ND: LUYỆN TẬP TÓM TẮT VĂN BẢN TỰ SỰ
C. TIẾN TRÌNH HOẠT ĐỘNG
2. Kiểm tra bài cũ: Tóm tắt văn bản Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh, nêu nội dung ý nghĩa của văn bản.
3. Bài mới:
* Giới thiệu bài: Trước sức mạnh của nghĩa quân Tây Sơn, Lê Chiêu Thống đã vì lợi ích của Hoàng tộc đã đến ngày tàn, mà cầu viện quân Thanh, đem lại bao nỗi cơ cực cho nhân dân; Trước tình hình đó NH đã lên ngôi, thân chinh cầm quân ra Bắc đánh đuổi thù trong giặc ngoài. Chính ông đã tạo nên một bức tượng đài cao đẹp về người anh hùng của dân tộc.
Hoạt động của thầy và trò Ghi bảng
Tieát 1
Tỡm hieồu chung
? Hãy nêu vài nét cơ bản về tác giả, tác phẩm?
→ HS nêu được những nét cơ bản về tác giả tác phẩm dựa vào chú thích *
- GV cần bổ sung một số nét sau:
+ Về tác giả: Là một nhóm tác giả thuộc dòng họ Ngô Thì ( GV giới thiệu thêm về đặc điểm của nhóm tác giả này:Ngộ Thì Chí và Ngô Thì Du…)
+ Về tác phẩm: Thể loại: Tiểu thuyết chương hồi
+ Về bố cục: TP gồm 17 hồi: 7 hồi đầu do Ngô thì Chí viết, 7 hồi tiếp theo do ngô Thì Du viết( trong đó có hồi thứ 14 ) còn 3 hồi cuối do người khác viết.
+ Về đoạn trích: Hồi 14: Nói về việc Quang Trung đại phá quân Thanh và số phận bi thảm của vua tôi Lê Chiêu Thống.
Đọc – hiểu văn bản.
- Hướng dẫn HS đọc và tìm hiểu chú thích
- GV giới thiệu giọng đọc chú ý ngữ điệu phù hợp với từng nhân vật.
- Giải thích một số chú thích quan trong trong SGK.
? Văn bản có thể chia thành mấy đoạn?
→ Gồm 3 đoạn:
Đoạn 1: Từ đầu…năm Mậu Thân → NH lên ngôi và thân chinh cầm quân dẹp giặc.
Đoạn 2: Tiếp…rồi kéo vào thành → Cuộc hành quân thần tốc và chiến thắng lừng lẫy của vua Quang Trung.
I. Giới thiệu chung.
-Tác giả: Ngô gia văn phái
- Tác phẩm:TT chương hồi. (có nguồn gốc từ TQ);Đoạn trích thuộc hồi 14: Miêu tả chiến thắng lẫy lừng của vua Quang Trung, sự thảm bại của quân tướng nhà Thanh và số phận lũ vua quan phản nước, hại daân.
II. Đọc – Hiểu văn bản.
1.Đọc, chú thích.
2. Bố cục. Gồm 17 hồi được chia thành 3 đoạn.
Đoạn 3:Còn lại → Số phận thảm bại của tướng sĩ nhà Thanh và vua tôi Lê Chiêu Thống.
Tieát 2
* Tổ chức tìm hiểu nội dung VB.
? Em biết gì về tình hình xã hội nước ta những năm cuối thế kỉ XVIII đầu thế kỉ XIX ?
→ Đó là sự sa đọa, thối nát đến cực độ của các tập đoàn phong kiến, sự tranh dành quyền lực giữa các phe phái PK đã đến hồi quyết liệt, dữ dội; phong trào nổi dậy của nhân dân mà đỉnh cao là phong trào nông dân Tây Sơn.
? Trong hoàn cảnh đó, hình tượng người anh hùng áo vải NH- QT được miêu tả như thế nào?
→ QT được miêu tả là một con người có hành động mạnh mẽ, quyết đoán: từ đầu đến cuối đoạn trích, QT luôn hành động xông xáo, nhanh gọn, có chủ đích và rất quả quyết,Tất cả mọi công việc từ chuẩn bị đến hành quân và dẹp tan đám tàn quân ô lại chỉ trong vòng hơn một tháng. QT còn là một con người có trí tuệ sáng suốt,nhạy bén.Điều đó được thể hiện trong việc phân tích thời cuộc và thế tương quan chiến lược giũa ta và địch; sáng suốt trong việc xét đoán và dùng người…QT còn là một người có ý chí quyết thắng và tầm nhìn xa trông rộng.Đặc biệt ông là người có tài dụng binh như thần. Cuộc hành quân thần tốc do vua QT chỉ huy đến nay vẫn còn làm cho chúng ta kinh ngạc. Hành quân liên tục như vậy nhưng cơ nào đội ấy vẫn chỉnh tề, nhất loạt
“Tướng ở trên trời…quân ở dưới đất chui lên”.
? Hình ảnh Quang Trung được miêu tả như thế nào trong chiến trận?
→ Quang Trung thân chinh cầm quân không phải trên danh nghĩa. Oâng là một tổng chỉ huy chiến dịch thực sự : Hoạch định phương lược tiến đánh, tổ chức quân sĩ, tự mình thống lĩnh một mũi tiến công, cưỡi voi đốc thúc, xông pha tên đạn, bày mưu tính kế…với khí thế thần tốc, tốc chiến tốc thắng làm cho kẻ thù phải khiếp vía và hình ảnh anh hùng cũng được khắc họa thật lẫm lieọt
? Qua đó, em thấy QT là một người như thế nào?
