Tiết 56 Văn bản: BẾP LỬA (Tự đọc có hướng dẫn)
II- Đọc - Hiểu văn bản
Hãy đọc lại 3 dòng thơ đầu
? Trong kí ức đầu tiên của người cháu có hình ảnh nào ?
hs đọc
-Hình ảnh bếp lửa-đã khơi nguồn dòng cảm xúc
1 Hình ảnh bếp lửa Khơi nguồn dòng cảm xúc
? Hình ảnh đó được hình dung trong trí nhớ của tác giả như thế nào ?
? Từ ngữ sử dụng trong câu thơ đó như thế nào ? Tác dụng
?Phân tích ý nghĩa các từ đó?
hs đọc
- “Mét bếp lửa chên vên...
- Sử dung từ láy"Chờn vờn "
" ấp iu "...
=> Những từ ngữ có sức gợi hình gợi cảm
+ " Chờn vờn " Hình dung là khói sớm đang bay nhè nhẹ vừa gợi cái mờ nhoè của hình ảnh ký ức theo tác giả + " ấp iu " : Gợi hình ảnh bàn tay kiên nhẫn, khéo léo và tấm lòng chi chút của người nhóm lửa lại rất đúng với công việc nhóm lửa cụ thể .
Dùng từ láy, h/a ẩn dô - Hình ảnh bếp lửa => L h/a à thân thuộc ấm áp trong gia đình, nơi làng quê.
Gv: Với những từ ngữ đó gợi trong ta hình ảnh bếp lửa ở một làng quê yên bình vào buổi sáng , gợi cảm giác ấm áp, thân thuộc . Hình ảnh bếp lửa đã khơi nguồn nhớ thương của người cháu đối với bà
? Vì sao nỗi nhớ thương bà lại được gợi lên từ hình ảnh bếp lửa ?
- Những lo toan của người bà gắn bó với vùng quê nghèo
? Em hiểu như thế nào về từ
"nắng mưa "?
GV gợi ý :-Không nói thời tiết mà nói đến thời gian kéo dài cùng nỗi vất vả của bà
-Nói nỗi lòng thơng bà bền bỉ trong tâm hồn ngời cháu
-hs thảo luận theo bàn-trình bày
+ Tình thương của cháu đối vời bà
+ Thấy được sự lam lũ, vất vả của bà
->T/c bà cháu gắn liền với bếp lửa bền bỉ sâu nặng
Gv: Ở đoạn thơ tiếp theo diễn tả cảm nghĩ của cháu về bếp lửa và bà . trong ký ức người cháu , những kỉ niệm về bếp lửa và bà hiện dần cùng thời gian
2/Cảm nghĩ về bà và bếp lửa
? Đó là thời điểm nào ? Câu thơ nào chứng tỏ ?
-3 hs đọc những câu thơ t-
ơng ứng
- Thuở ấu thơ (khổ 2)
-Qua tuổi niờn thiếu (khổ 3) -Trong nh÷ng n¨m gian khó(khổ 4)
a, Hồi t ởng những kỉ niệm tuổi thơ
sống bên bà
? Chi tiết nào ám ảnh mãi trong tõm trớ anh về bếp lửa trong Thuở ấu thơ ?
-> Mùi khói " Chỉ nhớ khói hun nhèm ...”
Cho hs quan sát một số bức ảnh về cảnh đói năm Ât Dậu ở nớc ta
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy
?Qua những bức ảnh gợi em
nghĩ về cs lúc đó ntn ? -CS nghèo đói năm Ât DËu(1945)
? Tại sao " nghĩ lại đến giờ sống mũi cũn cay "?NX giọng thơ?
-hs nhận xét
-Giọng thơ trĩu nặng->gợi những kỉ niệm khó quên
- Gợi lại một cuộc sống nghèo khó ->
ấn tượng trở nên
mạnh, sâu sắc - Suốt 8 năn người cháu ở
cùng bà , thời gian ấy ứng với chiều dài của cuộc kháng chiến chống Pháp
? Trong quãng thời gian này , ấn tượng sâu đậm nhất là gì ?
? Vì sao tiếng tu hú lại ám ảnh tâm trí người cháu đến vậy ?
- Tiếng tu hú kêu
-Âm thanh quen thuộc,h/a sáng tạo-> Nỗi nhớ trở nên da diết .
