Bài giảng Pháp luật kinh doanh quốc tế

Microsoft Word 02 09 Bia Bai giang TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI Khoa Kinh tế và Quản lý Bộ môn Quản trị kinh doanh BÀI GIẢNG PHÁP LUẬT KINH DOANH QUỐC TẾ Hà Nội, tháng 09 năm 2021 PHÁP LUẬT KINH DOANH QUỐC[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI

Khoa Kinh tế và Quản lý

Bộ môn Quản trị kinh doanh

BÀI GIẢNG

PHÁP LUẬT KINH DOANH

QUỐC TẾ

Hà Nội, tháng 09 năm 2021

PHÁP LUẬT KINH DOANH QUỐC TẾ

INTERNATIONAL BUSINESS LAW

MÃ SỐ : BAIB301

GIẢNG VIÊN: NGUYỄN THỊ HƯƠNG

ĐT: 0964684767

E MAIL: HUONGNGUYENTHI@TLU.EDU.VN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI

KHOA KINH TẾ VÀ QUẢN LÝ

BỘ MÔN QUẢN TRỊ KINH DOANH

GIỚI THIỆU MÔN HỌC

 Số tín chỉ: 3

 Số tiết: 45

Điều kiện ràng buộc học phần:

 Học phần tiên quyết : Không

 Học phần học trước : Kinh doanh quốc tế

TÀI LIỆU MÔN HỌC

Tài liệu tham khảo (bắt buộc) Tài liệu tham khảo khác

TS Nguyễn Minh Hằng, Giáo trình

Pháp luật Kinh doanh quốc tế, NXB

Đại học Quốc gia Hà Nội, 2012;

PGS.TS Trần Văn Nam, Luật thương mại

quốc tế, Nhà xuất bản Đại học Kinh tế quốc

dân, 2017

Văn bản luật Việt Nam

-Luật Thương mại 2005

-Luật quản lý ngoại thương 2017

-Luật Doanh nghiệp 2014

-Bộ luật dân sự 2015

-Bộ luật tố tụng dân sự 2015

-Luật đầu tư 2014

- Luật trọng tài thương mại 2010

- Giáo trình Luật thương mại quốc tế, ĐH Luật

- Textbook International Trade and Business Law, ĐH Luật

TÀI LIỆU MÔN HỌC

Tài liệu tham khảo Văn bản luật quốc tế

-Công ước Viên năm 1980 về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế (CISG- Convention

on Contract for International Sale of Goods)

-Bộ Nguyên tắc Unidroit về hợp đồng thương mại quốc tế, 2004 (PICC- Principles on International Commercial Contract)

-Bộ Nguyên tắc Châu Âu về pháp luật hợp đồng, 2003 (PECL- Principles on European Contracts Law)

LINK THAM KHẢO

PHƯƠNG PHÁP HỌC

 Tăng cường tự học, tự đọc ở nhà (luật, tài liệu tham khảo)

 Nghe giảng trên lớp

huống, thảo luận, Thuyết trình nhóm, làm bài tập nhóm,…)

PHƯƠNG PHÁP GIẢI BÀI TẬP LUẬT - IRAC

I: Issue

- Vấn đề

R: Rules Quy định pháp luật được áp dụng

-A: Application Facts - Vận dụng luật vào tình huống

C:

Conclusion

- Kết luận

PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ

Bài kiểm tra

trên lớp

1 lần lấy điểm

- Sv có thể lựa chọn trình bày về các quy định pháp luật về Kinh doanh quốc tế của 1 số quốc gia liên quan đến 1 số khía cạnh như pháp luật

về hợp đồng, pháp luật về mua bán hàng hóa quốc tế,….

60%

ĐỀ TÀI THUYẾT TRÌNH NHÓM

ĐỀ TÀI THUYẾT TRÌNH NHÓM

International Commercial Contract)

Documentary Credits)

10 Luật sở hữu trí tuệ VN

TRANG WEB HỌC LẤY CHỨNG CHỈ CỦA WIPO VỀ SỞ HỮU TRÍ TUỆ

 https://welc.wipo.int/

NỘI DUNG

 Chương 1: Khái quát chung về kinh doanh quốc tế và PLKDQT- 6 tiết

 Chương 2: Hợp đồng kinh doanh quốc tế - 6 tiết

 Chương 3: Pháp luật về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế - 9 tiết

 Chương 4: Hợp đồng cung ứng dịch vụ quốc tế - 6 tiết

 Chương 5: Một số hợp đồng phổ biến trong đầu tư quốc tế- 6 tiết

 Chương 6: Giải quyết tranh chấp trong kinh doanh quốc tế - 6 tiết

 Thuyết trình, kiểm tra, ôn tập: 6 tiết

1.1 LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC GIAO DỊCH THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ

 Thời kỳ thứ nhất: Từ thế kỷ XIX TCN đến thế kỷ

thứ IV

- Trao đổi, mua bán hàng hóa vượt ra khỏi

biên giới quốc gia

Ví dụ: Con đường tơ lụa, mạng lưới TMQT ở

khu vực Lưỡng Hà …

 Thời kỳ thứ hai: (Từ thế kỷ V – XIII)

- CácgiaodịchthươngmạiquốctếpháttriểnchủyếuởChâuâuvàTrung đông:

 Các phiên chợ họp theo mùa bắt đầu xuất hiện ở các thủ đô Châu Âu;

 Xây dựng những mạng lưới thương mại rộng khắp quanh khu vực

Vịnh Pếc xích, Châu Phi, Ấn Độ, và cả Đông Nam Á

THỜI KỲ THỨ BA: TỪ THẾ KỶ XIV – 1945

Đánh dấu sự phát triển mạnh của thương mại quốc tế

Thời kỳ thứ: (1945 - nay)

Đây là thời kỳ phát triển mạnh mẽ chưa từng có của thương mại quốc tế

1.2 KDQT VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA HOẠT ĐỘNG KDQT

1.2.1 KHÁI NIỆM KDQT – INTERNATIONAL BUSINESS

International trade: Thương mại quốc

tế có sự tham gia chủ yếu của các quốc

gia và các thực thể công Đây là các quan

hệ thương mại quốc tế ở tầm vĩ mô (cấp

độ chính sách).

Ví dụ: Chính sách thuế quan và phi thuế

quan, chính sách hội nhập ở cấp độ

toàn cầu, khu vực, song phương trong

hợp tác thương mại; hoặc mối quan hệ

trong việc thực hiện các cam kết thương

mại quốc tế của các quốc gia

Thương mại/Kinh doanh quốc tế liên

quan đến hành vi thương mại có sự tham gia chủ yếu của các thương nhân Ngoài ra, còn có sự tham gia của các chủ thể khác như một số tổ chức quốc

tế (UNCITRAL; UNCTAD; ICC) và các quốc gia.

Những hành vi thương mại này liên quan đến những vấn đề như ký hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, hoạt động vận tải, thanh toán quốc tế

Cách tiếp cận của môn học: Kinh doanh quốc tế (international businesss) là các hoạt

động kinh doanh trên phạm vi quốc tế hay các hoạt động kinh doanh có yếu tố nước

ngoài/tính quốc tế

 Ví dụ: XNK, Vận tải quốc tế, Đầu tư quốc tế, Chuyển giao công nghệ, …

 Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công

đoạn của quá trình, đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc

cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi (Khoản 16,

Điều 4, Luật doanh nghiệp 2014)

Luật Thương mại Việt Nam năm 2005 sử dụng tiêu chí hàng hóa phải

là động sản; hàng có thể được di chuyển qua biên giới của Việt Nam

hoặc qua biên giới của một nước (vùng lãnh thổ); hoặc di chuyển quakhu chế xuất, khu vực hải quan riêng để xem xét tính quốc tế củathương mại quốc tế

Luật VN: Kinh doanh quốc tế (international businesss) = Kinh doanh + tính quốc tế

- Hoạt động kinh doanh quốc tế chịu sự điều chỉnh bởi các quy phạm phápluật và những nguyên tắc pháp lý nhất định; hai vấn đề cần điều chỉnh:

+ Vấn đề liên quan đến chính sách đối ngoại của nhà nước trong lĩnh vực

thương mại quốc tế Ví dụ: Thuế quan và các hàng rào phi thuế quan, bán

phá giá, trợ cấp xuất khẩu…

 Luật thương mại quốc tế (international trade law)

+ Vấn đề liên quan đến hành vi của các chủ thể trong các giao dịch kinh

doanh quốc tế Ví dụ: Hành vi của Quốc gia đối với hợp đồng mua bán hàng

hóa quốc tế, thanh toán quốc tế, vận tải hàng hóa quốc tế…

 Luật kinh doanh quốc tế (international business law)

“YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI”

 Khoản 2 Điều 663 Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015:“Quan hệ dân sự có yếu

tố nước ngoài là quan hệ dân sự thuộc một trong các trường hợp sau đây: a) Có ít nhất một trong các bên tham gia là cá nhân, pháp nhân nước ngoài; b) Các bên tham gia đều là công dân Việt Nam, pháp nhân Việt Nam nhưng việc xác lập, thay đổi, thực hiện hoặc chấm dứt quan hệ đó xảy ra tại nước ngoài;

c) Các bên tham gia đều là công dân Việt Nam, pháp nhân Việt Nam nhưng đối tượng của quan hệ dân sự đó ở nước ngoài.”