→ QT hiện lên với đầy đủ phẩm chất của người anh hùng:
Tính cách quả cảm, mạnh mẽ, trí tụê sáng suốt, nhạy bén, tài dụng binh như thần, là người tổ chức và là linh hồn của chiến công vĩ đại → Qua đó , ta cũng thấy được nét tài hoa về nghệ thuật khắc họa của tác giả trên cơ sở tôn trong sự thật ( Mặc dù họ là những cựu thần, chịu ơn sâu, nghĩa nặng của nhà Lê) Tìm hiểu về sự thảm bại của quân tướng nhà Thanh và số phận bi đát của vua tôi Lê Chiêu Thống.
? Quân tướng nhà Thanh thực chất là một đạo quân như thế nào?
→ Tướng: Tôn sĩ Nghị kiêu căng, tự phụ chủ quan khinh địch.
Mượn cớ giúp nhà Lê nhưng thực chất là nhằm đạt được lợi ích riêng, muốn xâm lược nước ta.
3. Phaân tích:
3.1. Hình tượng người anh hùng Nguyeón Hueọ – Quang Trung.
-Phaồm chaỏt anh huứng:
+Là người có hành động mạnh mẽ, quyết đoán.
+Có trí tuệ sáng suốt, nhạy bén.
+ Có ý chí quyết thắng và tầm nhìn xa trông rộng.
+ Có tài dụng binh như thần.
- Trong chiến trận :
+ Trực tiếp cầm quân, chỉ huy trận đánh
+ Hình ảnh: Cưỡi voi đốc thúc, xông pha tên đạn, bày mưu tính kế…
→ Hình ảnh đẹp, lẫm liệt, uy nghi
→ Là nhà lãnh đạo chính trị, quân sự, ngoại giao có trí tuệ sáng suốt , nhìn xa trông rộng, biết người biết mình , sâu sắc tâm lí, ân uy gồm đủ.
3.2
Quân tướng nhà Thanh và vua toâi Leâ Chieâu Thoáng :
+ Tướng:Kiêu căng, bất tài.
Khi bị đánh: sợ mất mật…chuồn trước qua caàu phao.
+ Quân: Ô hợp, vô kỉ luật
Khi vào trận: rụng rời sợ hãi,…giày xéo lên nhau mà chết…
- Vua toâi Leâ Chieâu Thoáng:
+ Là những kẻ phản nước hại dân.
Quân: là một đạo quân ô hợp ( Có người đi buôn, kiếm củi cách xa vài dặm…)
? Khi vào trận đánh, chúng tỏ ra là những kẻ như thế nào?
→ Khi quân Tây Sơn đánh đến nơi, tướng thì “sợ mất mật, ngựa không kịp đóng yên, người không kịp mặc áo giáp… chuồn trước qua cầu phao” ; quân lúc lâm trận “ đều rụng rời sợ hãi”
xin ra hàng, hoăc bỏ chạy toán loạn giày xéo lên nhau mà chết…
Cả một đạo quân hùng mạnh chỉ quen diễu võ dương oai, nay chỉ còn biết tháo chạy, manh ai nấy chạy.
? Hùa theo lũ cướp nước, vua tôi Lê chiêu Thống cũng lâm vào cảnh như thế nào?
→ Vua tôi Lê Chiêu Thống đã vì lợi ích riêng của dòng họ mà đặt vận mệnh của dân tộc vào tay kẻ cướp nước, phải chịu sự sỉ nhục của kẻ đi cạnh và chịu chung số phận bi thảm của kẻ vong quốc: chạy bán sống bán chết, cướp thuyền dân để qua sông… Đuổi kịp TSN chỉ còn biết “ nhìn nhau than thở, oán giận chảy nước mắt”
- GV cung cấp thêm thông tin về Lê Chiêu Thống sau khi chạy theo giặc, phải cạo đầu tết tóc, ăn mặc giống người Mãn Thanh và cuối cùng gưỉ xương tàn nơi đất khách quê người. => Đó chính là bi kịch của kẻ phản bội.
Thảo luận: So sánh cách miêu tả 2 cuộc tháo chạy của quân tướng nhà Thanh và vua tôi LCT?
→ Tất cả đều tả thực, với những chi tiết cụ thể nhưng âm hưởng lại khác nhau. Qua đó thấy được thái độ của người viết:
Sự hả hê, sung sướng trước sự bại trận của kẻ cướp nước; sự ngậm ngùi, chua xót trước sự sụp đổ của một vương triều mà mình từng thờ phụng, tuy biết đó là kết cục không thể tránh khỏi.
? Trên cơ sở phân tích , em hãy rút ra nhận xét khái quát về nội dung và nghệ thuật của văn bản?
→ HS rút ra những nét cơ bản về tác phẩm
→ GV chốt lại = phần ghi nhớ.
*Hoạt động 3:Hướng dẫn HS luyện tập
? Vì sao các tác giả Ngô gia văn phái vốn trung thành với nhà Lê lại có thể viết thực và hay như thế về người anh hùng Nguyeón Hueọ?
- HS thảo luận trả lời(Vì họ sống giữa những biến động của thời đại lúc bấy giờ;vì Nguyễn Huệ có đầy đủ những phẩm chất và công lao của một vị anh hùng không ai có thể phủ nhận;
- GV hướng dẫn HS viết đoạn văn.
+ Chạy bán sống bán chết, cướp thuyeàn,..
=> Cùng chịu kết cục bi thảm với những kẻ cướp nước.
* Ghi nhớ SGK III Luyện tập
4, Hướng dẫn về nhà
Học bài,nắm được nội dung bài học.
Soạn: Sự phát triển của từ vựng (tt)
********************************************
Tuaàn 5 – Tieát 25 NS: