Phân tích mối quan hệ giữa chuẩn mực pháp luật và chuẩn mực tôn giáo thông qua một vài ví dụ cụ thể

Điều chỉnh hành vi con người, xã hội có nhiều công cụ khác nhau, trong đó, pháp luật và tôn giáo là những công cụ rất quan trọng. Bên cạnh những ưu thế vốn có, cả pháp luật và tôn giáo đều có những hạn chế nhất định, song giữa chúng luôn có mối quan hệ mật thiết, tác động qua lại, bổ sung cho nhau. Chính vì vậy, để quản lý xã hội một cách có hiệu quả, cần phải kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa pháp luật với tôn giáo. Để tìm hiểu rõ hơn vấn đề này em xin lựa chọn đề tài: “Phân tích mối quan hệ giữa chuẩn mực pháp luật và chuẩn mực tôn giáo thông qua một vài ví dụ cụ thể.”

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU………

NỘI DUNG………

I, Tìm hiểu chung………

1 Quy phạm pháp luật………

2 Chuẩn mực tôn giáo………

II, Mối quan hệ giữa chuẩn mực pháp luật và chuẩn mực tôn giáo………

1 Khái quát……… ………

2 Mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau giữa chuẩn mực pháp luật và chuẩn mực tôn giáo………

3 Vai trò của pháp luật đối với tôn giáo………

III, Một số giải pháp đề xuất………

KẾT LUẬN………

TÀI LIỆU THAM KHẢO………

1 1 1 1 2 2 2

3 6 6 9 11

MỞ ĐẦU

Điều chỉnh hành vi con người, xã hội có nhiều công cụ khác nhau, trong đó, pháp luật và tôn giáo là những công cụ rất quan trọng Bên cạnh những ưu thế vốn

có, cả pháp luật và tôn giáo đều có những hạn chế nhất định, song giữa chúng luôn

có mối quan hệ mật thiết, tác động qua lại, bổ sung cho nhau Chính vì vậy, để quản lý xã hội một cách có hiệu quả, cần phải kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa pháp luật với tôn giáo Để tìm hiểu rõ hơn vấn đề này em xin lựa chọn đề tài: “Phân tích mối quan hệ giữa chuẩn mực pháp luật và chuẩn mực tôn giáo thông qua một vài ví dụ cụ thể.”

NỘI DUNG

I Tìm hiểu chung

1 Quy phạm pháp luật

- Khái niệm:Quy phạm pháp luật là quy tắc xử sự chung do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận và đảm bảo thực hiện, thể hiện ý chí và lợi ích của giai cấp thống trị, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội theo một định hướng nhất định.

- Đặc điểm

+ Do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận

+ Được Nhà nước đảm bảo thực hiện

+ Mang tính bắt buộc chung

+ Nội dung của mỗi quy phạm pháp luật đều thể hiện hai mặt: cho phép và bắt buộc

+ Chuẩn mực hành vi mang tính pháp lý và phổ biến

+ Tính xác định chặt chẽ về hình thức

+ Áp dụng nhiều lần với hiệu lực xác định

2 Chuẩn mực tôn giáo

- Khái niệm: Chuẩn mực tôn giáo là hệ thống các quy tắc, yêu cầu được xác lập dựa trên các tín điều, giáo lý tôn giáo, những quy ước về lễ nghi, sinh hoạt tôn giáo cùng với các thiết chế tôn giáo (nhà thờ, chùa chiền, thánh đường) được ghi chép và thể hiện trong các bộ sách kinh điển của các dòng tôn giáo khác nhau.

- Đặc điểm

+ Chuẩn mực tôn giáo là loại chuẩn mực xã hội thành văn, thể hiện ở các giáo điều, giáo lý, những lời răn dạy được ghi chép trong các bộ kinh của các tôn giáo khác nhau như Kinh Thánh, Kinh Phật, Kinh Coran

+ Chuẩn mực tôn giáo được hình thành xuất phát từ niềm tin thiêng liêng, sâu sắc của con người vào sức mạnh thần bí của các lực lượng siêu tự nhiên như Thượng Đế, Đức Phật, Chúa Trời…

+ Các quy tắc, yêu cầu của chuẩn mực tôn giáo được đảm bảo tôn trọng và được

hiện thực hóa trong hành vi của con người chủ yếu nhờ vào niềm tin tâm linh và cơ chế tâm lý.

+ Chuẩn mực tôn giáo có những tác động tích cực và cả tiêu cực tới nhận thức, hàn

vi của con người

II Mối quan hệ giữa chuẩn mực pháp luật và chuẩn mực tôn giáo.

