phân loại hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật

LỜI NÓI ĐẦU Trong đời sống xã hội thường ngày, điều kiện của nền kinh tế thị trường, phát triển về công nghệ, tri thức, cùng với quá trình dân chủ hóa mọi mặt của đời sống xã hội, do nhu cầu điểu chỉnh các loại quan hệ xã hội khác nhau nên đã xuất hiện và tồn tại nhiều loại chuẩn mực xã hội khác nhau Bên cạnh những thành tựu đã đạt được vẫn còn nhiều hành vi của các cá nhân, nhóm xã hội vi phạm phá vỡ hiệu lực, tính ổn định, sự tác động của các loại chuẩn mực xã hội, trong đó vấn đề đáng báo độn.

LỜI NÓI ĐẦU

Trong đời sống xã hội thường ngày, điều kiện của nền kinh tế thị trường, phát triển về công nghệ, tri thức, cùng với quá trình dân chủ hóa mọi mặt của đời sống xã hội, do nhu cầu điểu chỉnh các loại quan hệ xã hội khác nhau nên đã xuất hiện và tồn tại nhiều loại chuẩn mực xã hội khác nhau Bên cạnh những thành tựu

đã đạt được vẫn còn nhiều hành vi của các cá nhân, nhóm xã hội vi phạm phá vỡ hiệu lực, tính ổn định, sự tác động của các loại chuẩn mực xã hội, trong đó vấn đề đáng báo động đó là các vấn đề về nhận thức, hiểu biết và thực hiện các nguyên

tắc, các quy định của chuẩn mực pháp luật Tình trạng gia tăng các vụ việc vi

phạm pháp luật, diễn biến phức tạp của tình hình tội phạm, sự lãng quên các giá trị truyền thống, sự lan rộng nhanh chóng của internet đặc biệt là mạng xã hội, né tránh và dán nhãn tội phạm cho những người ra tù là những vấn đề hết sức đáng lo ngại Trong điều kiện như vậy, việc nghiên cứu, phân tích các hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật có ý nghĩa quan trọng và cần thiết; đặc biệt hơn cả là trong việc phân loại các hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật Nghiên cứu rõ hơn và

giúp mọi người hiểu về vấn đề này, em xin chọn đề tài: “Nêu, phân tích những ví

dụ cụ thể gắn với vấn đề phân loại hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật”.

NỘI DUNG

I Khái niệm

1 Khái niệm chuẩn mực pháp luật.

Chuẩn mực pháp luật là những quy tắc xử sự chung do nhà nước ban hành

và đảm bảo thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội, định hướng cho hành vi ứng xử của các cá nhân và nhóm xã hội

2 Khái niệm sai lệch chuẩn mực pháp luật.

Một cá nhân hay nhóm xã hội nào đó thực hiện một hành vi xâm hại tới các nguyên tắc, quy định của chuẩn mực pháp luật được xã hội học pháp luật gọi là sai lệch chuẩn mực pháp luật

Sự sai lệch chuẩn mực pháp luật là hành vi của một cá nhân hay một nhóm

xã hội vi phạm các nguyên tắc, quy định của chuẩn mực pháp luật (hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật)

Dưới góc độ của luật học, hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật chính là hành vi vi phạm pháp luật Hành vi này có các dấu hiệu cơ bản: là hành vi nguy hiểm cho xã hội, trái với pháp luật, có lỗi của chủ thể và chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lý

II Phân loại sai lệch chuẩn mực pháp luật.

Hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật thường được xã hội học pháp luật phân loại theo các tiêu chí sau:

Thứ nhất, căn cứ vào nội dung, tính chất của các chuẩn mực pháp luật bị

xâm hại, hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật được chia thành hành vi sai lêch tích cực và hành vi sai lệch tiêu cực

- Hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật tích cực: là những hành vi (cố ý hoặc

vô ý) vi phạm, phá vỡ hiệu lực của các chuẩn mực pháp luật đã lạc hậu, lỗi thời, không còn phù hợp với thực tế xã hội hiện tại hoặc không còn được nhà nước và xã hội thừa nhận

Hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật tích cực là hành vi xâm lại tới chuẩn mực lạc hậu, hà khắc, lỗi thời, kìm hãm sự phát triển của xã hội, không còn phù hợp với thực tế Đòi hỏi nhà nước phải thay đổi nhận thức, thay đổi sai lầm của mình và bổ sung, sửa đổi hoặc bãi bỏ chúng

Ví dụ: Vụ án cưỡng chế đất đai ở Tiên Lãng là vụ án về tranh chấp đất đai

giữa ông Đoàn Văn Vươn ở Cống Rộc, Vinh Quang cùng gia đình và Ủy ban nhân dân huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng Chấp nhận ngồi 5 năm tù giam để giữ

lại đất mà ông đã vùi công xây dựng, chịu nhiều hi sinh mất mát để làm chỗ gây dựng sự nghiệp khi bị chính quyền huyện Tiên Lãng thu hồi đất nuôi trồng thủy sản và phá hủy, ông Vươn và em trai là ông Quý đã đấu tranh chống lại chính quyền, và khởi kiện ủy ban nhân dân huyện Tiên Lãng Và cuối cùng việc thu hồi đất bị hủy bỏ, nhà nước phải cấp giấy phép sử dụng đất cho ông và một số cán bộ địa phương bị cắt chức Vụ án đã thể hiện sự hi sinh và hành vi vi phạm pháp luật của ông Vươn và ông Quý, hi sinh lợi ích của mình để gióng lên hồi chuông cảnh báo giúp nhà nước phải sửa chữa bổ sung Luật đất đai

Hành vi chống lại chính quyền của anh em nhà ông Đoàn Văn Vươn để giữ lại cơ ngơi đã vun đắp bị tịch thu là vi phạm trái với pháp luật nhưng lại tích cực là

để nhà nước phát hiện ra thiếu sót của mình để sửa đổi bổ sung trong Luật đất đai

- Hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật tiêu cực: là hành vi (cố ý hoặc vô ý)

vi phạm, phá vỡ hiệu lực, sự tác động của các chuẩn mực pháp luật hiện hành, có nội dung, tính chất phù hợp, tiến bộ, đang phổ biến, thịnh hành và được nhà nước, các cộng đồng người thừa nhận rộng rãi trong xã hội

- Thể hiện thái độ, tâm lí chủ quan và là lỗi của người vi phạm

Ví dụ: Dẫu biết khi đi đường thấy đèn đỏ phải dừng lại, nhưng vẫn có một số

người có hành vi vượt đèn đỏ vi phạm Khoản 3, Điều 10, Luật giao thông đường

bộ 2008, hành vi đó gây nguy hiểm và ảnh hưởng đến tính mạng của chính chủ thể cũng như mọi người xung quanh

Hành vi vượt đèn đỏ là hành vi cố ý phá vỡ chuẩn mực pháp luật và là tiêu cực do nó có thể gây nguy hiểm cho chính người vượt và các người tham gia giao thông

Thứ hai, căn cứ vào thái độ tâm lí chủ quan, lỗi của người thực hiện hành vi

sai lệch gồm hành vi chủ động và hành vi bị động

- Hành vi chủ động: là hành vi có ý thức, có tính toán, cố ý (trực tiếp hoặc

gián tiếp) vi phạm, phá vỡ hiệu lực của các chuẩn mực pháp luật, dù chuẩn mực pháp luật đó đã lạc hậu hay là tiền bộ, phù hợp Có 2 loại hành vi chủ động:

+) Cố ý trực tiếp: là hành vi có tính toán, có nhận thức, cố ý của chủ thể, và chủ

thể là người trực tiếp gây án

Ví dụ: Anh A có hành vi giết anh B, qua thời gian để ý hành động và hoạt động của anh B Vào một ngày đợi anh B đi trên đoạn đường như mọi khi anh A đã dùng dao đâm chí mạng anh B, nhưng nhờ phản ứng của anh B mà dao không đi vào vị trí như anh A mong muốn, anh B đã được người đi đường phát hiện và giúp đỡ

Anh A là đã có nhận thức, tính toán, xem xét là cố ý và trực tiếp hành động đâm anh B Tuy không gay thương vong nhưng anh A đã làm hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật là có hành vi giết người

+) Cố ý gián tiếp: là hành vi chủ thể nhận thức rõ ràng, đầy đủ, hiệu quả gây ra

cho xã hội Tuy trong lòng không muốn kết quả xảy ra nhưng để mặc cho nó xảy ra

Ví dụ: Ông A trồng ổi, mỗi năm cho thu hoạch 200 triệu đồng Năm nay cây

ổi ra nhiều, nhưng vì không muốn ai lấy ổi nên ông A đã đi mua dây đồng trần giăng quanh vườn và nối với điện 220V Tuy biết nếu ai dính vào có thể gây chết người, trong lòng không muốn ai sẽ vào lấy ổi và càng không muốn ai bị điện giật nhưng một ngày trên đường đi học về có 2 cháu bé đã vào vườn và hái ổi và bị điện giật chết Ông A phải chịu tôi giết người quy định tại điều 93 Bộ luật hình sự năm 1999

Ông A đã có hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật và là lỗi cố ý gián tiếp vì

dù nhận thức được việc làm của mình có thể gây nguy hiểm nhưng ông A vẫn mua dây điện trần về làm bẫy giữ vườn ổi đó là lỗi cố ý và để điện giật chết 2 cháu bé là ông A đã gián tiếp giết người

- Hành vi sai lệch thụ động: là hành vi vô ý, không mong muốn vi phạm, phá

vỡ tính ổn đinh, sự tác động chuẩn mực của pháp luật Có 2 loại hành vi thụ động:

+) Vô ý do tự tin: là hành vi vô ý, chủ thể không muốn vi phạm nhưng vì quá tự

tin nên đã vi phạm chuẩn mực pháp luật

Ví dụ: Bác sĩ A là bác sĩ đã hành nghề lâu năm, vào một đợt tiêm kháng sinh phòng bệnh, bác sĩ A vì quá tự tin rằng từ trước đến nay mình tiêm không ai làm sao với suy nghĩ mình là bác sĩ nên có chuyện gì sảy ra sẽ cứu chữa kịp thời nên đã không làm theo các bước, bác sĩ A tiêm thằng kháng sinh vào bệnh nhân, khi rút ra bệnh nhân đã bị sốc và tử vong Dù không mong muốn vi phạm, những việc gây chết người thì không thể tránh khỏi việc chịu trách nhiệm về tội vô ý giết người theo điều 97 Bộ luật hình sự năm 1999

Ai cũng biết lương y như từ mẫu, bác sĩ A cũng là bác sĩ trong thâm tâm không muốn gây chết người nhưng lại gây chết người trong khi muốn cứu người là

do vô ý và vì thấy bao lâu nay tiêm thuốc không ai làm sao nên ông đã không thử thuốc dùa biết cơ địa mỗi người là khác nhau, nghĩ nếu có sai sót gì thì mình sẽ cứu chữa được và dẫn đến chết người là vì quá tự tin Ông A đã sai lệch chuẩn mực pháp luật vô ý do tự tin

+) Vô ý do cẩu thả: là hành vi vô ý, không mong muốn vi phạm nhưng vì chủ

quan, hành động cẩu thả nên đã vi phạm chuẩn mực pháp luật

Ví dụ: Vào mùa khô nắng cháy ra cháy thịt, ngày 5-8-2012, Đồng vào khu vực ruộng Hố Bằng, ở xã Sơn Lễ để chăn thả trâu, bò Sau đó, vì cẩu thả với hành động của mình, Đồng vứt mẩu thuốc là hút dở xuống mép rừng Cồn Cây gây cháy 13000m2 rừng, tuy không mong muốn nhưng sự việc đã sảy ra Ngày 9-5-2013 tại

xã Sơn Lễ, TAND huyện Hương Sơn tuyên án phạt 21 tháng tù giam đối với bị cáo Nguyễn Văn Đồng với tội danh “Vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy”

Đồng đã có hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật Đồng không nghĩ hay không có tính toán sẽ đốt khu rừng nhưng Đồng đã vô ý vi phạm pháp luật do sự cẩu thả của mình là vứt điếu thuốc xuống mép rừng Cồn Cây

Thứ ba, nếu căn cứ và xem xét đồng thời cả hai tiêu chí phân loại nêu trên

trong một hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật thì chúng ta sẽ có thêm 4 loại hành

vi sau đây:

+) Hành vi sai lệch chủ động – tích cực: là hành vi cố ý vi phạm, phá vỡ sự tác

động của các chuẩn mực pháp luật đã lạc hậu, lỗi thời, không còn phù hợp với yêu cầu, đòi hỏi của đời sống xã hội hiện tại

