11. Cấu trúc của luận án
1.4. Hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông
1.5.1. Quản lý đầu vào
1.5.1.1. Lập kế hoạch quản lý đầu vào hoạt động dạy học
i. Lập kế hoạch quản lý thực hiện và sắp xếp, phân phối chương trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh
Theo Dương Quang Ngọc và Đỗ Thị Hồng Minh (2017, tr. 4): “quản lý chương trình GDPT nhằm đảm bảo việc xây dựng/ thiết kế, thực hiện và đánh giá, điều chỉnh chương trình phù hợp với xu thế phát triển giáo dục, cũng như bối cảnh của quốc gia và địa phương, nhà trường phổ thông”. Quản lý thực hiện và sắp xếp, phân phối chương trình DH theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất HS là một quá trình liên tục, gồm nhiều công đoạn gắn chặt với nhau và khép kín tuần hoàn, bao gồm quản lý thiết kế
mục tiêu, nội dung, phương pháp DH, kiểm tra đánh giá, phương tiện DH. Trong đó quan trọng nhất là quản lý thiết kế mục tiêu và yêu cầu cần đạt về phẩm chất, năng lực của chương trình mỗi môn học. Dựa trên khung chương trình của Bộ GD & ĐT, nhà trường xác định cụ thể những định hướng phát triển chương trình, phân cấp quản lý trong nhà trường; TCM cụ thể hóa số tiết, và thiết kế các công việc của việc lập kế hoạch.
Việc lập kế hoạch QL thực hiện và sắp xếp, phân phối chương trình DH theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh THPT được thực hiện như sau:
- Xác định tầm nhìn, sứ mệnh của nhà trường trước bối cảnh đổi mới giáo dục cũng như mục tiêu HS cần đạt sau khi hoàn thành chương trình theo từng khối lớp.
- Nhà trường thành lập ban chỉ đạo xây dựng chương trình DH theo yêu cầu đổi mới GDPT; tổ chức khảo sát và xác định nhu cầu học tập của HS theo khối lớp; đánh giá đội ngũ GV về năng lực thực hiện chương trình DH.
- Nhà trường tổ chức đánh giá chương trình DH hiện hành trong sự đối sánh với yêu cầu để thực hiện chương trình GDPT 2018, qua đó chọn lọc những yếu tố kế thừa, loại bỏ những yếu tố không phù hợp, bổ sung những yếu tố cấp thiết.
- Tổ chức thiết kế chương trình cụ thể và phương pháp, hình thức để thực hiện các môn học/chủ đề thích hợp phù hợp với nguồn lực nhà trường; dự tính chi phí cho thực hiện sắp xếp, phân phối và lựa chọn nội dung chương trình DH.
ii. Lập kế hoạch quản lý hoạt động đảm bảo chất lượng đội ngũ giáo viên
Để đảm bảo các điều kiện tổ chức HĐDH, nhà trường lập kế hoạch QL đội ngũ GV đảm bảo cơ cấu, số lượng và chất lượng. Quản lý phát triển đội ngũ gồm xác định năng lực nghề nghiệp của GV, quản lý các lực lượng tham gia công tác đào tạo, bồi dưỡng GV có đủ phẩm chất năng lực chuyên môn nghiệp vụ đáp ứng yêu cầu đổi mới bên cạnh việc đảm bảo số lượng và cơ cấu.
- Nhà trường xác định mục tiêu phát triển, từ đó đề ra chủ trương xây dựng kế hoạch phát triển đội ngũ GV đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông;
- Lập kế hoạch thực hiện đánh giá chất lượng đội ngũ GV dựa trên tiêu chuẩn nghề nghiệp của Bộ GD & ĐT. Tổ bộ môn rà soát đội ngũ GV đảm bảo số lượng, cơ cấu trình độ, cơ cấu chuyên ngành tương ứng với các môn học ở chương trình DH cấp THPT, cơ cấu xã hội như tuổi, giới tính. Nhà trường tổng hợp để xác định thực trạng đội ngũ của toàn trường.
- Tổ chuyên môn đề xuất nội dung tập huấn, bồi dưỡng GV theo yêu cầu của chương trình GDPT 2018, yêu cầu đổi mới phương pháp DH và kiểm tra đánh giá. Nhà trường lập kế hoạch tập huấn, bồi dưỡng đội ngũ; tổ chức trao đổi học thuật, chia sẻ kinh nghiệm đáp ứng yêu cầu DH phát triển phẩm chất và năng lực HS.
iii. Lập kế hoạch quản lý đảm bảo cơ sở vật chất, thiết bị và tài chính phục vụ dạy học Quản lý CSVC và thiết bị phục vụ DH gồm các nội dung chính như xây dựng kế hoạch tổng thể về sử dụng và phát triển CSVC trong kế hoạch chiến lược của nhà trường;
đầu tư bảo đảm CSVC và thiết bị phục vụ dạy học đầy đủ, đồng bộ, hiện đại như đảm bảo diện tích đất sử dụng, hệ thống phòng làm việc, phòng học, trang bị CNTT, phòng bộ môn, phòng thí nghiệm – thực hành, tài liệu tham khảo, thư viện điện tử; công trình thể dục thể thao, hạ tầng phục vụ sinh hoạt văn hóa, nghệ thuật.
