Chương 2. CÁI NHÌN VỀ CON NGƯỜI VÀ THẾ GIỚI SỰ KIỆN, NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN TRẦN KIM TRẮC
2.3. Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Trần Kim Trắc
2.3.2. Nhân vật đời thường với số phận éo le
Có thể nói rằng, cuộc đời là những mảnh ghép khác nhau của những số phận. Có người may mắn có được cuộc sống bằng phẳng, êm đềm, nhưng có những con người lại gặp số phận éo le ngang trái. Điều quan trọng là cách họ đối diện và vượt qua những nỗi buồn, thậm chí những nghiệt ngã trái ngang ấy như thế nào! Nhân vật trong truyện ngắn Trần Kim Trắc đa dạng với những số phận khác nhau, có những nỗi đau thường được chôn kín. Trần Kim Trắc đã có sự thấu hiểu, đồng cảm sâu sắc đối với những cuộc đời không may mắn ấy. Trong nhiều truyện ngắn, số phận éo le của nhiều con người đáng thương, tội nghiệp hiện dần lên qua ngòi bút đầy ấn tượng của ông.
Nhân vật trong truyện ngắn của Trần Kim Trắc rất đỗi đời thường nhưng qua ngòi bút của nhà văn đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc. Đó có thể là những mảnh đời bất hạnh đầy xót xa như người phụ nữ phải sống trong mối tình vụng trộm của ông Tư Ó để rồi cuối cùng chị không qua được cơn vượt cạn, chỉ kịp để lại đứa con vừa mới lọt lòng với lời trăn trối cuộc đời: “Trong tiếng thều thào tôi nghe: “Lạy chị ấy giùm em… Chị ấy nuôi con giùm… Em lạy…” Chỉ được có thế và đi luôn” [76, 83]. Trong hoàn cảnh trớ trêu ấy, bà Tư vợ ông đã rộng lòng tha thứ cho chồng, lại còn nhận nuôi, chăm sóc đứa con riêng của chồng như chính con đẻ của mình. Bà vừa cảm thấy chạnh lòng cho phận hồng nhan bạc mệnh, vừa thương cho đứa bé mất mẹ (Con của chồng). Nỗi thèm khát tình thương của mẹ như thằng Tần (Ghế trống). Một tuổi thơ kém may mắn như bé Quỳnh phải sống trong một gia đình cả bố và mẹ đều nghiện bài bạc (Cây đắng). Thương cảm cho cuộc đời của ông Hòa Lộc vừa phải làm cha, vừa phải làm mẹ cho các cô con gái sau khi mẹ chúng qua đời (Ba cô). Nhân vật Ba Nhiều sau khi ra tù, chán với công việc ghép mầm cam vào gốc bưởi ở nông trường, anh bỏ đi sống cảnh
“người rừng”, một mình thăm thẳm giữa rừng sâu âm u, hẻo lánh, xa vắng người qua lại (Nhà chim)… Cuộc đời những con người sinh ra từ những vùng quê tưởng chừng êm đềm và bình yên lại bị xáo trộn vì chiến tranh mang lại.
Kéo theo đó là những đổi thay không lường trước được của bao kiếp người.
Trần Kim Trắc đã khiến người đọc lắng lòng bởi câu chuyện về tình người, tình đời, tình vợ chồng sắt son đầy xúc động: vợ chồng Năm Điếc bị câm điếc, cuộc sống nghèo khổ, thiếu thốn đủ đường nhưng lại rất hiếu thảo với gia đình hai bên bố mẹ, sống bình dị, hạnh phúc, thương yêu khiến mọi người không khỏi trầm trồ khen ngợi (Bức tranh quê).
