68. “CHỈ SỢ LÒNG MÌNH KHÔNG RỘNG THÒI”
71. ĐƯA TUYÊN NGÒN ĐỘC LẬP RA THẾ GIỚI • ■
Cách mạng tháng Tám thành công, Việt Minh đã giành chính quyền ở khắp nơi, đã đến lúc cần phải tuyên bô' trước thê giới rằng nhân dân Việt Nam đã giành được độc lập và ra mắt quốc dân đồng bào Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Yêu cầu cấp thiết lúc này là phải dựng
đ ư ợ c đ à i p h á t t h a n h v à h ệ t h ô n g â m t h a n h
cho lễ Tuyên ngôn Độc lập. Với một chính quyền cách mạng còn non trẻ, việc giải quyết yêu cầu trên không phải đơn giản, nếu không có một sự chuẩn bị trước.
Năm 1941, tại số 43 phô' Hàng Bài (Hà Nội) có một cửa hàng Nguyễn Dực radio - cửa hàng duy nhất, lổn và có uy tín nhất miền Bắc chuyên bán, sửa chữa thiết bị âm thanh như loa, micro, máy quay đĩa, ămpli... thu hút rất nhiều khách hàng là ngưòi nước ngoài, các chủ đồn điền, các rạp chiêu bóng, hãng thuôc dùng loa quảng cáo v.v... Người chủ cửa hàng là Nguyễn Dực sinh năm 1921, là con giáp út trong một gia đình có 12 người con - một gia đình trí thức nổi tiếng những năm đầu thê kỷ 20.
Năm 1944, Nguyễn Dực được tiếp xúc vổi đồng chí Xuân Thủy, có cảm tình với Việt Minh, đã nhiều lần giúp anh em tuyên truyền xung phong. Nguyễn Dực được phân công chuẩn bị hệ thống âm thanh (micro, ămpli, loa) và cò Tố’ quô'c cho buổi mít tinh chiều 17-8-1945 tại quảng trường Nhà hát lổn Hà Nội và còn mang máy móc đi phục vụ cuộc cướp chính quyền ở Nam Định và Ninh Bình.
Để chuẩn bị cho lễ Độc lập, Nguyễn Dực đưa máy móc, tài sản riêng của mình dựng một đài phát thanh, gồm: một máy phát thanh 200W hiệu Crosley, kèm theo các thiết bị hỗ trỢ có thể dựng một máy phát có công suất lớn hơn; 3 máy khuếch đại loại 40W, 10 bộ loa Jensen VlO và hơn 3.000 đĩa hát, đa số là nhạc cổ điển.
Sáng 25-8-1945, việc phát sóng thử nghiệm bắt đầu và Nguyễn Dực là ngưòi đầu tiên đọc trước micro câu: “Đây là Đài phát thanh tiếng nói Việt Nam, phát thanh từ Hà Nội, Thủ đô nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, trên làn sóng điện 41 mét". Thòi khắc này đánh dấu sự ra đòi của Đài Tiếng nói Việt Nam.
Lễ Độc lập của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được quyết định tổ chức vào ngày 2-9-1945 tại vườn hoa đầu đường Cột Cò, trước cổng phụ của Phủ Toàn quyền (sau là vườn hoa Ba Đình).
Sáng ngày 2-9-1945, mọi công việc chuẩn bị hoàn tất với 3 máy khuếch đại 40W, 3 micrô và 7 cái loa to đủ để cho 50 vạn người nghe. Nhưng Nguyễn Dực vẫn lo không biết tầm cao của micrô có vừa với Bác không. Rồi cái giây phút mong đợi cũng đến, Bác Hồ bước lên lễ đ à i đọc bản Tuyên ngôn Độc lập. Thế là bản Tuyên ngôn Độc lập do Bác Hồ đọc đã được truyền đi khắp th ế giới, đã khai sinh nước Việt Nam mới - một nhà nưóc công nông đầu tiên ở Đông Nam châu Á.
