Kỷ yếu hội thảo các mác giá trị lịch sử và ý nghĩa thời đại

ĐẢNG ỦY KHỐI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÀ CAO ĐẲNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH CÁC MÁC GIÁ TRỊ LỊCH SỬ VÀ Ý NGHĨA THỜI ĐẠI KỶ YẾU HỘI THẢO ĐẢNG ỦY KHỐI CÁC TRƯ[.]

ĐẢNG ỦY KHỐI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÀ CAO ĐẲNG

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

CÁC MÁC - GIÁ TRỊ LỊCH SỬ

VÀ Ý NGHĨA THỜI ĐẠI

KỶ YẾU HỘI THẢO

ĐẢNG ỦY KHỐI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÀ CAO ĐẲNG

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KỶ YẾU HỘI THẢO

“CÁC MÁC - GIÁ TRỊ LỊCH SỬ

VÀ Ý NGHĨA THỜI ĐẠI”

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH

3

LỜI NÓI ĐẦU

Kỷ niệm 200 năm ngày sinh Các Mác (5/5/1818 - 5/5/2018), Đảng

ủy Khối các trường đại học và cao đẳng Thành phố Hồ Chí Minh và Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, với sự chủ trì của PGS.TS Đỗ Văn Dũng, đã tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề:

“CÁC MÁC - GIÁ TRỊ LỊCH SỬ VÀ Ý NGHĨA THỜI ĐẠI”

Hội thảo khoa học đã thu hút được 60 báo cáo khoa học của các nhà nghiên cứu, các giảng viên trong các trường đại học, cao đẳng, các học viện chính trị tham gia Tinh thần khoa học của Hội thảo đã thể hiện trong các bài viết có hàm lượng khoa học cao, tâm huyết và sâu sắc, với niềm kính trọng và ngưỡng mộ lớn lao đối với Các Mác, nhà lý luận thiên tài, nhà cách mạng vĩ đại, người sáng tạo nên hệ thống lý luận Chủ nghĩa Mác - Lênin, Lãnh tụ vĩ đại của các đảng cộng sản và giai cấp công

nhân toàn thế giới

Có thể khái quát nội dung Hội thảo tập trung vào các vấn đề chủ

yếu sau:

Các tác giả đã làm rõ di sản lý luận của Các Mác, tầm vóc lịch sử

và giá trị vạch thời đại trên nhiều bình diện khác nhau

Trên bình diện triết học duy vật, Các Mác là nhà triết học duy vật biện chứng vĩ đại Ông đã kế thừa biện chứng phép biện chứng duy tâm của Georg Wilhem Friedrich Hegel (1770-1831) và chủ nghĩa duy vật nhân bản của Ludwig Andreas Feurbach (1804-1872) trong triết học cổ điển Đức, để sáng tạo nên chủ nghĩa duy vật biện chứng - hình thức cao nhất của chủ nghĩa duy vật trong lịch sử triết học Sự ra đời của chủ nghĩa duy vật biện chứng đã tạo nên cuộc cách mạng trong lịch sử triết học, chứng minh vai trò của triết học đối với thực tiễn; mối liên hệ thống nhất giữa chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng; thể hiện tính thống nhất, mối liên hệ giữa triết học duy vật biện chứng và khoa học, nhất là khoa

học tự nhiên

Đặc biệt, từ bình diện triết học xã hội, sự ra đời của chủ nghĩa duy vật lịch sử là một thành tựu nổi bật nhất của triết học Các Mác, là một phát minh vĩ đại về quy luật vận động, phát triển của lịch sử xã hội loài người Lần đầu tiên trong lịch sử triết học xã hội, với chủ nghĩa duy vật lịch sử, mà hạt nhân là học thuyết hình thái kinh tế - xã hội, những vấn đề

về nguồn gốc, bản chất, các quy luật vận động của xã hội đã được Các Mác khái quát có ý nghĩa khoa học và cách mạng sâu sắc, để triết học

4

Các Mác trở thành chủ nghĩa duy vật triệt để nhất, làm cơ sở khoa học

cho sự vận dụng các quy luật đó vào thực tiễn cách mạng

Trên bình diện kinh tế học chính trị, Các Mác đã nghiên cứu về sự vận động của chủ nghĩa tư bản, để sáng tạo nên học thuyết về giá trị thặng dư, làm rõ bản chất của chủ nghĩa tư bản, quy luật kinh tế cơ bản của chủ nghĩa tư bản là bóc lột giá trị thặng dư Sự vận động của lịch sử

xã hội luôn bị chi phối và quyết định bởi quy luật xuyên suốt trong lịch

sử xã hội là quy luật biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất Từ việc nhận thức quy luật của sự vận động xã hội tư bản chủ nghĩa thông qua học thuyết khoa học về kinh tế học chính trị, kết hợp với những tư tưởng cơ bản về chủ nghĩa duy vật lịch sử, Các Mác đã phát hiện ra sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, chứng minh tính tất yếu

sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học - hình thái kinh tế - xã hội tiến

bộ nhất trong lịch sử xã hội loài người

Các tác giả tham gia Hội thảo cũng phân tích mối liên hệ thống nhất của vai trò sáng tạo học thuyết lý luận khoa học và cách mạng của các vĩ nhân - lãnh tụ, từ C.Mác, Ph.Ăngghen đến V.I.Lênin, để lý luận đó trở thành hệ tư tưởng vĩ đại - chủ nghĩa Mác-Lênin Từ giá trị lịch sử vĩ đại của Di sản lý luận Các Mác, của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Hội thảo đã trình bày vai trò, ý nghĩa lý luận và thực tiễn của hệ thống lý luận đó

trong thời đại ngày nay đối với nhân loại và cách mạng Việt Nam

Đối với cách mạng thế giới, học thuyết Các Mác và Chủ nghĩa Mác

- Lênin vẫn mãi mãi là lý luận khoa học để nhân loại hướng đến các giá trị cao đẹp, nhằm xóa bỏ áp bức, bóc lột, vì mục tiêu chủ nghĩa xã hội và

hạnh phúc của con người

Đối với cách mạng Việt Nam, học thuyết Các Mác và Chủ nghĩa Mác - Lênin là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho mọi hoạt động của Đảng và nhân dân ta, để Đảng Cộng sản Việt Nam và Lãnh tụ Hồ Chí Minh xây dựng đường lối chiến lược giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc

và chủ nghĩa xã hội, kể từ khi Đảng được thành lập ngày 3 tháng 2 năm

1930 Với đường lối đúng đắn của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, dân tộc Việt Nam là một hình mẫu của sự vận dụng trung thành và sáng tạo

lý luận cách mạng của Chủ nghĩa Mác - Lênin Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Hồ Chí Minh, lịch sử cách mạng Việt Nam, với sự thắng lợi vẻ vang của cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân và những thành tựu to lớn của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ hội nhập và phát triển, đã chứng minh rằng, học thuyết Các Mác và Chủ nghĩa Mác - Lênin mãi mãi là hệ tư tưởng khoa học và cách mạng để định hướng

phát triển cho dân tộc Việt Nam trong lịch sử và thời đại hiện nay

5

Các Mác là một thiên tài vĩ đại nhất trong những vĩ nhân của nhân loại Di sản lý luận của Các Mác và Chủ nghĩa Mác - Lênin mãi mãi có giá trị lịch sử vô cùng sâu sắc và tầm vóc thời đại to lớn đối với nhân loại

tiến bộ và cách mạng Việt Nam trong quá khứ, hiện tại và tương lai

Xin giới thiệu 40 bài nghiên cứu tiêu biểu, chọn lọc từ 60 bài tham

gia, của các tác giả trong Hội thảo khoa học: “Các Mác - giá trị lịch sử

và ý nghĩa thời đại” với bạn đọc

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 5 năm 2018

PGS.TS ĐOÀN ĐỨC HIẾU

6

Từ lý luận của Các Mác về đảng cộng sản đến xây dựng

đảng theo tư tưởng Hồ Chí Minh 16

TS Nguyễn Đình Cả

ThS Hoàng Thị Mỹ Nhân

Chủ tịch Hồ Chí Minh vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin vào

