Một ngày tháng’ 6 năm 1931, luật sư Lôdơbai tiếp một ngưòi Việt Nam tên Hồ Tùng Mậu đến nhờ luật sư cứu một người Việt Nam yêu nước - Tông Vãn Sơ, bị nhà cầm quyên Anh bắt giam.
Luật sư Lôdơbai vội vã đến nhà giam. Sau 20 phút trò chuyện Lôdơbai đã cảm phục Tông Văn Sơ và hứa:
- Tôi sẽ ra sức cãi hộ cho ông được trắng án, hay ít ra cũng giảm nhẹ.
Ông Tông nói rằng mình không có tiền để trả phí tổn cho Công ty Luật sư, thì Lôdơbai liền bảo:
- Tôi biết ông là một lãnh tụ c á c h mạng Việt Nam. Tôi cãi hộ cho ông là vì danh dự, chứ không nhất thiết chỉ vì tiền... ô n g hãy tin tôi. ô n g hãy kê cho tôi nghe tất cả những gì liên quan đến công việc của ông đế tôi dễ dàng bào chữa cho ông trước tòa.
Tôi không hỏi những điểu vượt ra khỏi phạm vi cần thiết, vì tôi hiểu rằng mỗi người cách mạng đều có bí mật riêng của mình.
Trở về nhà, luật sư Lôdơbai rất vui, lẩm bẩm:
- Rất thông minh! Rất thông minh!
Bà vỢ ngạc nhiên hỏi:
- Cái gì mà thông minh? Ai rất thông minh?
- Tống Văn Sơ! Tông Văn Sơ!
- Tông Văn Sơ là ai? Là người như th ế nào?
Nghe chồng kể chuyện, bà Lôdơbai liền đòi chồng đến gặp ông Tống. Thấy TôVig Văn Sớ giỏi tiếng Anh, lúc trở về, bà ta bảo:
- Òng ta ra tù, ta sẽ mòi về dạy cho con gái.
Tống Văn Sơ chính là Nguyễn Ái Quốc. Chính quyền Anh ở Hương cảng cấu kết với Pháp, đã bố trí bắt ông Tông ở nhà sô' 186 phô' Tam Lung ngày 6-6-1931. Thực dán .Pháp ở Đông Dương hí hửng, tưởng phen này sẽ đưa Nguyễn Ái Quốc về thi hành bản
án “tử hình vắng mặt” do tòa án Vinh (Nghệ An) xử năm 1929.
, Nhưng các luật sư Lôddbai, Hakin và Long (Trung Quốc) đã ra sức bào chữa, tòa án Hương Cảng không thể kết án ông Tốhg, nhưng lại quyết định trả ông về Đông Dưín.g.
Ông Lôdơbai chông án lên nữ hoàng Anh, nên ông Tổng được tha bổng và được tuy ý muốh đi đâu thì tự chọn.
Luật sư Lôdơbai bố^ trí cho Tông Văn Sơ xuống một chiếc tàu sang châu Âu. Nh Jng đến Xanh-ga-po thì Tông Văn Sơ bị bắt đưa về Hương cảng. Hồ Tùng Mậu lại đếncầiu cứu luật sư Lôdơbai.
Bà Lôdơbai đi thăm dò, được biết Tông Văn Sơ bị giam ở trường dạy cô' đạo rồi bí mật đưa trang Ịhục vào cho ông Tốhg và biên thư hẹn ngày giò đón ôig....
Khi Tống Văn Sơ trong bộ quần áo giáo siư, thản nhiên đi ra cổng trường, bọn cảnh sát đểi ciúi rạp xuông, không dám nhìn.
Ồng bà Lôdơbai đưa Tống Văn Sơ về nhỉ. ở
đ â y , ô n g s ố n g n h ư n g ư ờ i t r o n g g i a đ ì n h , c ả n h à :te!U
gọi ông là “chú TôVig” vì nhỏ hơn luật sư tám tiổ'i.
Do có kẻ rình mò quanh nhà, nên luậl s;ư Lôdơbai sỢ mật thám Pháp có thể bắt, thủ tiêu Dr.ig Tông, nên cùng với Phó Thống đốc Hương Ging Xautơn tổ chức một “màn kịch” đưa Tông Văỉ SSơ đi Thượng Hải trên một chuyên tàu Nhật vốih;ai thân sĩ, bạn của quan Thống đôc, còn luật sư Lonig đóng vai thư ký.
... Hai mươi năm sau (1956) nhân có nhà báio Cộng sản Anh sang Việt Nam, Chủ tịch Hồ 3laí Minh gửi thư và hai tấm ảnh tặng ông bà Lôd(b;ai và người con gái, đồng thời mời cả gia đình luậ S'.ư sang thăm Việt Nam.
Năm 1960, ông bà Lôdơbai và người con gíái
"'To?,®" sang thàm và ăn Tết ô Việt Nam,
để rời Hương c ả n g năm 1933 ^ *
Trong hai tuần, ông bà là thượng khách của Bác Hồ.
