TIẾT: 47 BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
C. TIẾN TRÌNH BÀI DẠY
2. Kiểm tra bài cũ
-Theo em văn bản tự sự thường có những ngôi kể nào?
-Em hiểu thế nào là ngôi kể thứ nhất, ngôi kế thứ ba?
-Bài soạn.
3. Bài mới
Hoạt động 1. Giới thiệu.
Ai cũng biết tự sự là kể lại sự việc, thuật lại sự việc diễn ra như thế nào?
Nhưng ai là người kể chuyện? Người kể xuất hiện ở ngôi nào, xưng là gì?
Có nghĩa là sự việc đó được nhìn nhận qua con mắt (điểm nhìn) của ai?
Người đó là người nào, người trong cuộc hay người ngoài cuộc? Cũng là sự việc hay con người ấy, nhưng nếu thay đổi ngôi kể, thay đổi người kể thì nội dung hiện thực phản ánh và ý nghĩa câu chuyện có thể khác nhau.
Hoạt động của thầy Nội dung
Hoạt động 2. Hướng dẫn tìm hiểu vai trò của người kể trong văn bản tự sự:
-Yêu cầu học sinh đọc đoạn văn trích từ truyện ngắn “Lặng lẽ Sapa” của Nguyễn
I. Tìm hiểu vai trò của người keồ chuyeọn trong VBTS.
1. Tìm hiểu đoạn trích trong
“Lặng lẽ Sapa”.
Gv: Phạm Thị Liên Năm học 2013 - 2014 251
Thanh Long.
-Hỏi: Đoạn trích kể về ai và về sự việc gì?
GV nhận xét.
-Hỏi: Ở trên, ai là người kể về nhân vật. Có phải là một trong số các nhân vật ông hoạ sĩ già, cô kĩ sư, anh thanh niên hay là một người nào đó?
GV nhận xét, sửa chữa.
*. Chốt: Người kể về phút chia li đó không xuất hiện, không phải là một trong ba nhân vật được nói tới.
-Hỏi: Những dấu hiệu nào cho biết ở đây các nhân vật không phải là người kể chuyện?
+Chuyện được kể theo ngôi thứ mấy?
+Nếu là một trong ba nhân vật trên thì ngôi kể và lời văn phải thay đổi như thế nào?
GV nhận xét.
*. Chốt: Một trong ba nhân vật trở thành đối tượng miêu tả một cách khách quan. Nếu người kể là một trong 3 NV thì ngôi kể và lời văn phải thay đổi hoặc xưng tôi, hoặc là xưng tên một trong 3NV đó để kể lại chuyện. Như thế người kể chuyện ở đây là vô nhân xưng, khoõng xuaỏt hieọn trong caõu chuyeọn.
-Hỏi: Những câu “Giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ... vậy” là nhận xét của người nào, về ai?
GV nhận xét.
*. Lưu ý HS: Câu nhận xét thứ hai, người kể chuyện như nhập vào vai anh thanh niên để nói hộ suy nghĩ tình cảm của anh ta nhưng vẫn là câu trần thuật của người kể chuyện.
-Yêu cầu: Hãy nêu những căn cứ để có thể nhận xét: người kể chuyện ở đây dường như
-Kể về phút chia tay giữa người hoạ sĩ già, cô gái và anh thanh nieân.
-Người kể không phải ba nhân vật trên mà đều là đối tượng miêu tả một cách khách quan -> người nào đó kể lại câu chuyện (NV và sự việc).
+Kể theo ngôi thứ ba.
+Nếu một trong 3NV thì ngôi kể, lời văn thay đổi -> người keồ khoõng xuaỏt hieọn trong caõu chuyeọn.
-Những câu”giọng ... tiếc rẻ những người .... Như vậy”.
+Nhận xét của người kể về anh thanh niên và suy nghĩ cuûa anh ta.
+Câu 2: Người kể nhập vào nhân vật để nói hộ suy nghĩ và tình cảm của anh ta.
=>Người kể chuyện thấy hết và biết hết sự việc, nhân vật nhờ chủ thể đứng ra kể chuyện, đối tượng miêu tả, ngôi kể, điểm nhìn và lời văn.
Giáo án Ngữ văn 9 Trờng THCS Thanh Văn thấy hết và biết mọi việc, hành động, tâm tư,
tình cảm của NV.
GV dành thời gian cho HS thảo luận, trình bày, bổ sung. GV nhận xét.