 Quan hệ có yếu tố nước ngoài là quan hệ dân sự có ít nhất một trong ba yếu tố:

 Yếu tố nước ngoài về mặt chủ thể;

 Yếu tố nước ngoài về mặt khách thể và

 Yếu tố nước ngoài về mặt sự kiện pháp lý.

KINH DOANH QUỐC TẾ KINH DOANH TRONG NƯỚC

Chủ thể (quốc tịch, nơi cư trú/trụ sở thương mại)

Sự di chuyển của khách thể (vốn, tài sản, nhận lực) qua biên giới quốc gia

Ngôn ngữ Đồng tiền thanh toán Văn hóa, thói quen kinh doanh Môi trường kinh doanh, rủi ro trong kinh doanh

Luật điều chỉnh

Cơ quan giải quyết tranh chấp

1.2.2 Đặc điểm của hoạt động KDQT

 Khái niệm: Pháp luật kinh doanh quốc tế (International Business Law) là

tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh mối quan hệ kinh doanh quốc tế giữa các thương nhân

1.3 PL KDQT VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA PLKDQT

1.3.1 KHÁI NIỆM PLKDQT

PLKDQT VS PLTMQT

PLKDQT - International Business Law PLTMQT - International Trade Law

Nội dung điều

chỉnh Quyền, nghĩa vụ thươngnhân (mua bán hàng hóa,

cung ứng dv, đầu tư, CGCN,

…)

Quyền và nghĩa vụ cácquốc gia (cắt giảm thuếquan, xóa bỏ hạn ngạch,

mở cửa thị trường, MFN, NT

Biện pháp cưỡng

Các chủ thể khác: vùng lãnh

thổ, …

CHỦ THỂ CHỦ YẾU CỦA PLKDQT VÀ PLTMQT

 Chủ thể thông thường - Cá nhân:

 Chủ thể hoạt động TM trong nước;

 Điều kiện về nhân thân: VD: Không chấp hành hình phạt tù…;

 Điều kiện về nghề nghiệp: VD: Công chức không được tham gia hoạt động thương mại

CHỦ THỂ CHỦ YẾU CỦA PLKDQT VÀ PLTMQT

 Chủ thể thông thường - pháp nhân: Là tổ chức được nhà nước

thành lập hoặc công nhận khi hội đủ các điều kiện pháp lý theo quy định của pháp luật Theo quy định của nhiều nước trên thế giới, pháp nhân với tư cách chủ thể của quan hệ thương mại nói chung và thương mại quốc tế nói riêng được gọi là thương nhân

 Điều kiện: Có đủ điều kiện tham gia hoạt động thương mại trong nước , điều kiện bổ sung (nếu có)

 Chủ thể đặc biệt – liên minh các nhóm chủ thể: Tập đoàn

(groups), công ty đa quốc gia (multinational

corporations/transnational enterprises)

Immunity)

 Luật áp dụng thường là luật của quốc gia tham gia quan hệ thương mại quốc

tế (Quốc gia có quyền đương nhiên áp dụng luật của nước mình)

 Các chủ thể khác: Vùng, lãnh thổ (Hongkong, Macao, EU là thành viên của WTO; các

đơn vị hành chính của quốc gia tham gia tam giác phát triển, tứ giác phát triển)…

CHỦ THỂ CHỦ YẾU CỦA PLKDQT VÀ PLTMQT

 Tổ chức quốc tế

- Toàn cầu

- Khu vực

Các nguồn khác

Điều ước quốc

tế

Hiệp định TM đầu tư song phương , đa phương

Quy định về FTA

Tập quán TMQT

Incoter ms

Quy tắc thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ (UCP)

Tập quán

NH theo TCQT (ISBP)

VÍ DỤ TÌNH HUỐNG: SỰ ĐAN XEN, GIAO THOA VÀ XUNG ĐỘT CỦA CÁC HỆ THỐNG PHÁP LUẬT QUỐC GIA

 Một doanh nghiệp VN xuất khẩu hàng hóa sang Hoa Kì bằng đường biển DN

kí hợp đồng chuyên chở đường biển với người chuyên chở Singapore

Không may, trong hành trình tàu gặp bão và phải vào 1 cảng lánh nạn ở

Malaysia Người bảo hiểm của lô hàng là 1 công ty Hongkong.