*Qua tuổi niên thiếu
Từ âm thanh quenthuộc,h/a sáng tạo
của tiếng chim tu hú
? Qua đây em thấy nỗi buồn nào đang vang vọng trong lòng tác giả ? Câu thơ nào chứng tỏ ?
-hs phát hiện
- Nhớ nhà, nhớ quê
- Thương xót đời bà lận đận - " Tu hú ơi chẳng đến ở cùng bà "
->Nỗi nhớ nhà, nhớ quê, Thương xót đời bà lận đận
? Có gì thay đổi trong giọng thơ ? Nhận xét ?
?Nêu nhận xét về t/c bà cháu trong đoạn này?Qua những công việc chăm cháu của bà?
- Nhà thơ đang kể chuyện như tách ra nói chuyện với bà " Bà còn nhớ không bà ?
" Rồi một lần nữa nhà thơ như tách khỏi hiện thực , đắm chìm trong suy tưởng để trò chuyện với chim tu hú -hs nêu nx
-Dùng ĐT nối “bà- cháu”->t/c bà cháu quấn quýt,tấm lòng
đôn hậu,tình
thương bao la của bà với cháu
HS đọc đoạn thơ
? Hình ảnh người bà hiện lên như thế nào ?Hãy nhận xét lời thơ ?
( Đọc : Năm giặc đốt làng..) Hs thảo luận
-Dùng lời dẫn trực tiếp
- Có những phẩm chất cao quý -> Đó là phẩm chất của người bà, người mẹ Việt Nam yêu nước
*Đến tuổi trưởng thành
- Lời thơ thật tự nhiên , cảm động, chân thành ->h/a người bà k/c giàu đức hi sinh là chỗ dựa tinh thần cho H: Đọc và nêu nội dung 2 chỏu
khổ thơ cuối ? - HS đọc và nêu ND b,Cảm nghĩ về bà và cuộc đời bà H: Hình ảnh bếp lửa đợc nhắc - HS thảo luận.
đến bao nhiêu lần ? Tại sao khi nhắc đến bếp lửa là ngời cháu nghĩ đến bà và ngợc lại?
H: Vì sao ở khổ thơ thứ 6 tác giả lại viết là “ ngọn lửa” mà không phải là “ bếp lửa” ? H: ý nghĩa của hình ảnh ấy ?
+ “bếp lửa” xuất hiện 10 lần.
+ Suy ngẫm về cuộc đời bà luôn gắn với bếp lửa -> bà - ngời nhóm lửa, luôn giữ cho ngọn lửa ấm nóng, toả sáng.
-> Ngọn lửa đã thành kỉ niệm ấm lòng, thành niềm tin nâng bớc cháu, nhờ bà, cháu c ng yêu dân tộcà
? " Bây giờ " , những gì được nhóm lên từ bếp lửa của bà ?
? So sánh với trước đó ?
- " Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen "
-> Bà đã thắp ngọn lửa bằng tình yêu thương con cháu -> Thắp bằng niềm tin của lòng nhân ái chia sẻ niềm vui chung
H: Vì sao tác giả viết “ Ôi kì
lạ và thiêng liêng – bếp lửa” ?
H: Qua đây em cảm nhận ntn về tình bà cháu ?
-Kì lạ:cháy lên trong mọi cảnh ngộ-thiêng liêng:ấp ủ,sáng mãi tình cảm bà cháu trong cuộc đời mỗi ngời
-Biện pháp điệp ngữ
- Bếp lửa -> ngọn lửa -> bà là ngời nhen lửa->nhóm lửa-> giữ lửa-
>truyền lửa, truyền sù sèng, niÒm tin cho các thế hệ nối tiÕp.
Gv: Bếp lửa thật giản dị,bình thờng,và phổ biến trong mọi gia đình VN nhung cũng thật cao quí,kì diệu và thiêng liêng vì nó luôn gắn với ngời bà-ngời giữ lửa,nhóm lửa,truyền lửa. Bếp lửa trở thành mảnh tâm hồn trong đời sống tinh thần của cháu Những câu thơ cuối là lời tư
bạch của người cháu đi xa khi đã trưởng thành
3 /Tự cảm của ng - ời cháu
? Người cháu tự thấy mình có may mắn gì trong cuộc sống ?
? Nhưng những cái đó chưa đủ làm lòng cháu thanh thản
-Đợc đi học ở nớc ngoài -Đợc tiếp nhận những điều tốt đẹp
-> Đó l nhà ững điều mới mẻ, tốt đẹp ...