*. Chốt: Căn cứ vào chủ thể đứng ra kể câu chuyện, đối tượng được miêu tả, ngôi kể, điểm nhìn và lời văn.
3. Hoạt động 3. Hướng dẫn tiểu kết:
-Hỏi: Từ việc tìm hiểu trên em hãy cho biết:
+Trong VBTS có những ngôi kể nào?
+Ngôi kể thứ ba có dấu hiệu và lợi thế gì trong khi keồ?
-Yêu cầu HS nhận xét, bổ sung.
-Hỏi: Người kể chuyện có vai trò gì khi kể chuyeọn?
GV nhận xét, bổ sung.
-Cho HS đọc phần ghi nhớ.
4. Hoạt động 4. Hướng dẫn HS luyện tập.
Bài tập 1+2:
-Cho HS đọc và xác định yêu cầu BT.
*. Caàn chuù yù:
+Đọc lại đoạn trích ở mục I.
+Đọc kĩ đoạn trích mục II.
+So sánh 2 đoạn trích để tìm ra cách giải quyết cho bài 2a.
Người kể chuyện là ai?
Ngôi kể này có ưu điểm và có hạn chế gì so với ngôi kể ở đoạn trích mục I.
-GV yêu cầu HS trao đổi, đóng góp ý kiến, trình bày trước lớp.
GV nhận xét, sửa chữ.
*. Đối với BT 2b.
+Chọn một trong 3 nhân vật là người kể chuyện (ông hoạ sĩ, anh thanh niên hoặc cô kĩ sư) - thay đổi ngôi kể.
+ Chuyển đoạn văn trích ở mục I thành một
2. Ghi nhớ:
(Trang 193 SGK)
II. Luyện tập.
2a. Tìm hiểu đoạn trích trong
“Trong lòng mẹ” -N.Hồng -Người kể: nhân vật “tôi”
(ngôi thứ nhất) - chú bé.
-Sự việc: cuộc gặp gỡ cảm động với mẹ mình sau những ngày xa cách.
-Ưu điểm, hạn chế của ngôi keồ.
+Ưu điểm: Giúp người kể đi sâu vào tâm tư tình cảm, diễn biến tâm lí phức tạp đang diễn ra trong “toâi”.
+Hạn chế: chưa miêu tả được bao quát đối tượng khách quan, sinh động, khó tạo ra cái nhìn nhiều chiều -> dễ gây đơn điệu hy giọng.
Gv: Phạm Thị Liên Năm học 2013 - 2014 253
đoạn khác sao cho nhân vật, sự kiện lời văn và cách thể phù hợp với ngôi thứ nhất.
-GV yêu cầu HS viết ra giấy - thực hiện theo yêu cầu. Nộp lại cho GV.
-GV nhận xét vài bài trước lớp.
4. Củng cố : Em hãy nêu những ưu điểm của việc sử dụng ngôi thứ nhất, thứ ba trong văn bản tự sự.
5. Dặn dò:
a. Bài cũ: -Xem lại phần tìm hiểu bài.
-Học kĩ, nắm vững nội dung phần ghi nhớ.
-Hoàn thành bài tập 2b theo hướng dẫn.
*. Ôn lại kiến thức tiết 66+67: Lặng lẽ Sapa.
b. Bài mới (Tiết 71+72/VH): Chiếc lược ngà.-Những nét chính về TG- TP; Đọc VB và tìm hiểu thêm chú thích; Tóm tắt đoạn trích (10-12 câu);
Nêu hai tình huống của truyện; Thái độ và hành động của thu trước khi nhận ông sáu là cha...
Giáo án Ngữ văn 9 Trờng THCS Thanh Văn Ngày soạn 18/11/2013
TIẾT 71+72 CHIẾC LƯỢC NGÀ (Trích)
Nguyễn Quang Sáng - 1932.
I – MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
Cảm nhận được giá trị nội dung và nghệ thuật của truyện Chiếc lược ngà.
II – TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG 1. Kiến thức
- Nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong một đoạn truyện Chiếc lược ngà.
- Tình cảm cha con sâu nặng trong hoàn cảnh éo le của chiến tranh.
- Sự sáng tạo trong nghệ thuật xây dựng tình huống truyện, miêu tả tâm lí nhân vật.
2. Kỹ năng:
- Đọc – hiểu văn bản truyện hiện đại sáng tác trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước.
- Vận dụng kiến thức về thể loại và sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong tác phẩm tự sự để cảm nhận một văn bản truyện hiện đại.
-Rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm, biết phát hiện những chi tiết nghệ thuật đáng chú ý trong một truyện ngắn.
- Tích hợp với phần Tiếng việt ở bài kiểm tra phần Tiếng việt, với phần tập làm văn ở bài ôn tập
3. Thái độ: Giáo dục hs thái độ trân trọng tình cảm gia đình.
*Phơng pháp.
- Đọc. Nêu – gqvđ, phân tích. Bình giảng.
*.CHUẨN BỊ.
-Gv : Bài soạn + tài liệu liên quan.
-HS : Chuẩn bị bài theo hệ thống câu hỏi trong Sgk.
III.TIẾN TRÌNH BÀI DẠY.
1.Tổ chức: (1p)
2.Kiểm tra: (5p). vì sao tất cả các nhân vật trong truyện, kể cả nhân vật chính
đều không đợc đặt tên ?Bác lái xe cho rằng , anh thanh niên là một trong những ngời cô độc nhất thế gian, em có đồng ý với ý kiến ấy không? tại sao?
3.Bài mới:
1.Giới thiệu bài. (1p)
(1)Trong hoàn cảnh éo le của cuộc KC chống đế quốc Mĩ có rất nhiều những ngời thân yêu trong GĐ phải chia xa nhau dẫn tới những sự hiểu lầm đáng tiếc.
Hiểu lầm và trân trọng TC của họ, đặc biệt là TC của cha con sâu nặng, nhà văn Nguyễn Quang Sáng đã viết truyện ngắn “Chiếc lợc ngà” mà hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu.
(2)Chiến tranh đã đi qua khá lâu rồi, nhưng khi nhìn lại quá khứ. Ở mỗi cta lại cảm thấy chạnh lòng, xót xa bởi những đau thương, mất mát… biết bao nhiêu tình huống éo le, trớ trêu. Mẹ mất con, vợ mất chồng, con mất cha… là sự thử thách t/cảm của con người. “Chiếc lược ngà” của nhà văn Nbộ được xd trên cơ sở những tình huống thật ngặt nghèo trong những năm k/c chống Mĩ gian lao.
Gv: Phạm Thị Liên Năm học 2013 - 2014 255
Qua đó khắc hoạ t/cảm cha con sâu nặng của người cán bộ chiến sĩ. Bài học hôm nay…
2. Triển khai bài.
Hoạt động của Gv và HS Nội dung kiến thức
• Hoạt động 1.(22p)
-Cho HS đọc phần chú thích dấu sao.
-Yêu cầu: Em hãy nêu những nét chính về nhà văn Nguyễn Quang Sáng (quê quán, xuất thân, sự nghiệp sáng tác).
GV nhận xét, bổ sung.
-Hỏi: Truyện được viết vào thời gian, hoàn cảnh nào?
GV nhận xét.
-Hỏi: Truyện mặc dù viết trong chiến tranh nhưng nói về chủ đề gì?
GV nhận xét.
*. Chốt - chuyển: Truyện viết vào 1966, tại chiến trường Nam Bộ trong thời kháng Mĩ diễn ra ác liệt. Điều đáng chú ý là truyện ngắn này viết trong hoàn cảnh chiến tranh nhưng lại tập trung nói về tình người - cụ thể ở đây là tình cha con trong cảnh ngộ éo le của chiến tranh và tình đồng chí của những người cán bộ cách mạng. Văn bản trong SGK chỉ tập trung thể hiện tình cha con giữa ông Sáu và bé Thu.
2. Hoạt động 2. Hướng dẫn đọc và tìm hiểu chung về tác phẩm.
-GV tóm tắt phần đầu của truyện.
-GV đọc mẫu một đoạn rồi cho HS
I. Giới thiệu:
1. Tác giả.
- Nguyễn Quang Sáng sinh năm 1932
- Là nhà văn trởng thành qua 2 cuộc kháng chiến của dân tộc
- Là một trong những cây bút có tên tuổi của văn học giải phóng miền Nam, là nhà văn tiêu biểu của văn bản hiện đại Việt Nam.
- Ông là tác giả của nhiều truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch bản phim.
Chủ yếu phản ánh cuộc sống con người Nam Bộ.
2. Tác phẩm.
- Truyện đợc rút từ tập truyện ngắn cùng tên của tác giả.
- TP viết tại chiến trờng Nam Bộ trong thời kì KC chống Mĩ đang diễn ra quyết liệt (năm 1966. Vb trong SGK là đoạn trích phần giữa của truyện.
II. Tỡm hieồu chung:
-Chủ đề: Tình cảm cha con.
- Ngời kể chuyện: giọng đọc trầm, sâu lắng.
Giáo án Ngữ văn 9 Trờng THCS Thanh Văn đọc tiếp.
GV nhận xét, chấn chỉnh HS.
-Yêu cầu HS đọc từ đầu đến cảnh chia tay của cha con ông Sáu.
-Yêu cầu: Em hãy tóm tắt cốt truyện của đoạn trích (8-10 câu).
+Truyện xoay quanh những nhân vật nào? Quan hệ ra sao? ? TruyƯn gồm mấy nv? Là những ai? Nv chính?
+Giữa họ đã xảy ra chuyện gì?
+Kết thúc như thế nào?
GV nhận xét, bổ sung cho HS.
-Yêu cầu HS đọc các chú thích còn lại.
? Truyện có mấy tình huống? Là những tình huống nào?
- Tình huống 1: Cuộc gặp gỡ của 2 cha con ông Sáu sau 8 năm xa cách. Nhng thật trớ trêu bé Thu không nhận cha.
Đến lúc em nhận ra và biểu lộ tình cảm thắm thiết thì ông Sáu phải ra đi,
đây là t/huống cơ bản của truyện.
- Tình huống 2: ở khu căn cứ, ông Sáu
đón tất cả tình yêu thơng và mong nhớ
đứa con vào việc làm cây lợc ngà để tặng con. Nhng ông đã hy sinh cha thể gửi món quà đó tặng con.
-Hỏi: Tình huống nào đã bộc lộ sâu sắc và cảm động tình cha con của ông Sáu và bé Thu?
Cho HS nhận xét bạn. GV nhận xét.
-Hỏi: Theo em tình huống nào là tình huống cơ bản của truyện?
GV nhận xét.
*. Choỏt + chuyeồn: Neỏu tỡnh huoỏng thứ nhất bộc lộ tình cảm mạnh liệt của bé Thu đối với cha, thì tình huống thứ hai lại biểu lộ tình cảm sâu sắc của người cha đối với con.
- Bé Thu: giọng hồn nhiên, ngây thơ.
- Ông Sáu: giọng xúc động.
- Ông Sáu xa nhà đi KC. Mãi đến khi con gái lên 8 tuổi, ông mới có dịp về thăm nhà, thăm con. Bé Thu không nhận ra cha vì sẹo trên mặt làm ba em không còn giống với ng- ời trong bức ảnh chụp mà em đã
biết. Em đối xử với 3 nh với ngời xa lạ. Đến lúc Thu nhận ra cha, tình cha con thức dậy mãnh liệt trong em thì cũng là lúc ông Sáu phải ra đi. ở khu căn cứ, ngời cha dành hết tình cảm yêu quý, nhớ thơng đứa con vào việc làm 1 chiếc lợc = ngà voi
để tặng cô con gái bé bỏng. Trong 1 trận càn, ông hi sinh, ông còn kịp trao cây lợc cho ngời bạn.
-Tỡnh huoỏng truyeọn:
+Cuộc gặp gỡ và chia tay giữa 2 cha con.
+ Ở khu căn cứ, ông Sáu dồn tình thương vào chiếc lược ngà.
=>Tình cha con saâu saéc.
III. Phaân tích:
1. Diễn biến tâm lí và tình cảm cuûa beù Thu trong laàn cha veà thaêm Gv: Phạm Thị Liên Năm học 2013 - 2014 257
3. Hoạt động 3. Hướng dẫn tìm hieồu chi tieỏt - phaỏn tớch:
a. Diễn biến tâm lí và tình cảm của bé Thu trong lần cha về thăm nhà.
? Lần đầu khi gặp ông Sáu bé Thu có hành động, cử chỉ nào?
-Bé Thu tròn mắt nhìn. Đó là đôi mắt nhìn nh thế nào?(Mở to không chớp, biểu lộ sự ngạc nhiên)
-Bé Thu vụt chạy và kêu thét- Đó là những cử chỉ nh thế nào?
(nhanh, mạnh, biểu lộ ý muốn cầu cứu)
? Những cử chỉ và tiếng kêu ấy biểu hiện cảm xúc gì của bé Thu tronglúc này?
GV nhận xét.
*. Chốt - bình: Gặp lại con sau bao năm xa cách với bao nhiêu nỗi nhớ mong nên ông Sáu không kìm nổi vui mừng trong phút đầu nhìn thấy con.
Nhưng thật trớ trêu, đáp lại sự vồ vập của người cha, bé Thu lại tỏ ra ngờ vực, lảng tránh.
-Hỏi: Ông Sáu càng gắn kéo níu, gần gũi thì bé Thu càng trở nên như thế nào? Em hãy tìm những chi tiết tiêu biểu để minh hoạ.
? Trong 3 ngày ông Sáu nghỉ ở nhà, bé Thu đã c xử với ông ntn?
? Khi mời ông Sáu vào ăn cơm, bé Thu nói nh thế nào?Nhận xét gì về cách nói Êy?
- Thu buộc gọi ông Sáu vô ăn cơm, gọi chắt nớc nhng lại nói trống không
? Trong bữa ăn bé Thu đã có phản ứng g×?
- Phản ứng đó cho thấy thái độ của bé Thu đối với ông Sáu nh thế nào?
? Qua những chi tiết trên, em thấy nét tính cách nổi bật của NV Thu là gì?
nhà.
a. Thái độ và hành động của bé Thu trước khi nhận ra ông Sáu là cha.
- T giật mình, tròn mắt nhìn - Ngơ ngác, lạ lùng
- Con bé thấy lạ quá , mặt nó bỗng tái đi, vụt chạy và kêu thét : má, má.
=>Bé Thu lo lắng và sỵ hãi, em tỏ ra ngờ vực, lảng tránh.
- Xa lánh, nhất quyết không gọi ba - Má doạ đánh.
- Vô ăn cơm - Cơm chín rồi
=>Nói trống không
- Trong bữa ăn hất trứng cá 1 cách quyết liệt.
- Bị đòn, Thu không khóc
- Thu càng lạnh nhạt, xa cách, phản ứng quyết liệt, không chấp nhận ông Sáu là cha
Giáo án Ngữ văn 9 Trờng THCS Thanh Văn - ơng ngạnh
* Gv: Thái độ của Thu đã có sự phát triển. Từ nỗi sợ hãi rất trẻ thơ em đã
có hành động chống đối thách thức thể rõ tính ơng bớng.
? Sự ơng ngạnh của Thu có đáng trách không ? Phản ứng đó có phải là dấu hiệu của đứa trẻ h không ? tại sao?
- Sự ơng ngạnh của thu không đáng trách: trong hoàn cảnh xa cách và trắc trở của chiến tranh em còn nhỏ quá cha thể hiểu hết những tình thế éo le của cuộc sống.
? Theo em, tại sao Thu có thái độ ơng ngạnh nh vậy?
- Em không tin ông Sáu là ba nó vì ng- ời ba trong tấm ảnh không có vết sẹo nh ông Sáu.
? Qua phản ứng của Thu giúp em hiểu gì về cá tính và tình cảm của Thu dành cho ba ?
- Chứng tỏ Thu có cá tính mạnh mẽ, tình cảm của em sâu sắc, chân thật, em chỉ yêu ngời mà em tin là ba của mình.
Nguyên nhân nào khiến bé Thu có những phản ứng gay gắt như thế?
=> Vết sẹo trên mặt cha..
*. Chốt - chuyển: Sự ương ngạnh của bé Thu hoàn toàn không đáng trách. Trong hoàn cảnh xa cách và trắc trở của chiến tranh, em còn quá nhỏ, emù chưa kịp đón nhận những khả năng bất thường, nên em không tin ông Sáu là cha vì trên mặt có thêm sẹo, khác hình ba nó trong ảnh. Phản ứng đó hoàn toàn tự nhiên, thể hiện cá tính mạnh mẽ, tình cảm của em sâu sắc, chân thật, em chỉ yêu ba khi tin chắc đúng đó là ba. Trong cái “cứng đầu” của em có ẩn chứa cả sự kiêu hãnh trẻ thơ về một tình yêu dành cho người cha
“khác” - trong ảnh.Và tất cả nguyên
=>Phản ứng tâm lí hoàn toàn tự nhieõn, theồ hieọn tỡnh yeõu saõu saộc, chân thật, sự kiêu hãnh trẻ thơ về tình cảm
CÁI THẸO
Gv: Phạm Thị Liên Năm học 2013 - 2014 259