1 Khái quát

- Trong lịch sử nhân loại, đặc biệt là thời kỳ Trung Cổ, dưới ảnh hưởng của Giáo hội La Mã, chuẩn mực tôn giáo có ảnh hưởng mạnh mẽ, chi phối nhà nước và pháp luật

- Tôn giáo và pháp luật đều sinh ra với tác dụng là những công cụ điều chỉnh quan

hệ xã hội, chúng đều là những khuôn mẫu, chuẩn mực cho hành vi con người, vì một xã hội trật tự, ổn định và phát triển

- Mục đích của pháp luật mang tính hiện thực, còn tôn giáo là ngoài mục đích hiện thực, thường có lý tưởng cao xa hơn nhiều

- Trong một đất nước, chỉ tồn tại một hệ thống pháp luật duy nhất do Nhà nước ban hành nhưng có thể tồn tại nhiều tôn giáo khác nhau

- Trong lịch sử nhân loại, từ xa xưa, tôn giáo và pháp luật đã có mối quan hệ khá mật thiết nhưng cũng tương đối phức tạp và có ảnh hưởng mạnh mẽ tới nhau, trên

cả các phương diện tích cực và tiêu cực

2 Mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau giữ chuẩn mực pháp luật

và chuẩn mực đạo đức.

- Thứ nhất,pháp luật hướng tôn giáo theo con đường đúng đắn Khi một tôn giáo có

các tư tưởng, quan niệm,giáo điều không phù hợp với xã hội hiện tại, gây cản trở, kìm hãm sự phát triển, tác động xấu đến xã hội thì pháp luật sẽ, bằng các biện pháp của mình, điều chỉnh hay loại bỏ

Ví dụ: những hủ tục man rợ như bắt bao quy đầu (ở bé trai) để đánh dấu mốc trưởng thành hay cắt bộ phận sinh dục (ở bé gái) để giữ gìn trinh tiết thường hay diễn ra tại các nước Trung Đông hay một bộ phận Hồi giáo cực đoan Những hành

vi ấy là vô nhân đạo và đi ngược lại với những quyền song của con người, do đó các chuẩn mực pháp luật được đặt ra để bảo vệ khách thể là quyền bất khả xâm phạm về tình mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự sẽ góp phần hạn chế rồi tiến tới xóa bỏ các hủ tục tôn giáo phi nhân tính ấy và để các hoạt động tôn giáo diễn ra một cách văn minh, nhân văn hơn

- Thứ hai, Pháp luật tạo điều kiện cho tôn giáo phát triển Với những đặc điểm

riêng của mình, pháp luật có khả năng triển khai những chủ trương chính sách của Nhà nước một cách nhanh chóng, đồng bộ và hiệu quả trên quy mô lớn

Ví dụ: Các quy định này đã được Công ước quốc tế về quyền dân sự chính trị

của Liên hợp quốc ghi “quyền tự do bày tỏ tôn giáo hoặc tín ngưỡng chỉ có thể bị

giới hạn bởi pháp luật và khi sự giới hạn đó là cần thiết để bảo vệ an ninh, trật tự công cộng, sức khỏe hoặc đạo đức xã hội, hoặc để bảo vệ các quyền và tự do cơ bản của người khác”.1 Đã góp phần tạo điều kiện cho nhân dân thực hiện quyền tự

do tín ngưỡng, tôn giáo Bên cạnh đó, pháp luật còn trừng trị những kẻ xâm hại đến lợi ích và bảo vệ quyền lợi của tôn giáo.Đồng thời khẳng định rõ quyền theo hoặc không theo một tôn giáo nào của cá nhân, không ai được xâm phạm tới quyền

tự do tín ngưỡng, tôn giáo và nghiêm cấm ép buộc theo đạo, bỏ đạo hoặc lợi dụng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo để xâm hại tới Nhà nước, công dân và quyền của tổ chức tôn giáo

-Thứ ba: Tôn giáo giúp xây dựng pháp luật Khi xã hội phát triển đến một giai đoạn nhất định thì rất nhiều tín điều tôn giáo được “pháp luật hóa”, chúng trở

thành những quy phạm pháp luật được Nhà nước thừa nhận và đảm bảo thực hiện

Ví dụ: Trong đạo thiên chúa có quy định về việc kết hôn “một vợ, một chồng”,

quy định này phù hợp với xã hội và được nâng lên thành luật trong Luật Hôn nhân

và gia đình của Việt Nam

- Thứ tư: Tôn giáo giúp pháp luật phát triển và hoàn thiện Trong quá trình phát

triển của tôn giáo, sẽ có lúc pháp luật dự báo trước được những nguy cơ tiềm tàng

mà tôn giáo đem đến hay phát hiện ra những kẽ hở, thiếu sót trong pháp luật hiện hành.Sau đó, pháp luật sẽ tự điều chỉnh mình sao cho phù hợp với hoàn cảnh, giảm thiểu những ảnh hưởng xấu và từ đó hoàn thiện mình hơn

Trong thời đại hội nhập quốc tế như hiện nay, việc giao lưu với các nước khu vực và trên thế giới là điều tất yếu, trong cả lĩnh vực tôn giáo Các nền tôn giáo không chỉ phát triển trong nước mà còn vươn ra tầm thế giới, do đó để đảm bảo việc tín ngưỡng, tôn giáo được tôn trọng, bình đẳng, Việt Nam đã kí kết các hiệp ước quốc tế về tự do tín ngưỡng, tôn giáo và áp dụng cũng như như các điều khoản vào quá trình nội luật hóa, điều đó khiến pháp luật của chúng ta vừa tương thích 1

với pháp luật quốc tế, vừa đảm bảo được các yêu cầu của chuẩn mực pháp luật quốcgia