Hàng năm, CBQL rà soát các điều kiện CSVC của nhà trường để có kế hoạch cải tạo, sữa chữa các công trình, phòng học, phòng bộ môn trong khuôn viên nhà trường. Các bộ phận đánh giá thực trạng trang thiết bị phục vụ dạy học, thí nghiệm, thực hành để có kế hoạch đề nghị nhà trường sửa chữa, bổ sung hoặc mua sắm mới đảm bảo đủ số lượng và chất lượng để thực hiện HĐDH.
Quản lý tài chính bao gồm các nội dung chủ yếu: lập kế hoạch tài chính và quản lý tài chính theo hướng tự chủ. Công tác lập kế hoạch và quản lý cần được công khai hóa, minh bạch theo qui định; đảm bảo sự phân bổ, sử dụng tài chính hợp lý và hiệu quả cho các bộ phận và các hoạt động của nhà trường. Bộ phận tài chính thực hiện lập dự toán đảm bảo kinh phí chi thường xuyên cho HĐDH cũng như kinh phí đầu tư mua sắm, sửa chữa trang thiết bị dạy học, kinh phí nâng cấp, xây mới CSVC, hạ tầng phục vụ HĐDH.
Việc lập kế hoạch quản lý CSVC, thiết bị, tài chính phục vụ dạy học theo yêu cầu đổi mới đòi hỏi nhà quản lý phải thực hiện:
- Đánh giá hiện trạng CSVC, thiết bị, tài chính phục vụ DH; nhu cầu về CSVC, trang thiết bị dạy học, tài liệu nghiên cứu phục vụ DH theo yêu cầu đổi mới GDPT;
- Xây dựng kế hoạch huy động nguồn lực tài chính cho việc tăng cường CSVC, thiết bị dạy học đáp ứng yêu cầu đổi mới. Xây dựng kế hoạch tăng cường CSVC, thiết bị dạy học như: hệ thống phòng làm việc, phòng học và các phòng chức năng, phòng thí nghiệm, thực hành và trang thiết bị phù hợp và được cập nhật với các trang thiết bị để hỗ trợ các hoạt động dạy học; Thư viện và các nguồn học liệu hiện đại, cập nhật; hệ thống
công nghệ thông tin (bao gồm cả hạ tầng cho học tập trực tuyến) đáp ứng yêu cầu tổ chức HĐDH; Khu sân chơi, bãi tập, môi trường phục vụ học tập trải nghiệm đảm bảo theo yêu cầu của chương trình DH.
iv. Lập kế hoạch tuyển sinh đảm bảo chất lượng đầu vào
Tuyển sinh đảm bảo chất lượng đầu vào cho trường THPT đáp ứng được mục tiêu phân luồng HS sau khi hoàn thành bậc học cấp THCS, đồng thời đáp ứng năng lực học tập của HS học lên cấp THPT, vì vậy nhà trường cần phải chủ động xây dựng kế hoạch tuyển sinh đảm bảo khoa học, hiệu quả. Quản lý công tác tuyển sinh đảm bảo chất lượng đầu vào là xây dựng phương án tuyển sinh, xác định chỉ tiêu tuyển sinh, xây dựng lịch trình công tác tuyển sinh, thành lập hội đồng tuyển sinh.
- Thành lập ban tuyển sinh theo từng năm học gồm Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng, thư ký, các ủy viên là các tổ trưởng hoặc tổ phó chuyên môn của nhà trường.
- Khảo sát nhu cầu đầu vào của HS cấp THCS đối với nguyện vọng theo học chương trình THPT tại trường.
- Xây dựng phương án tuyển sinh và lấy ý kiến của đội ngũ CBQL, GV sau đó trình cấp có thẩm quyền phê duyệt. Kế hoạch tuyển sinh phải đảm bảo quy trình, tuân thủ đầy đủ các qui định, qui chế của ngành.
- Xây dựng kế hoạch truyền thông và phổ biến thông tin tuyển sinh đến các trường THCS.
1.5.1.2. Thực hiện quản lý đầu vào hoạt động dạy học
i. Tổ chức sắp xếp, phân phối chương trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh
- Thành lập ban chỉ đạo xây dựng chương trình (thực hiện chương trình khung của Bộ GD & ĐT), sắp xếp, phân phối chương trình dạy học theo yêu cầu đổi mới GDPT phù hợp với điều kiện về nhân lực và vật lực của nhà trường.