Số phận ông Bổn trong Bụi trần thật đáng thương bởi hoàn cảnh éo le, cuộc sống chẳng bằng phẳng chút nào. Mồ côi mẹ từ bé, bốn tuổi cha gửi cho bà bán bánh còng bên cầu Chữ Y nuôi để đi Nam Vang làm ăn, rồi biệt tích
không về nữa. Đội bánh còng đi bán cùng với bà lão không được bao lâu thì bà qua đời, cậu bé bơ vơ, lang thang theo trẻ đánh giày, làm đủ nghề, lưu lạc khắp nơi để kiếm sống. Lớn lên, ông làm tài công cho ghe của ông Năm, rồi cưới vợ, sinh con. Pôn Pốt đuổi, vợ con của anh cũng chết, phải nằm lại nơi rừng sâu. Ông lầm lũi nối chân theo người chạy loạn và gặp cô gái đang bị ngất xỉu bên đường nên ra tay cứu vớt. Từ đó, hai người dắt díu nhau khắp góc phố lề đường với cuộc sống bụi trần…
Bánh canh bột lọc là một truyện ngắn xúc động về cuộc đời của nhân vật cô Năm. Một người phụ nữ đã từng một thời nhan sắc có thừa, nhưng sau khi chồng chết, cô bị gia đình chồng ruồng bỏ và buộc cho cái tội “sát phu”.
Trước mắt cô Năm thăm thẳm một màu đen. Nhưng dù sao cô cũng phải
“gắng gượng, cấy gặt nuôi con dù có nếm trải bao nhọc nhằn vẫn cam chịu.
Ba đứa con rất ngoan. Có lần, thằng Ngân lau nước mắt của mẹ, nó âm ức nói: “Con cấm không cho má khóc!”. Trông vẻ nghiêm khắc của gương mặt non nớt của nó giống hệt nét mặt anh Năm. Nhưng con làm sao hiểu được điều gì đang làm mẹ khổ tâm. Người ta xầm xì, bảo cô Năm có tướng sát phu, gia đình nhà chồng nói với nhau: Dần, Thân, Tỵ, Hợi, anh Năm tuổi Hợi heo, còn cô cầm tinh con Hổ “sát chồng” [77, 101]. Cô đau khổ tột cùng vì vừa khóc chồng, vừa khóc cho đứa con bé bỏng vừa mới chào đời đã phải mất bố.
Dẫu vậy cô vẫn phải gắng gượng lau nước mắt, chịu đựng để lo cho ba đứa con còn thơ dại. Cái chết tức tưởi của chồng do tai nạn té cây cứ ám ảnh cô không thôi, người vợ tội nghiệp ấy đành phải dắt díu đàn con bỏ làng đi mang theo cái tiếng là “cái quân sát chồng”. Cuộc sống của người phụ nữ góa chồng với ba đứa con thơ bươn chải kiếm sống bằng nghề bán bánh canh bột lọc khiến ta không khỏi xót xa. Dù có lúc cô đã thật sự xúc động trước tấm lòng nhân hậu và thương yêu thật lòng của Tư Dực (một người đàn ông bất hạnh góa vợ, lại nghèo, sống lênh đênh ôm mái chèo trên sông Cửu Long) nhưng cô đành lặng lẽ chuyển đi nơi khác vì không muốn hại thêm đời một người
đàn ông nếu quả thật mình có tướng “sát phu” như cái nhìn ác nghiệt của người đời với bao miệng lưỡi thế gian tàn nhẫn. Nỗi khát khao tình yêu, hạnh phúc của người đàn bà đành phải chôn giấu. Cô chịu thiệt thòi về mình chứ nhất định không thể làm liên lụy đến người khác. Người đọc không khỏi xót xa, tiếc nuối khi cô Năm không vượt qua được định kiến xã hội để đón nhận tình cảm chân thành của Tư Dực và tiếp tục xây dựng hạnh phúc cùng anh.
Nhưng tấm lòng chân thành của cô Năm khiến người đọc lại càng thêm cảm thông và trân trọng cô. Cuộc đời đã lấy đi của cô Năm nhiều thứ. Thế nhưng cô vẫn lặng lẽ âm thầm bước đi tiếp trong cuộc đời mà không một lời oán thán kêu ca. Đó có thể là một sự hy sinh, cũng có thể là sự cam chịu, sự chấp nhận trước số phận cuộc đời.
