11. Cấu trúc của luận án
1.4. Hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông
1.4.3. Đầu ra của hoạt động dạy học
Trong hệ thống giáo dục phổ thông, đảm bảo chất lượng đầu ra chính là kết quả của quá trình đảm bảo chất lượng, nó minh chứng cho chất lượng DH của một nhà trường, mỗi cá nhân người học. Qua xem xét các thành tố của HĐDH, có thể thấy rằng chất lượng DH được thể hiện ở chất lượng của tất cả các khâu của DH, bao gồm: chất lượng đầu vào, chất lượng quá trình và chất lượng đầu ra. Chất lượng DH thể hiện ở mức độ đạt được của người tốt nghiệp về phẩm chất và năng lực; trong đó có năng lực tự học, cập nhật kiến thức, khả năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn, và HS có thể thích ứng với yêu cầu thay đổi thường xuyên của nhu cầu xã hội, vì vậy chất lượng DH là sự phù hợp năng lực của HS sau khi tốt nghiệp THPT với mục tiêu của chương trình dạy học.
Để đầu ra của hoạt động dạy học đáp ứng với yêu cầu đổi mới của chương trình GDPT ở cấp THPT cần đảm bảo 3 yếu tố cơ bản: Đánh giá đầu ra, công nhận hoàn thành chương trình; hỗ trợ học sinh thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh vào trường đại học, cao đẳng; thu thập thông tin phản hồi của HS về chất lượng DH.
1.4.3.1. Đánh giá đầu ra, công nhận hoàn thành chương trình
i. Đánh giá để công nhận hoàn thành chương trình dạy học của Bộ GD & ĐT
Thông tư 26/2020/TT-BGDĐT ngày 26/8/2020 về Sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế đánh giá, xếp loại học sinh THCS và học sinh THPT ban hành kèm theo Thông tư số 58/2011/TT-BGDĐT ngày 12/12/2011 của Bộ GD & ĐT, ghi rõ:
- Kiểm tra, đánh giá thường xuyên được thực hiện trong quá trình DH và giáo dục, nhằm kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện các nhiệm vụ học tập, rèn luyện của HS theo chương trình môn học, hoạt động giáo dục trong chương trình GDPT. Kiểm tra, đánh giá thường xuyên được thực hiện theo hình thức trực tiếp hoặc trực tuyến thông
qua: hỏi-đáp, viết, thuyết trình, thực hành, thí nghiệm, sản phẩm học tập.
- Kiểm tra, đánh giá định kì, gồm kiểm tra, đánh giá giữa kì và kiểm tra, đánh giá cuối kì: được thực hiện sau mỗi giai đoạn giáo dục nhằm đánh giá kết quả học tập, rèn luyện và mức độ hoàn thành nhiệm vụ học tập của HS theo chương trình môn học, hoạt động giáo dục quy định trong chương trình GDPT. Hình thức kiểm tra được thực hiện thông qua: bài kiểm tra (trên giấy hoặc trên máy tính), bài thực hành, dự án học tập. Thời gian làm bài kiểm tra, đánh giá định kì bằng bài kiểm tra trên giấy hoặc trên máy tính từ 45 phút đến 90 phút, đối với môn chuyên tối đa 120 phút. Đề kiểm tra được xây dựng dựa trên ma trận, đặc tả của đề, đáp ứng theo mức độ cần đạt của môn học, hoạt động giáo dục quy định trong chương trình GDPT.
ii. Dựa vào các mục tiêu của chương trình, học sinh các khối 10,11,12 tự đánh giá phẩm chất và năng lực của mình
Mục tiêu cần đạt của HS là tổng hợp mục tiêu các nội dung học tập và rèn luyện của HS trong một năm học. Kết quả đánh giá theo mục tiêu của chương trình đảm bảo tính hình thức cho việc đánh giá kết quả DH và cơ sở giáo dục để quyết định lên lớp/ hoàn thành chương trình. Việc tự đánh giá của HS là thông tin cấp thiết để đánh giá kết quả thực hiện chương trình DH bên trong nhà trường nhằm đưa ra các quyết định điều chỉnh hoạt động DH.
Để thực hiện yêu cầu này, phải tổ chức cho HS các khối biết cách tự nhìn nhận, mô tả, làm rõ những yếu tố năng lực, phẩm chất trong mục tiêu cần đạt; chỉ ra được những mặt mạnh, hạn chế trong từng yếu tố của năng lực, phẩm chất; xác định nguyên nhân và đề ra phương hướng khắc phục sau khi kết thúc một khối lớp.
iii. Sử dụng kết quả đánh giá yếu tố đầu ra để điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện chương trình dạy học ở THPT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông
Quá trình đánh giá kết quả học tập của HS được kết thúc bằng đánh giá định kì hoặc kết thúc môn học. Việc đánh giá trong từng môn học chính là đo lường năng lực HS theo các mức độ đáp ứng mục tiêu DH. Khi đã hoàn thành việc đánh giá học tập của HS theo quy định, HS đủ điều kiện để được xét lên lớp hoặc hoàn thành chương trình cuối cấp. Theo đó, nhà trường sử dụng kết quả đánh giá yếu tố đầu ra để điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện chương trình DH đáp ứng yêu cầu đổi mới.
