11. Cấu trúc của luận án
1.4. Hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông
1.4.1. Đầu vào của hoạt động dạy học
Trong bối cảnh đối mới căn bản, toàn diện GD & ĐT hiện nay, hoạt động dạy học ở trường THPT cần đảm bảo các yếu tố đầu vào: Thực hiện và sắp xếp, phân phối chương trình DH theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất HS; đảm bảo chất lượng đội ngũ GV; đảm bảo CSVC, thiết bị phục vụ dạy học; đảm bảo chất lượng công tác tuyển sinh đầu vào.
1.4.1.1. Thực hiện và sắp xếp, phân phối chương trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh
Hoạt động dạy học được thực hiện theo một chiến lược, chương trình đã được thiết kế, tác động đến người học nhằm hướng tới mục tiêu hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực của người học. Đây là một hoạt động đặc thù vì nó nằm trong chuỗi hoạt động nghề nghiệp với những tiêu chuẩn và năng lực nhất định của người dạy. Đây cũng là hoạt động tương tác giữa GV và HS cùng hướng về một mục tiêu. Năng lực của người dạy và người học được thể hiện ở các mức độ đạt được của mục tiêu chương trình giáo dục đề ra. Hoạt động dạy có kết quả khi nó tác động cùng hướng với hoạt động học, bắt nhịp với người học khi tham gia HĐ học cả về trí tuệ và tình cảm. (Nguyễn Thị Thu Hiền, 2017).
Ở cấp THPT, chương trình dạy học là bản thiết kế, trong đó nêu mục tiêu dạy học,
quy định yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực đối với HS, phạm vi và cấu trúc nội dung dạy học, phương pháp và hình thức tổ chức các HĐDH, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đối với các môn học, chuyên đề học tập. Chương trình DH bao gồm: Mục tiêu dạy học, chương trình khung, mô tả các môn học, mỗi môn học lại có mục tiêu riêng, nhưng tất cả đều hướng đến yêu cầu cần đạt của cả chương trình DH.
Mục tiêu của chương trình DH được hình thành khái quát thành yêu cầu cần đạt được về phẩm chất và năng lực của HS khi hoàn thành khóa học của mỗi chương trình DH. Theo Luật giáo dục (Quốc Hội, 2019), HĐDH ở trường THPT nhằm trang bị kiến thức công dân; bảo đảm cho học sinh củng cố, phát triển kết quả của giáo dục THCS, hoàn thiện học vấn phổ thông và có hiểu biết thông thường về kỹ thuật, hướng nghiệp; có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học chương trình giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp hoặc tham gia lao động, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Nội dung dạy học đối với HS trường THPT phải đảm bảo cung cấp cho HS hệ thống những tri thức khoa học phổ thông cơ bản, hiện đại, phù hợp với sự tiến bộ của khoa học hiện nay trên thế giới và thực tế của đất nước về tự nhiên, xã hội, đảm bảo cho HS nắm vững được một hệ thống kĩ năng, kĩ xảo thực hành, lao động kĩ thuật; qua đó hình thành thế giới quan khoa học, phát triển trí tuệ, nâng sức hoạt động và trí thông minh, sáng tạo cho người học (Nguyễn Văn Hộ, 2002). Trên cơ sở chương trình của Bộ GD &
ĐT (Chương trình khung), chương trình dạy học cụ thể được xây dựng, đóng góp ý kiến của CBQL, GV của nhà trường, chuyên gia giáo dục. Sau khi chương trình DH được thẩm định, đưa vào thực hiện; nhà trường cần định kỳ đánh giá, lấy ý kiến góp ý, chỉnh sửa, bổ sung, cập nhật tri thức, khoa học công nghệ mới phát triển chương trình DH.
Nội dung sắp xếp, phân phối chương trình DH, lựa chọn nội dung chương trình dạy học được thực hiện theo trình tự:
- Khảo sát và xác định nhu cầu học tập của HS theo khối lớp.
- Xác định mục tiêu yêu cầu cần đạt) sau khi học xong mỗi chương trình của từng khối lớp 10,11 và 12.
- Tổ chuyên môn thực hiện sắp xếp, phân phối chương trình dạy học, lựa chọn nội dung phù hợp với nguồn lực nhà trường.
- Thiết kế chương trình cụ thể và phương pháp, hình thức để thực hiện các môn
học/chủ đề thích hợp.
