TIẾT: 47 BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
D. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG:Hoạt động 1: Giới thiệu
Trong cuộc đời, ai cũng có riêng cho mình những kỉ niệm của một thời ấu thơ hồn nhiên, trong sáng. Những kỉ niệm ấy là những điều thiêng liêng, thân thiết nhất, nó có sức mạnh phi thường nâng đỡ con người suốt hành trình dài và rộng của cuộc đời. Bằng Việt cũng có riêng ông một kỉ niệm, đó chính là những tháng năm sống bên bà, cùng bà nhóm lên cái bếp lửa thân thương.
Không chỉ thế, điều in đậm trong tâm trí của Bằng Việt còn là tình cảm sâu đậm của hai bà cháu. Chúng ta có thể cảm nhận điều đó qua bài thơ “Bếp lửa” của ông.
Gv: Phạm Thị Liên Năm học 2013 - 2014 201
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY , TRÒ NỘI DUNG KIẾN THỨC Hoạt động 1: KĐ- GT
- Hoạt đọng2: Đọc- Hiểu văn bản - Hs đọc chú thích ( * ) ở SGK.
- ?Nêu những hiểu biết về tác giả ? - Hs :TL
- G:?Bài thơ ra đời trong hoàn cảnh nào ?
- Hs : TL
- Gv hướng dẫn cách đọc : Trầm , chậm rãi pha chút bồi hồi
- Gọi 1 em hs đọc , gv cho cả lớp nhận xét
- Hs : đọc
- Hs thảo luận nhóm 4p. Đại diện các nhóm trả lời , gv nhận xét bổ sung
- ? Dựa vào mạch cảm xúc có thể phân chia bố cục bài thơ này như thế nào ?
- Hs : XĐ
- G:?Cảm xúc của tác giả bắt đầu từ đâu ?
- Hs : TL
- G:?Hình ảnh Bếp lửa trong khổ đầu hiện lên như thế nào ?
- Hs :TL
- Gv : Bếp lửa là hình ảnh quen thuộc gắn liền với người phụ nữ từ xưa đến nay
- G:? Bếp lửa là điểm xuất phát cho mọi cảm xúc hồi tưởng của nhà thơ .
? Đầu tiên tác giả hồi tưởng điều gì ? - Hs : TL
- GV : những khó khăn vất vả trong quá khứ luôn là dấu ấn khó quên mỗi lần nhớ lại tác giả vẫn thấy xúc động “ Sống mũi vẫn còn cay ”
I/ Tìm hiểu chung : 1. Tác giả :
- Nguyễn Việt Bằng sinh 1941 - Quê : Thach thất – Hà Tây
- Trưởng thành trong thời kì kháng chiến chống Mĩ
- Giọng thơ trong trẻo , mượt mà 2. Tác phẩm :
- St: 1963 “ Hương cây - Bếp lửa ”
3. Thể thơ: Thơ 8 tiếng 4. Bố cục :
- K1 : Hình ảnh Bếp Lửa khơi nguồn cảm xúc
- K2,3,4,5: Hồi tưởng kỉ niệm - K6 : Suy ngẫm về bà và bếp lửa - K7 : Nỗi nhớ khôn nguôi
III/ Phân tích :
1. Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cảm xúc
- Hồi tưởng bắt đầu từ :
+ BL chờn vờn : H/a quen thuộc , gần gũi
+ BL ấp iu : Sự kiên nhẫn khéo léo chắt chiu tình cảm của người bà
-> H/a gần gũi, quen thuộc. Khơi nguồn cảm xúc.
2. Hồi tưởng về bà và tình bà cháu - Hồi tưởng thời thơ ấu bên người bà:
+ Năm 4 tuổi- đói mòn đói mỏi: gian khổ , thiếu thốn, nhọc nhằn- ấn tượng nhất là mùi khói bếp.
Năm ấy là năm đói mòn , đói mỏi Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Giáo án Ngữ văn 9 Trờng THCS Thanh Văn - G:? Trong dòng hồi ức của tác giả
có tiếng kêu của chim tu hú. Âm thanh đó gợi lên điều gì ?
- Hs : Sự vắng vẻ , gợi nhớ , gợi thương
- G:?Tiếp theo tác giả nhớ gì ? - Hs : Nhớ về bà, bà hay kể những chuyện ở Huế ,Bà dạy cháu làm ..
Nhớ về năm giặc đốt làng
- G:?Hồi tưởng về người bà gắn liền với hình ảnh gì ? Ý nghĩa ?
- Hs : TL
- G:? Vì sao ở khổ 5 , tác giả lại dung “Ngọn lửa ”?
- Hs : mang tính khái quát hơn, người bà là người nhóm lửa, giữ lửa , truyền lửa
- G:?Tác giả suy ngẫm như thế nào về người bà ? T/g s/d biện pháp NT gì? T/d?
- Hs : TL
- G:?Trong bài thơ tác giả mấy lần nhắc đến hình ảnh Bếp Lửa ? Biện pháp NT gì? T/d?
- Hs : 10 lần
- Gv cho hs thảo luận nhóm . Sau 3p đại diện các bàn trình bày , gv nhận xét , bổ sung , chốt ý bằng bảng phụ
? Vì sao tác giả viết “Ôi kì lạ và thiêng liêng - bếp lửa” ?
Hoạt động 3: Khái quát
- G:?Nêu đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ ?
+ Năm 8 tuổi: ấn tượng tiếng chim tu hú- da diết, khắc khoải, báo hiệu mùa hè.
→ Tiếng chim tu hú : gợi lên sự vắng vẻ, cô đơn như giục giã , khắc khoải một điều gì da diết làm trổi dậy những hoài niệm nhớ mong
- Hồi tưởng về bà : + hay kể chuyện ở Huế
+ bà dạy cháu làm, chăm cháu học + năm giặc đốt làng → không cho kể với bố
- Bà tận tuỵ, đùm bọc, chăm sóc, dậy dỗ cháu.
→ BL hiện diện như tình bà ấm áp, chổ dựa tinh thần , sự đùm bọc cưu mang của bà
- Ngọn lửa mang ý nghĩa trừu tượng và khái quát : bà là người nhóm, giữ , truyền lửa - ngọn lửa của sự sống , niềm tin cho các thế hệ nối tiếp
3. Suy ngẫm về bà và bếp lửa a. về bà :
- S/d từ láy: Lậnđận: Sự tần tảo hi sinh, vất vả.
- Điệp ngữ: Nhóm: Bà là người nhóm lên niềm yêu thương , niềm vui sưởi ấm, san sẻ và cả những tâm tình tuổi nhỏ b. Bếp lửa :
- Nhắc đến 10 lần: Giản dị, bình thường nhưng: Kì lạ và thiêng liêng
+Là tình cảm ấm nóng, tay bà chăm chút + Gắn với khó khăn gian khổ đời bà + được nhen bằng tình yêu , niềm tin -> Hình ảnh thực mang ý nghĩa biểu tương
- Trở về hiện tại: T/g muốn nhắc nhở mình không quên quá khớ, không quên bà.
III. Tổng kết :
Gv: Phạm Thị Liên Năm học 2013 - 2014 203
- Hs : XĐ
- G:?Cảm nhận của em về tình cảm của tác giả
- Hs :
- Gọi hs đọc ghi nhớ ở SGK
Ghi nhớ ( SGK )
4. Củng cố: Em có cảm nghĩ gì về nhan đề bài thơ “Bếp lửa”.
5. Dặn dò: 1. Học thuộc lòng bài thơ.
Học phần phân tích.
Làm bài tập phần củng cố.
2.Soạn bài “Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ”.
Đọc kĩ văn bản (có thể học thuộc trước).
Giáo án Ngữ văn 9 Trờng THCS Thanh Văn Ngày soạn 30/10/2013
Tiết 57. Hớng DẪN ĐỌC thêm
Khúc hát ru những em bé lớn trên lng mẹ
NguyÔn Khoa §iÒm I – MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Thấy được sự phong phú của thể thơ tự do.
- Hiểu, cảm nhận được giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ.
II – TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG 1. Kiến thức
- Tác giả Nguyễn Khoa Điềm và hoàn cảnh ra đời của bài thơ.
- Tình cảm bà mẹ Tà-ôi dành cho con gắn chặt với tình yêu quê hương đất nước và niềm tin vào sự tất thắng của cách mạng.
- Nghệ thuật ẩn dụ, phóng đại, hình ảnh thơ mang tính biểu tượng, âm hưởng của những khúc hát ru thiết tha, trìu mến.
2. Kỹ năng:
- Nhận diện các yếu tố ngôn ngữ, hình ảnh mang màu sắc dân gian trong bài thơ.
- Phân tích được mạch cảm xúc trữ tình trong bài thơ qua những khúc hát bà mẹ, của tác giả.
- Cảm nhận được tinh thần kháng chiến của nhân dân ta trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
Phơng pháp.
- Hướng dẫn đọc thờm: gợi tìm, bình CHUẨN BỊ.
- Gv:G/án; đọc tài liệu tham khảo - H/s: Soạn bài theo hướng dẫn III.TIẾN TRÌNH BÀI DẠY.
1-Tổ chức: (1p)
2.Kiểm tra: (5p)- Đọc thuộclòng bài thơ Bếp lửa của Bằng việt Phân tích đoạn thơ:
Lên bốn tuổi...
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa 3.Bài mới:
1.Giới thiệu bài:(1p): Giới thiệu: Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ” ra đời giữa những năm tháng quyết liệt của những năm tháng chống Mỹ cứu nước trên cả hai miền Nam – Bắc. Thời kì này, cuộc sống của cán bộ, nhân dân ta trên các chiến khu rất gian nan thiếu thốn. Cán bộ nhân dân vừa bám rẫy, bám đất tăng gia sản xuất vừa sẳn sáng chiến đấu bảo vệ Tổ Quoỏc. Hoõm nay chuựng ta cuứng tỡm hieồu.
2. Triển khai bài.
Hoạt động của Gv và HS Nội dung kiến thức
Gv: Phạm Thị Liên Năm học 2013 - 2014 205
* Hoạt động 1.(10p) HS đọc bài
-Chú ý: Giọng đọc tha thiết ,lu ý các
đoạn điệp khúc
Tìm hiểu thể loại và bố cục của bài thơ?
* Hoạt động 2.(15p)
- GV; định hướng cho HS tự tìm hiểu bài:
? Bà mẹ được giới thiệu qua những công việc nào
? Cảm nhận tấm lòng của người mẹ qua những công việc đó ?
- Hs : Tự tìm hiểu.
? Trong mỗi lời hát ru của mẹ có những điểm giống và khác nhau như thế nào ?
? Hãy chứng minh sự gắn kết lời ru với những công việc đó ?
- Hs : TL
? Nhận xét gì về tình cảm của mẹ đối với con ?
? Hình ảnh nào nói lên điều đó ? - Hs: Tự trả lời.
* Hoạt động 3.(5p)
Qua bài thơ tác giả ca ngợi ai?
Tình cảm của người mẹ phát triển trong những khúc ru như thế nào?
Hãy chứng minh?
I. Đọc - Tim hiÓu chung.
1. Tác giả : Nguyễn Khoa Điềm sinh 1943 tại Thừa Thiên Huế
- Trưởng thành tronh kháng chiến chống Mĩ
- Từng là uỷ viên bộ chính trị , trưởng ban tư tưởng văn hoá
2. Tác phẩm 2.1.Đọc bài:
2.2, Thể loại và bố cục:
-Thể loại:Thơ 8 chữ
-Bè côc:
- Hình ảnh của bà mẹ Tà ôi - Ý nghĩa những khúc hát ru II. Híng dÉn t×m văn bản 1. Hình ảnh của bà mẹ Tà ôi
- Mẹ giã gạo → vất vã cực nhọc, ý thức lao động góp phần vào kháng chiến
- Tỉa bắp trên núi → Sự gian khổ giữa rừng núi mênh mông, heo hút - Chuyển lán, đạp rừng, địu em đi giành trận cuối → tham gia chiến đấu bảo vệ căn cứ với tinh thần quyết tâm và lòng tin thắng lợi
→ Yêu thương con tha thiết , khao khát đất nước được độc lập, tự do
2. Ý nghĩa của khúc hát ru
- Lời hát gửi gắm ước mong con ngủ ngon , nhanh khôn lớn
+ Giã gạo → Gạo trắng để nuôi bộ đội, con lớn nhanh
+ Tỉa bắp : Con phát 10 Ka lư
+ Địu con đi: mẹ mong gặp Bác Hồ, con là người tự do
→ Tình yêu tha thiết của mẹ đối với con, kháng chiến đất nước
→ Con là mặt trời, nguồn hạnh phúc ấm áp gần gũi thiêng liêng
III- Toồng keỏt:
1- Nghệ thuật: Giọng điệu ngọt ngào triàu mean của khúc hát ru truyền thống
2- Nội dung: Người mẹ Tà ôi, người
Giáo án Ngữ văn 9 Trờng THCS Thanh Văn Khúc hát ru có gì kế thừa và đổi mới
so với những khúc hát ru truyền thèng?
Bài tập(10p): Đọc kĩ hai câu thơ sau:
Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi Mặt trời của mẹ, con nằm trên lưng”
(Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ - Nguyễn Khoa Điềm)
Từ “mặt trời” trong câu thơ thứ hai được sử dụng theo biện pháp tu từ từ vựng nào? Có thể coi đây là hiện tượng một nghĩa gốc của từ phát triển thành nhiều nghĩa được không? Vì sao?
Viết đoạn văn ngắn phân tích hai câu thơ trên?
4. Củng cố: Em có cảm nghĩ gì về nhan đề bài thơ
5. Dặn dò:
- Học thuộc lòng bài thơ. Học phần phân tích. Làm bài tập phần cuûng coá.
- Soạn bài “Ánh trăng”. Đọc kĩ văn bản (có thể học thuộc trước). Trả lời các câu hỏi phần đọc hiểu văn bản
meù Vieọt Nam anh huứng choỏng Myừ xâm lược. Trong gian khổ càng yêu thương con, mong con trở thành người tự do.
IV- Luyện tập:
Gợi ý:
Từ “mặt trời” trong câu thơ được sử dụng theo biện pháp tu từ ẩn dụ
- Không thể coi đây là hiện tượng một nghĩa gốc của từ phát triển thành nhiều nghĩa.
Vì: Nhà thơ gọi em bé (đứa con của người mẹ Tà ôi là “mặt trời” dựa theo mối quan hệ tương đồng giữa hai đối tượng được cảm nhận theo chủ quan của nhà thơ. Sự chuyển nghĩa của “mặt trời” trong câu thơ chỉ có tính chất lâm thời, nó không làm cho từ có thêm nghĩa mới và không thể đưa vào để giải thích trong từ điển.
- Phân tích (ý chính)
+ MT của bắp là mặt trời của tự nhiên, đem lại ánh sáng cho vạn vật, nếu thiếu đi ánh dương đó thì mọi sinh vật đều sẽ bị huỷ diệt (bắp cần ánh sáng) + em Cu Tai là ánh sáng, là nguồn sống, là mặt trời bé nhỏ của người mẹ, là cuộc đời của người mẹ. Thế gian không thể thiếu ánh mặt trời cũng như người mẹ Tà ôi không thể thiếu vầng mặt trời bé nhỏ trên lưng.(Mẹ gửi gắm mọi niềm hi vọng vào em Cu Tai)
=> Dù ở miền núi hay miền đông bằng, tình mẫu tử thiêng liêng bao giờ cũng sâu nặng.
- Cách thể hiện thơ và ngôn từ rất gần gũi với đời sống của người dân tộc.
Cách thể hiện tình cảm chất phác mà sâu sắc
Gv: Phạm Thị Liên Năm học 2013 - 2014 207
Ngày soạn 30/10/2013