thực tiễn thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam 26

ThS Lê Quang Chung

ThS Lê Nhựt Tâm

Cuộc cách mạng trong lịch sử triết học do Các Mác thực

hiện và một số vấn đề về sự phát triển lý luận của chủ nghĩa

Sức sống trường tồn của triết học Mác trong công cuộc đổi

mới ở Việt Nam 46

8

Các Mác - Người vượt trước thời đại 67

PGS.TS Đoàn Đức Hiếu

ThS Nguyễn Văn Lĩnh

Một số nhận thức mới về lý luận giá trị thặng dư của C.Mác

trong phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội

chủ nghĩa ở Việt Nam 72

TS Mai Chiếm Hiếu

ThS Trần Thị Sen

Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội và con đường đi lên chủ

nghĩa xã hội ở Việt Nam 77

TS Lưu Thị Kim Hoa

Cách mạng công nghiệp 4.0 – Nhìn lại quan niệm của C.Mác

về vai trò của lực lượng sản xuất trong nền sản xuất xã hội 84

Phạm Ngọc Hòa

Tuyên ngôn của đảng cộng sản – Một tư tưởng vạch thời đại

do Các Mác sáng lập ra và sự kế thừa của Nguyễn Ái Quốc 91

ThS Ngô Văn Hùng

Học thuyết của Mác về giải phóng con người với phong trào

công nhân thế giới 102

Ngô Thị Huyền

Chủ nghĩa Mác với sự phát triển cuộc cách mạng khoa học

và công nghệ hiện đại trên thế giới hiện nay 107

TS Phạm Thị Kiên

TS Ngô Quang Huy

Sức sống của học thuyết Mác trong thời đại ngày nay và

trong công cuộc đổi mới ở nước ta theo định hướng xã hội

chủ nghĩa 111

ThS Trịnh Thùy Lam

Vấn đề giải phóng con người trong triết học Mác đối với sự

nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay 118

ThS Nguyễn Cao Lâm

Quan điểm của Các Mác về vấn đề tôn giáo 123

ThS Tạ Thị Lê

9

Giá trị bền vững và sức sống của chủ nghĩa xã hội khoa học

trong thời đại ngày nay 131

TS Trịnh Thị Mai Linh

Sinh viên cần chuẩn bị những gì để học tốt các môn khoa

học Mác - Lênin 134

ThS Lê Văn Luận

Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội với vấn đề định hướng

xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 141

ThS Lê Nho Minh

Quan niệm của Hồ Chí Minh về việc học tập chủ nghĩa Mác

- Lênin 148

ThS Nguyễn Thị Tuyết Nga

Chủ nghĩa Mác - Lênin và thời đại ngày nay 151

ThS Dư Ngọc Quỳnh Như

Học thuyết sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân và ý

nghĩa của nó trong sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay 155

Giá trị lịch sử của học thuyết Mác về hình thái kinh tế - xã

hội và quá trình vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam qua

các kỳ Đại hội Đảng toàn quốc 187

TS Phạm Lê Quang

Chủ nghĩa Mác - Lênin: nền tảng tư tưởng cho sự phát triển

về chất trong tư tưởng Hồ Chí Minh 196

ThS Tạ Văn Sang

10

Tư tưởng Các Mác về vai trò của chính đảng vô sản – Vận

dụng trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng hiện nay 200

TS Nguyễn Hoàng Sơn

Hồ Chí Minh – nhà mác xít lỗi lạc 204

TS Thái Ngọc Tăng

Tư tưởng Các Mác về năng suất lao động và ý nghĩa đối với

công cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay 210

Luận bàn về “khoa học là một động lực thúc đẩy sự tiến

triển, là một động lực cách mạng” của Các Mác trong cán bộ

và sinh viên Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP Hồ Chí

Minh thời kỳ cách mạng công nghiệp 4.0 231

ThS Nguyễn Thị Như Thúy

Quan điểm của Các Mác về sứ mệnh lịch sử của giai cấp

công nhân 236

ThS Tạ Thị Thùy

Giá trị học thuyết Mác đối với sứ mệnh lịch sử của giai cấp

công nhân Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại

hóa đất nước 240

TS An Thị Ngọc Trinh

Quan điểm “Hạnh phúc là đấu tranh” của Mác qua những

câu trả lời con gái 245

ThS Đặng Thị Minh Tuấn

Giá trị bền vững của Tuyên ngôn đảng cộng sản đối với sự

tiến bộ của nhân loại 249

ThS Nguyễn Trường Xuân

11

CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ CỦA CÁC MÁC

VÀ CÁCH MẠNG VIỆT NAM

ThS Phùng Thế Anh*

Ph.Ăngghen đã khẳng định rằng, C.Mác có hai phát minh vĩ đại, đó

là phát hiện ra giá trị thặng dư của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa và sáng tạo nên chủ nghĩa duy vật lịch sử trong triết học Một cách tất yếu, đây là hai vấn đề vô cùng lớn trong di sản lý luận của C.Mác, nhưng lại có mối

quan hệ thống nhất biện chứng

Có thể thấy rằng, trước khi chủ nghĩa Mác ra đời, đã xuất hiện nhiều quan điểm về lịch sử Từ việc lý giải sự phát triển lịch sử như một sinh thể tự nhiên, cạnh tranh sinh tồn, mạnh được yếu thua, của lý thuyết

“Đác uyn xã hội” - từ sự xuyên tạc học thuyết Tiến hóa trong sinh học của Đác uyn; đến việc nhận thức lịch sử một cách siêu hình, máy móc của các nhà duy vật siêu hình, không thấy tính biện chứng của các mối quan hệ xã hội; quan điểm duy tâm không tưởng của các nhà xã hội học Anh và Pháp như Ô oen, Xanh xi mon, Phu riê Những quan điểm trong lịch sử triết học trước khi triết học Mác ra đời đều chưa nhận thức đúng quy luật, bản chất của sự phát triển lịch sử xã hội loài người

Quan điểm duy vật lịch sử của C.Mác được thể hiện tập trung trong học thuyết hình thái kinh tế - xã hội Có thể khái quát rằng, hình thái kinh

tế - xã hội là một phạm trù của chủ nghĩa duy vật lịch sử, dùng để chỉ xã hội ở một giai đoạn phát triển nhất định, với những quan hệ sản xuất, phù hợp một cách tương ứng với sự phát triển của lực lượng sản xuất, và với một kiến trúc thượng tầng được xây dựng trên những quan hệ sản xuất

đó Như vậy, ba yếu tố cơ bản của lý luận hình thái kinh tế- xã hội là lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng trong một giai đoạn phát triển của xã hội Đồng thời, C.Mác đã khẳng định rằng: “Tôi coi sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội là một quá trình lịch sử

- tự nhiên”1

Tư tưởng trên của C.Mác về học thuyết hình thái kinh tế - xã hội đã thể hiện tinh thần duy vật triệt để trong triết học duy vật lịch sử của C.Mác Hệ thống xã hội trong quá trình phát triển luôn chịu sự tác động của các quy luật tất yếu trong lịch sử xã hội Đó là sự thống nhất biện chứng của các quy luật: Biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ

* Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh

1 C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2004, t.13, tr.16

12

sản xuất, biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng, biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội… Hệ thống các quy luật xã hội vận động trong tính quy định tất yếu của các quy luật bao trùm là tính tự nhiên và tính lịch sử, thống nhất, liên hệ, ràng buộc và quy định lẫn nhau, tạo nên quá trình lịch sử - tự nhiên của sự phát triển xã hội

Trong tác phẩm Tư bản, C.Mác đã khái quát rằng: “Trong sự sản

xuất xã hội ra đời sống của mình, con người có những quan hệ nhất định, tất yếu, không tùy thuộc vào ý muốn của họ - tức những quan hệ sản xuất, những quan hệ này phù hợp với một trình độ phát triển nhất định của các lực lượng sản xuất vật chất của họ Toàn bộ những quan hệ sản xuất ấy hợp thành cơ cấu kinh tế của xã hội, tức là cái cơ sở hiện thực trên đó dựng lên một kiến trúc thượng tầng pháp lý và chính trị và những hình thái ý thức xã hội nhất định tương ứng với cơ sở hiện thực đó Phương thức sản xuất đời sống vật chất quyết định các quá trình sinh hoạt xã hội, chính trị và tinh thần nói chung Không phải ý thức của con người quyết định tồn tại của họ; trái lại, tồn tại xã hội của họ quyết định ý thức của họ Tới một giai đoạn phát triển nào đó của chúng, các lực lượng sản xuất vật chất của xã hội mâu thuẫn với những quan hệ sản xuất hiện có… Khi đó bắt đầu thời đại của một cuộc cách mạng xã hội”1

Những quan điểm cơ bản đó về sự phát triển của lịch sử xã hội trong học thuyết C.Mác, nền tảng và điểm xuất phát của chủ nghĩa Mác - Lênin, tất yếu không tách rời với học thuyết giá trị thặng dư trong kinh tế chính trị học Học thuyết về giá trị thặng dư của C.Mác đã vạch rõ bản chất của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa thông qua việc bóc lột sức lao động của người công nhân làm thuê cho giai cấp tư sản Giai cấp công nhân đại diện cho lực lượng sản xuất tiến bộ và cách mạng; giai cấp tư sản đại diện cho quan hệ sản xuất bảo thủ, kìm hãm sự phát triển Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong kinh tế, được biểu hiện

về mặt xã hội là mâu thuẫn giữa giai cấp công nhân và giai cấp tư sản Khi mâu thuẫn phát triển đến mức cao nhất, sẽ dẫn tới một cuộc cách mạng xã hội trong chế độ tư bản chủ nghĩa Giai cấp vô sản sẽ làm cuộc cách mạng xã hội, lật đổ giai cấp tư sản, thành lập nhà nước chuyên chính vô sản, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản - chính đảng cách mạng của giai cấp công nhân Như vậy, nguồn gốc của cách mạng xã hội xuất phát từ mâu thuẫn về lợi ích kinh tế giữa các giai cấp đối lập trong

xã hội Với sự bóc lột sức lao động của người công nhân nhằm mục đích giá trị thặng dư, giai cấp tư sản đã trực tiếp tạo ra lực lượng cách mạng đối lập là giai cấp công nhân Trong cuộc đấu tranh đó, giai cấp công nhân là người “đào huyệt” chôn giai cấp tư sản Học thuyết kinh tế của

1 C.Mác và Ph.Ăngghen: Sđd, t.13, tr.14-15

13

C.Mác, mà hạt nhân là lý luận về giá trị thặng dư, đã chỉ ra tính tất yếu sự sụp đổ của giai cấp tư sản, sự thắng lợi của giai cấp vô sản, thông qua cách mạng xã hội, mà nguyên nhân sâu xa là mâu thuẫn về lợi ích kinh tế giữa các giai cấp đối lập trong chế độ tư bản chủ nghĩa

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vận dụng học thuyết của C.Mác một cách sáng tạo, để xây dựng một chính đảng của giai cấp vô sản Việt Nam - Đảng Cộng sản Việt Nam, hạt nhân lãnh đạo của hệ thống kiến trúc thượng tầng, điều kiện tiên quyết đảm bảo cho sự thắng lợi của cách mạng Việt Nam “Về mặt thực tiễn, những người cộng sản là bộ phận kiên quyết nhất trong các đảng công nhân ở tất cả các nước, là bộ phận luôn luôn thúc đẩy phong trào tiến lên; về mặt lý luận, họ hơn bộ phận còn lại của giai cấp vô sản ở chỗ họ hiểu rõ những điều kiện, tiến trình và kết quả chung của phong trào vô sản”1 Đó là khởi đầu của sự vận dụng học thuyết Mác - Lênin, để Hồ Chí Minh thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, nhân tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam Khi công cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc hoàn toàn thắng lợi, Đảng ta

đã tiếp tục đưa đất nước định hướng đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội, thực hiện đường lối “độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội” trong thời kỳ hòa bình Thực chất đây là giai đoạn quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, mà Đảng ta đã vận dụng quan điểm của C.Mác trong tác

phẩm Phê phán cương lĩnh Gô ta: “Giữa xã hội tư bản chủ nghĩa và xã

hội cộng sản chủ nghĩa là một thời kỳ cải biến cách mạng từ xã hội nọ sang xã hội kia Thích ứng với thời kỳ ấy là một thời kỳ quá độ chính trị

và nhà nước của thời kỳ ấy không thể là cái gì khác hơn là nền chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản”2

Trong thời kỳ quá độ hiện nay ở Việt Nam, lý luận về hình thái kinh tế - xã hội đã được Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, để nhằm mục tiêu: “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”

Trên lĩnh vực kinh tế, vận dụng quy luật biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, Đảng ta đã chủ trương thực hiện nền kinh

tế thị trường, có sự quản lý của nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa Về lực lượng sản xuất, nhất là trong thời kỳ cách mạng công nghiệp lần thứ tư, Đảng ta xem cách mạng khoa học công nghệ, với sự tiếp cận những giá trị khoa học, công nghệ tiên tiến của nhân loại, để tạo

ra một nền sản xuất có trình độ công nghệ cao trên mọi lĩnh vực sản xuất

xã hội Về quan hệ sản xuất, chúng ta đang thực hiện tái cơ cấu kinh tế để

1 C.Mác và Ph.Ăngghen: Sđd, t.4, tr.614-615

2 C.Mác và Ph.Ăngghen: Sđd, t.19, tr.47

14

tạo ra một nền kinh tế với nhiều thành phần kinh tế, nhiều kiểu quan hệ sản xuất, nhiều hình thức sở hữu, đảm bảo một cơ cấu kinh tế cân đối, phát triển mạnh mẽ, vừa khai thác mọi tiềm năng và nguồn lực trong nước, vừa tham gia tốt vào quá trình hội nhập, hợp tác, cùng có lợi với các nền kinh tế trên thế giới Đó là quá trình hội nhập và phát triển của nền kinh tế Việt Nam với các quốc gia, dân tộc trên thế giới, phát triển cả chiều rộng và chiều sâu một cách bền vững