- Đánh giá kết quả sắp xếp, phân phân phối chương trình dạy học và nội dung chương trình đã lựa chọn.
1.4.1.2. Đảm bảo chất lượng đội ngũ giáo viên
Giáo viên thông qua hoạt động dạy phải thúc đẩy và tạo động lực học tập cho học sinh, khuyến khích người học có trách nhiệm đối với việc học của bản thân. GV cam kết thúc đẩy HS tích cực học tập thông qua chú trọng giúp đỡ HS sử dụng ứng dụng CNTT, tương tác với HS; sử dụng nhiều phương pháp học tập tích cực. GV cần lắng nghe phản hồi của học sinh để xem xét cần thay đổi những gì để giảng dạy tốt hơn. GV có thể kiểm soát mọi yếu tố của quá trình dạy học nên dễ dàng nhận ra những vấn đề nảy sinh trong quá trình học tập của học sinh để đưa ra cách giải quyết phù hợp như thay đổi phương pháp, cách thức giảng dạy.
Chất lượng DH của trường không chỉ dựa vào chương trình DH, mà còn phải dựa vào chất lượng của đội ngũ giáo viên. Chất lượng của GV bao gồm trình độ chuyên môn đã đào tạo, thành thạo về môn học, kinh nghiệm, kỹ năng giảng dạy và đạo đức nghề nghiệp. Nhà trường xác định chất lượng đội ngũ GV thông qua việc đánh giá GV theo chuẩn nghề nghiệp do Bộ GD & ĐT ban hành theo thông tư 20/2018/TT - BGDĐT. Đánh giá đầu vào đối với đội ngũ GV cần phải xem xét mức độ đạt được của đội ngũ GV so với các tiêu chí của chuẩn nghề nghiệp. GV cần có kiến thức và hiểu biết đầy đủ về bộ môn mình đang giảng dạy, có các kỹ năng cấp thiết và kinh nghiệm giảng dạy để truyền đạt, trao đổi những kiến thức và hiểu biết đó cho HS một cách hiệu quả trong môi trường dạy học, và có thể lấy ý kiến phản hồi của HS về việc giảng dạy của mình. Bên cạnh đó, trong bối cảnh giáo dục hiện nay, sự thay đổi và phát triển nhanh chóng của khối lượng kiến thức mới đòi hỏi đội ngũ CBQL và GV phải thường xuyên cập nhật, nghiên cứu và học hỏi. Trước mục tiêu, yêu cầu của việc thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018, việc bồi dưỡng, tập huấn nâng cao nhận thức và năng lực của CBQL và GV cần được các trường quan tâm và thực hiện tốt. Việc bồi dưỡng đội ngũ là yếu tố tất yếu để phát triển chuyên môn của CBQL và GV đồng thời tạo cơ hội phát triển nghề nghiệp, tạo động lực để các cá nhân thực hiện tốt và bền vững công việc được giao. Quản lý nhà trường cần khuyến khích và tạo điều kiện để mỗi cá nhân tự học, chủ động bổ sung những kiến thức, kĩ năng cấp thiết đáp ứng yêu cầu giảng dạy; xây dựng nhà trường thành tổ chức biết học
hỏi, GV là tấm gương tự học cho mỗi HS noi theo.
Hoạt động đảm bảo chất lượng đầu vào đối với yếu tố đội ngũ GV bao gồm:
- Đội ngũ GV đảm bảo số lượng, cơ cấu hợp lý về bộ môn, độ tuổi, giới tính.
- Chất lượng đội ngũ GV đáp ứng chuẩn nghề nghiệp của Bộ GD & ĐT và vận dụng phù hợp với thực tiễn nhà trường.
- Phân công GV đảm nhiệm các công việc dạy học (giảng dạy, chủ nhiệm lớp,...) dựa trên bằng cấp, kinh nghiệm và khả năng phù hợp, đáp ứng công việc được giao.
- Nâng cao năng lực đội ngũ GV đáp ứng với yêu cầu đổi mới theo hướng tiếp cận năng lực thông qua tập huấn, bồi dưỡng, trao đổi học thuật, kinh nghiệm.