- Tổ chức thiết kế chương trình DH các bộ môn đáp ứng mục tiêu DH, phù hợp điều kiện nhà trường.
- Chỉ đạo cho các tổ chuyên môn căn cứ phẩm chất, năng lực GV trong tổ để phân công GV tham gia sắp xếp, phân phối chương trình dạy học, chọn chủ đề tự chọn, nâng cao theo yêu cầu đổi mới của Bộ GD & ĐT.
- Nhà trường phê duyệt kết quả phân công GV thực hiện chương trình DH.
ii. Tổ chức, chỉ đạo quản lý hoạt động đảm bảo chất lượng đội ngũ giáo viên
Giáo viên cần được tạo động lực để trở nên gắn bó với nghề thông qua các HĐ bồi dưỡng, tham quan học tập mô hình dạy học mới, xây dựng mô hình DH điển hình tiên tiến, đổi mới phương pháp bồi dưỡng năng lực sư phạm (Phạm Văn Thực, 2020)
- Nhà trường chỉ đạo các tổ chuyên môn phân công GV thực hiện chương trình DH.
Phê duyệt phân công, phân nhiệm GV đảm nhiệm các công việc dạy học (giảng dạy, chủ nhiệm lớp,...) dựa trên năng lực, phù hợp công việc được giao.
- Tổ chức rà soát đội ngũ GV đảm bảo số lượng, cơ cấu hợp lý. Thực hiện kế hoạch đánh giá chất lượng đội ngũ dựa trên chuẩn nghề nghiệp của Bộ GD & ĐT và vận dụng phù hợp với thực tiễn nhà trường.
- CBQL tổ chức tập huấn, bồi dưỡng, trao đổi học thuật – kinh nghiệm của đội ngũ GV có đủ phẩm chất và năng lực thực hiện HĐDH, chú trọng đến phát triển năng lực HS đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động hoặc đào tạo nghề chuyên sâu; đồng thời không ngừng bồi dưỡng, phát huy năng lực QL của các bộ phận trong công tác quản lý HĐDH.
- Giáo viên tham gia bồi dưỡng thường xuyên, không ngừng đổi mới phương pháp DH, ứng dụng công nghệ thông tin nhằm nâng cao hiệu quả, chất lượng HĐDH
iii. Tổ chức, chỉ đạo quản lý đảm bảo cơ sở vật chất, thiết bị và tài chính phục vụ dạy học theo hướng tiếp cận chương trình GDPT 2018
- Nhà trường thường xuyên cập nhật tình hình CSVC, trang thiết bị dạy học, kịp thời sửa chữa, bổ sung khi xảy ra hư hỏng; đảm bảo an toàn và đủ điều kiện phục vụ dạy học, thí nghiệm, thực hành. Các bộ phận, cá nhân được phân công theo dõi, đánh giá hiện trạng CSVC, thiết bị, tài chính phục vụ DH.
- Nhà trường nâng cao nhận thức của GV và HS trong sử dụng đúng, hiệu quả cũng như bảo quản tốt CSVC, trang thiết bị DH, thí nghiệm, thực hành.
- Tổ chức huy động nguồn lực tài chính cho việc tăng cường CSVC, thiết bị dạy học đáp ứng yêu cầu đổi mới GDPT. Tổ chức đấu thầu mua sắm trang thiết bị, tài liệu học tập theo qui định hiện hành.
iv. Tổ chức, chỉ đạo thực hiện kế hoạch tuyển sinh đảm bảo chất lượng đầu vào
- Nhà trường thực hiện phân công nhiệm vụ cho các thành viên trong ban tuyển sinh. Chỉ đạo thực hiện kế hoạch tuyển sinh sau khi cấp có thẩm quyền phê duyệt.
- Nhà trường phổ biến kế hoạch truyền thông, thực hiện các bước tuyển sinh như
nhận hồ sơ, kiểm tra hồ sơ theo qui định; tổ chức ứng dụng CNTT trong tuyển sinh, kiểm dò kết quả tuyển sinh, trình cấp thẩm quyền phê duyệt và công bố kết quả.
1.5.1.3. Kiểm tra quản lý đầu vào hoạt động dạy học
i. Kiểm tra quản lý thực hiện và sắp xếp, phân phối chương trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh
- Xây dựng các tiêu chí đánh giá hiệu quả việc sắp xếp, phân phân phối chương trình dạy học và nội dung chương trình đã lựa chọn ở các bộ môn. Tổ chức cho GV ở tổ bộ môn tự đánh giá kết quả thực hiện; nhà trường kiểm tra, đánh giá hiệu quả của việc sắp xếp, phân phối chương trình DH, việc thực hiện các chuyên đề.