Trong lĩnh vực xây dựng và phát triển kiến trúc thượng tầng của xã hội, chúng ta đang từng bước tạo ra sự phát triển toàn diện của hệ thống các yếu tố của kiến trúc thượng tầng Biểu hiện trước hết là xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh, nhất là công tác xây dựng và chỉnh đốn Đảng, chống mọi biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị và đạo đức, lối sống,

tự diễn biến, tự chuyển hóa, đề cao việc học tập tư tưởng, phong cách và đạo đức Hồ Chí Minh trong toàn Đảng, toàn dân Xây dựng Đảng vững mạnh là nhân tố quan trọng nhất cho sự thắng lợi của công cuộc xây dựng và phát triển đất nước hiện nay

Sự nghiệp xây dựng và phát triển con người toàn diện, là nội dung chiến lược trong giai đoạn hiện nay của Đảng và nhân dân ta Bác Hồ đã khẳng định rằng “vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người” Chiến lược giáo dục đào tạo để xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, trở thành nội dung có vai trò quyết định trước mắt và lâu dài cho thành công của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Có thể khẳng định rằng, mọi nội dung lý luận cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử trong tư tưởng của C.Mác, cũng như toàn bộ hệ thống lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, đóng vai trò là cơ sở lý luận và phương pháp luận, là “kim chỉ nam”, là tư tưởng khoa học và cách mạng dẫn đường, luôn luôn được Đảng ta và Hồ Chí Minh vận dụng sáng tạo vào quá trình đấu tranh giành độc lập dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; cũng như trong thời kỳ đổi mới, hội nhập và phát triển, trên tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội hiện nay ở Việt Nam một cách có hiệu quả nhất Khẳng định về vai trò nền tảng tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin

và tư tưởng Hồ Chí Minh trong sự nghiệp đổi mới và phát triển đất nước hiện nay, Nghị quyết Đại hội XII của Đảng Cộng sản Việt Nam đã nhấn mạnh rằng: “Trước hết, phải chú trọng xây dựng Đảng về chính trị Kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, vận dụng sáng tạo

và phát triển phù hợp với thực tiễn Việt Nam… Học tập chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng… cụ thể,

15

thiết thực và có hiệu quả”1 Đó là yêu cầu cấp thiết của Đảng ta đối với toàn thể cán bộ, đảng viên và nhân dân trong việc nghiên cứu, học tập và vận dụng sáng tạo, có hiệu quả chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong thực tiễn xây dựng và phát triển đất nước hiện nay

1

Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII, NXB

Chính trị Quốc gia - Sự Thật, Hà Nội, 2016, tr.46

16

TỪ LÝ LUẬN CỦA CÁC MÁC VỀ ĐẢNG CỘNG SẢN ĐẾN XÂY DỰNG ĐẢNG THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

TS Nguyễn Đình CảThS Hoàng Thị Mỹ Nhân

Đảng Cộng sản Việt Nam là đội tiên phong của giai cấp công nhân,

nhân dân lao động và dân tộc Việt Nam Kể từ khi ra đời đến nay, với

đường lối đúng đắn, sáng tạo, Đảng đã đưa cách mạng Việt Nam giành

được những thắng lợi to lớn, đưa dân tộc Việt Nam bước sang những

trang sử vẻ vang Vị trí, vai trò của Đảng Cộng sản Việt Nam trong

những bước đường mà cách mạng Việt Nam đã đi từ năm 1930 đến nay

là không ai có thể phủ nhận Để có được thành quả đó là cả một quá trình

từ lý luận của C.Mác về chính đảng của giai cấp công nhân đến xây dựng

Đảng cầm quyền theo tư tưởng Hồ Chí Minh; là sự vận dụng lý luận của

C.Mác và tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng Cộng

sản Việt Nam

1 Quan điểm của C.Mác về Đảng Cộng sản

Sự ra đời học thuyết Mác về chính đảng cách mạng của giai cấp

công nhân là một bước ngoặt quan trọng trong phong trào cộng sản và

công nhân quốc tế Đó là một hệ thống những quan điểm, tư tưởng hoàn

chỉnh về tổ chức và hoạt động chính đảng cách mạng của giai cấp công

nhân C.Mác và Ph.Ăngghen đã đưa ra rất nhiều quan điểm về đảng cộng

sản như: sự ra đời, phát triển của Đảng, những nguyên tắc xây dựng

Đảng, mối quan hệ giữa Đảng với giai cấp vô sản… Hầu hết các quan

điểm đều được đề cập trong tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản

xuất bản năm 1848 tại Anh Ngoài ra, một số văn kiện khác cũng có đề

cập đến như: “Điều lệ của liên đoàn những người Cộng sản”, “Tuyên

ngôn thành lập hội liên hiệp công nhân quốc tế”,… Theo đó, chúng ta có

thể nêu lên thành những quan điểm cơ bản sau:

Thứ nhất, Đảng Cộng sản là đội tiên phong của giai cấp công

nhân, là sản phẩm tất yếu của phong trào công nhân

Theo C.Mác “sự tổ chức như vậy của những người vô sản thành

giai cấp và do đó thành chính đảng, luôn luôn bị sự cạnh tranh giữa công

nhân với nhau phá vỡ Nhưng nó luôn luôn được tái lập và luôn luôn

 Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh

 Trường Đại học Tài chính – Marketing

bộ phận kiên quyết nhất trong các đảng công nhân ở tất cả các nước, là

bộ phận luôn làm thúc đẩy phong trào tiến lên, về mặt lý luận, họ hơn bộ phận còn lại của giai cấp vô sản ở chỗ là họ hiểu rõ những điều kiện, tiến trình và kết quả chung của phong trào vô sản”2

Giai cấp công nhân trước hết phải giành lấy chính quyền, phải đập tan xã hội cũ; giai cấp công nhân phải trở thành lãnh tụ chính trị cho phong trào đấu tranh để xây dựng xã hội mới, chính quyền mới Để thực hiện sứ mệnh lịch sử đó, giai cấp công nhân phải có một hệ tư tưởng dẫn đường, phải lập ra một chính đảng của mình, đó chính là Đảng Cộng sản Như vậy, Đảng Cộng sản trở thành vũ khí tư tưởng của giai cấp vô sản, giai cấp công nhân trong cuộc đấu tranh chống lại giai cấp tư sản

Thứ hai, Đảng Cộng sản là tổ chức chính trị của giai cấp vô sản, đại biểu cho lợi ích của giai cấp vô sản và đấu tranh vì lợi ích của giai cấp vô sản

Đây là một trong những điểm mấu chốt trong lý luận của C.Mác về Đảng Cộng sản khi đề cập đến việc Đảng Cộng sản đại diện cho ai, đấu tranh vì lợi ích của ai: “Tất cả các phong trào lịch sử, từ trước đến nay đều do thiểu số thực hiện, hoặc đều mưu lợi ích cho thiểu số Phong trào

vô sản là phong trào độc lập của khối đại đa số, mưu lợi ích cho khối đại

đa số”3 Theo đó, để thực hiện cuộc cách mạng vĩ đại của đại đa số phục

vụ cho lợi ích số đông quần chúng thì Đảng phải có đường lối đấu tranh khoa học cả về mặt lý luận và tổ chức, Đảng phải biết tập hợp lực lượng

để tạo thành một đội quân thật mạnh

Trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ rõ: “Những người cộng sản không phải là một Đảng riêng biệt, đối lập với các Đảng công nhân khác Họ tuyệt nhiên không có một lợi ích nào tách khỏi lợi ích của giai cấp vô sản” Như vậy, Đảng là một bộ phận

18

của giai cấp vô sản, không tách rời giai cấp vô sản Mục tiêu lý tưởng của Đảng là xóa bỏ chế độ tư hữu, thiết lập chuyên chính vô sản, xây dựng

thành công chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản

Thứ ba, Đảng Cộng sản phải là một tổ chức chính trị mang chủ nghĩa quốc tế vô sản

Trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, C.Mác và Ph.Ăngghen đã

chỉ ra nguyên tắc có ý nghĩa chiến lược của người cộng sản là: Chiến đấu cho mục đích trước mắt của giai cấp vô sản, nhưng đồng thời trong phong trào hiện tại, họ cũng bảo vệ và đại biểu cho tương lai của phong trào C.Mác đã chỉ ra nguồn gốc và bản chất của chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân Đó chính là lợi ích của các phong trào công nhân ở các nước khác nhau trên thế giới đều thống nhất và họ sẽ bảo vệ lợi ích đó: “Trong các cuộc đấu tranh của những người vô sản thuộc các dân tộc khác nhau, họ đặt lên hàng đầu và bảo vệ những lợi ích không phụ thuộc của dân tộc và chung cho toàn thể giai cấp vô sản”1 Bởi vậy, trong phần

cuối Tuyên ngôn có đoạn viết: “Sau hết, những người cộng sản ở mọi nơi

để phấn đấu cho sự đoàn kết và liên hợp của các đảng dân chủ ở tất cả các nước”2

chính là biểu hiện của chủ nghĩa quốc tế vô sản trong quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen về Đảng Cộng sản

2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về “Đảng cầm quyền”

Đảng cầm quyền là một khái niệm thường dùng trong khoa học chính trị, chỉ một đảng chính trị đại diện cho một lực lượng đang nắm giữ toàn bộ quyền lực của đất nước Tất nhiên, trong thời đại của C.Mác thì ông chưa dùng đến thuật ngữ Đảng cầm quyền Ở nước ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đầu tiên sử dụng thuật ngữ “Đảng cầm quyền” và Người chỉ dùng một lần duy nhất trong Di chúc năm 1969 Người viết:

“Đảng ta là một Đảng cầm quyền”3

Thực tế, khi Người đưa ra thuật ngữ này, bên cạnh Đảng Cộng sản Việt Nam (lúc bấy giờ gọi là Đảng Lao động Việt Nam) thì còn có 2 đảng khác đang cùng tồn tại, đó là Đảng Xã hội và Đảng Dân chủ Do vậy, có thể hiểu Người sử dụng thuật ngữ

“Đảng cầm quyền” ở đây là chỉ vị thế của Đảng Cộng sản Việt Nam so với các đảng khác trong xã hội

Trong các văn kiện sau đó, các nhà khoa học đã sử dụng thuật ngữ Đảng lãnh đạo là chủ yếu, còn thuật ngữ Đảng cầm quyền thì thỉnh