Hs thảo luận theo bàn->đại
vì sao ?
? Từ đó người cháu nhắc mình điều gì ? Hiểu như thế nào về câu thơ đó ?
diện trả lời
- Không quên những lận đận đời bà
- Không quên tấm lòng ấm áp của bà
- Không quên những tận tuỵ, hy sinh vì tình nghĩa của bà
-Không gian,thời gian xa cách,cs đổi thay->vẫn luôn nhớ về mái ấm bếp lửa và h/a người bà đáng kính
?Từ đó em có liên hệ gì đến cuộc sống của thế hệ mình hôm nay?
- HS tự bộc lộ
III - Tổng kết
? Em nhận thấy tình cảm nào trong bài thơ ?
? Ngoài ý nghĩa đó còn có ý nghĩa như thế nào khác ?
? Đặc sắc nghệ thuật của bài thơ
- Tình cảm bà cháu tha thiết, thiêng liêng và xúc động - Sự sáng tạo hình ảnh bếp lửa vừa thực vừa mang ý nghĩa tượng trưng cùng với hai hình ảnh chi tiết " mùi khói " " Tiếng chim tu hú "
bổ sung
- Hình thức và giọng điệu phù hợpvới cảm xúc hồi tưởng, suy ngẫm
- Kết hợp nhiều phương thức biểu đạt khác nhau trong một bài thơ
GV - Những gì là thân thiết của tuổi thơ mỗi người đều có sức toả sáng nâng đỡ con người suốt cả cuộc đời
- Lòng yêu thương biết ơn chính là một biểu hiện của tình yêu thương, gắn bó với gia đình, quê hương -> khơi nguồn của tình yêu người, yêu nước
Tình yêu thương bà và lòng biết ơn bà chính là biểu hiện của tình yêu thương gắn bó với gia đình và quê hương đất nước
Gọi hs đọc ghi nhớ * Ghi nhớ(T 146)
Củng cố
- Đọc diễn cảm bài thơ 1 lÇn
Gv đọc cho hs nghe bài ‘Bếp lửa,tình ngời”của Vũ Dơng Quỹ Dặn dò :
- Về nhà dựa vào bài thơ , hãy bình cõu " ễi kỡ lạ và thiờng liờng bếp lửa "
- Về nhà ôn bài , soạn bài tiết sau .
---
Hoạt động của thầy và trò Nội dung và ghi bảng HĐ1: Giới thiệu tác giả, tác phẩm.
Nêu những hiểu biết của em về tác giả, tác phẩm.
HĐ2: Hướng dẫn HS đọc VB và tìm hiểu mạch cảm xúc, bố cục bài thơ.
GV đọc mẫu. Hướng dẫn HS đọc.
Chú ý cách ngắt nhịp thơ: đa dạng.
Bài thơ là lời của nhân vật nào? nói về ai và về điều gì? Dựa vào mạch tâm trạng của nhân vật trữ tình, em hãy nêu bố cục bài thơ.
HĐ3: Phân tích những hồi tưởng về bà và tình bà cháu.
Trong hồi tưởng của người cháu, những kỉ niệm nào về bà và tình bà cháu đã được gợi lại?
Em hãy chỉ ra sự kết hợp giữa biểu cảm với miêu tả, tự sự, bình luận trong bài thơ và tác dụng của sự kết hợp ấy.
HĐ4: Phân tích những suy ngẫm về bà và hình ảnh bếp lửa.
Phân tích hình ảnh bếp lửa trong bài thơ
I/ Giới thiệu tác giả, tác phẩm.
Xem SGK tr. 145.
II/ Đọc – hiểu văn bản:
1.Bố cục: 4 phần.
-Khổ thơ 1: Bếp lửa khơi nguồn hồi tưởng.
-Khổ thơ 2,3,4,5: Hồi tưởng những kỉ niệm tuổi thơ và hình ảnh bà, bếp lửa.
-Khổ thơ 6: Suy ngẫm về bà,cuộc đời bà -Khổ thơ cuối:Cháu không nguôi nhớbà 2.Những hồi tưởng về bà & tình bà cháu -Sự hồi tưởng bắt đầu từ hình ảnh BL:
“Một bếp lửa ... nồng đượm”
(Hình ảnh gần gũi, quen thuộc + gợi bàn tay kiên nhẫn, khéo léo và tấm lòng chi chút của người nhóm lửa).
-Gợi lại cả thời thơ ấu bên người bà: nhiều gian khổ, thiếu thốn, nhọc nhằn:
“Năm ấy ... ngựa gầy”, giặc tàn phá xóm làng.
Cháu sống trong sự cưu mang, dạy dỗ của bà;
sớm tự lập, lo toan “tám năm ... lửa./ Nhóm bếp lửa ... khó nhọc”
-Gắn với hình ảnh bếp lửa: “Chỉ nhớ khói ... còn cay / Rồi sớm ... bà nhen”.
Bếp lửa như tình bà, như chỗ dựa tinh thần “bà bảo cháu nghe ... cháu học”.
Gợi thêm một liên tưởng khác – tiếng tu hú: như giục giã, khắc khoải; trỗi dậy những hoài niệm, nhớ mong: +Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!
+Tu hú ơi! ... cánh đồng xa?
3.Những suy ngẫm về bà & hình ảnh bếp lửa -Hình ảnh bà luôn gắn với hình ảnh bếp lửa, ngọn lửa. Có thể nói bà là người nhóm lửa, giữ lửa (ấm nóng, tỏa sáng). Bà tần tảo, hi sinh, chăm lo cho mọi người “Mấy chục năm ... nồng đượm”.
- Hình ảnh bếp lửa được nhắc đến bao nhiêu lần? Tại sao khi nhắc đến bếp lửa là người cháu nhớ đến bà và ngược lại, khi nhớ về bà là nhớ ngay đến hình ảnh bếp lửa? Hình ảnh ấy mang ý nghĩa gì trong bài thơ? Vì sao tác giả viết “Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp lửa”?
“Rồi sớm rồi chiều ... dai dẳng”
- Vì sao ở 2 câu dưới tác giả dùng từ “Ngọn lửa” mà không nhắc lại
“bếp lửa”? Ngọn lửa ở đây có ý nghĩa gì? Em hiểu những câu thơ trên như thế nào?
HĐ5: Tổng kết.
Cảm nhận của em về tình cảm bà cháu được thể hiện trong bài thơ.
Tình cảm ấy được gắn liền với những tình cảm nào khác?
Nét nổi bật về nghệ thuật bài thơ là gì?
HĐ6: Luyện tập.
Vì sao hình ảnh bếp lửa luôn gắn với hình ảnh người bà trong bài thơ?
(Cảm nghĩ của em về nhan đề bài thơ?)
Bếp lửa tay bà nhóm lên niềm yêu thương, niềm vui sưởi ấm, san sẻ và còn “Nhóm dậy cả ... tuổi nhỏ”.
-Hình ảnh bà luôn gắn với hình ảnh bếp lửa (10 lần nhắc đến bếp lửa). Bếp lửa là tình bà ấm nóng, là tay bà chăm chút; là khó khăn, gian khổ đời bà. Bà nhóm lửa là nhóm lên niềm vui, sự sống, niềm yêu thương nên hình ảnh bếp lửa bình dị mà thân thuộc sự kì diệu, thiêng liêng “Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp lửa”.
*Bếp lửa được bà nhen không chỉ bằng nhiên liệu ở bên ngoài mà còn chính từ ngọn lửa trong lòng bà – ngọn lửa của sức sống, lòng yêu
thương, niềm tin. Bởi vậy, từ bếp lửa bài thơ gợi đến ngọn lửa (với ý nghĩa trừu tượng và khái quát):“Rồi sớm ...dai dẳng”
Bà không chỉ là người nhóm lửa, giữ lửa mà còn là người truyền lửa.
III/ Tổng kết:
-Nội dung: Những gì thân thiết của tuổi thơ có sức tỏa sáng, nâng đỡ con người suốt cuộc đời.
Tình yêu thương, lòng biết ơn bà là biểu hiện cụ thể của tình yêu thương, gắn bó với gia đình, quê hương, khởi đầu tình yêu con người, đất nước.
-Nghệ thuật: Sáng tạo hình tượng bếp lửa vừa thực vừa mang ý nghĩa biểu tượng; kết hợp miêu tả, biểu cảm, tự sự và bình luận; giọng điệu và thể thơ tám chữ phù hợp với cảm xúc hồi tưởng và suy ngẫm.
IV/ Luyện tập:
Viết đoạn văn nêu cảm nghĩ của em về hình ảnh bếp lửa trong bài thơ.
