độ căng thẩm mĩ cần thiết cho tác phẩm, làm cho tác phẩm cuốn hút người đọc bằng sự liên hoàn xuất hiện các mâu thuẫn, xung đột Một nhà văn tài năng là người biết tạo ra những mâu thuẫn, xung đột đúng lúc, đúng chỗ và phải giải quyết những mâu thuẫn, xung đột ấy cho phù hợp Tuy nhiên, dù được giải quyết nhưng các mâu thuẫn, xung đột không được kết thúc mà phải được tiếp tục diễn
ra bằng mâu thuẫn, xung đột khác Truyện có thể mở ra bằng mâu thuẫn, xung đột, phát triển bằng những mâu thuẫn xung đột và kết thúc cũng bằng mâu thuẫn, xung đột Chính mâu thuẫn xung đột diễn ra liên tiếp như vậy, thậm chí kết thúc tác phẩm, mâu thuẫn, xung đột chưa hẳn đã được giải quyết đã tạo nên tính dự báo của tác phẩm văn học Tác dụng to lớn của văn học đối với sự phát triển của lịch sử xã hội là như thế Có như vậy, tác phẩm mới hấp dẫn và lôi cuốn người đọc
Trang 8- Đối với sự phát triển tính cách nhân vật: Đây cũng là một nội dung vô
cùng quan trọng giúp người đọc hiểu về vai trò, tác dụng của tình huống truyện Trong nghệ thuật viết truyện ngắn, xây dựng nhân vật là một khâu quan trọng Một trong những điểm cần lưu ý khi xây dựng nhân vật là nhà văn cần bám vào tình huống truyện để cho nhân vật bộc lộ đầy đủ nhất tính cách của mình Đặt nhân vật trong một tình huống đặc biệt nào đó giúp cho nhân vật có điều kiện bộc lộ tính cách mỗi lúc một đầy đủ, rõ nét nhất Từ đó, người đọc có thể nhận
ra những đặc điểm tính cách ẩn sâu bên trong nhân vật Nắm được điều này sẽ giúp cho cả giáo viên và học sinh nắm bắt đầy đủ tính cách nhân vật trong quá trình dạy học Để làm rõ được tính cách nhân vật, khi soạn bài, giáo viên cần chỉ
ra, trước khi tình huống xảy ra, nhân vật được miêu tả như thế nào (về nguồn gốc, lai lịch, về hoàn cảnh sống, về đặc điểm bên ngoài và bên trong) và sau khi tình huống truyện xuất hiện đã tác động như thế nào đến sự phát triển tính cách nhân vật (những nét tính cách nào được bộc lộ sau khi tình huống xảy ra) Làm được điều đó, giáo viên sẽ rất thuận lợi trong việc phác họa đầy đủ, toàn diện về nhân vật để học sinh năm rõ bài học
- Đối với sự hình thành và bộc lộ tư tưởng của nhà văn: Tư tưởng của
nhà văn là một yếu tố đặc biệt mà giáo viên cần hướng dẫn học sinh rút ra sau khi phân tích toàn bộ tác phẩm văn học Thiếu điều này, coi như chúng ta chưa thành công Bởi vì, tác phẩm văn học là “con đẻ tinh thần” của nhà văn Do đó, nhà văn thường gửi gắm một tư tưởng nào đó qua tác phẩm Vì vậy, sau khi khai thác tất cả các yếu tố từ tác động của tình huống truyện, giáo viên bao giờ cũng phải hướng dẫn học sinh nhận diện tư tưởng của nhà văn gửi gắm qua tác phẩm Việc tập trung chú ý đến tình huống truyện mà nhà văn đưa ra sẽ giúp giáo viên
và học sinh dễ dàng nhận ra tư tưởng của nhà văn Nói cách khác, tình huống truyện làm bộc lộ đầy đủ tư tưởng của nhà văn gửi gắm (về quan niệm nhân sinh, về quan điểm nghệ thuật) Thông qua những tình tiết của truyện, nhà văn phát biểu chính kiến của mình về cuộc sống, về nghệ thuật
Tất cả các yếu tố trên làm cho tác phẩm có sự lôi cuốn, hấp dẫn đặc biệt Đồng thời, tình huống truyện giúp cho người đọc có thể tiếp nhận tác phẩm một cách hiệu quả
Trang 91.4 Định hướng cách tiếp cận tình huống truyện
Theo quan điểm của Tiến sĩ Chu Văn Sơn (Khoa Ngữ văn, Đại học sư phạm Hà Nội) thì quy trình tiếp cận tình huống gồm các bước sau:
- Xác định tình huống truyện: Muốn xác định được tình huống truyện,
giáo viên cần cho học sinh đọc, tìm hiểu và chỉ rõ sự kiện chính bao trùm và chi phối toàn bộ thiên truyện Hay sự kiện bao trùm nào đã giúp tác giả dựng lên
toàn bộ truyện ngắn này Sau đó, hướng dẫn học sinh lướt qua những tình tiết
chính và xác định một trong các tình tiết ấy đóng vai trò bao trùm, chi phối quán xuyến toàn truyện, hay chúng chỉ là những thành tố nối kết với nhau để làm
thành một sự kiện lớn hơn, sự kiện ấy mới trùm lên tất cả Cuối cùng, chúng ta