ý kiến đó, chúng tôi mạnh dạn đưa ra nhận thức như sau: Cầm quyền là nắm giữ quyền lực, quyết định tất cả; Lãnh đạo là quá trình thực hiện quyền lực đó trong đời sống xã hội Như vậy, Đảng cầm quyền có khác với Đảng lãnh đạo Và cũng vì thế, chúng tôi nêu lên một khái niệm về Đảng cầm quyền như sau: Đảng cầm quyền là một đảng chính trị của một giai cấp hoặc một lực lượng chính trị xã hội được nhân dân tín nhiệm trao quyền quyết định sự tồn tại và phát triển của đất nước thông qua các cuộc bầu cử phổ thông, dân chủ, minh bạch, phù hợp với thông lệ quốc tế

và thực tế đất nước Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng cầm quyền có những nội dung sau:

- “Đảng cầm quyền” phải “thật trong sạch”

Trong Di chúc, Người viết: “Đảng ta là một Đảng cầm quyền Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”1 Thực tế, Đảng Cộng sản Việt Nam đã trở thành biểu tượng của đất nước, của nhân dân Vì thông qua bầu cử, nhân dân đã chọn Đảng, tin Đảng, trao quyền của mình cho Đảng Lúc này Đảng đã trở thành Đảng ta – Đảng của chúng ta, của đất nước, của dân tộc Và cũng vì thế, vấn đề đầu tiên của một Đảng cầm quyền là mỗi đảng viên ở vị trí cầm quyền của mình từ Trung ương đến tận cơ sở đều phải là những mẫu mực về đạo đức, tác phong, ứng xử Mỗi đảng viên không chỉ phấn đấu tu dưỡng mình là đảng viên của Đảng

mà còn phải hoàn thiện mình để xứng đáng với địa vị là lực lượng cầm quyền, là lực lượng quyết định số phận của đất nước, dân tộc, nhân dân Cán bộ, đảng viên là những người hết lòng, hết sức vì nước, vì dân

“trung với nước, hiếu với dân”; luôn luôn trong sạch, không tham lam tiền của, địa vị, danh tiếng, không ham người tâng bốc mình; không đặc quyền, đặc lợi, tư túng, chia rẽ, kiêu ngạo; không chạy theo lợi ích cá nhân và những giá trị vật chất mà quên đi lợi ích của quốc gia, dân tộc và

của nhân dân Trong Sửa đổi lối làm việc, Người có viết: “Vô luận lúc

nào, vô luận việc gì, đảng viên và cán bộ phải đặt lợi ích của Đảng ra trước, lợi ích của cá nhân lại sau”2 Người đảng viên, người cán bộ tốt muốn trở nên người cách mạng chân chính phải có 5 điều tốt: nhân,

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, t.12, tr.516

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, t.12, tr.488

20

nghĩa, trí, dũng, liêm Đó chính là đạo đức cách mạng Người khẳng định: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người là một công việc to tát, mà tự mình không có đạo đức, không

có căn bản, tự mình đã hủ hóa, xấu xa thì còn làm nổi việc gì”1

Lời trăng trối của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Đảng ta là một Đảng cầm quyền Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách

mạng, thật sự cần kiệm liêm chính chí công vô tư Cụm từ “thật sự”

được Hồ Chí Minh nhắc đi nhắc lại trong câu văn đã cho thấy đây là một trong những yêu cầu cơ bản nhất, quan trọng nhất đối với một đảng cầm quyền và đội ngũ đảng viên Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu rõ: Đảng ta là đạo đức, là văn minh Văn minh cầm quyền là phải trong sạch Nếu như bẩn, vẩy bùn, không trong sạch thì đó không phải là biểu tượng của văn minh cầm quyền! Vì thế, ở các nước nhiều đảng, khi đảng cầm quyền không trong sạch thì cử tri sẽ hạ bệ và tìm một đảng mới sạch sẽ hơn Hoặc ít nhất là phải thay thế cái không trong sạch trước mắt Ở Việt Nam, chỉ có một Đảng cầm quyền, do vậy yêu cầu của Hồ Chí Minh đặt

ra không phải chỉ trong sạch, mà phải “thật trong sạch” Đây chính là yêu cầu và cũng là biểu hiện của một Đảng văn minh Để cầm quyền, để thực

sự là biểu tượng cầm quyền của đất nước, Đảng phải là bộ phận văn minh nhất của dân tộc Mà yếu tố hàng đầu là thật trong sạch Nhấn mạnh đảng cầm quyền “thật trong sạch” của Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa yêu cầu, vừa

là lời kêu gọi, vừa là nguyên tắc và cũng là tiêu chuẩn hàng đầu của một đảng cầm quyền văn minh Khi nhắc nhủ “phải giữ gìn đảng ta thật trong sạch”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói và cảnh báo nhiều lần các căn bệnh, các nguy cơ làm hoen ố Đảng như: tham ô, hủ hóa, quan cách mạng, thoái hóa, biến chất, suy thoái đạo đức, lý tưởng, lối sống Cuộc sống ngày càng phát triển, vật chất tinh thần ngày càng tăng lên, những cám dỗ càng lớn Điều đó càng đặt ra yêu cầu “thật trong sạch” đối với Đảng như là một biểu hiện của văn minh cầm quyền hiện nay

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, t.12, tr.489-490

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, t.12, tr.516

21

- Đảng là lực lượng lãnh đạo sự nghiệp cách mạng

Trong sách lược vắn tắt của Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ:

“Đảng là đội tiên phong của giai cấp vô sản, phải thu phục cho được đại

bộ phận giai cấp mình, phải làm cho giai cấp mình lãnh đạo được dân chúng”1 Do đó, “lãnh đạo” được hiểu là phải luôn đi đầu, tiên phong, gương mẫu trong mọi việc; là nói đi đôi với làm, thậm chí nói ít làm nhiều Người đã căn dặn lại: “Trước mặt quần chúng, không phải ta cứ viết lên trán chữ “cộng sản” mà ta được họ yêu mến Quần chúng chỉ quý mến những người có tư cách đạo đức Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước”2 “Cán bộ, đảng viên, đoàn viên phải làm đầu tàu, gương mẫu Muốn làm gương mẫu thì điều quan trọng nhất là các chú từ tỉnh đến huyện, đến xã phải đoàn kết, đoàn kết thực sự, làm sao tự mình nêu gương và giáo dục cho đảng viên, đoàn viên, cán bộ giữ gìn, phát triển đạo đức cách mạng, làm sao cho nhân dân biết hưởng quyền dân chủ, biết dùng quyền dân chủ của mình, dám nói, dám làm”3 Người chỉ rõ, đảng viên, cán bộ muốn xứng đáng là người lãnh đạo, Đảng Cộng sản Việt Nam muốn là người “lãnh đạo đúng nghĩa” thì:

“1 Phải quyết định mọi vấn đề một cách cho đúng Mà muốn thế thì nhất định phải so sánh kinh nghiệm của dân chúng Vì dân chúng là những người chịu đựng cái kết quả của sự lãnh đạo của ta

2 Phải tổ chức sự thi hành cho đúng Mà muốn vậy, không có dân chúng giúp sức thì không xong

3 Phải tổ chức sự kiểm soát, mà muốn kiểm soát đúng thì phải có quần chúng mới được”4

Như vậy, Đảng là người lãnh đạo nhân dân còn thể hiện ở sự định hướng mục đích, mục tiêu, nhiệm vụ và đề ra đường lối, chủ trương, chính sách, phương pháp tổ chức đúng đắn, sáng tạo để thực hiện những mục tiêu, nhiệm vụ đó

- Đảng là đầy tớ thật trung thành của nhân dân

Trong tư tưởng của Hồ Chí Minh, “đầy tớ” là Đảng phải tận tụy phục vụ nhân dân Ở đây, Người muốn nhắc nhở Đảng và Nhà nước nói chung, đảng viên nói riêng phải xác định mình làm việc cho ai? Ai là chủ

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, t.3, tr.8

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, t.5, tr.1021

3 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, t.12, tr.227

4 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, t.5, tr.522-523

22

của mình? Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Dân là chủ thì chủ tịch,

bộ trưởng, thứ trưởng, ủy viên này khác làm gì? Làm đầy tớ Làm đầy tớ cho nhân dân chứ không phải làm quan cách mạng”1

Từ đó, Người yêu cầu cán bộ, đảng viên phải hết lòng, hết sức phục

vụ nhân dân, lấy lợi ích của nhân dân làm mục tiêu cao nhất Mọi chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng phải xuất phát từ lợi ích của dân, ngoài lợi ích của nhân dân ra, Đảng không còn bất kỳ một đặc quyền, đặc lợi nào khác, “việc gì có lợi cho dân phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân phải hết sức tránh”2

Theo Người, “Nếu dân đói, Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân rét

là Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân dốt là Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân ốm là Đảng và Chính phủ có lỗi”3 “Dân không đủ muối, Đảng phải lo Dân không có gạo ăn đủ no, dân không có vải mặc đủ ấm, Đảng phải lo Các cháu bé không có trường học, Đảng phải lo Tôi lo chuyện này lắm: các cháu mắt choẹt, da bủng Tất cả mọi việc Đảng phải lo Việc xây dựng chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản, đấu tranh giành thống nhất nước nhà, Đảng phải lo Ngay đến cả tương, cà, mắm, muối của dân, Đảng phải lo”4

Người cán bộ, đảng viên phải luôn yêu dân, thương dân, tin dân, quan tâm dân, lắng nghe ý kiến của nhân dân; phải luôn luôn “nắm vững dân tình, hiểu rõ dân tâm, cải thiện dân sinh và nâng cao dân trí”; phải lo trước cái lo của thiên hạ, vui sau cái vui của thiên hạ; phải “lấy dân làm gốc”; phải “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”…

Như vậy, “lãnh đạo” và “đầy tớ” nghe có gì đó phi lý, trái ngược và mâu thuẫn, nhưng thực tế hoàn toàn hợp lý và dễ hiểu Đảng lãnh đạo là

vì dân, đường lối của Đảng thực hiện được là nhờ dân, ý Đảng phải chính

là lòng dân và do vậy Đảng là “người lãnh đạo” cũng thực sự là “người đầy tớ” của dân

3 Vận dụng quan điểm C.Mác và tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng giai đoạn hiện nay

Vấn đề xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong giai đoạn mới là vô cùng quan trọng, cấp thiết nhưng cũng khó khăn, phức tạp, đòi hỏi chúng ta phải có lộ trình, bước đi, biện pháp và cách làm phù hợp Bởi đổi mới, chỉnh đốn Đảng không phải là làm thay đổi bản chất, mục tiêu của Đảng,

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, t.8, tr.376

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, t.4, tr.55

3 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, t.5, tr.1021

4 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, t.10, tr.463-464

23

mà làm cho năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng hoạt động có hiệu quả hơn Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đảng cầm quyền, trong giai đoạn hiện nay chúng ta cần tập trung vào những vấn đề sau:

Thứ nhất, tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận có trọng tâm, trọng điểm

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh là người luôn coi trọng thực tiễn, luôn gắn lý luận với thực tiễn, bởi “lý luận mà không có thực tiễn là lý luận suông; thực tiễn mà không có lý luận dẫn đường là thực tiễn mù quáng”

Vận dụng quan điểm của Người, trong văn kiện đại hội Đảng lần thứ XI đã khẳng định: “Phải tăng cường xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng; nâng cao bản lĩnh chính trị và trình độ trí tuệ của Đảng Đảng phải kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, làm sáng tỏ một số vấn đề về đảng cầm quyền”1

Thực tế là muôn hình, muôn vẻ và rất đa dạng, phong phú Do vậy, chúng ta cần xác định vấn đề nào là trọng tâm, vấn đề nào là trọng điểm, cái nào là cần thiết đối với nước ta thì tập trung tổng kết, nghiên cứu vấn

đề đó Hiện nay, Đảng ta đã xác định mục tiêu xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” Do đó, mọi hoạt động của Đảng và nhân dân ta phải đều xoay quanh mục tiêu đó Lấy đó làm thước đo cao nhất Muốn đạt được mục tiêu đó, chúng ta cần biết tổng kết kinh nghiệm, cần xuất phát từ thực tiễn để đề ra cách thức, biện pháp, bước đi sao cho phù hợp Phải thực hiện thắng lợi sự nghiệp đổi mới đất nước, xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế

Thứ hai, chú trọng công tác xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Cán bộ là gốc của mọi công việc”2 Trong giai đoạn hiện nay, có một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên bị suy thoái về tư tưởng, chính trị; tha hóa về phẩm chất đạo đức; hạn chế về năng lực chuyên môn, nghiệp vụ; phai nhạt lý tưởng, chạy theo chủ nghĩa cá nhân, thực dụng; bị chi phối bởi những danh vọng, tiền

1

Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, NXB

Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.57

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, t.25, tr.269

24

tài, địa vị Do vậy, việc xây dựng đội ngũ cán bộ, đặc biệt là những cán

bộ giữ vị trí chủ chốt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng

Trong Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI của Đảng đã xác định vấn

đề trọng tâm, xuyên suốt và cấp bách nhất trong công tác xây dựng Đảng hiện nay cần phải thực hiện là: “Kiên quyết đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, trước hết là cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp để nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng, củng cố niềm tin của đảng viên và của nhân dân đối với Đảng”1

Muốn vậy, cần phải xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên bao gồm

cả đức và tài, phẩm chất và năng lực, hồng và chuyên; phải là những người dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm; phải là những người có bản lĩnh, có lập trường chính trị, không bị dao động trước những ảnh hưởng tiêu cực và tác động của những giá trị vật chất tầm thường; phải thật sự “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư” và hết lòng, hết sức

“phụng sự đất nước, phục vụ nhân dân”

Trong công tác quy hoạch, đào tạo, sử dụng, bổ nhiệm đội ngũ cán

bộ cần có sự tuyển chọn thật cặn kẽ, công minh, tránh tình trạng “mua quan bán tước”; cần phân bổ đúng người, đúng việc để đạt hiệu quả cao nhất

Thứ ba, nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng

Trong bối cảnh thế giới, khu vực và trong nước hiện nay có nhiều biến động, tác động rất lớn đến vai trò cầm quyền của Đảng Làm thế nào

để nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng là một vấn đề không dễ Theo chúng tôi, trước hết chúng ta cần linh hoạt hơn nữa trong việc đưa ra các quyết định để phù hợp với xu hướng chung của thời đại Trong các vấn

đề lớn của đất nước cần tạo ra bước đột phá, bất ngờ, tránh tình trạng

“bảo thủ, trì trệ”, “chây ì”, ngại làm mạnh, ngại đụng chạm

Cùng với xu thế đa phương hóa, đa dạng hóa, hội nhập quốc tế, chúng ta cần phải giao lưu, hợp tác sâu rộng hơn nữa với khu vực và thế giới Tận dụng những thành tựu mà nhân loại đã có, đang có để làm giàu cho đất nước Đó là một trong những cách tốt nhất để rút ngắn khoảng cách chênh lệch giữa nước ta với các nước khác Bởi thực tế cho thấy, khi đất nước giàu mạnh, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được nâng cao thì vị thế, vai trò của Đảng cầm quyền càng có sức thuyết phục

1

Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, NXB

Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2012, tr.26

25

Kết luận

C.Mác là người thầy vĩ đại của toàn thể giai cấp vô sản, toàn thể loài người tiến bộ nói chung và của cách mạng Việt Nam nói riêng Quan điểm về Đảng Cộng sản là một trong những đóng góp quan trọng và có ý nghĩa cách mạng nhất của ông cho phong trào công nhân quốc tế Vận dụng quan điểm của C.Mác, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sáng lập, lãnh đạo

và rèn luyện Đảng Cộng sản Việt Nam xứng đáng là đội tiên phong của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam Công lao và đóng góp to lớn của Người đối với Đảng và công tác xây dựng Đảng là những tài sản vô giá của dân tộc ta Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay, khi Việt Nam đang từng bước xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thực hiện sự nghiệp đổi mới đất nước thì quan niệm: “Đảng ta là một đảng cầm quyền Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân” càng có tầm quan trọng đặc biệt

26

CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH VẬN DỤNG CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VÀO THỰC TIỄN THÀNH LẬP

- Lênin vào xây dựng đảng của giai cấp công nhân

Theo C.Mác, giai cấp vô sản muốn giành được thắng lợi trong cuộc đấu tranh thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình thì phải thành lập đảng

cộng sản, nhằm “tổ chức những người vô sản thành giai cấp, lật đổ sự thống trị của giai cấp tư sản, giai cấp vô sản giành lấy chính quyền”1

Giai cấp vô sản có sứ mệnh lịch sử thế giới, nhưng lại tồn tại trong từng quốc gia dân tộc, vì thế trước khi hoàn thành sứ mệnh lịch sử thế giới, giai cấp vô sản phải hoàn thành sứ mệnh với dân tộc mình Trong Tuyên

ngôn Đảng Cộng sản, C.Mác và Ph.Ăngghen nêu rõ: “Cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản chống lại giai cấp tư sản, dù về mặt nội dung, không phải là một cuộc đấu tranh dân tộc, nhưng lúc đầu lại mang hình thức đấu tranh dân tộc”2

Do đó, giai cấp vô sản ở mỗi nước khi tiến hành cuộc đấu tranh để “tự giải phóng” giai cấp mình khỏi sự áp bức, nô dịch

của chủ nghĩa tư bản, “trước hết phải giành lấy chính quyền, tự vươn lên thành giai cấp dân tộc…”3, phải tự mình trở thành dân tộc, nghĩa là phải lãnh đạo, trở thành lực lượng lãnh đạo của cả phong trào cách mạng của nhân dân lao động và của cả dân tộc Điều đó có nghĩa là phải thành lập Đảng Cộng sản trong từng quốc gia dân tộc, chứ không phải trong từng khu vực của thế giới Vì thế, trong thực tiễn lãnh đạo cách mạng, Hồ Chí Minh chủ trương thành lập ở ba nước Việt Nam, Lào và Campuchia mỗi nước một đảng riêng chứ không phải là một đảng chung dành cho 3 nước

* Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh

** Trường Chính trị Tiền Giang

27

Trong Báo cáo về Bắc Kỳ, Trung Kỳ và Nam Kỳ, Nguyễn Ái Quốc khẳng định: “Cuộc đấu tranh giai cấp không diễn ra giống như ở phương Tây”1 Bởi vì “những tên trọc phú ở đó (châu Âu và châu Mỹ - TG) thì ở đây chỉ là những kẻ thực lợi khá giả mà thôi”2 Theo Người, khi chủ nghĩa tư bản phương Tây làm thay đổi phương Đông thì đấu tranh giai

cấp sẽ trở nên quyết liệt Và “vì sự Tây phương hóa ngày càng tăng và tất yếu của phương Đông; - nói cách khác, chủ nghĩa Mác sẽ còn đúng

cả ở đó (ở phương Đông - TG)”3 Nhưng Người cũng khẳng định: “Dù sao cũng không thể cấm bổ sung “cơ sở lịch sử” của chủ nghĩa Mác bằng cách đưa thêm vào đó những tư liệu mà Mác ở thời mình không thể

có được” bởi “Mác đã xây dựng học thuyết của mình trên một triết lý nhất định của lịch sử, nhưng lịch sử nào? Lịch sử châu Âu Mà châu Âu

là gì? Đó chưa phải là toàn thể nhân loại” Vì vậy cần “xem xét lại chủ nghĩa Mác về cơ sở lịch sử của nó, củng cố nó bằng dân tộc học phương Đông”4

Vận dụng linh hoạt những quan điểm của chủ nghĩa Mác về Đảng Cộng sản để thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, tháng 6/1925, Người đã thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên mà không thành lập ngay

Đảng Cộng sản bởi “Hội An Nam thanh niên cách mạng… là quả trứng,

mà từ đó, nở ra con chim non cộng sản (Đảng Cộng sản)”5 Đồng thời, trong khoảng thời gian này, Nguyễn Ái Quốc đã mở các lớp đào tạo cán

bộ cho cách mạng Việt Nam “Hội rất tích cực tổ chức các lớp huấn luyện, đưa thanh niên từ An Nam sang học rồi sau khi huấn luyện cẩn thận lại gửi họ về nước… Trong tư tưởng của những người đứng ra tổ chức thì Hội này sẽ là cơ sở cho một đảng lớn hơn và tương lai đã chứng minh điều đó”6 Cùng với việc đào tạo cán bộ, Nguyễn Ái Quốc đã tổ chức xuất bản báo Thanh niên, làm cơ quan ngôn luận cho Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, góp phần quan trọng trong việc truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin và quan điểm cách mạng của Người, thức tỉnh, giác ngộ giai cấp công nhân và nhân dân lao động, thúc đẩy phong trào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam phát triển

Theo V.I.Lê nin, đảng cộng sản là sản phẩm của sự kết hợp chủ nghĩa Mác với phong trào công nhân Điều đó hoàn toàn đúng với thực

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, t.1, tr.264

2

Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, t.1, tr.464

3 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, t.1, tr.465

4 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, t.1, tr.465

5 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2011, t.3, tr.14

6 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2011, t.3, tr.95

28

tế ở các nước châu Âu khi mà ở đó giai cấp công nhân ra đời sớm, phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân phát triển mạnh mẽ Nhưng, ở Việt Nam, giai cấp công nhân vừa mới ra đời trong cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp (1897 - 1914), số lượng còn ít ỏi, phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân chưa thực sự phát triển mạnh, chỉ mới bắt đầu chuyển từ giai đoạn tự phát sang tự giác Trong khi đó, phong trào yêu nước, chống thực dân Pháp phát triển mạnh mẽ, điển hình

là các phong trào yêu nước theo khuynh hướng phong kiến (phong trào Cần Vương, phong trào nông dân Yên Thế…) và khuynh hướng tư sản (phong trào của Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh…) Nhận thức rõ đặc điểm này của xã hội thuộc địa, nửa phong kiến, Nguyễn Ái Quốc khi truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam đã không chỉ truyền bá vào phong trào công nhân và còn rất coi trọng việc truyền bá vào phong trào yêu nước, tạo ra sự kết hợp giữa phong trào công nhân với phong trào yêu nước làm cho thực tiễn ngày càng phong phú, sinh động và cùng với chủ nghĩa Mác - Lênin đưa tới sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam vào ngày 3/2/1930