Thứ 3/9/11/10 Tiết 57
Văn bản: KHÚC HÁT RU NHỮNG EM BÉ LỚN TRÊN LƯNG MẸ (Hướng dẫn đọc thêm) - Nguyễn Khoa Điềm-
A/ Mục tiêu cần đạt: Giúp hs
- Hiểu được tình yêu thương con và khát vọng của người mẹ dân tộc Tà Ôi trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước. Từ đó phần nào hiểu được lòng yêu quê hương, đất nước và khát vọng tự do của nhân dân ta trong thời kỳ này.
- Rèn kĩ năng tự học của hs
- GDHS lòng yêu quê hương, đất nước B/Chuaồn bũ :
1.GV : Tranh minh hoạ người mẹ giã gạo.
2.HS : Đọc tìm hiểu, soạn bài . C/ Các bước lên lớp
- Ổn định lớp học
- Kiểm tra bài cũ:? Em hãy đọc thuộc lòng bài thơ bếp lửa của Bằng Việt và cho biết ý nghĩa của bài thơ? (Đáp án tiết 56)
- Tiến trình dạy-học bài mới
Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, Mỹ của dân tộc ta, người phụ nữ, người mẹ, người vợ đã đóng góp vai trò tích cực làm nên thắng lợi ... Bài " Khúc hát ru " ra đời giữa những năm tháng quyết liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ... Đây là thời kỳ cuộc sống của cán bộ, nhân dân ( Đồng bào miền núi ) rất gian nan...
Hoạt động học Hoạt động dạy
? Nêu những hiểu biết của em về tác giả Nguyễn Khoa Điềm ?Quan sát chân dung t/g
GV hớng dẫn đọc - Đọc với giọng tha thiết, trầm ấm thể hiện cảm xúc của chủ thÓ tr÷ t×nh.
-2 hs đọc cả bài
? Bài thơ ra đời trong hoàn cảnh nào ?
? Em hiểu gì về nhan đề bài thơ
I/T×m hiÓu chung 1 - Tác giả :SGK
NguyÔn Khoa §iÒm sinh n¨m 1943.
Quê quán : xã Phong Hoà - Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên, Huế.\
- Thuộc thế hệ các nhà thơ trởng thành trong kháng chiến chống Mĩ.
2 - Tác phẩm :
- Bài thơ viết vào năm 1971. -> Nớc ta
đang trong thời kì kháng chiến chống Mĩ
Bài thơ là một khúc hát ru.
Nội dung ( em bé lớn trên lng mẹ ) -> hình ảnh thực ấy đặt trong hoàn cảnh giặc Mĩ xâm lợc, nó có ý nghĩa sâu xa : sự sống nảy mầm, sinh sôi lớn ngay trên lng mẹ
Những em bé lớn trên lng mẹ
? Từ đó em thấy về thể loại bài thơ có điểm gì đáng lưu ý ?
? Bài thơ là lời ru của những ai ?
? Xác định bố cục bài thơ ? Tác dụng của bố cục này ?
- Như vậy hình ảnh nổi bật trong bài thơ khúc hát ru này là người mẹ Tà Ôi
Trong lời ru này có những lời nào hướng về mẹ ? Đọc )
? Hình ảnh người mẹ hiện lên như thế nào ?
? Đoạn thơ này, hình ảnh nào em thấy thú vị nhất ? vì sao ?
( HS tự bộc lộ )
- Người mẹ ấy đã hát từ trái tim mình lời ru con ngọt ngào
- Thể loại : Thơ trữ tình tám chữ ( Vần chân - liền - cách ) nhưng lại mang tính chất của bài hát ru - ru con
-> Tạo âm điệu dìu dặt , vấn vương của lời ru, thể hiện một cách đặc sắc tình cảm tha thiết trìu mến của người mẹ
II - Đọc - Hiểu văn bản 1 - Khúc hát ru thứ nhất
- Người mẹ chịu thương, chịu khó trong lao động và vô cùng yêu con
- Người mẹ của đức hy sinh - Có thể là :
- “Nhịp chày nghiêng giấc ngủ em nghiêng”
-“ Mồ hôi mẹ rơi má con nóng hổi Vai mẹ gầy nhấp nhô làm gối Lưng đưa nôi và tim hát thành lời”
- Mẹ thương con và thương bộ đội - Thương con như thương bộ đội
-> Gắn liền tình yêu người kháng chiến - Có gạo trắng ngần
- Con lớn mau...
- Có gạo để nuôi bé đội, mong con...
-2 - Khúc hát ru thứ hai