Ví dụ:Vào thời kì đổi mới, Kim Ngọc – bí thư tỉnh ủy Vĩnh Phúc biết rõ đường lỗi của Đảng và nhà nước nhưng ông đã chỉ huy nhân dân chia ruộng đất cho nhân dân, ai có ruộng người ý làm và nộp lại một phần cho nhà nước và đã có thu hoạch tăng nhiều lần so với trước kia Vụ việc nhanh chóng đến tai nhà nước và hành vi của ông Kim Ngọc bị dừng ngay lập tức và ông bị kỉ luật Nhưng nhờ hành động của ông Ngọc, nhà nước ta nhận ra sai lầm và đến năm 1988, dựa trên “khoán hộ” của ông Ngọc, Bộ Chính trị chính thức ban hành nghị quyết số 10 về khoán hộ (khoán 10) khiến nông nghiệp nước ta có sự thay đổi kì diệu, chỉ hai năm sau khi nghị quyết được ban hành nước ta không còn phải nhập khẩu lương thực cứu đói

và còn chủ động xuất khẩu gạo

Hành vi của ông Kim Ngọc vào thời điểm đó là hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật đi trái lại với đường lối của Đảng và nhà nước và là trực tiếp do ông Kim Ngọc lãnh đạo nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc làm, có tính toán, có suy nghĩ biết là vi phạm nhưng vì nhân dân ông vẫn làm Hành vi tuy bị dập tắt sau vài vụ nhưng nó mang tính tích cực vì nhà nước đã nhận ra ưu điểm của nó và cho nhân dân thực hiện, ban hành khoán 10 giúp nhân dân ta ấm nó hạnh phúc áp dụng đến hiện nay

+) Hành vi sai lệch chủ động – tiêu cực: là hành vi cố ý vi phạm, phá vỡ hiệu

lực của các chuẩn mực pháp luật, pháp luật hiện hành mang tính chất tiến bộ, phù hợp, đang phổ biến, thịnh hành và được nhà nước, xã hội thừa nhận rộng rãi

Ví dụ: Nguyễn Hải Dương bày mưu tình kế cùng Vũ Văn Tiến giết 6 người tại biệt thự ở Bình Phước Sau đó nhận ra tội lỗi của mình, những tội ác đó khó có thể

bỏ qua, dù đã hối hận, biết việc mình làm là sai trái nhưng tội danh giết 6 người khó có thể bỏ qua Nguyễn Hải Dương và Vũ Văn Tiến bị tòa án tuyên án tử hình

Nguyễn Hải Dương đã có hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật Dương có nhận thức, có tính toán, biết là sai trái nhưng Dương vẫn trực tiếp ra tay giết hại 6 người cùng Tiến là hành vi cố ý và dẫn đến hậu quả tiêu cực là 6 người đã chết

+) Hành vi sai lệch thụ động – tích cực: là hành vi vô ý vi phạm, phá vỡ sự tác

động của chuẩn mực pháp luật đã lạc hậu, lỗi thời, không còn phù hợp với yêu cầu của đời sống xã hội

Ví dụ: Đối tác của ông Kim Ngọc - Ủy ban tỉnh ủy Vĩnh Phúc là nhân dân những người không biết về chính sách, đường lối, chủ trương của Đảng và nhà nước Khi ông Kim Ngọc đề ra hình thức khoán hộ và nói có lợi cho nhân dân đã được nhân dân làm trong tâm thế hào hứng nhưng đã vô tình đi ngược lại với chủ trương của Đảng Nhưng nhờ hành động của ông Ngọc và nhân dân Vĩnh Phúc, nhà nước ta nhận ra sai lầm và đến năm 1988, dựa trên “khoán hộ” của ông Ngọc,

Bộ Chính trị chính thức ban hành nghị quyết số 10 về khoán hộ (khoán 10) khiến nông nghiệp nước ta có sự thay đổi kì diệu, chỉ hai năm sau khi nghị quyết được ban hành nước ta không còn phải nhập khẩu lương thực cứu đói và còn chủ động xuất khẩu gạo

Nhân dân xã Vĩnh Phúc là người không hiểu biết gì về đường lối của Đảng

và nhà nước, họ tin tưởng vào quyết định trên tỉnh, và đã làm theo ông Kim Ngọc như vậy họ đã thụ động vi phạm pháp luật nhưng điều đó mang lại sự tích cực cho

xã hội và giúp nhà nước nhận ra lỗi sai của mình và ra quyết định khoán 10 giúp

nước ta từ nước nhập khẩu lương thực mà đã thành nước xuất khẩu gạo đứng thứ 2 thế giới