Theo quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng Cộng sản Việt Nam là đảng của giai cấp công nhân, đồng thời là đảng của dân tộc Việt Nam Tại Đại hội lần thứ II của Đảng (tháng 2/1951), Người khẳng định:

“Trong giai đoạn hiện nay, quyền lợi của giai cấp công nhân và nhân dân lao động và của dân tộc là một Chính vì Đảng Lao động Việt Nam

là Đảng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, cho nên phải là Đảng của dân tộc Việt Nam”1 Năm 1953, trong Thường thức chính trị, Người khẳng định lại, “Đảng lao động là tổ chức cao nhất của giai cấp cần lao và đại biểu cho lợi ích của cả dân tộc… Tư tưởng của Đảng là tư tưởng của giai cấp công nhân, nó đấu tranh cho lợi ích của toàn dân”2

Năm 1961, khi nhân dân miền Bắc đang thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất nhằm xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội,

Người khẳng định thêm một lần nữa: “Đảng ta là Đảng của giai cấp, đồng thời cũng là của dân tộc, không thiên tư, thiên vị”3

Nói tới một đảng cộng sản chân chính trước hết phải nhận thức đó

là đảng của giai cấp công nhân, tức là nói tới tính giai cấp, đảng mang bản chất giai cấp công nhân Đảng ta từ lúc ra đời và suốt quá trình xây dựng theo tư tưởng Hồ Chí Minh luôn giữ vững bản chất giai cấp công nhân Cùng với tính giai cấp, Đảng phải giữ vững tính tiên phong, nghĩa là Đảng luôn luôn ở vị trí đi đầu, dẫn đầu, hăng hái, tích cực

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, t.6, tr.175

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2011, t.8, tr.275

3 Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1995, t.10, tr.467

Quan điểm về đảng cộng sản của Chủ tịch Hồ Chí Minh là sự phát triển và bổ sung thêm cho lý luận Mác - Lênin về đảng cộng sản, định hướng cho việc xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam thành một đảng có

sự gắn kết chặt chẽ với giai cấp công nhân, với nhân dân lao động và cả dân tộc trong mọi thời kỳ của cách mạng Việt Nam Đảng có trách nhiệm

to lớn không chỉ đối với giai cấp công nhân, mà còn đối với nhân dân lao động và cả dân tộc

Đảng Cộng sản Việt Nam, đảng do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập

và rèn luyện, là một chính đảng cách mạng tiên phong, gắn bó với nhân dân, với dân tộc, một lòng một dạ phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, được nhân dân thừa nhận là đội tiên phong của mình Vì thế, ngay từ khi mới ra đời, Đảng đã quy tụ được lực lượng và sức mạnh toàn dân tộc Việt Nam Đảng trở thành lực lượng lãnh đạo duy nhất và là nhân tố hàng đầu quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam

Tại nghĩa trang Highgate ở thủ đô London (Anh) có đặt tượng đài

của một trong những nhà tư tưởng có ảnh hưởng lớn nhất trong lịch sử

nhân loại – đó chính là Karl Marx (Các Mác) Trên một chiếc bệ cao quá

đầu người bằng đá cẩm thạch là bức tượng bán thân bằng đồng của Karl

Marx với phần đầu tượng rất lớn có thể làm choáng ngợp những ai lần

đầu được nhìn thấy Khi được hỏi về ý tưởng này, Laurence Bradshaw1

-

nhà thiết kế - giải thích rằng bức tượng này phản ánh được “ảnh hưởng

mạnh mẽ từ trí tuệ của Marx” đang “bao quát lên toàn thể nhân loại”

Cho đến nay, những gì Bradshaw gửi gắm trong tác phẩm của mình vẫn

còn giữ nguyên giá trị Cùng với thời gian, những lý luận cách mạng của

Karl Marx mang một tầm nhìn vượt thời đại khi nhìn ra con đường phát

triển tất yếu của lịch sử Và nền tảng để tạo nên tầm nhìn đó được hình

thành từ một cuộc cách mạng trong lĩnh vực triết học do chính Karl Marx

thực hiện Vậy nội dung cuộc cách mạng đó là gì? Nó có ý nghĩa gì đối

với sự phát triển của chủ nghĩa Marx? Và cuộc cách mạng đó có ý nghĩa

gì đối với chúng ta hiện nay?

Rất nhiều nghiên cứu đã đi đến một quan điểm thống nhất “Thực

chất của cuộc cách mạng trong lịch sử triết học do K.Marx thực hiện

là ở chỗ, khắc phục sự tách rời giữa thế giới quan duy vật và phương

pháp biện chứng để tạo nên sự thống nhất hữu cơ giữa chủ nghĩa duy vật

và phương pháp biện chứng; sáng tạo ra chủ nghĩa duy vật lịch sử; đưa

triết học trở thành công cụ nhận thức và cải tạo thế giới; thiết lập mối

liên minh giữa triết học và các khoa học cụ thể” 2

Trường Đại học Thể dục Thể thao TP Hồ Chí Minh

1 Nghệ sĩ, nhà điêu khắc, thành viên Đảng Cộng sản Anh từ những năm 1930

2 Trần Văn Phòng: Thực chất của cuộc cách mạng trong lịch sử triết học do C.Mác thực

hiện và ý nghĩa của nó đối với việc phát triển triết học Mác - Lênin ở thời đại ngày nay,

Tạp chí Triết học, số 7 (206), tháng 7 – 2008

31

Trước khi có triết học Marx, thế giới quan duy vật và phép biện chứng vẫn chưa có sự thống nhất, điều này được thể hiện rất rõ trong lý luận của triết học cổ điển Đức – bộ phận lý luận mà K.Marx đã kế thừa trực tiếp khi sáng tạo ra triết học Marx Được biết đến là nhà triết học duy vật, nhưng từ đầu, K.Marx lại tiếp cận với triết học duy tâm của Hegel và đã là thủ lĩnh của phái Hegel trẻ Phép biện chứng của Hegel đã

hấp dẫn K.Marx khi nó khái quát rằng “các trạng thái lịch sử chỉ là những bước phát triển nhất thời, chỉ là những giai đoạn trong tiến trình phát triển vô tận từ thấp đến cao của xã hội loài người Cái mà ngày hôm qua còn hợp lý, thì ngày hôm nay lại đang tiêu vong, thay vào đó, là một hiện thực mới, cao hơn, đi vào lịch sử loài người” 1 Nhưng chính Hegel lại mâu thuẫn khi khẳng định rằng ý niệm tuyệt đối – cái quy định

sự phát triển của toàn bộ thế giới – “đã đạt tới điểm cuối cùng của nó và

sẽ đạt tới hoàn chỉnh trong một nhà nước Phổ cải cách và trong một nền quân chủ lập hiến” 2 Sức hấp dẫn từ chủ nghĩa duy tâm Hegel chỉ thực

sự bị đánh bật khi K.Marx đọc được tác phẩm “Bản chất của đạo Thiên Chúa” từ Feuerbach Những tuyên bố của triết học duy vật Feuerbach đã

phủ nhận sự tồn tại, vai trò của một vị thần hay “ý niệm tuyệt đối” đối với sự phát triển của thế giới và con người Điều đó gây nên những ấn tượng mạnh mẽ đối với K.Marx Nhưng bản thân triết học của Feuerbach vẫn mang cái nhìn siêu hình về con người khi nó không nhìn thấy con người là một thực thể có tính lịch sử và do xã hội quy định Như vậy, cho đến tận cuối thế kỷ XVIII, chủ nghĩa duy vật vẫn tách rời khỏi phương pháp biện chứng Đến Marx, điểm hạn chế này đã được khắc phục Trong

triết học của Marx “chủ nghĩa duy vật gắn kết, thống nhất hữu cơ với phương pháp biện chứng, cả chủ nghĩa duy vật lẫn phương pháp biện chứng đều được Marx phát triển lên một trình độ mới về chất Do vậy, sự thống nhất hữu cơ giữa chủ nghĩa duy vật và phương pháp biện chứng trong triết học Marx hơn hẳn về chất so với tất cả các hình thức trước đó” 3

Với triết học, đây chính là bước phát triển có tính cách mạng

Song song với quá trình kết hợp hữu cơ phép biện chứng với chủ nghĩa duy vật để sáng lập ra chủ nghĩa duy vật biện chứng, K.Marx đã vận dụng chủ nghĩa duy vật biện chứng vào nghiên cứu xã hội loài người

và lịch sử của nó, nhờ đó mà sáng lập ra chủ nghĩa duy vật lịch sử - một

1 Lê Doãn Tá: Một số vấn đề triết học Mác – Lênin Lý luận và thực tiễn, NXB Chính trị

Quốc gia, Hà Nội, 2003, tr.120

2 Lê Doãn Tá: Một số vấn đề triết học Mác – Lênin Lý luận và thực tiễn, NXB Chính trị

Quốc gia, Hà Nội, 2003, tr.120

3 Trần Văn Phòng: Thực chất của cuộc cách mạng trong lịch sử triết học do C.Mác thực

hiện và ý nghĩa của nó đối với việc phát triển triết học Mác - Lênin ở thời đại ngày nay,

Tạp chí Triết học, số 7 (206), tháng 7 – 2008

32

quan điểm mới về chất đối với nhận thức về lịch sử Nội dung cơ bản của

chủ nghĩa duy vật lịch sử được K.Marx trình bày ngắn gọn trong Lời tựa của tác phẩm Góp phần phê phán kinh tế chính trị học 1 Đánh giá về

ý nghĩa của việc phát hiện ra chủ nghĩa duy vật lịch sử của K.Marx,

F.Engels viết: “Giống như Darwin đã tìm ra quy luật phát triển của thế giới hữu cơ, Marx đã tìm ra quy luật phát triển của lịch sử loài người”2

V.I.Lenin cũng khẳng định: “Chủ nghĩa duy vật lịch sử của Marx là thành tựu vĩ đại nhất của tư tưởng khoa học Một lý luận khoa học hết sức hoàn chỉnh và chặt chẽ đã thay cho sự lộn xộn và tuỳ tiện, vẫn ngự trị từ trước đến nay trong các quan niệm về lịch sử và chính trị”3

Chủ nghĩa duy vật trước Marx là chủ nghĩa duy vật không triệt để Nghĩa là

nó chỉ duy vật trong giải thích thế giới tự nhiên, nhưng còn duy tâm trong giải thích xã hội, lịch sử, tinh thần Do vậy, lĩnh vực này trở thành nơi trú