1.4.1.3. Đảm bảo cơ sở vật chất, thiết bị và tài chính phục vụ dạy học
Để đảm bảo hoạt động dạy học được thực hiện trong nhà trường cần đáp ứng điều kiện CSVC theo qui định của Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 Ban hành chương trình GDPT gồm địa điểm, diện tích, quy mô nhà trường; khối phòng học tập;
khối phòng hỗ trợ học tập; thư viện; khối phòng hành chính quản trị; khu sân chơi, thể dục thể thao; khối phụ trợ; khối phục vụ sinh hoạt. Ngoài ra, nhà trường cần trang bị thiết bị và công nghệ phục vụ HĐDH và giáo dục theo qui định của Thông tư 13/2020/TT- BGDĐT ngày 26/5/2020 Ban hành Tiêu chuẩn CSVC các trường mầm non, THCS, THPT và trường phổ thông có nhiều cấp học.
Nhà trường cần có đủ phòng học đạt chuẩn về ánh sáng, bảng, bàn ghế của GV và HS, thiết bị phục vụ dạy học ứng dụng công nghệ thông tin như máy chiếu hoặc ti vi.
Phòng bộ môn có đầy đủ trang thiết bị và hóa chất phục vụ thí nghiệm, thực hành. Bên cạnh đó, nhà trường cần trang bị các thiết bị dạy học theo đặc trưng của từng môn học, đảm bảo thiết bị dạy học tốt thiểu được quy định tại Danh mục thiết bị dạy học tối thiểu cấp THPT ban hành theo Thông tư số 39/2021/ TT-BGDĐT ngày 30/12/2021. CSVC và trang thiết bị, tài chính phục vụ dạy học theo hướng tiếp cận chương trình GDPT 2018 tối thiểu đạt được các tiêu chí như sau:
- Hệ thống phòng làm việc, phòng học và các phòng chức năng với các trang thiết bị phù hợp để hỗ trợ các hoạt động dạy học.
- Thư viện và các nguồn học liệu phù hợp và được cập nhật để hỗ trợ HĐDH.
- Phòng thí nghiệm, thực hành và trang thiết bị phù hợp và được cập nhật.
- Hệ thống công nghệ thông tin (bao gồm cả hạ tầng cho học tập trực tuyến) phù hợp
và được cập nhật để hỗ trợ HĐDH.
- Hệ thống phòng học bộ môn theo các khối học tập và được trang bị đầy đủ thiết bị, đủ điều kiện ánh sáng, thoáng mát.
- Thư viện luôn bổ sung, cập nhật các tài liệu, sách giáo khoa.
- Khu sân chơi, bãi tập, môi trường phục vụ học tập trải nghiệm.
- Các thiết bị dạy học, thực hành phục vụ hoạt động học tập của HS theo tiếp cận chương trình GDPT 2018.
- Dự tính chi phí cho việc thực hiện nội dung chương trình dạy học.
1.4.1.4. Đảm bảo chất lượng công tác tuyển sinh đầu vào
Để làm tốt công tác tuyển sinh đầu cấp THPT, nhà trường dựa trên qui chế tuyển sinh hiện hành, chỉ tiêu tuyển sinh và phương thức tuyển sinh, các chế độ chính sách đối với HS, quảng bá hình ảnh của trường, thông báo tuyển sinh, đồng thời tổ chức tư vấn, hướng nghiệp cho các đối tượng tuyển sinh, liên kết với các đối tác cho công tác tuyển sinh. Công tác tuyển sinh đầu cấp THPT phải đảm bảo các yêu cầu:
- Số lượng HS đảm bảo đủ theo chỉ tiêu tuyển sinh được phân bổ hàng năm
- Phương án tuyển sinh bám sát tình hình thực tế của địa phương, đảm bảo qui định chung của ngành; đảm bảo quyền lợi và đáp ứng nhu cầu người học
- Thông báo tuyển sinh được công bố rộng rãi để các đối tượng học sinh, phụ huynh dễ dàng tiếp cận, tìm hiểu.
- Kết quả tuyển sinh: số lượng HS nhập học đảm bảo đủ so với chỉ tiêu được giao, chất lượng học sinh có phẩm chất và năng lực đáp ứng theo yêu cầu của trường.
- Công tác tuyển sinh tuân thủ các qui định, qui chế đảm bảo theo qui trình; nhà trường thực hiện các bước tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra hồ sơ thí sinh, lập danh sách, tổ chức các bước xét tuyển phù hợp; công bố kết quả và báo cáo cấp quản lý.