+) Hành vi sai lệch thụ động – tiêu cực: là hành vi vô ý vi phạm, phá vỡ hiệu

lực của các chuẩn mực pháp luật tiến bộ, phù hợp, đang phổ biến, thịnh hành và được thừa nhận rộng rãi trong xã hội

Ví dụ: Vào một ngày, A và các bạn rủ nhau đi chơi, đến tối lúc đốt lửa, A và các bạn trêu đùa đẩy B xuống nước thấy B vùng vẫy nhưng cứ nghĩ B biết bơi, nên không kéo B lên và ra chỗ đám bạn kia lên, dù không mong muốn vụ việc xảy ra nhưng một lúc sau vì không thấy bạn B lên nên A và các bạn ra chỗ mình đẩy B xuống tìm thì vụ việc không mong muốn sảy ra B bị chết đuối Hành vi của A dù

vô ý vi phạm pháp luật nhưng đã gây ra hậu quả sai lệch chuẩn mực pháp luật và phải chiụ trách nhiệm của mình trước pháp luật

A và các bạn của mình đã có hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật A và các bạn trêu đùa đẩy B xuống nước, đây là trêu đùa không phải sự cố ý giết người nhưng đây đã gây ra hậu quả tiêu cực, nghiêm trọng là cái chết của B

III Hậu quả của sai lệch chuẩn mực pháp luật.

Khi xem xét, đánh giá hậu quả của một hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật nào đó, chúng ta cần phải căn cứ vào một số yếu tố sau:

- Căn cứ vào tính chất, khuynh hướng và sự phổ biến tương đối của hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật đó

- Căn cứ vào các điều kiện lịch sử - địa lý, hoàn cảnh xã hội cụ thể.

- Căn cứ vào địa điểm và thời gian xảy ra hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật đó

Những căn cứ trên đây cho phép chúng ta nhận thức và đánh giá đúng đắn hậu quả của một hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật Hậu quả của một hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật có thể được nhìn nhận trên hai phương diện sau:

Thứ nhất, hậu quả của một hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật có thể

mang nội dung, tính chất tích cực, tiến bộ, cách tân nếu như nó vi phạm, phá vỡ hiệu lực, sự chi phối của các chuẩn mực pháp luật đã lạc hậu, lỗi thời, đang kìm hãm sự phát triển của các cá nhân và xã hội Khi đó, hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật có thể góp phần làm thay đổi nhận thức chung của một cộng đồng xã hội

và thúc đẩy sự phát triển, tiến bộ trong xã hội

Thứ hai, ngược lại, hậu quả của hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật có thể

mang nội dung và tính chất tiêu cực, ảnh hưởng xấu hoặc nguy hiểm cho xã hội nếu như nó vi phạm, phá hoại tính ổn định, sự tác động của những chuẩn mực pháp luật tiến bộ, phù hợp, tiến bộ, đang phổ biến, đang thịnh hành và được thừa nhận rộng rãi trong xã hội Trong trường hợp này, hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật

đó, phải bị xã hội phê phán, lên án hoặc đòi hỏi phải áp dụng các biện pháp trừng phạt theo các nguyên tắc, quy định của pháp luật

KẾT LUẬN

Chuẩn mực pháp luật được tạo thành bởi chính các thành viên trong xã hội, của các nhóm xã hôi, các tổ chức, các giai cấp, nhằm củng cố, bảo vệ hay phục vụ cho các nhu cầu, lợi ích của họ Chính vì vậy, sự xuất hiện, tồn tại và phát huy vai trò, hiệu lực của các chuẩn mực pháp luật trong đời sống xã hội ngày càng được coi là khách quan và mang tính tất yếu Tuy nhiên, trong xã hội không phải ai cũng luôn luôn tuân thủ và thực hiện được các quy tắc, quy định của chuẩn mực pháp luật Sự đi lệch ra khỏi quỹ chung đó được xã hội học pháp luật gọi là “sự sai lệch chuẩn mực pháp luật” Qua việc đi tìm hiểu và phân loại các hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật, ta thấy việc nghiên cứu phân loại các hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật có ý nghĩa thực tiễn đối với mọi người trong việc nghiên cứ và tìm hiểu pháp luật hiện nay

Vì kiến thức còn nhiều hạn chế, nên bài làm không tránh khỏi sai sót mong thầy cô đóng góp ý kiến giúp em hoàn thành bài tốt hơn

Em xin chân thành cảm ơn