ẩn của chủ nghĩa duy tâm Nhưng bằng lý luận của mình, Marx đã giải thích một cách duy vật, khoa học không chỉ thế giới tự nhiên, mà cả lĩnh vực xã hội, lịch sử, tinh thần Do vậy, chủ nghĩa duy vật của Marx là chủ nghĩa duy vật triệt để nhất, hoàn bị nhất

Với sự sáng tạo ra chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy

vật lịch sử, Karl Marx đã từng bước biến triết học của mình không còn

là công cụ nhận thức thế giới mà trở thành công cụ để cải tạo thế giới

Dưới chân bức tượng của K.Marx, Bradshaw đã cho khắc dòng chữ theo

một tác phẩm của Marx “Các nhà triết học trước kia chỉ giải thích thế giới bằng nhiều cách khác nhau, song vấn đề là ở chỗ cải tạo thế giới”

Tuyên ngôn triết học này đã được K.Marx đưa ra từ rất sớm và được ông theo đuổi trong suốt cuộc đời mình Khác với các nhà triết học trước đó, K.Marx đã chỉ ra rằng, chỉ có thể cải tạo được thế giới thông qua hoạt động thực tiễn của con người Với việc đưa phạm trù thực tiễn vào lý luận nhận thức nói riêng, vào triết học nói chung, K.Marx đã làm cho triết học của ông hơn hẳn về chất so với toàn bộ triết học trước đó Trong triết học Marx, không có sự đối lập giữa triết học với hoạt động thực tiễn của con người, trước hết là hoạt động thực tiễn của giai cấp vô sản Hoạt động thực tiễn của giai cấp vô sản được soi đường, dẫn dắt, chỉ đạo, định hướng bởi chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Ngược lại, hoạt động thực tiễn của giai cấp vô sản lại là cơ sở, động lực cho sự phát triển của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Giữa triết học Mác với hoạt động thực tiễn của giai cấp vô sản có

33

sự thống nhất hữu cơ với nhau Có thể xem đây là một lý do dẫn đến trong lịch sử, chưa có triết gia nào có thể huy động được một lực lượng quốc tế đông đảo và tạo ra được những thay đổi chính trị to lớn trong suốt thế kỷ XX giống như K.Marx

Bằng một thế giới quan triết học hoàn toàn mới mẻ, K.Marx đã

hoàn thành việc xác lập một mối quan hệ biện chứng giữa triết học Marx với các ngành khoa học cụ thể Trong đó, các khoa học cụ thể

cung cấp cho triết học Marx các tư liệu, dữ kiện, thông số khoa học để triết học Marx khái quát Trong chiều ngược lại, triết học Marx đóng vai trò thế giới quan, phương pháp luận chung nhất Thực tiễn phát triển mạnh mẽ của các khoa học cụ thể càng làm tăng vai trò thế giới quan, phương pháp luận của triết học Marx Đóng góp này của K.Marx đã thực

sự tạo ra những thay đổi có tính cách mạng đối với sự phát triển của các ngành khoa học nói riêng và nhận thức nhân loại nói chung

Tổng kết lại những giá trị cốt lõi từ cuộc cách mạng trong lĩnh vực triết học mà Marx đã thực hiện ta có thể rút ra được giá trị và bài học rất sâu sắc đối với quá trình phát triển những lý luận của chủ nghĩa Marx – Lenin trong giai đoạn hiện nay

Trước hết, lý luận của Marx đã có sự kế thừa biện chứng những

giá trị mà nền triết học trước đó, đặc biệt là triết học cổ điển Đức đã đạt được “Thay vì sự chối bỏ, K.Marx và F.Engels nhấn mạnh tính kế thừa

có chọn lọc tinh hoa tri thức nhân loại”1 hay nói cách khác “Trong diện mạo văn hóa của chủ nghĩa Marx luôn bao hàm nguyên tắc kế thừa và phát triển”2, các ông đã xác định triết học như một “tinh hoa về mặt tinh thần của thời đại”3

, “các triết gia không mọc lên như nấm từ trái đất, họ

là sản phẩm của thời đại mình, của dân tộc mình, mà dòng sữa tinh tế nhất, quý giá và vô hình được tập trung lại trong những tư tưởng triết học”4 Một hệ thống lý luận chặt chẽ như triết học Marx đòi hỏi một khối lượng công việc khoa học đồ sộ, sự hoạt động nghiên cứu nghiêm túc, không mệt mỏi của tư duy, sự nhận thức thấu đáo về mặt lý luận toàn bộ thành tựu khoa học và kinh nghiệm đấu tranh xã hội của các thời đại lịch

sử V.I.Lenin đã chỉ rõ rằng, mọi toan tính xem xét chủ nghĩa Marx bên ngoài con đường phát triển của văn hóa nhân loại, biến nó thành một học

1 Trịnh Doãn Chính, Đinh Ngọc Thạch: Vấn đề triết học trong tác phẩm của C.Mác –

Ph.Ăng-ghen và V.I.Lênin, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2003, tr.21

2 Đinh Ngọc Thạch: Tính sáng tạo của triết học Mác - Thực chất và ý nghĩa lịch sử, Tạp

chí Triết học, số 7 (206), tháng 7 – 2008

3 C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, t.1, tr.157

4 C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, t.1, tr.157

có cả lời giải đáp mới lẫn những “hạt nhân hợp lý” mà K.Marx và F.Engels đã sử dụng như tiền đề lý luận của mình

Thứ hai, thực tiễn đã chứng minh trong quá trình xây dựng, phát

triển lý luận của mình, K.Marx đã thiết lập nên một hệ thống lý luận có

tính mở.“Thực tiễn cách mạng thế giới kể từ khi K.Marx và F.Engels thực hiện bước ngoặt cách mạng trong lịch sử tư tưởng nhân loại, đến khi chủ nghĩa Marx được kế thừa và vận dụng vào điều kiện cụ thể của cách mạng ở nhiều nước trên thế giới đã cho phép chúng ta khẳng định rằng, chủ nghĩa Marx là một hệ thống mở”2 Chính V.I.Lenin đã không

hề coi lý luận của chủ nghĩa Marx như một cái gì đã xong xuôi hẳn và bất khả xâm phạm, mà trái lại, ông còn cho rằng, lý luận đó chỉ mới đặt nền móng cho một môn khoa học mà những người xã hội chủ nghĩa vẫn phải tiếp tục phát triển hơn nữa về mọi mặt, nếu không muốn trở thành lạc hậu trước cuộc sống Từ cuộc đời và sự nghiệp của Marx, ở bất cứ giai đoạn nào quá trình nghiên cứu về triết học cũng cần phải biết vượt qua sức ỳ của thói quen truyền thống và những trì trệ, giáo điều, bảo thủ vẫn còn tồn tại trong đời sống xã hội Hiện nay, những đột phá trong hoạt động nghiên cứu về triết học Marx cần đến những đột phá trong lĩnh vực tư duy lý luận, khuyến khích tinh thần phê phán, xóa dần những vùng cấm không đáng có, chấm dứt lối tư duy áp đặt, một chiều, không chỉ chống

“diễn biến hòa bình”, mà còn phải cảnh giác đối với “tự diễn biến hòa bình” dưới những biến thái tinh vi

Thứ ba, triết học Marx với khoa học, đặc biệt là khoa học tự nhiên

có một mối quan hệ vô cùng chặt chẽ “Triết học được khoa học tự nhiên cung cấp cho những tài liệu nhận thức về tự nhiên và mỗi lần có một phát minh vạch thời đại, ngay cả trong lĩnh vực khoa học tự nhiên, thì chủ nghĩa duy vật không tránh khỏi thay đổi hình thức của nó ” Chính

vì mối quan hệ vô cùng mật thiết đó, nên bản thân triết học Marx đã có được một nền tảng thế giới quan duy vật khoa học và tiến bộ Chính vì vậy tự bản thân những ai đang nghiên cứu về triết học Marx phải không ngừng bổ sung, cập nhật những tri thức khoa học mới để trên một mặt chúng ta tiếp tục bảo vệ và củng cố cho những lập trường triết học mà

nghĩa Marx - đã viết “Marx đã mở và làm sáng mắt chúng ta bằng nhiều cách Rõ ràng là không thể trở lui về với khoa học xã hội của thời kỳ trước Marx Tất cả các nhà khoa học xã hội thời hiện đại đều phải chịu

ơn Marx cho dù họ không biết điều đó”1

Tầm vóc tư tưởng của K.Marx

đã được khẳng định nhưng tư tưởng đó chỉ tiếp tục duy trì sức sống của

nó khi được hòa mình vào dòng chảy của đời sống xã hội Hiện nay, việc nghiên cứu và phát triển chủ nghĩa Marx nói chung và triết học Marx nói riêng vẫn đang đối diện với nhiều vấn đề mới so với lý luận ban đầu của Marx Nhưng chúng ta có thể tự tin khẳng định rằng những giá trị khoa học chân chính mà K.Marx đã dày công vun đắp sẽ gợi mở cho chúng ta những hướng đi mới để tiếp tục nghiên cứu và phát triển chủ nghĩa Marx – Lenin trong thời đại ngày nay

1

William F Lawhead: Hành trình khám phá triết học phương Tây, NXB Từ điển bách

khoa, 2012, tr.390

36

CHỦ NGHĨA MÁC TRƯỚC XU THẾ TOÀN CẦU HÓA

CỦA THỜI ĐẠI NGÀY NAY

TS Bùi Xuân Dũng*

Chủ nghĩa Mác với vai trò định hướng, tổng hợp tri thức của nhân

loại nhằm cải tạo thế giới để đáp ứng nhu cầu của mình Toàn cầu hóa là

quá trình tất yếu trong tiến trình phát triển của lực lượng sản xuất để

chuyển sang hình thái kinh tế - xã hội Chủ nghĩa xã hội Do đó, với thế

giới quan và phương pháp luận của mình, Chủ nghĩa Mác phải tìm ra và

khẳng định những phương pháp giải quyết hợp lý về sự phát triển bền

vững, hướng tới bản chất nhân văn, tính nhân đạo, khát vọng dân chủ, tự

do và bình đẳng với tư cách thuộc tính vốn có của con người, trong mỗi

con người và trong cộng đồng nhân loại

Toàn cầu hóa là xu thế khách quan của sự phát triển kinh tế – xã

hội trong thời đại ngày nay và có ảnh hưởng quan trọng đến sự phát triển

bền vững của tất cả các quốc gia, các vùng lãnh thổ, các khu vực Toàn

cầu hóa buộc mọi người phải quan tâm, bởi nó gắn với vấn đề sống còn

không chỉ của quốc gia dân tộc mà còn với số phận từng con người

Trước bối cảnh đó, Chủ nghĩa Mác đã đưa ra những phương pháp

giải quyết hợp lý về sự phát triển bền vững, hướng tới bản chất nhân văn,

tính nhân đạo, khát vọng dân chủ, tự do và bình đẳng với tư cách thuộc

tính vốn có của con người, trong mỗi con người và trong cộng đồng nhân

loại Tuy nhiên, tính hợp lý Chủ nghĩa Mác đã, đang và sẽ gây tranh cãi

theo hai khuynh hướng chủ yếu: Một là khuynh hướng giải thích lại chủ

nghĩa Mác; hai là những giải thích phản C.Mác1 Với hai khuynh hướng

trên, thực tiễn cách mạng Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung trong

quá trình toàn cầu hóa hiện nay sẽ là một minh chứng hùng hồn về sự

đúng đắn, khoa học và cách mạng của triết học Mác Suy cho cùng, Chủ

nghĩa Mác với tư cách “một chủ nghĩa duy vật triết học hoàn bị, nó cung

cấp cho loài người và nhất là cho giai cấp công nhân những công cụ nhận

thức vĩ đại”2

Trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, việc nắm rõ được chủ nghĩa

