Chương 6. QUẢN LÝ VÀ CHĂM SÓC VƯỜN CÂY ĂN QUẢ
6.2. BÓN PHÂN CHO CÂY ĂN QUẢ
6.2.1. Tầm quan trọng của việc bón phân cho cây ăn quả
Căn cứ vào nhu cầu sinh trưởng và năng suất kết quả của cây, việc cung cấp kịp thời các chất dinh dưỡng cần thiết cho cây nhằm thúc đẩy và bổ sung dinh dưỡng các quá trình này cũng như phục hồi lại thế sinh trưởng của cây sau thu hoạch quả là kỹ thuật nhà vườn đều quan tâm chú ý. Bón phân là một khâu kỹ thuật quan trọng trong thâm canh nhằm tăng năng suất và tăng phẩm chất các loại quả. Kết quả nghiên cứu của Viện Nông hóa - Thổ nhưỡng về ảnh hưởng của các chất dinh dưỡng đối với chất lượng nông sản cho thấy: chất lượng sản phẩm quả có quan hệ chặt chẽ với hàm lượng dinh dưỡng trong đất như độ chua, carbon hữu cơ tổng số, kali tổng số, hàm lượng bo, coban, molipden, đồng, kẽm…
Mỗi loại cây ăn quả vai trò của các nguyên tố dinh dưỡng ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng quả khác nhau. Các nghiên cứu vai trò của phân bón cho thấy cam xã Đoài tại vùng xã Đoài được quyết định chủ yếu bởi các tính chất đất: hàm lượng coban, molipden, đồng, kẽm, đạm tổng số, lân tổng số, kali tổng số, độ chua của đất và hàm lượng sét trong đất. Đặc biệt, hàm lượng coban, molipden có một ý nghĩa rất quan trọng trong sự cấu thành chất lượng cam xã Đoài. Chất lượng cam Vân Du được quyết định chủ yếu bởi các tính chất đất: độ chua của đất, hàm lượng lân tổng số và lân dễ tiêu, kali tổng số và dễ tiêu, đồng, kẽm, coban và hàm lượng sét trong đất. Chất lượng cam Sông Con được quyết định chủ yếu bởi các tính chất đất: độ chua, hàm lượng carbon hữu cơ tổng số, đạm tổng số, kali tổng số và dễ tiêu, hàm lượng sét trong đất, đồng, kẽm, molipden và coban.
Đối với cây bưởi, các yếu tố về chất lượng bưởi Sửu có quan hệ rất chặt chẽ với hàm lượng dinh dưỡng trong đất bởi các tính chất đất như độ chua, carbon hữu cơ tổng số, kali tổng số, hàm lượng bo và coban. Tương tự, các chỉ tiêu về chất lượng bưởi Bằng Luân có quan hệ với hàm lượng dinh dưỡng trong đất, chủ yếu bởi các tính chất đất như: độ chua, carbon hữu cơ tổng số, lân tổng số, kali tổng số, hàm lượng bo và coban (Hồ Quang Đức & Nguyễn Văn Ga, 2008).
Các yếu tố dinh dưỡng có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng xoài Yên Châu, bao gồm: Bo, độ ẩm, tỉ lệ sét, OM và kali tổng số.
Chất lượng quả của giống nho Red Cardinal chịu ảnh hưởng chủ yếu bởi các tính chất đất như: hàm lượng bo, kẽm, hàm lượng lân tổng số và dễ tiêu, hàm lượng kali tổng số, pH. Chất lượng quả của giống nho NH-01-48 chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố kẽm, bo, đồng, hàm lượng lân tổng số, kali tổng số, kali dễ tiêu và tỉ lệ cấp hạt sét trong đất.
Chất lượng hạt dẻ ở huyện Trùng Khánh được quyết định một phần bởi tính chất đất đai tại Trùng Khánh, cụ thể là: Các chỉ tiêu chất lượng hạt dẻ Trùng Khánh có mối quan hệ khá chặt với một số chỉ tiêu dinh dưỡng đa lượng và vi lượng trong đất như:
hàm lượng sét, độ ẩm đất, tổng cation kiềm, CEC và nguyên tố bo trong đất.
Ngoài ra, bón phân hợp lý còn có tác dụng cải tạo đất, nâng cao được độ phì nhiêu của đất để bảo đảm tính bền vững trong việc sử dụng đất một cách lâu dài.
Việc bón phân phải kết hợp với các biện pháp kỹ thuật khác như tưới nước, cắt tỉa… mới phát huy được hết hiệu lực của phân bón.
6.2.2. Những chất dinh dưỡng cần cho cây
Trong thành phần của cây trồng có chứa tất cả 92 nguyên tố tự nhiên nhưng chỉ có 16 nguyên tố thiết yếu đối với cây trồng, trong đó có 13 nguyên tố khoáng. Tất cả các nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu đều quan trọng, cần cho sự sinh trưởng của cây. Sự thiếu hụt của bất kỳ nguyên tố nào trong quá trình sinh trưởng và phát triển của cây đều có ảnh hưởng bất lợi. Tuy nhiên, có chất cây trồng cần nhiều, có chất cây trồng cần ít, do vậy có thể chia nhóm các nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu với cây trồng theo số lượng cây cần hoặc theo chức năng của chúng trong cây.
Xếp theo số lượng cây trồng hút hoặc lấy đi.
Carbon (C), hydro (H), oxy (O) là 3 nguyên tố chiếm tỉ lệ nhiều nhất trong cây (khoảng 95%) khối lượng của cây. Ba chất này được cây hút trực tiếp từ nguồn nước và không khí, bởi vậy khi thiếu hụt nước hoặc không khí sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh trưởng và phát triển cây ăn quả, thậm chí cây bị chết.
Nitơ (N), Phospho (P), kali (K) được cây trồng hút với số lượng lớn do vậy được gọi là nguyên tố đa lượng hoặc nguyên tố chính.
Canxi (Ca), magiê (Mg), lưu huỳnh (S) được cây trồng hút với số lượng ít hơn nhưng cũng đáng kể nên gọi là nguyên tố trung lượng.
- Sắt (Fe), kẽm (Zn), mangan (Mn), đồng (Cu), bo (B), molypđen (Mo), clo (Cl) được cây trồng hút với lượng nhỏ nên được gọi là nguyên tố vi lượng.
6.2.3. Xác định nhu cầu phân bón
Để xác định nhu cầu phân bón cho cây, người ta phải phân tích dinh dưỡng mà cây lấy đi từ đất để tạo ra năng suất sinh học cũng như năng suất kinh tế thông qua phân tích thành phần dinh dưỡng trong lá, trong quả ở các thời kỳ của cây.
Cây ăn quả phần lớn là cây thân gỗ, sống lâu năm cả chu kỳ sinh trưởng nhiều năm của cây có thể phân ra nhiều thời kỳ. Thời kỳ cây còn nhỏ, thời kỳ bắt đầu có quả, thời kỳ cây có năng suất cao và thời kỳ già cỗi. Nhu cầu dinh dưỡng ở mỗi thời kỳ không giống nhau. Vì vậy, ở thời kỳ cây còn nhỏ cần phát triển mạnh, cành lá cây cần đạm và lân, đến thời kỳ cây có năng suất cao, yêu cầu quả nhiều, có chất lượng đạt yêu cầu thương phẩm phải chú ý bón đầy đủ cả N, P, K và thêm cả Ca và các nguyên tố vi lượng. Đồng thời lúc này cây càng ngày càng lớn, lượng phân bón cho cây cũng cần phải tăng lên so với trước.
Sự sinh trưởng hàng năm của cây có đặc điểm cây vừa sinh trưởng dinh dưỡng, vừa sinh trưởng sinh thực (tức là vừa ra cành ra lá, lại vừa có hoa, có quả), phải chú ý mối quan hệ đó trong khi bón phân để giữ cho cây sinh trưởng tốt, đồng thời hoa quả trên cây nhiều và có chất lượng cao. (Về số lượng, tỉ lệ các loại phân xem trong kỹ thuật bón phân cho từng loại cây).
6.2.4. Thời kỳ bón phân
Bón phân đúng thời kỳ mà cây cần là một yêu cầu quan trọng trong kỹ thuật bón phân. Bón đúng thời vụ mới phát huy hết tác dụng của phân bón, và mang lại hiệu quả kinh tế trong việc chăm sóc cho cây.
Ngoài việc bón lót khi đào hố và chuẩn bị hố trồng, trong 1 năm thường bón vào các thời kỳ sau.
a, Thời kỳ cây chưa có quả (thời kỳ kiến thiết cơ bản)
Mục đích bón phân ở thời kỳ này nhằm tạo cho cây sinh trưởng tốt, có bộ khung bán vững chắc, nhanh bước vào thời kỳ ra hoa có quả.