Gia đình Lôdơbai vẫn treo bức ảnh Tông Văn Sơ ngày trước trong nhà. Năm 1969, lúc Bác Hồ mất (lúc này luật sư đã mất), bà Lôdơbai cùng con gái và con rể cùng 2.000 chậu hoa đều treo băng tang, để tỏ lòng thương tiếc “Chú Tống”.
(Theo T. Lan, Trần Dân Tiên)
42. “13 ĐƯỜNG VÀN MINH” - MỘT ĐỊA CHỈ Đỏ■ ■
Ncỏi nhà số 13 đường Vân Minh, Quảng Cháu, Truiiy Quốc
Quảng Châu tiết tròi se lạnh, lại thêm lất phất chút mưa, khiến đất trời như quyện vào nhau, tạo một cảm giác bâng khuâng, não lòng. Đường Văn Minh, thòi mà Nguyễn Ái Quốc thực hiện những bước đi đặt nền móng cho cách mạng Việt Nam, vốh là trung tâm của thành phố Quảng Châu. Trụ sở Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí hội (Hội Thanh niên cách mạng Việt Nam) đặt tại sô" nhà 13, đưòng Văn Minh (nay là sô" 250).
Chính sự táo bạo trong việc chọn địa điểm như thê
đ ã đ ả m b á o a n t o à n c h o c á n b ộ c ủ a t a h o ạ t đ ộ n g b í m ậ t
ỏ Quảng Châu lúc bấy giờ. Mãi đến khi cách mạng Trung Quô'c thành công (1949), người chủ ngôi nhà mới biết rằng những người Việt Nam đã thuê căn nhà của mình để hoạt động bí mật và người đứng đầu trong sô' đó chính là Chủ tịch Hồ'Chí Minh, lãnh tụ vĩ đại của nhân dân Việt Nam anh em.
Tại đây, Nguyễn Ái Quốc đã tổ chức ba lớp huấn luyện lý luận chính trị cho 58 học viên - những chiên sĩ trung kiên mà tên tuổi của họ gắn liên với những bước đi của cách mạ:ig Việt Nara, như: Trần Phú, Hà Huy Tập, Phạm Văn Đồng, Hồ Tùng Mậu, Lê Duy D iễi, Lê Hồng Sơn, Nguyễn Sơn, Lê Mạnh Triết, Trần Phác, Nguyễn Công Viễn v.v...
Họ sẽ 'Vrở về nước, đi vào quần chúng, thức tỉnh họ, tổ chức họ, đoàn kết họ, huấn luym họ, đưa họ ra đấu tranh giành tự do, độc lập".
Tầng ba của ngôi nhà là nơi hội họp, học tập và sinh hoạt của các học viên. Căn phcng nhỏ ngay lôi cầu thang bước lên, là phòng in tài liệu và phòng ngủ của Nguyễn A i Quô'c mỗi khi phải nghỉ lại. Căn phòng đơn sơ, một chiếc giường cá nhân, một bàn nhc và một chiếc ghế mây. Nhưng chính tại căn phòng đơn sơ này, Nguyễn Ái Quốc đả :ho ra đời tác phẩm Đường Kách mệnh và những tài liệu tuyên truyền, học tập lý lu ậ i cơ bản nhất về cách mạng Việt Nam.
Ngày nay, trong tĩnh lặng của một chiều thu nơi phô" vắng, hình như vẫn lẩn khuất đàv đâv những bưốc chân, giọng nói, tiếng cưòi của ngưòi xưa.
(Theo Xuân Thủy)
Chủ tịch Hồ Chí Minh đón Thủ tướng Chu Ân Lai thăm Việt Nam. 5-1960
43. “CHU ÂN LAI - NGƯỜI ANH EM THÂN THIẾT CỦA TÒI”
Trong số các nhà hoạt động Nhà nưốc xuất sắc của Trung Quốc, Chu Ân Lai luôn luôn nổi lên tên tuổi một con người mà cuộc sông dung dị, lịch thiệp, ân tình với đồng bào, thủy chung vói đồng chí như tên đệm của mình.
Đôì với Bác Hồ, Chu Ân Lai mãi mãi, như lời Người nói "là ngưòi anh em thân thiết của tôi”.
Chu Ân Lai sinh năm 1898, quê ở huyện Thiện Hưng, tỉnh Chiết Giang, sớm giác ngộ cách mạng, năm 12 tuổi sang Nhật Bản, rồi Pháp và Đức. Thời kỳ ở Paris, Chu Ân Lai đã nghe nói đến tên tuổi Nguyễn Ái Quốc, người tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp, là linh hồn của những người yêu nước Việt Nam ở nước ngoài, ô n g đã tìm mua báo “Người cùng kho’ (Le Paria) do Nguyễn Ái Quốc làm chủ bút. Và trong một ga tàu ngầm ở Paris vào một ngày mùa thu năm 1922, chàng thanh niên Chu Ân Lai đã gặp Nguyễn Ái Quốc.