Mác là cơ sở trong việc định hướng phát triển xã hội nói chung và của

Việt Nam nói riêng

37

Thứ nhất, lý luận về hình thái kinh tế - xã hội của Chủ nghĩa Mác

là kim chỉ nam về lý luận để nhận thức về toàn cầu hóa với phát triển lực lượng sản xuất

C.Mác đã phát hiện ra tiền đề đầu tiên, chân chính của lịch sử nhân loại là những con người hiện thực, mà đặc trưng quyết định là việc con người sản xuất xã hội ra đời sống vật chất của chính mình Khi vận dụng phép biện chứng duy vật vào phân tích quá trình sản xuất vật chất, C.Mác

đã chỉ ra rằng, nguồn gốc sâu xa, suy đến cùng của mọi hiện tượng xã hội

- lịch sử (như đấu tranh giai cấp, cách mạng xã hội, ) và do vậy, cũng là động lực cơ bản quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội chính là cái mâu thuẫn vẫn luôn nảy sinh và đòi hỏi phải được giải quyết giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất Bởi theo Người: “sự phát triển của những hình thái kinh tế - xã hội là một quá trình lịch sử - tự nhiên”1

Như vậy, toàn cầu hóa thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất trong hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa, trong khi quá trình phát triển của mình, chủ nghĩa tư bản cũng đồng thời tạo ra những tiền đề cho sự diệt vong tất yếu của nó, cho sự thay thế nó bằng chủ nghĩa xã hội Đó chính là thực chất quan niệm duy vật biện chứng của C.Mác về lịch sử

Thứ hai, với quan điểm toàn diện, quan điểm phát triển và quan điểm lịch sử cụ thể của Chủ nghĩa Mác giúp nhận thức rõ tính hai mặt của toàn cầu hóa trong thời đại ngày nay

Phân tích vấn đề thị trường thế giới của C.Mác cho rằng: chỉ đến khi giao lưu trở thành giao lưu thế giới và lấy đại công nghiệp làm cơ sở, chỉ đến khi tất cả các dân tộc đều bị lôi cuốn vào cuộc cạnh tranh, thì việc duy trì lực lượng sản xuất đã được sáng tạo ra mới có sự bảo đảm Trình độ giải phóng của mỗi một cá nhân là thống nhất với trình độ chuyển biến lịch sử hình thành lịch sử thế giới

Tính chất đặc biệt của loại hàng hóa là ở chỗ, quá trình nhà tư bản

sử dụng nó cũng đồng thời là quá trình nó sinh ra giá trị Để quá trình sử dụng loại hàng hàng hóa này sinh ra cho nhà tư bản một lượng giá trị lớn hơn giá trị của bản thân nó – giá trị thặng dư, giai cấp tư sản phải sử dụng nhiều phương thức

Trong giai đoạn hiện nay, toàn cầu hóa trong điều kiện của chủ nghĩa tư bản đương đại không những không làm thay đổi nguồn gốc của giá trị thặng dư, mà còn không làm thay đổi bản chất bóc lột của giai cấp

tư sản đối với giai cấp công nhân và nhân dân lao động Mâu thuẫn vốn

có của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa không những không giảm

1 C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1993, t.23, tr.2

tư bản của một nước hoặc nhiều nước (công ty xuyên quốc gia) Có loại

“trực tiếp mang hình thái tư bản xã hội đối lập với tư bản tư nhân” như C.Mác đã nói; lại có cả loại “nửa nọ nửa kia” với sự tham gia của người lao động Nhưng, tất cả các loại hình đó vẫn là “những hình thái quá độ

từ phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa sang phương thức sản xuất tập thể Và, với những sự “điều chỉnh” như thế, chủ nghĩa tư bản đã khoác lên mình một diện mạo mới, mà nếu thoạt nhìn, nhiều người lầm tưởng như nó đã thay đổi hẳn bản chất, đang bước vào “tuổi thanh xuân”, nhưng thực ra cũng chỉ là “sự thủ tiêu tư bản với tư cách là sở hữu tư nhân ở trong giới hạn của bản thân phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa”1 Những giới hạn của bản thân phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa mà bất cứ sự “điều chỉnh” nào cũng không thể vượt qua được ấy chính là chế độ tư hữu tư bản và quyền chiếm đoạt giá trị thặng dư phải thuộc về giai cấp tư sản Thực tế lịch sử đã cho thấy rằng, không phải là giai cấp tư sản ở các nước “tư bản văn minh” hiện nay không quan tâm đến việc chiếm đoạt giá trị thặng dư nữa, mà là phương thức chiếm đoạt giá trị thặng dư đã mang tính toàn cầu Theo báo cáo của Quỹ Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), thu nhập bình quân đầu người của 20 nước giàu nhất thế giới so với 20 nước nghèo nhất thế giới đã tăng lên 74 lần trong thời gian từ đầu đến cuối thế kỷ XX Tỷ suất bóc lột giá trị thặng dư cũng không ngừng tăng lên và hiện đã đạt mức kỷ lục 500%2 Mâu thuẫn cơ bản của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa - mâu thuẫn giữa tư bản

và lao động – không hề mất đi trong quá trình “điều chỉnh”, mà trái lại, còn bị khoét sâu thêm và mở rộng ra trên phạm vi toàn cầu và thực tiễn cũng đang cho thấy, để giải quyết những mâu thuẫn này thì không thể lảng tránh được những cuộc đấu tranh mà nếu xét theo phương pháp tiếp

39

cận của C.Mác, chính là những cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc giữa một bên là giai cấp công nhân và nhân dân lao động với giai cấp tư sản đang chi phối mang tính toàn cầu hóa

Như vậy, có thể khẳng định, bổ sung, phát triển Chủ nghĩa Mác trong quá trình toàn cầu hóa hiện nay không có nghĩa là phủ định nó, mà

là tiếp tục làm sáng tỏ và khẳng định ý nghĩa lịch sử vĩ đại và giá trị thời đại của nó

Thứ ba, chủ nghĩa duy vật biện chứng đã chỉ ra toàn cầu hóa vừa

là cơ hội vừa là thách thức, các quốc gia phát triển sau nếu nắm vững cơ hội để trong điều kiện có thể sẽ tiến hành đi con đường phát triển kiểu nhảy vọt

Theo quan điểm của C.Mác, toàn cầu hóa sẽ xóa bỏ tình trạng “bế quan tỏa cảng” của các nước, tạo cơ hội cho các nước lạc hậu học tập, đuổi kịp và vượt các nước phát triển Trong lịch sử hiện đại hóa, nước Anh nắm vững cơ hội cách mạng kỹ thuật đầu máy hơi nước đã vượt qua nước Pháp, nước Đức nắm vững cơ hội cách mạng kỹ thuật công nghiệp hóa đã vượt qua nước Anh, nước Mỹ nắm vững cơ hội cách mạng kỹ thuật điện lực đã vượt qua châu Âu Do đó, nắm vững cơ hội sẽ giúp các nước đang phát triển phát huy ưu thế của các nước phát triển để thực hiện phát triển kiểu nhảy vọt

Toàn cầu hóa có hai mặt lợi và hại, vừa mang lại cơ hội, vừa mang lại thách thức cho sự phát triển của tất cả các nước trên thế giới Nắm vững cơ hội thì nước lạc hậu vươn lên thành nước phát triển, hoặc cũng

có thể trở thành nước tụt hậu Do vậy, đối với nước ta, toàn cầu hóa là một cơ hội chiến lược quan trọng để nước ta sớm trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại để vững vàng hòa nhập vào tiến trình phát triển trên thế giới Tóm lại, khẳng định quá trình tồn tại và phát triển của Chủ nghĩa Mác không phải là một “quyết định luận” mà nó có “tính mở”

Vì vậy, cần bổ sung, làm rõ và phát triển hơn nữa một học thuyết có tính cách mạng, khoa học và mang giá trị thời đại sâu sắc

kỷ vẫn còn nhiều giá trị để ngày nay chúng ta phải tiếp tục nghiên cứu như: các quan điểm của học thuyết Mác về chủ nghĩa duy vật biện chứng;

lý luận hình thái kinh tế - xã hội, học thuyết Chủ nghĩa xã hội khoa học

và tư bản luận… Trong bài viết nhỏ này, tác giả chỉ muốn đề cập đến vấn

đề Mác từng nêu ra trong sự nghiệp lý luận của mình là phạm trù “lợi ích” để qua đó rút ra một số lý luận cần thiết để phục vụ cho việc nhìn nhận về học thuyết của Mác hiện nay

***

Trong phép duy vật biện chứng của Mác được hình thành từ sự phê phán phép biện chứng của Hegel, đã cho chúng ta thấy rằng sự phát triển của xã hội được quy định bởi tổng thể các điều kiện tự nhiên và xã hội và

từ đó chúng ta không thể bỏ qua vấn đề “lợi ích” với tư cách là một động lực giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong hoạt động của con người và trong sự phát triển xã hội

Trong Bản thảo kinh tế - triết học năm 1844, Gia đình thần thánh,

Hệ tư tưởng Đức…, C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ rõ lợi ích chính là sản phẩm hoạt động của con người, nó vừa tồn tại dưới hình thái vật thể, vừa

là quan hệ xã hội Lợi ích là sự kết tinh, là đối tượng hóa bản chất con người, là tính người Nhưng điều đó chỉ trở thành lợi ích khi nó thuộc về

sở hữu của người nào đó, liên quan và có thể thoả mãn nhu cầu nào đó, được đặt trong quan hệ giữa con người với nhau Theo quan điểm trên thì lợi ích là cái mang quan hệ xã hội, chứ không phải bản thân của quan hệ

xã hội như nhiều người vẫn nghĩ Do vậy, việc nhận thức quan hệ xã hội

mà thiếu lợi ích thì về cơ bản, nhận thức đó vẫn chỉ mang tính trừu

* Trường THTH Sài Gòn – thuộc Trường Đại học Sài Gòn