tìm tên gọi để định danh tình huống ấy Đây là khâu khá then chốt, chưa tìm được tên thích hợp thì coi như tình huống vẫn còn nằm ngoài tầm tay của chúng
ta Vì vậy, việc phân tích để tìm ra các giá trị đích thực của tác phẩm văn học sẽ hết sức khó khăn
- Phân tích tình huống: Đây là khâu quan trọng giúp chúng ta hiểu rõ và
toàn diện về tác phẩm Để làm được điều đó cần phân tích các bình diện cơ bản như sự xuất hiện của tình huống; tác dụng của tình huống đối với sự phát triển cốt truyện, việc tạo kịch tính truyện, tác dụng đối với sự phát triển tính cách nhân vật Đặc biệt là chúng ta cần chỉ rõ trước và sau khi tình huống truyện xuất hiện, cốt truyện và tính cách nhân vật lần lượt được bộc lộ như thế nào Sau cùng, chúng ta phải chỉ ra được mối liên kết của tình huống với các khâu khác của tác phẩm (chi phối đến tổ chức hình thức của văn bản nghệ thuật truyện ngắn) Từ đó, rút ra giá trị tác phẩm
- Rút ra ý nghĩa tư tưởng của tác phẩm thông qua tình huống: Sau khi
phân tích các yếu tố, giáo viên cần hướng dẫn học sinh chỉ rõ những thông điệp thẩm mĩ mà tình huống truyện chứa đựng Nghĩa là, chúng ta phải rút ra quan niệm của nhà văn về nhân sinh, về thẩm mĩ được toát lên qua tình huống Xác định được cảm xúc chủ đạo chứa đựng trong tác phẩm thông qua tình huống Đây cũng là một khâu hết sức quan trọng góp phần giúp các em học sinh nhận ra
vẻ đẹp thực sự của tác phẩm và là đóng góp của nhà văn cho văn học Đồng thời, giúp các em hiểu được nhân cách và tư tưởng cao đẹp của nhà văn
Trang 102 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu
2.1 Thực trạng học sinh
Nhìn chung, các em học sinh còn chưa có sự quan tâm thực sự tới môn Ngữ văn, nhất là những bài học liên quan nhiều đến các tác phẩm văn xuôi (trong đó có truyện ngắn) vì tâm lí ngại đọc, ngại suy nghĩ của một bộ phận học sinh Nhất là đối với các tác phẩm truyện ngắn có độ dài, phải suy nghĩ
Đa số học sinh của trường là con em các dân tộc vùng đặc biệt khó khăn, trình độ dân trí thấp, điều kiện kinh tế còn gặp nhiều khó khăn Trình độ nhận thức, khả năng tiếp thu và khả năng vận dụng kiến thức về lí thuyết và thi pháp
truyện ngắn của các em không đồng đều, gây khó khăn trong triển khai bài học
2.2 Thực trạng giáo viên
Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy bản thân tôi cũng như nhiều đồng nghiệp còn nặng về tính nguyên tắc khi thực hiện bài dạy Thiết kế bài học gần như phụ thuộc hoàn toàn vào những hướng dẫn của sách giáo viên Trong khi bản thân môn Ngữ văn luôn đòi hỏi liên tục phải đổi mới Nhất là rèn luyện cho các em ý thức tự học, tự bồi dưỡng và lĩnh hội kiến thức
Một số giáo viên, nhất là các giáo viên trẻ do tâm lí “tham kiến thức” nên khi thiết kế bài học thường đưa vào lượng kiến thức không phù hợp với đối tượng học sinh, nhất là học sinh vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn Việc đưa những kiến thức ấy làm cho các em khó khăn trong tiếp thu bài học dẫn đến các
em e ngại và chây lười trong hoc tập và tiếp thu bài học Chính sự thiếu sót trong việc vận dụng kiến thức về tình huống truyện trong quá trình thiết kế bài học và giảng dạy truyện ngắn đã làm cho bài học nghèo nàn, thiếu đi sự hấp dẫn vốn có của môn Ngữ văn, một môn học đầy tính nhân văn
Một số giáo viên trong quá trình giảng dạy đã mạnh dạn xây dựng bài học và có những đổi mới, thay đổi cách tổ chức bài học như tổ chức hoạt cảnh, tiểu phẩm về một số nội dung trong tác phẩm nhưng lại tập trung quá nhiều vào
sự “sáng tạo” của mình mà quên đi đặc trưng của môn Ngữ văn phải căn cứ vào chất liệu ngôn ngữ và đặc trưng thể loại để dạy học truyện ngắn Chính vì thế đã dẫn đến bài học thiếu chiều sâu, học sinh cảm thụ bài học nhiều khi theo sự sắp đặt của giáo viên, làm cho các em mất đi sự chủ động, sáng tạo trong quá trình học tập và lĩnh hội kiến thức