Con người hơn 30 tuổi do phải làm việc vất vả có vẻ hơi khắc khổ, nhưng có đôi mắt sáng rực toát lên ý chí, nghị lực phi thường hoàn toàn cuô"n hút Chu Ân Lai và gây cho ông một “ấn tượng vô cùng sâu sắc”. Còn Nguyễn Ái Quốc lại cảm thấy rất yêu mến, tin tưởng chàng thanh niên họ Chu bởi vẻ mặt chất phác, phúc hậu, nhân từ, lịch thiệp và phong thái đĩnh đạc, quyết đoán. Cuộc gặp mặt đó đã gắn kết hai người vói nhau, cùng nhau xây dựng nên tình bạn vĩ đại và cao cả mà người đòi sau sẽ nhắc đến mãi.
Năm 1924, Nguyễn Ái Quổc được Quốc tế Cộng sản cử về Quảng Châu, tham gia phong trào cách mạng Trung Quốc. Tại đây, Người đã mở lớp huấn luyện chính trị cho các cán bộ Việt Nam, thành lập tổ chức Hội Việt Nam Thanh niên - tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam ngày nay. Theo đề nghị của đồng chí Vưđng, (tức Nguyễn Ái Quốc), Chu Ân Lai, Tống Khánh Linh và các đồng chí Trung Quốic khác đến tham dự giảng bài cho các lớp chính trị của đồng chí Vương. Mùa hè năm 1925, Nguyễn Ái Quốc rất vui mừng khi nhận đưỢc tin Chu Ân Lai kết hôn với Đặng Dỉnh Siêu, nữ chiến sĩ cách mạng vô sản. Những năm Nguyễn Ái Quốic ở Quảng Châu, gia đình củatiai người bạn chiến đấu đó trở thành chôn đi lại của Ngưòi. “Cô Siêu” đã tự tay may vá, đan áo len và lo thuốc thang lúc ốm đau cho Nguyễn Ái Quốc trong những năm tháng Người hoạt động ở Quảng Châu.
Giữa những năm 30, sau vụ án Tông Văn Sơ, nhò sự giúp đỡ của các bạn bẻ, Nguyễn Ái Quốc sang Liên Xô làm việc trong Quốc tế Cộng sản. Tại Mát-xcd-va, Người lại gặp Chu Ân Lai sang dự Đại hội VII Quốc tế Cộng sản. Sau khi trao nhiệm vụ cho Lê Hồng Phong và Nguyễn Thị Minh Khai về nước hoạt động, Nguyễn Ái Quốíc
cố gắng thu xếp trở về Tổ quô'c thân yêu sau gần ba chục năm xa cách. Nhò sự giúp đỡ tích cực, chu đáo của Chu Ân Lai và các bạn hữu, Nguyễn Ái Quổc đã về được khu giải phóng Trung Quốc. Từ đó, Người có dịp theo dõi và chỉ đạo phong trào cách mạng Việt Nam.
Trong thòi kỳ “Quô'c-Cộng hỢp tác” lần thứ hai, Nguyễn Ái Quốc có nhiều cuộc gặp Chu Ân Lai ở Trùng Khánh.
Tháng 8-1942, với cái tên mới là “Hồ Chí Minh”, Người từ Cao Bằng qua biên giới Việt-Trung dự định sang Trung Quốc để liên lạc với các lực lượng cách mạng của ngưòi Việt Nam và lực lượng Đồng Minh, chang may bị chính quyền Quốc dân đảng vô có bắt giam và đưa đi hết nhà tù này đến trại giam khác ở Quảng Tây. Biết tin này, Chu An Lai đã đích thân đến dinh thự của tướng Quốc dân đảng là Phùng Ngọc Tưòng, bàn cách cứu Hồ Chí Minh. Trước những lòi lẽ chính đáng của Tư lệnh đệ tứ chiến khu Lý Tôn Nhân, thủ lĩnh phe Quảng Tây trong Quôc dân đảng và Phùng Ngọc Tường, Tưởng Giới Thạch phải ra lệnh trả lại tự do cho Hồ Chí Minh.
Cách mạng hai nước đã thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Thủ tướng Chu Ân Lai càng thêm gắn bó hơn trong hoạt động cách mạng và trong mối quan hệ thân tình.
Mùa hè năm 1969, được tin “Người bạn già’’ lâm bệnh, Chu Ân Lai và Đặng Dỉnh Siêu luôn quan tâm theo dõi sức khỏe của Ngưòi. Nhưng do tuổi cao, sức yếu, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vĩnh biệt chúng ta để đi gặp "Thê giới ngưòi hiền”. Ngày 4-9-1969, Chu Ân Lai dẫn đầu Đoàn đại biểu Đảng, Chính phủ Trung Quốc sang Hà Nội viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bảy năm s a u , ngày 9-1-1976, Thủ tướng Chu Ân Lai trút hơi thở CUỔI cùng sau năm năm thụ bệnh.
Hai bậc vĩ nhân ra đi, nhưng tình bạn trong sáng, thủy chung vẫn lưu lại muôn đời.
(Theo Lê K im Dung)