- CBQL kiểm tra việc thực hiện sắp xếp, phân phân phối chương trình DH và nội dung chương trình đã lựa chọn đảm bảo chương trình khung theo qui định, phù hợp với điều kiện đội ngũ, CSVC.
ii. Kiểm tra quản lý hoạt động đảm bảo chất lượng đội ngũ giáo viên
- Kiểm tra, đánh giá đội ngũ GV về số lượng, cơ cấu và đảm bảo chất lượng dựa trên tiêu chuẩn nghề nghiệp của Bộ GD & ĐT và vị trí việc làm.
- Kiểm tra tiến độ, chất lượng việc tham gia hoạt động bồi dưỡng thường xuyên của GV theo chương trình bồi dưỡng của Bộ GD & ĐT. CBQL kiểm tra TCM triển khai bồi dưỡng GV về phương pháp DH, nội dung kiến thức mới, bài dạy khó, ứng dụng CNTT trong dạy học. Bên cạnh đó, TTCM kiểm tra việc tự bồi dưỡng của GV đảm bảo đúng tiến độ, chất lượng, hiệu quả.
iii. Kiểm tra quản lý đảm bảo cơ sở vật chất, thiết bị và tài chính phục vụ dạy học theo hướng tiếp cận chương trình GDPT 2018
- Kiểm tra định kì việc mua sắm thiết bị DH phục vụ DH; kiểm tra, đánh giá việc sử dụng CSVC, điều kiện phương tiện phục vụ DH theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực HS.
- Kiểm tra định kì để đánh giá mức độ hao mòn CSVC, trang thiết bị DH; phát hiện kịp thời hư hỏng để bảo trì, sửa chữa. Các hóa chất, thiết bị thí nghiệm cần được kiểm tra hạn sử dụng, số lượng, chất lượng, đảm bảo an toàn khi sử dụng.
iv. Kiểm tra thực hiện công tác tuyển sinh đảm bảo chất lượng đầu vào
- Kiểm tra việc thực hiện công tác tuyển sinh dựa trên những văn bản hướng dẫn của Bộ & ĐT, Sở GD & ĐT hàng năm .
- Đánh giá công tác tuyển sinh so với kế hoạch tuyển sinh: số lượng đảm bảo chỉ tiêu đặt ra; chất lượng HS đáp ứng yêu cầu, mục tiêu của trường.
1.5.1.4. Cải tiến quản lý đầu vào hoạt động dạy học
i. Cải tiến việc thực hiện và sắp xếp, phân phối chương trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh
- Từ việc thực hiện cũng như kết quả kiểm tra, đánh giá hoạt động, CBQL phân tích những ưu điểm, hạn chế của công tác quản lý thực hiện và sắp xếp, phân phối chương trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất HS.
- Xác định nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong công tác quản lý thực hiện và sắp xếp, phân phối chương trình dạy học.
- Đề xuất những cải tiến trong thực hiện và sắp xếp, phân phối chương trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh; thảo luận thống nhất những đề xuất cần cải tiến. Tổ chức điều chỉnh, cải tiến theo các đề xuất.
ii. Cải tiến hoạt động đảm bảo chất lượng đội ngũ giáo viên
- Phân tích những ưu điểm, đặc biệt là những hạn chế của kế hoạch quản lý hoạt động đảm bảo chất lượng đội ngũ GV, việc triển khai thực hiện kế hoạch và kiểm tra- đánh giá thực hiện kế hoạch.
- Xác định nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong công tác quản lý hoạt động đảm bảo chất lượng đội ngũ giáo viên THPT.
- Đề xuất những cải tiến trong quản lý hoạt động đảm bảo chất lượng đội ngũ giáo viên THPT; thảo luận thống nhất những đề xuất cần cải tiến. Để hoạt động bồi dưỡng đạt hiệu quả, CBQL cần chú trọng cải tiến phương thức triển khai bồi dưỡng cũng như nội dung bồi dưỡng GV. Tùy vào những giai đoạn khác nhau trong năm học, tình hình hoạt động DH của nhà trường, có sự điều chỉnh về nội dung, cách thức và đối tượng bồi dưỡng phù hợp. Tiến hành điều chỉnh, cải tiến theo các đề xuất.
iii. Cải tiến quản lý đảm bảo cơ sở vật chất, thiết bị và tài chính phục vụ dạy học theo hướng tiếp cận chương trình GDPT 2018
- Xác định những hạn chế, tồn tại dẫn đến chưa phát huy hiệu quả của việc sử dụng, bảo quản CSVC, trang thiết bị dạy học, từ đó tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong công tác quản lý đảm bảo CSVC, thiết bị và tài chính phục vụ dạy học theo hướng tiếp cận chương trình GDPT 2018.