Nguyễn Dực là người có công trong lĩnh vực truyền thanh, đã kinh qua nhiều cương vị công tác do cách mạng phân công, được công nhận là lão thành cách mạng và nhận Huân chương Kháng chiến chông Mỹ cứu nước hạng nhất và đã qua đòi ở tuổi 79 (năm 2000).
(Theo Nguyễn Thiêm)
72. “TỎI NÓI ĐỔNG BÀO NGHE RÕ KHÔNG?”
Một ngày trước
“Lễ Độc lập”, Bác HỒ nhắc Ban tổ chức lễ phải chuẩn bị xong chu đáo đến mức bảo đảm kết quả xứng đáng với tầm quan trọng của đại lễ ‘7à sự kiện lịch sử lớn kết thúc Cách mạng tháng Tám và khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòà\
Trong công việc chuẩn bị, ban tổ chức buổi lễ có đặt một cái bàn con kiểu trang nhã, trên có phủ khăn bằng nỉ để đặt “Àn kiếm Bảo Đại” mà Bộ trưởng Trần Huy Liệu tiếp nhận tại buổi lễ thoái vỊ của Bảo Đại. Bàn đặt ấn kiếm được kê trên khán đài trước tầm mắt của Bác Hồ.
An và kiếm nàv đểu bằng vàng, là hai báu vật tượng trưng quyển thống trị của nhà Nguyễn. Lưỡi kiếm cũng bằng vàng như vỏ kiếm nhưng dày dặn hơn, chiều dài
và bản rộng ngang chiếc đũa cả nhỏ"’, vuôt nhọn hình lá lúa. vỏ kiếm chạm nổi tỉ mỉ.
Bàn tay nghệ nhân đã gửi vào đấy tinh hoa lao động mỹ nghệ. Nó đẹp như một cô công chúa trong truyện cổ tích. Nó được làm từ bao giò, ít người biết. Còn ấn theo một sô nhà khảo cổ, được đúc vào năm 1744, đời Chúa Nguyễn Phúc Khoát. Trên ấn hình vuông, núm to, chúa Nguyễn cho thợ khắc bôn chữ Hán ''Vương quốc chi ấìì' để tỏ thái độ ly khai, độc lập với nhà Lê, thực chất là với chính quyền lũng đoạn của họ Trịnh, đồng thời cũng là bất chấp việc nhà Thanh chôì từ phong vương cho chúa Nguyễn, vì vua Lê vẫn còn.
Bị tước cái vai đế nghiệp, ấn và kiếm nằm im lìm, trơ trọi trên mặt chiếc bàn con, giữa biển người dự mít tinh, giông như hai công thần đã đầu hàng bị giam lỏng, đang tủi thân nhó thời oanh liệt, đang ngoan ngoãn chò đến chốc nữa sẽ làm chứng cho sự cáo chung một triều đại, rồi sẽ vào viện bảo tàng yên phận đồ cổ, một đồ cổ - di vật đặc biệt.
Dưới ánh thu vàng của đất trời Hà Nội, giữa những giờ phút lịch sử, đoàn xe ô tô chở Bác Hồ và các vị trong Chính phủ Cách mạng Lâm thời ròi Bắc Bộ phủ giữa hai hàng chiến sĩ an ninh bảo vệ lên vưòn hoa Ba Đình và tiến vào phía sau lễ đài. Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chính phủ Cách mạng lâm thời bước lên lễ đài trong tiếng reo mừng như sấm dậy.
Trên lễ đài, ở giữa hàng đầu, Chủ tịch Hồ Chí Minh, mặc lễ phục ka ki, đứng bên cạnh các đồng chí Võ Nguyên Giáp, Trần Huy Liệu, Nguyễn Lương Bằng v.v... đáp lòi hoan hô vang dậy của đồng bào theo kiểu thòi Mặt trận Dân chủ là đưa nắm tay phải lên ngang tai.