Thông thường cứ mỗi đợt cây ra lộc, cần bón phân dưới gốc hoặc phun lên lá.
b, Thời kỳ cây đã cho quả (thời kỳ kinh doanh)
Tuỳ thuộc vào giống cây ăn quả khác nhau, tình hình sinh trưởng năng suất của cây mà bón vào các thời kỳ sau:
Sau khi thu hoạch quả (Lần 1: Bón cơ bản). Đây là đợt bón quan trọng trong năm nhằm khôi phục sức cho cây sau thu hoạch và chuẩn bị cho cây ra đợt cành mới, làm cơ sở cho cây ra hoa kết quả năm sau. Thời kỳ này bón phân chuồng, phân hữu cơ vi sinh kết hợp với phân hoá học (NPK).
Trước khi cây ra hoa (Lần 2: Bón dưỡng hoa). Mục đích bón phân là nhằm cung cấp dinh dưỡng cho cây thúc đẩy ra hoa. Bảo đảm cho cây ra nhiều hoa, ở thời kỳ này chủ yếu bón nước phân chuồng pha loãng (1:10) và phân vô cơ chủ yếu là phân đạm và phân kali.
Bón thúc nuôi quả (Lần 3: Bón nuôi quả). Sau khi hoa đã nở hết, bước vào thời kỳ đậu quả, cây đang có hiện tượng rụng quả non, cần cung cấp dinh dưỡng kịp thời để hạn chế rụng quả đồng thời thúc cho quả lớn nhanh lúc này bón đạm và kali. Để tăng tỉ lệ đậu quả ở thời kỳ này cũng có thể phun lên lá các loại phân bón hỗn hợp của đa lượng vi lượng và chất điều hoà sinh trưởng như Diệp diện bão, Atonic… (sản phẩm ngoại nhập) hay Komix, Biofact, Biofe, Humat vi lượng, Agritonic, kích phát tố Thiên nông…
(các sản phẩm này sản xuất trong nước), nồng độ và cách sử dụng có hướng dẫn trên bao bì.
Bón trước thời gian ra cành mẹ cho năm sau (Lần 4: Bón thúc cành mẹ, thường là đợt cành mùa thu). Với một số cây ăn quả như cam, quýt, vải, nhãn, xoài hồng đợt cành thu ra vào tháng 8-9 là đợt cành quan trọng. Đây là đợt cành mẹ, chuẩn bị cho vụ quả của năm sau vì cành quả của năm sau đại bộ phân phát triển trên cành mẹ ra trong vụ thu năm trước. Bón thúc đợt này tạo điều kiện cho cành mẹ khoẻ, sung sức chuẩn bị tốt cho vụ quả sang năm và do đó khắc phục được hiện tượng cách năm. Loại phân bón cần cho đợt này là đạm lân và kali. Đối với cam quýt đợt bón này còn có ý nghĩa bón thúc cho quả.
6.2.5. Phương pháp bón phân
Tuỳ thuộc vào sự phân bố sâu nông của bộ rễ cây, thời kỳ sinh trưởng của cây, địa thế đất trồng, loại phân sử dụng mà có các cách bón khác nhau.
Bón nông trên mặt: Thích hợp cho vườn cây ở vùng đồng bằng có mực nước ngầm cao trước khi bón đất được xới 1 lớp nông cách gốc 40-50cm, làm sạch cỏ, rải phân đều trên bề mặt, sau đó phủ 1 lớp đất mỏng che kín phân.
Bón rãnh, bón hố
Áp dụng đối với vùng đất cao, đất đồi: Bón vào thời kỳ sau thu hoạch dùng phân chuồng trộn với các loại phân NPK. Cách làm như sau: Từ hình chiếu của tán cây phía ngoài tán đào 1 rãnh theo hình vành khăn có bề rộng 40cm, sâu 30-40cm xung quanh gốc cây, cho phân xuống và lấp đất.
Thời kỳ cây đang sinh trưởng mạnh, đào rãnh sẽ ảnh hưởng đến bộ rễ, áp dụng bón hố. Cũng theo hình chiều của tán, cuốc những hố nhỏ sau đó bỏ phân vào lấp đất.
Phun phân lên lá: Đây là phương pháp bón nhằm bổ sung dinh dưỡng kịp thời cho cây sử dụng. Phân bón qua lá thường dùng urê, biphotphat kali, các hỗn hợp phân vi lượng và chất điều hoà sinh trưởng phun cho cây vào thời kỳ quả non, có thể phun 2-3 lần, mỗi lần cách nhau 15 ngày.