Hình như bất hạnh lớn nhất của con người là duyên tình dang dở. Bởi thế Trần Kim Trắc còn hướng ngòi bút của mình về những số phận bất hạnh của các cô gái phải buôn phấn bán hương để sống. Đó là câu chuyện về cuộc đời cô gái như Lành, chấp nhận lấy chồng ngoại quốc với hy vọng cứu vớt gia đình thoát khỏi cảnh nghèo túng, nợ nần. Để rồi cô phải nhẫn nhục chịu đựng những trận đòn của chồng ngay từ đêm tân hôn. Cô chạy trốn khỏi lão chồng vũ phu đó sau một đêm làm vợ hắn. Cô không dám về nhà vì xấu hổ, cô bơ vơ giữa phố đông người và sống những tháng ngày trầm luân của phận gái bán hoa (Một khúc cầm chơi). Nhà văn cũng xót xa cho số phận của cô sinh viên năm thứ hai trường đại học vì cùng quẫn mà phải lao vào mại dâm để kiếm sống (Chuyện nàng Mimô). Hay chuyện về nhân vật Thảo, một cô gái đã từng trải qua những tháng ngày lang bạt, bán mua thể xác trước khi theo về làm vợ của anh nông dân trồng rẫy (Xoài muộn)…. Nhà văn dành mối quan tâm đặc biệt đến cô Thảo, một người con gái tài hoa nhưng bạc phận. Cô bị câm vì một cú sốc năm lên ba, cô nghe được, hiểu được, chỉ khổ nỗi là không thể nói được. Xinh đẹp, lại thêm tài chơi đàn kìm rất hay. Khi được hòa đàn cùng với giọng ca Hoài Ân mà cô ngưỡng mộ bấy lâu, cô không thể giấu được niềm
hạnh phúc, dường như bao nhiêu tâm sự của cô gái được cất lên qua tiếng đàn thay cho mười tám năm câm lặng. Người đọc cũng không khỏi xót thương cho hoàn cảnh của nhân vật cô Hạnh phải một mình chôn vùi tuổi xuân khi bị giặc hãm hiếp. Cô giữ im lặng, chịu đựng một mình để rồi không dám nhận lời lấy Tư Muộn sau 15 năm đợi chờ mòn mỏi vì mặc cảm cho thân phận của mình. Một tình yêu chung thủy và một số phận đáng thương cuối cùng cũng không thể đến được bên nhau (Tình chung canh cánh mang nặng bên lòng)….
Trần Kim Trắc đã đem đến cho người đọc những câu chuyện cảm động về các số phận bất hạnh, khổ đau. Ông luôn dành sự yêu mến và sự trân trọng về họ. Dù cuộc sống có xô đẩy họ rơi vào những lầm đường lạc lối thì cuối cùng họ vẫn kịp nhìn lại để quay về với cuộc đời lương thiện, sống có ích.
Trong sâu thẳm họ vẫn có tình yêu, có ước mơ và khát khao hạnh phúc, khát khao cuộc sống. Thông qua những tác phẩm vừa nhắc đến ở trên, nhà văn đã gửi gắm một niềm tin sâu sắc về những gá trị tốt đẹp vẫn luôn hiện hữu trong mỗi con người. Điều quan trọng là họ cần có cơ hội để trở về sống tốt với cộng đồng, xã hội.
Chúng tôi nhận thấy Trần Kim Trắc có khả năng thấu thị, cảm nhận về con người hết sức tinh tế. Nhân vật trong tác phẩm của ông vì thế có chiều sâu tâm lý, có đời sống nội tâm phong phú. Ông cảm thương cho những con người có số phận ngang trái éo le. Dường như sáng tác của nhà văn, mỗi nhân vật, một câu chuyện, một cuộc đời đều để lại người đọc sự đồng cảm sâu sắc. Nét chung giữa những nhân vật đó trong mỗi câu chuyện không phải là những cái kết man mác buồn trong bế tắc mà họ đã tìm ra được ánh sáng cuộc đời. Dù có buồn, dù rơi vào hoàn cảnh nghiệt ngã, họ vẫn chống chọi, vẫn vươn lên để trụ vững theo tháng năm. Đọc truyện ngắn của Trần Kim Trắc, cứ ngỡ nhà văn có cái nhìn bi quan về cuộc đời nhưng thực ra càng ngẫm, ta càng thấy được cái niềm tin vào bản chất tốt đẹp, vào thiện căn của con người, vào nghị lực vươn lên sau tất cả bão giông mà cuộc đời đưa đến cho từng thân phận.