Quốc thiều {Tiến quân ca) trỗi dậy. Cờ đỏ sao vàng to nhất trong rừng cờ đưcc từ từ kéo lên đỉnh cột. Ai nấy đều đứng nghiêm, kính cẩn ngẩng nhìn lên lá cò. 0.! Tô’
quốc thân yêu, sau một th ế kỷ đau thương, đã trở lại tự do, rạng rỡ. Tất cả đều nghẹn ngào, rưng rưng nước mắt.
Sau nghi thức chào cờ diễn ra trong bầu không khí thiêng liêng, Bác Hồ vẫy tay gọi Trưởng ban tổ chức Nguyễn Hữu Đang đến gần, nói:
- Chú nói vào micro là Hồ Chủ tịch trân trọng mời đoàn các vị tu hành tôn giáo tiến lên đứng gần lễ đài hơn.
Sau một phút xôn xao, đoàn các nhà tu hành chuyển lên đứng sát lễ đài như một đơn vị được ưu đãi đặc biệt. Một cử chỉ có ý nghĩa không nhỏ. Buổi lễ không có tuyên bô" lý do như thường lệ.
Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập, tiếng sang sảng, pha giọng Nghệ An, nhịp ỉiiệu khoan thai, ấn tượng cương quyết. Đồng bào dự mít tinh giữ yên lặng tuyệt đci để
‘’"uống" từng câu mà ý tứ dường như quen thuộc trong đáy lòng từ thuở lớn lên.
(1) Đũa cả ỏ Nam bộ là đũa bếp.
(2) Có tư liệu ghi: Đây là chiếc “Đại Nam hiệp kỷ lịch chi bửu", một trong 11 chiếc ấn thời cá c vua Nguyễn đưỢc đúc thời vua Thiệu Trị (8-1847), nặng 125 lạng, 5 chỉ, 4 phân (4kg 707). Khuông ấn vuông, mỗi cạnh 111m/n. m ép viền 12m/m, đ ế dày 13m/m. Núm ấn chạm hình kỳ lăn đứng.
Câu cốt lõi trong Tuyên ngân là ""Nước Việt Nam có quyền hường tự do, độc lập và sự thật đả thcinh một nước tự do, độc lập ". Nhưng có một câu ngoài tuyên ngôn mà vê sau. người ta nhắc đến nhiều là “Tôỉ nói đồng bào nghe rõ không?” cho hay đôi với tâm lý xã hội thóng thường, một cử chỉ thân mật, ân cần tỏ tình cảm đẹp của một nhân vật quan trọng, dễ ăn sâu vào tâm trí người ta và giai thoại trong sự kiện lớn cũng hấp dẫn không kém một chi tiết quvết định nào của chính sự kiện.
Lời Bác nói nghe như lời non nước vọng lại, làm cả biển người đồng thanh hô vang:
'"Chủ tịch Hồ Chí Minh muôn năm! Chủ tịch Hồ Chí Minh muôn năm!..."
Tiếp theo Tuyên ngôn hùng hồn, đanh thép được hoan hô long trời, đồng chí Võ Nguyên Giáp trình bày đường lôl, chính sách của Chính phủ lâm thòi. Tuyên ngôn hùng hồn, đanh thép bao nhiêu thì bài thuyết trình ứng khẩu của đồng chí Giáp, với nội dung thiện chí và quan tâm vì vận mệnh Tổ quôc và đời sông nhân dân, với giọng nói Quáng Bình trầm bổng, lại ân cần dịu dàng bấy nhiêu, như bàn việc họ hàng trên thuận dưới hòa. Đến lượt đồng chí Trần Huy Liệu báo cáo về lễ thoái vị của Bảo Đại và giới thiệu thanh kiếm và chiếc ấn nặng trên bôn kilôgam để đồng bào trông thấy.
Đồng bào hò reo vang lừng kéo dài tưởng như sẽ không bao giò dứt.
(Theo Lê Thọ Binh)