  Chịu sự tác động của nhiều hệ thống pháp luật khác nhau

  Hợp đồng có tính quốc tế có thể được điều chỉnh bởi pháp luật quốc gia của chủ thể hợp đồng, pháp luật nơi kí kết hợp đồng, nơi thực hiện hợp

đồng, nơi xảy ra tranh chấp, nơi có tài sản là đối tượng của hợp đồng, …

2 CÁC HỆ THỐNG PL TIÊU BIỂU TRÊN TG VÀ XUNG ĐỘT PL TRONG KDQT

2.1 Một số hệ thống pháp luật tiêu biểu trên thế giới

 Hệ thống Common Law

 Hệ thống Civil Law

 Hệ thống Islamic Law (pháp luật Hồi giáo)

 Hệ thống Indian Law (pháp luật Ấn Độ)

 Hệ thống Chiness Law (pháp luật Trung Quốc)

 Hệ thống Socialist Law (pháp luật XHCN)

 Hệ thống pháp luật châu Phi

• Tồn tại ở Anh (trừ Scotland), Mỹ, Australia, Ailen, New Zealand, Canada (trừ Québec), Singapore…

• Nguồn chủ yếu của pháp luật là luật án lệ (case law) Các thẩm phán có vai trò sáng tạo các quy tắc pháp luật Bên cạnh case law có equity law.

• Một số nguyên tắc pháp luật quan trọng:

• Nguyên tắc “Stare Decisis” - “let the decision stand”

• Vai trò của kỹ thuật ngoại lệ (distinction)

• Cách trích dẫn án lệ: “Read v Lyons (1947) A.C 156”

• Về tố tụng: thủ tục rõ ràng, hệ thống chứng cứ được quy định chi tiết, tố tụng thẩm

vấn là phổ biến

Hệ thống Common Law

- Vai trò của luật sư là rất lớn

- Sự phát triển của luật thành văn (codified law), đặc biệt trong lĩnh vựcTM:

-Luật mua bán hàng hóa của Anh năm 1979

-Bộ luật thương mại thống nhất của Mỹ (UCC) năm 1952

Hệ thống Common Law

HỆ THỐNG CIVIL LAW

- Các nước Châu Âu lục địa, Trung Mỹ, Nam Mỹ, Bắc Mỹ (Mexico, vùng Québec- Canada), phần lớn Châu Phi, một số quốc gia

Châu Á, Trung Đông…

- Các văn bản luật là nguồn quan trọng nhất Vai trò của án lệ rất

mờ nhạt

- Hình thức của pháp luật: Hiến pháp, các Bộ luật đồ sộ, các Luật

và nhiều văn bản pháp luật khác, được sắp xếp theo một trật tự

có thứ bậc

- Cấu trúc của hệ thống pháp luật: Có sự phân chia rõ ràng giữa

luật công và luật tư

HỆ THỐNG CIVIL LAW

Nhược điểm:

• Thiếu tính mở

• Thiếu sự linh hoạt

• Đôi khi bị lạc hậu so với thực tế

-Ưu điểm:

• Tính hệ thống hóa, dễ tiếp cận

• Tạo điều kiện và khả năng to

lớn cho sự lan tỏa của hệ thống

DISCUSSION

 Tại sao các hợp đồng civil law được soạn thảo tương đối ngắn gọn, rõ ràng, còn các luật gia Anh – Mỹ thường soạn thảo các hợp đồng rất chi tiết, thậm chí là dài dòng với nhiều định nghĩa, điều khoản?

HỆ THỐNG ISLAMIC LAW

 Hệ thống luật ngoài phương Tây quan trọng nhất hiện nay trong KDQT

 Islamic law - trong tiếng Ảrập gọi là

Shari'ah (con đường đúng)

 Hệ thống luật của các quốc gia theo đạo Hồi, tồn tại ở trên 30 quốc gia (800 triệu dân) ở các châu lục: Arập Xêut, Libăng, Ixraien, Indonesia, Pakixtan, Ai Cập, các nước CH Trung Á cũ…

HỆ THỐNG ISLAMIC LAW

Nguồn: Kinh Coran và phong tục tập

quán

Kinh Coran (622 SCN):

~200/6327 vầnthơ về pháp

luật

Kinh Sunna: con đườngmòn

Idijima: quanđiểm PL củacác học giảpháp lý Đạo

hồiQiyas: án lệ

HỆ THỐNG ISLAMIC LAW

- Sự pha trộn giữa tôn giáo và pháp luật:

- Sự tồn tại của các Tòa án hồi giáo

- Sự phân biệt đối xử giữa nam và nữ

- Tính lạc hậu và bảo thủ

https://women-s.net/muslim-womens-rights-sharia-law/

HỆ THỐNG ISLAMIC LAW

- Pháp luật Hồi giáo hiện đại:

- Cải cách trong các lĩnh vực không

“động chạm” đến các quy tắc đạo Hồi, chủ yếu là những lĩnh vực mới

- Các quy chế về cá nhân, về hôn nhân gia đình vẫn do quy tắc Hồi giáo điều chỉnh

- Tính hai mặt trong tổ chức Tòa án

-Bộ sách Sastra dạy con người xử sự hợp ý trời, đúng đức hạnh

-Hạn chế quyền của người phụ nữ: phụ nữ không có quyền ly dị và hưởng thừa

kế, cho phép chế độ đa thê…

-Chế tài nặng nhất là bị đuổi khỏi đẳng cấp

- Chịu ảnh hưởng của Common Law

- Còn chịu ảnh hưởng của phong tục tập quán, lễ nghi, văn hóa…

HỆ THỐNG CHINESE LAW

- Có lịch sử phát triển lâu đời (từ năm 770 TCN)

- Chịu ảnh hưởng của Đạo Khổng:

- Đề cao đạo đức, giáo dục

- Giải quyết tranh chấp bằng hòa giải,

- Coi trọng lợi ích tập thể

HỆ THỐNG CHINESE LAW

-Pháp luật Trung Quốc

Đạo Khổng và truyềnthống văn hóa từ xa xưa

Pháp luật của một quốcgia theo định hướng

XHCN

Du nhập những tưtưởng pháp luật hiệnđại từ Âu- Mỹ

HỆ THỐNG SOCIALIST LAW

- Đây là hệ thống luật của các nước XHCN (trước đây và hiện nay)

- Nền tảng: học thuyết Mác- Lênin Bản chất: bảo vệ quyền lợi của công nhân và nhân dân lao động

- Chịu nhiều ảnh hưởng của Civil Law: kỹ thuật pháp điển hóa

- Một số khái niệm đặc thù:

-Không phân biệt “luật công” và “luật tư”

-Vấn đề sở hữu

- Do cơ sở kinh tế còn yếu kém, kỹ thuật lập pháp còn yếu nên pháp luật thường xuyên thay đổi, thiếu

hệ thống, chưa đầy đủ, còn chồng chéo, tản mạn, thậm chí mâu thuẫn…

- Hiện nay: hiện đại hóa hệ thống pháp luật

2.2 XĐPL VÀ CÁCH GIẢI QUYẾT XĐPL TRONG KDQT

TÌNH HUỐNG 1:

 Cty Hoa Kỳ- DN Việt Nam đàm phán và ký kết HĐ bằng văn bản, nhưng sau đó 2 bên

có liên lạc với nhau qua điện thoại để bổ sung một số vấn đề liên quan đến bao bì của hàng hóa

 Cty VN sau đó không thực hiện đúng các chỉ dẫn về bao bì và cho rằng các quy định

bổ sung không có hiệu lực

 Cty Hoa Kỳ phản đối

TÌNH HUỐNG 2

Một thương nhân VN kinh doanh quần áo thời trang có trụ sở công ty tại Hà Nội, tháng 11/2011 đến Italia và đặt mua 1.000 bộ quần áo thời trang đàn ông Thương nhân VN này trở về HN và nhận được hàng do người bán người Italia gửi bằng đường tàu biển đến cảng Hải Phòng sau 1 tháng  những vấn đề pháp luật nào?

 Để đến Italia, thương nhân Việt Nam cần có hộ chiếu do cơ quan có thẩm quyền cấp và cần có thị thực nhập cảnh EU.

 Liệu HĐ mua bán quần áo của các thương nhân có thể chịu sự điều chỉnh của Công ước Viên năm 1980 của UN về HĐMBHH quốc tế (‘CISG’) hay không?

 Trong trường hợp thương nhân Việt Nam cho rằng lô hàng mà đối tác Italia gửi là quần áo lỗi mốt, không phải hàng thời trang, thì các thương nhân có thể áp dụng luật nào, và đến toà án nào để giải quyết tranh chấp?

 Luật Italia, luật Việt Nam hay luật nào có thể áp dụng trong vụ kinh doanh quốc tế này?

 Các bên có được chọn luật áp dụng không? Chọn theo tiêu chí nào?

 Nếu bản án của toà án Italia xử thua cho thương nhân Italia, liệu bản án này có hiệu lực và có được thi hành tại Việt Nam hay không?