1.4.3.2. Hỗ trợ học sinh thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh vào cao đẳng, đại học
Sau khi hoàn thành chương trình và HS được đánh giá theo Thông tư 26/2020/TT- BGD ĐT ban hành kèm theo Thông tư số 58/2011/TT-BGDĐT ngày 12/12/2011 của Bộ trưởng Bộ GD & ĐT, HS sẽ dự thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh cao đẳng, đại học. Vì thế, nhà trường cần bổ sung các hoạt động giáo dục khác để đáp ứng với chuẩn đầu ra theo qui định. Yêu cầu này đòi hỏi nhà trường phải thực hiện HĐDH và giáo dục đa dạng hướng đến phát triển phẩm chất, năng lực người học cũng như trang bị những phẩm chất, năng lực nghề nghiệp cấp thiết :
- Bồi dưỡng các kỹ năng mềm; tổ chức các hoạt động nhằm nâng cao lòng tôn trọng, gìn giữ, phát huy bản sắc dân tộc và các giá trị văn hóa khác.
- Tổ chức các HĐ ngoài giờ lên lớp đáp ứng đầy đủ yêu cầu chuẩn đầu ra.
- Phổ biến thông tin nghề nghiệp và làm tốt công tác hướng nghiệp.
1.4.3.3. Thu thập thông tin phản hồi của học sinh về về chất lượng dạy học
Nhà trường tổ chức khảo sát, lấy thông tin phản hồi từ HS sau khi kết thúc chương trình của khối lớp và sau khi tốt nghiệp THPT. Thông tin phản hồi của HS góp phần đánh giá chất lượng HĐDH của nhà trường so với với mục đích yêu cầu của chương trình dạy học. Từ đó nhà trường điều chỉnh việc tổ chức HĐDH phù hợp, đáp ứng yêu cầu chất lượng. Để thực hiện được điều này, nhà trường cần phải:
- Tổ chức thu thập, xử lý thông tin của HS hoàn thành chương trình năm học, những vấn đề cần điều chỉnh nội dung chương trình DH.
- Tổ chức thu thập, xử lý thông tin về kết quả DH cho HS đáp ứng yêu cầu tuyển sinh vào các trường đại học, cao đẳng.
- Nhà trường thu thập ý kiến đánh giá của cựu HS về chương trình DH, chất lượng giảng dạy và các hoạt động giáo dục khác.
- Nhà trường thu thập ý kiến đánh giá của các trường ĐH, trường nghề về chất lượng HS của nhà trường.
1.5 . Quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể
Khi bàn về quản lý chất lượng tổng thể trong giáo dục, Wang (2011) đã đề cập đến vòng tròn cải tiến liên tục P-D-C-A (Plan-Do-Check-Act) gồm các bước: (1) Lập kế hoạch (Plan) như đề ra chính sách, mục tiêu, thiết lập qui trình và lập kế hoạch; (2) Tổ chức thực hiện (Do) các công việc dựa trên kế hoạch và những hướng dẫn cụ thể; (3) Kiểm tra
(Check) kết quả đạt được so với mục tiêu và chuẩn đặt ra; (4) Hành động (Act) được thực hiện dựa trên nghiên cứu kết quả và các phản hồi sau đó cải tiến hoặc tiếp tục lặp lại qui trình. Theo Dolphin (2017) & Mukhopadhyay (2020), chu trình P-D-C-A là một phần quan trọng của cải tiến liên tục gồm (1) lập kế hoạch thực hiện thay đổi về vấn đề chất lượng như giảm sự khác biệt ở một vài qui trình hệ thống; (2) thực hiện những thay đổi tác động lên hệ thống hoặc cả qui trình; (3) kiểm tra, đánh giá kết quả để xác định chất lượng có được cải tiến hay không; (4) hành động tiếp tục nếu chất lượng được cải tiến hoặc dừng lại nếu không có sự tiến triển.
Từ cơ sở lý luận nêu trên, có thể thấy quản lý HĐDH ở trường THPT theo tiếp cận TQM cần được thực hiện theo các bước: lập kế hoạch (P), tổ chức thực hiện (D), kiểm tra (C) và hành động cải tiến chất lượng (A) đối với QL các thành tố của đầu vào HĐDH, quá trình DH và đầu ra của HĐDH song song với thực hiện VHCL.
Dựa vào đặc điểm của mô hình TQM, tác giả đề xuất mô hình quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT theo tiếp cận TQM. Đây là mô hình mới, sáng tạo, phù hợp với quản lý HĐDH ở trường THPT. Mô hình đưa ra đã cụ thể hóa các nội dung và qui trình thực hiện trong công tác quản lý HĐDH ở trường THPT.
Hình 5. Mô hình quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể
P: Plan- lập kế hoạch; D: Do- tổ chức thực hiện; C: Check- kiểm tra đánh giá; A: