6. BCCĐ AN TOÀN NGƯỜI BỆNH

Yếu tố nào tác động đến văn hóa an toàn người bệnh để từ đó có cơ sở đề xuất giải pháp cải tiến. Xuất phát từ các lý do trên, tôi đã chọn đề tài “Nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý an toàn người bệnh tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Kiên Giang” làm báo cáo chuyên đề của mình.

BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC CẦN THƠ

CHUYÊN ĐỀ BÁO CÁO NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ AN TOÀN NGƯỜI BỆNH TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA

TỈNH KIÊN GIANG

HỌ VÀ TÊN HỌC VIÊN: ……….

LỚP BỒI DƯỠNG CHỨC DANH NGHỀ NGHIỆP VIÊN CHỨC Y TẾ

……….

Cần Thơ

-MỤC LỤC

Danh mục viết tắt

Danh mục bảng, biểu, sơ đồ

I Đặt vấn đề 1

II Mục đích 2

III Nội dung 2

3.1 Giới thiệu các luận điểm chính 2

3.2 Cơ sở thực tiễn 7

3.3 Bàn luận 10

IV Kết luận và khuyến nghị 14

4.1 Kết luận 14

4.2 Khuyến nghị 14

V Tài liệu tham khảo 16

DANH MỤC VIẾT TẮT

ATNB An toàn người bệnh

BHYT Bảo hiểm Y tế

BHXH Bảo hiểm xã hội

BSCK1 Bác sỹ chuyên khoa 1 BSCK2 Bác sỹ chuyên khoa 2 KCB Khám chữa bệnh

NSNN Ngân sách Nhà nước

NVYT Nhân viên Y tế

NNNB Người nhà người bệnh TTBYT Trang thiết bị Y tế

VHATNB Văn hóa an toàn người bệnh

DANH MỤC BẢNG, BIỂU, SƠ ĐỒ

Hình 3.1 Khung phân tích văn hóa an toàn người bệnh 6 Hình 3.2 Sơ đồ hoạt động Ban an toàn người bệnh 8

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Tình hình này tại các nước đang phát triển thì sao? Dù chưa có những dữ liệu thống kê công bố nhưng dựa trên những khó khăn về hạ tầng, trang thiết bị, nhân lực, hoặc chất lượng thuốc Tổ chức Y tế thế giới cũng dự báo chắc chắn rằng chúng ta không tránh khỏi những con số biết nói nêu trên, thậm chí là có thể tỉ lệ này cao hơn hẳn Tuy nhiên, qua việc tổng hợp dữ liệu từ các công trình nghiên cứu về sai sót – sự cố y khoa, cũng như tai biến điều trị tại các bệnh viện thuộc các nước phát triển cho thấy tỉ lệ tai biến điều trị tính trên tổng số bệnh nhân nhập viện dao động từ 3,2 đến 16,6 trong đó hơn

50 các sự cố là có thể ngăn ngừa được Trước tình hình đó, WHO (2001) đã đưa ra quan điểm an toàn người bệnh nhằm phòng ngừa các sai sót có thể gây nguy hại cho người bệnh trong quá trình điều trị và chăm sóc Họ cũng đưa ra các khuyến cáo cũng như các giải pháp an toàn người bệnh nhưng các giải pháp này vẫn chưa mang lại hiệu quả mong muốn

Thách thức lớn nhất để hướng đến một hệ thống y tế an toàn chính là sự thay đổi

từ nền văn hóa trừng phạt cá nhân phạm lỗi thành nền văn hóa an toàn; trong đó lỗi không được xem là thất bại của cá nhân mà là cơ hội để cải tiến hệ thống và phòng ngừa hậu quả Văn hóa an toàn của một tổ chức là sản phẩm giá trị của cá nhân và nhóm – là thái độ, nhận thức, năng lực, và hành vi quyết định sự cam kết, định hình phong cách và trình độ quản lý tổ chức y tế Tổ chức nào có nền văn hóa an toàn thì ở đó thông tin liên lạc được xây dựng trên sự tin tưởng, mọi người nhận thức về tầm quan trọng của an toàn,

và độ tin cậy tính hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa Do vậy, việc thiết lập văn hóa

an toàn người bệnh trong thực hành y khoa được xem là bước ngoặc quan trọng trong cải thiện môi trường chuyên môn và nâng cao chất lượng chăm sóc điều trị

Bệnh viện Đa khoa tỉnh Kiên Giang là bệnh viện đa khoa hạng nhất trực thuộc Sở Y tế Kiên Giang, được Sở Y tế giao trọng trách chỉ đạo tuyến cho các huyện, thị, thành trong tỉnh Kiên Giang, với lịch sử hơn 50 năm xây dựng và phát triển với qui mô 1.200 giường, hơn 1.800 nhân viên gồm có 43 phòng, khoa trực thuộc Trong những năm qua, bệnh viện đã tiếp nhận và đưa vào sử dụng có hiệu quả những trang thiết bị mới hiện đại và cũng từ đó nhiều kỹ thuật mới được triển khai góp phần đưa bệnh viện phát triển lên tầm cao mới, vậy thì văn hóa an toàn người bệnh đã được thực hiện như thế nào? Yếu tố nào tác động

đến văn hóa an toàn người bệnh để từ đó có cơ sở đề xuất giải pháp

cải tiến Xuất phát từ các lý do trên, tôi đã chọn đề tài “Nâng cao hiệu

quả hoạt động quản lý an toàn người bệnh tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Kiên Giang” làm báo cáo chuyên đề của mình.

II MỤC ĐÍCH

Làm rõ một số luận điểm lý thuyết và thực tiển, cũng như đo lường được nhiều chỉ

số chất lượng về an toàn người bệnh mà những nội dung này chưa được bất cứ một nghiên cứu nào của bệnh viện đề cập tới Qua kết quả của chuyên đề báo cáo giúp cho Ban lãnh đạo bệnh viện có kế hoạch cải tiến chất lượng đảm bảo an toàn cho người bệnh một vấn đề thời sự nhạy cảm hiện nay trong bệnh viện

III NỘI DUNG

3.1 Giới thiệu các luận điểm chính

3.1.1 Các khái niệm cơ bản

Sức khỏe là trạng thái khỏe mạnh về thể chất, tâm thần và xã hội, chứ không chỉ là không mắc bệnh hoặc ốm yếu Chăm sóc sức khỏe là các dịch vụ mà cá nhân và cộng đồng nhận được để nâng cao, duy trì, giám sát hoặc phục hồi sức khỏe

An toàn người bệnh là sự phòng ngừa các sai sót có thể gây nguy hại cho người bệnh trong quá trình điều trị và chăm sóc An toàn người bệnh là một chuyên ngành trong lĩnh vực y tế, áp dụng các phương pháp an toàn nhằm hướng đến mục đích xây dựng một

hệ thống cung ứng dịch vụ y tế đáng tin cậy An toàn người bệnh còn là một thuộc tính của ngành y tế, nó tối thiểu hóa các sự cố và tối đa hóa sự phục hồi từ các sự cố An toàn người bệnh ngày nay được xem là một môn học trong khoa học quản lý bao gồm các nguyên lý chính về ATNB như sau, cách tiếp cận hệ thống, văn hóa không buộc tội, tư duy yếu tố con người vào môi trường làm việc tạo nên một hệ thống khó mắc lỗi và VHATNB

Sự cố y khoa: là các tình huống không mong muốn xảy ra trong quá trình chẩn đoán, chăm sóc và điều trị do các yếu tố khách quan, chủ quan mà không phải do diễn biến bệnh lý hoặc cơ địa người bệnh, tác động đến sức khỏe, tính mạng của người bệnh Tình huống có nguy

cơ gây ra sự cố (near-miss): là tình huống đã xảy ra nhưng chưa gây hậu quả hoặc gần như xảy ra nhưng được phát hiện và ngăn chặn kịp thời, chưa gây tổn thương đến sức khỏe của người bệnh Nguyên nhân

gốc: là nguyên nhân ban đầu có mối quan hệ nhân quả trực tiếp dẫn đến việc xảy ra sự cố y khoa, nguyên nhân gốc có thể khắc phục được

để phòng ngừa sự cố y khoa

3.1.2 An toàn người bệnh

Tai biến (Adverse event) là sự cố gây nguy hại cho bệnh nhân ngoài ý muốn, xảy

ra trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chăm sóc người bệnh chứ không phải do bệnh lý hoặc cơ địa bệnh nhân gây ra Tai biến điều trị được phân thành 3 mức độ như sau: thứ nhất là nhóm tai biến nặng đòi hỏi người bệnh phải được cấp cứu hoặc phải can thiệp sâu

về điều trị nội khoa/ngoại khoa, gây mất chức năng vĩnh viễn hoặc gây tử vong cho người bệnh; thứ hai là nhóm tai biến trung bình đòi hỏi can thiệp điều trị, kéo dài thời gian nằm viện, và ảnh hưởng đến chức năng lâu dài, và cuối cùng là nhóm tai biến nhẹ, người bệnh

tự hồi phục, chỉ cần điều trị tối thiểu hoặc không cần điều trị

Sự cố suýt xảy ra là sự cố có khả năng gây nguy hại cho người bệnh nhưng đã không xảy ra do may mắn có hành động sữa chữa hoặc can thiệp kịp thời Sai sót là thất bại trong việc thực hiện một hành động đã được lập kế hoạch dự kiến hoặc áp dụng kế hoạch sai hay có sự khác biệt giữa những gì làm được trong thực tế và những gì lẽ ra phải

ra làm được Sai sót cũng được phân loại như sau, bao gồm sai sót chủ động là sai sót xảy

ra trong quá trình trực tiếp chăm sóc bệnh nhân; sai sót tiềm ẩn liên quan đến các yếu tố của môi trường chăm sóc tạo điều kiện thuận lợi cho sai sót chủ động dễ xảy ra

Nguyên lý tiếp cận hệ thống, hệ thống là một thuật ngữ được dùng để mô tả bất kỳ tập hợp nào gồm hai hoặc nhiều thành phần tương tác với nhau, hoặc “một nhóm sự vật/thành phần độc lập tạo thành một thể thống nhất Công tác chăm sóc sức khỏe là một

hệ thống phức tạp, vì chăm sóc y tế hiếm khi do một cá nhân thực hiện mà nó phụ thuộc lẫn nhau giữa các nhân viên y tế Chăm sóc người bệnh an toàn và hiệu quả phụ thuộc không chỉ vào kiến thức, kỹ năng và hành vi của các nhân viên y tế trực tiếp điều trị cho bệnh nhân, mà cả vào cách thức các nhân viên đó hợp tác và liên lạc với nhau trong môi trường làm việc Nói cách khác, bệnh nhân phụ thuộc vào việc nhiều người làm đúng việc và đúng thời điểm Tức là họ phụ thuộc vào hệ thống chăm sóc

Không những vậy, chăm sóc y tế còn là hoạt động rất phức tạp do sự đa dạng của các nhiệm vụ liên quan đến cung ứng chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân, sự đa dạng về bệnh nhân, bác sĩ, nữ hộ sinh, điều dưỡng và các nhân viên khác; rồi còn vô số các mối quan hệ giữa bệnh nhân, thân nhân người bệnh, nhân viên y tế, các nhà quản lý, và cộng

đồng; cũng như những khác biệt trong cách bố trí các khoa/phòng, hay tạo dựng các qui định chồng chéo, không thống nhất hoặc không có qui định cũng tạo nên vô số rắc rối, phức tạp trong vận hành hệ thống Hay như chưa kể đến một hệ thống cơ sở vật chất, trang thiết bị, vật tư tiêu hao, công nghệ kỹ thuật mới đa dạng và phức tạp Điều đó cũng tạo nên nhiều cơ hội mắc lỗi và nhiều sai sót hơn Do vậy, tất cả nhân viên trong cơ sở y

tế cầnhiểu bản chất phức tạp trong hệ thống y tế để tránh đổ lỗi cho những cá nhân trực tiếp liên quan đến tai biến, sự cố, sai sót mà không nhận ra rằng luôn có nhiều yếu tố khác góp phần và qua đó giúp phân tích, đề xuất giải pháp phòng ngừa biến cố bất lợi tránh lặp lại lỗi tương tự về sau

Tóm lại, cách tiếp cận hệ thống buộc chúng ta phải từ bỏ văn hóa đổ lỗi, buộc tội

để hướng tới cách tiếp cận hệ thống Ví như khi phân tích nguyên nhân của tai biến điều trị đòi hỏi phải đi tìm các sai sót của cả một hệ thống chứ không chỉ dừng ở sai sót cá nhân hay nói cách khác là phải tìm cho ra những lỗi tiềm ẩn trong hệ thống bên cạnh lỗi chủ động đã được phát hiện

Văn hóa buộc tội là cách tiếp cận truyền thống khi có sự cố, tai biến, sai sót xảy ra Văn hóa đổ lỗi, văn hóa buộc tội là một cách tiếp cận con người rất mạnh mẽ và cũng rất

tự nhiên Mỗi khi xảy ra tai biến, câu hỏi đầu tiên thường gặp là “Ai? Ai làm sai?” (Who’s wrong ?), và thường có khuynh hướng qui trách nhiệm liên quan đến cá nhân, người trực tiếp chăm sóc người bệnh ở thời điểm gây ra tai biến Với cách tiếp cận này, thường sẽ tạo ra tâm lý che giấu sai sót và ngại báo cáo Hậu quả là các sai sót có thể lặp

đi lặp lại ở các cá nhân khác hoặc ở khoa khác do bệnh viện không biết và đương nhiên chưa có giải pháp chủ động phòng ngừa Bên cạnh đó, xét đến khía cạnh tâm lý của cá nhân liên quan, dù người bị quy trách nhiệm có vai trò gì trong quá trình dẫn đến sự cố đi chăng nữa, có rất ít khả năng là hành động của người đó là cố ý gây tổn hại người bệnh

mà phần lớn họ thường rất buồn vì nghĩ rằng hành động của họ hoặc việc họ không hành động đã có thể góp phần gây ra sự cố Và điều họ không cần đến nhất là bị trừng phạt

Theo cách tiếp cận hệ thống nêu trên, để có thể nhận diện hết những sai sót liên quan đến tai biến bao gồm sai sót chủ động và sai sót tiềm ẩn, tốt nhất tìm hiểu xem chuyện gì đã xảy ra và vì sao lại xảy ra? Giúp nhận diện những nguyên nhân hoặc yếu tố

có liên quan, từ đó đề xuất các giải pháp khắc phục Với cách tiếp cận như vậy, không những làm giảm sự e ngại khi báo cáo sai sót mà còn giúp bệnh viện chủ động phòng ngừa các sai sót lặp đi lặp lại

Hoạt động chăm sóc y tế cũng phải học hỏi kinh nghiệm từ các ngành công nghiệp khác vì con người không phải là những cỗ máy, con người dễ bị mất tập trung Đã có nhiều nghiên cứu chứng minh có mối liên quan mạnh mẽ giữa sự mệt mỏi và áp lực với mức độ thực hiện công việc kém của con người, một yếu tố nguy cơ trong an toàn người bệnh Cũng như làm việc kéo dài nhiều giờ liền có ảnh hưởng tiêu cực tới khả năng hoạt động của con người tương đương như tác động của nồng độ cồn trong máu 0,05 mmol/l,

là mức qui định không được phép lái xe ở nhiều nước

3.1.3 Văn hóa An toàn người bệnh

3.1.3.1 Định nghĩa

Hiệp hội An toàn người bệnh quốc gia tại Mỹ (2001), văn hóa an toàn người bệnh

là văn hóa thể hiện năm thuộc tính ở mức cao mà nhân viên y tế nỗ lực đưa vào thao tác thông qua việc triển khai thực hiện các hệ thống quản lý an toàn mạnh mẽ; (1) văn hóa trong đó mọi NVYT (gồm những người trực tiếp điều trị cho NB, và cán bộ quản lý điều hành) đứng ra chịu trách nhiệm về an toàn của bản thân, của đồng nghiệp, NB, NNNB và khách đến thăm; (2) văn hóa ưu tiên đặt an toàn lên trước mục tiêu về tài chính và tổ chức; (3) văn hóa khuyến khích và khen thưởng nỗ lực phát hiện, thông báo và giải quyết các vấn đề an toàn; (4) văn hóa trong đó tổ chức có cơ hội rút kinh nghiệm từ sự cố/tai biến; (5) văn hóa cung cấp nguồn lực, cơ cấu và trách nhiệm giải trình phù hợp để duy trì hiệu quả các hệ thống đảm bảo an toàn

Một tổ chức được xem là có văn hoá an toàn khi mỗi thành viên của tổ chức đó, bất chấp ở cương vị nào, đều thể hiện vai trò chủ động trong phòng ngừa sai sót, và vai trò của từng cá nhân này được sự hỗ trợ của tổ chức Nghiên cứu về VHATNB, các tác

giả đã đút kết bảy yếu tố cấu thành VHATNB trong BV, (1) Lãnh đạo xem ATNB là ưu tiên hàng đầu trong mọi hoạt động của BV, (2) các hoạt động trong BV được tổ chức làm

việc theo đội/nhóm một cách hiệu quả, (3) thực hành dựa vào chứng cớ như phác đồ điều

trị của bệnh viện phải dựa trên cơ sở y học chứng cớ, và thực hành lâm sàng tuân thủ

phác đồ điều trị, (4) mọi người được quyền nói và chỉ ra những nguy cơ, sai sót trong khoa mình, được tham gia sáng kiến cải tiến về ATNB, (5) cách thức BV tổ chức học hỏi

từ sai sót, và cải tiến từ sai sót; (6) đảm bảo công bằng, xem xét lỗi hệ thống trước khi

kết luận lỗi cá nhân và nguyên tắc thứ 7 rất quan trọng và xuyên suốt hoạt động công tác

của bất cứ một tổ chức y tế nào chính là “lấy người bệnh làm trung tâm”.

