Chương 3. NGHỆ THUẬT TRUYỆN NGẮN TRẦN KIM TRẮC
3.3. Yếu tố dục tính nhìn từ góc độ tổ chức nghệ thuật
3.3.3. Quan hệ giữa yếu tố dục tính với ngôn ngữ và giọng điệu kể chuyện
Chuyện tình nơi núi rừng âm u, hẻo lánh được nhà văn kể lại bằng ngôn ngữ và giọng điệu đầy sức gợi cảm:
“Gà ngỗng, chim rừng, đàn ong trong cỗ quan tài bảo thọ lắng nghe.
Tiếng người đàn ông:
- Thông cảm cho anh! Ta có duyên nhưng không có phận…
Tiếng người đàn bà:
- Thôi! Đừng nghĩ ngợi lung tung nữa, chớ có phân tâm! Để mà hưởng.
Biết bao giờ có nữa?
- Gió nô đùa với lá, tre pheo nghiêng ngả rừng núi bồng bềnh… Lại nghe tha thiết:
- Ối! Ông Mìn! Ối ông Mìn! Ố ông Mìn!...Ối ông Mìn! Mình ơi!...”
[75, 32-33].
Đan xen ngôn ngữ người kể chuyện là lời đối thoại giữa hai người, tác giả đã gợi lên một không gian tình yêu đầy chất men tình. Ngôn ngữ và giọng điệu trong đoạn văn gợi lên cuộc gặp gỡ đầy chất say của men tình đôi lứa.
Dù người đọc không thấy một từ nào nói tình mà vẫn cảm thấy tình. Thế mới thật là tình!
Cũng có khi, viết về những cuộc hẹn hò, nhà văn sử dụng những ngôn ngữ mạnh bạo hơn khiến cho người đọc như đang được cận cảnh theo dõi những thước phim tình cảm đầy lãng mạn, tình tứ:
“Đêm trăng, thuyền tách bến. Lúc đi trong rạch, hai bên bờ còn vườn tược, xóm thôn chỉ có người đàn ông chèo lái. Ra đến Cửu Long, xa bờ, người đàn bà từ trong mui bước ra đằng mũi. Đêm thanh vắng, sóng lăn tăn như chia sẻ với cuộc hẹn hò.
Thuyền buộc vào cột đáy, chèo gác lên mui. Người đàn ông lần ra trước mũi. Người đàn ông khẽ nói:
- Năm năm quen rồi mới có đêm nay.
Người đàn bà đứng lên. Người đàn ông đứng dậy lên theo.
Người đàn ông vòng tay ôm gọn người đàn bà, nghe tim đập trong ngực nhau. Người đàn ông kéo người đàn bà đặt choàng ra sau lưng. Người đàn ông bảo:
- Em ôm anh đi!
Người đàn bà ghì tấm thân chắc nịch. Nhưng lại buông thõng đôi tay.
Người đàn ông chồm tới, người đàn bà ngữa mặt ra” [77, 103-104].
Thật nuối tiếc cho cô Năm và Tư Dực bởi họ không thể vượt qua được cảnh ngộ riêng để xây dựng hạnh phúc bên nhau. Nhưng chúng ta cũng được ấm lòng bởi họ là những con người luôn biết trân quý tình nghĩa ở đời.
Có thể nói, trong truyện ngắn Trần Kim Trắc mỗi lời thoại của nhân vật đã được nhìn nhận dưới cái nhìn chủ quan của người kể chuyện. Truyện Chuyện riêng tư chốn sơn tràng thành công cũng nhờ lối kể chuyện đầy dí dỏm, hài hước. Những năm tháng làm thợ sơn tràng nơi núi rừng Tuyên Quang đã giúp nhà văn đủ thời gian quan sát những “chuyện riêng tư” của loài vật. Ông gọi chúng bằng tên gọi thân thương là con trâu Cưỡng và cô nàng Mẫm. Từ ngày ông nhìn thấy “con Mẫm chạy tuôn xuống tìm ý trung nhân” cho đến ngày “Không nghi ngờ gì nữa, từ buổi gặp gỡ, con Cưỡng đã bị tiếng sét ái tình, trước mặt cả tổ sơn tràng ngồi đứng vòng quanh để bình phẩm về con trâu mới, con Cưỡng đã chụm đầu với nó, cùng liếm muối với nó, muối hết rồi chỉ còn âm ẩm tí nước bọt trên mặt đất, hai đứa vẫn cứ thế liếm láp bên nhau, tại sao giờ đây người ta lại nhẫn tâm chia rẽ, ngăn cản một mối tình chân chính hoàn toàn tự nguyện” [77, 52].
Rõ ràng, ngôn ngữ gợi dục tính trong truyện ngắn của Trần Kim Trắc được sử dụng để chuyển tải những thông điệp khác mang ý nghĩa cao đẹp Đó là khát vọng thoát khỏi nỗi cô đơn, khát vọng tình yêu, hạnh phúc của con người…
Truyện ngắn Trần Kim Trắc với những đặc sắc về cách xây dựng các sự kiện, nhân vật và nghệ thuật kể chuyện của nhà văn đã đem đến hiệu ứng mới cho độc giả. Một Trần Kim Trắc giàu tình yêu thương, thấu hiểu lẽ đời đã rất tinh tế, sâu sắc khi viết về cuộc sống đời thường và một Trần Kim Trắc từng gác bút nghiên tìm đến chiến khu đi theo cách mạng ở tuổi 13, chính thức trở thành anh lính của Tiểu đoàn 307 lừng danh, hiển nhiên sẽ rất am
hiểu về cuộc sống sinh hoạt của người chiến sĩ và kháng chiến. Lối kết cấu đan xen đưa đến một cấu trúc vừa chặt chẽ, vừa độc đáo mà vẫn nhuần nhuyễn đến mượt mà, trong trẻo. Truyện ông đi vào những kiểu tình huống ngẫu nhiên, bất ngờ, gây kịch tính về những cuộc đời, thân phận. Kết hợp với nghệ thuật kể chuyện với giọng điệu ngôn ngữ mang dấu ấn Nam Bộ rất riêng, truyện đã đưa đến cho người đọc nhiều chiều cảm xúc khác nhau.
Chính vì vậy, truyện ngắn của Trần Kim Trắc luôn tạo được dư âm, dư vị bền lâu trong lòng độc giả ở mọi lứa tuổi.