3.1.3.2 Khung phân tích văn hóa An toàn người bệnh

Hình 3.1 Khung phân tích văn hóa an toàn người bệnh

Khung phân tích tác giả sử dụng mô hình hồi qui dường như không liên quan nhằm mục đích phân tích sự khác biệt của từng thành phần văn hóa an toàn người bệnh giữa các yếu tố chức danh nghề Văn hóa An toàn người bệnh nghiệp, chức vụ, thời gian công tác tại bệnh viện và mức thu nhập khác nhau Và trong kiểm định thống kê này, với giả định các biến phụ thuộc không có quan hệ với nhau, mô hình SUR bây giờ thực chất

là một tập hợp các mô hình hồi qui đơn lẻ

3.1.3.3 Mối liên hệ giữa An toàn người bệnh và những thiệt hại về người và kinh tế do sai sót y khoa và lỗi hệ thống

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay trong công tác chăm sóc sức khỏe là làm sao để công tác này an toàn hơn nữa trong môi trường y tế vô cùng phức tạp, đầy áp lực và thay đổi nhanh chóng Thách thức này được minh chứng một cách rõ nét từ cuối thập niên 1990, từ hai bản Báo cáo có tầm ảnh hưởng lớn - Nhân vô thập toàn, do Viện Y khoa Mỹ xuất bản năm 1999 và Một tổ chức của chính phủ Vương quốc Anh công bố năm 2000 Cả hai Báo cáo đều thừa nhận sai sót là chuyện thường gặp trong quá trình cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe và xảy ra đối với khoảng 10% trường hợp nhập viện điều trị Trong một số trường hợp, tác hại của sai sót rất nghiêm trọng, thậm chí làm chết người ATNB trở thành một quan ngại ở tất cả các nước phát triển cũng như không phát triển

3.2 Cơ sở thực tiễn

Từ năm 2012 với nhận định sâu sắc An toàn là một trong sáu tiêu chuẩn chất lượng của chăm sóc sức khỏe Từ thời Hipporates, ông tổ của ngành y, vấn đề an toàn người bệnh đã được đặt ra “First do no harm” Điều đó có nghĩa là “việc đầu tiên nhân viên y tế cần làm cho người bệnh là không làm gì gây hại cho người bệnh” An toàn người bệnh là không để xảy ra các tai biến hay tổn thương có tbể ngăn ngừa do chăm sóc

y tế gây ra, và cải tiến chất lượng liên tục nhằm cải thiện sức khỏe và đạt đến kết quả tốt nhất cho người bệnh Tuy nhiên, bên cạnh đó, William Osler cũng chỉ ra rằng y khoa là khoa học của sự bất định, và là nghệ thuật của xác suất Một thuật điều trị được xem là tiêu chuẩn vàng hôm nay vẫn có thể trở thành sai lầm nguy hiểm trong tương lai Vì thế trong ngành y, sai sót có thể xảy ra vào bất cứ thời điểm nào của quá trình chăm sóc sức khỏe từ chẩn đoán, điều trị, đến phòng ngừa Sai sót 80% từ lỗi hệ thống và sai sót, sự cố

là cơ hội cho cải tiến

Vậy làm thế nào để tạo một môi trường khuyến khích nhận diện sai sót, báo cáo sai sót, và học hỏi từ sai sót, để xác định nguyên nhân và có hoạt động thích hợp để cải thiện cho tương lai Xuất phát từ nhận định, quan điểm đó, Ban An toàn người bệnh trực thuộc phòng Kế hoạch tổng hợp được hình thành với nhiệm vụ thiết lập hệ thống thu thập

và báo cáo các sự cố tự nguyện, nhầm lẫn, sai sót chuyên môn kỹ thuật toàn bệnh viện, sau đó tiến hành điều tra và định kỳ phân tích nguyên nhân nhằm rút kinh nghiệm và có

đề xuất biện pháp phòng ngừa hiệu quả, từ đó thông tin, học hỏi từ sai sót

Bên cạnh đó, Ban An toàn người bệnh cũng hỗ trợ xây dựng, ban hành những quy định cụ thể về bảo đảm an toàn cho người bệnh Triển khai và giám sát thực hiện các biện