- Thứ năm: Tôn giáo san sẻ một phần gánh nặng cho pháp luật Hầu hết các

tôn giáo đều có các giáo lý, giáo điều luôn khuyên răn con người trong thế giới trần gian này phải biết làm điều thiện, giúp đỡ người khó khăn, tránh xa cái ác Khi các giáo dân thực hiện theo các giáo lý đó thì đã phần nào đã giúp xã hội ổn định và phát triển

Ví dụ: Trong Phật giáo hay một số tôn giáo đồng quan điểm khác,có nhiều điều răn dạy con người sống thế nào cho phải lẽ,cách đối nhân xử thế ra sao cho tốt, ở hiền gặp lành, gieo gió gặt bão Từ đó,cho con người ta tin mà không làm việc ác như vậy sẽ không vi phạm pháp luật Ngoài ra, do một số các tín điều tôn giáo đã được nâng thành luật nên chỉ cần giáo dân nghe theo các tín điều tôn giáo

đó thì cũng giống như họ đang chấp hành pháp luật Từ các điều trên có thể thấy nhờ có tôn giáo mà công việc quản lý, kiểm soát xã hội của pháp luật đã nhẹ đi phần nào

- Về cơ bản pháp luật không đối lập, không ngăn cấm, không loại trừ tín điều tôn giáo, không tác động xấu đến tôn giáo Trong quá trình phát triển của mình, đôi khi tôn giáo có các tín điều, giáo lý hay hoạt động không phù hợp, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, danh dự, tính mạng của cá nhân hoặc trái với đạo đức, văn hóa, không phù hợp với tiến bộ xã hội Lúc đó pháp luật sẽ ngăn cấm, kìm hãm hoặc loại bỏ nó

- Ngoài ra, trong các trường hợp đặc biệt, có sự mâu thuẫn giữa pháp luật và tín điều tôn giáo trong việc giải quyết cùng một vấn đề thì các tín đồ, giáo dân và tổ chức tôn giáo phải thực hiện theo pháp luật, nghĩa là, theo nguyên tắc thì luật phải có tính tối cao so với các tín điều tôn giáo Ở đây, pháp luật có tác động cưỡng chế đối với tôn giáo

Ví dụ: Khi một cơ sở thờ tự nằm trong khu quy hoạch thì cũng phải chịu sự

di dời của cơ quan chính quyền

3 Vai trò của pháp luật đối với tôn giáo

Ta có thể khái quát những vai trò tiêu biểu, quan trọng nhất của pháp luật đối với tôn giáo như sau:

-Pháp luật giúp thể chế hóa đường lối, chính sách tôn giáo của Đảng

- Pháp luật là công cụ quan trọng để thực hiện sự quản lí của Nhà nước đối với hoạt động tôn giáo

- Pháp luậtlà phương tiện bảo vệ các quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của công dân và hoạt động bình thường của các tôn giáo

- Là phương tiện đấu tranh, ngăn chặn các hoạt động lợi dụng tôn giáo xâm phạm

an ninh quốc gia

III Một số giải pháp đề xuất

- Pháp luật về hoạt động tôn giáo phải quán triệt và cụ thể hóa những quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng về tôn giáo

- Pháp luật về hoạt động tôn giáo phải là công cụ đảm bảo sự bình đẳng giữa các tôn giáo

- Pháp luật về hoạt động tôn giáo vừa phải đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và quyền tự do không tín ngưỡng, tôn giáo của công dân; vừa là phương tiện đấu tranh với hoạt động lợi dụng tôn giáo xâm phạm an ninh quốc gia, bài trừ mê tín, giữ gìn thuần phong mỹ tục của dân tộc

- Pháp luật về hoạt động tôn giáo vừa không can thiệp vào nội bộ tôn giáo, vừa đảm bảo mọi hoạt động tôn giáo phải diễn ra trong khuôn khổ pháp luật

- Pháp luật về hoạt động tôn giáo phải là công cụ xác định đúng đắn mối quan hệ giữa Nhà nước với giáo hội, đề cao lợi ích của Tổ quốc, dân tộc

Cụ thể:

Thứ nhất, tập trung làm chuyển biến nhận thức trong toàn Đảng bộ và các tầng

lớp nhân dân về ý nghĩa, tầm quan trọng của chính sách đại đoàn kết toàn dân tộc, chính sách tôn giáo trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp húa, hiện đại húa là điều kiện bảo đảm cho việc phát triển đất nước

Thứ hai, lãnh đạo phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, đầu tư cơ sở vật chất cho

phát triển, nhất là lĩnh vực giáo dục, đào tạo, đẩy mạnh việc thực hiện Quy chế Dân chủ ở cơ sở, kiên quyết đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, thực hiện tốt các chính sách xã hội, chính sách giảm nghèo, chính sách tôn giáo nhằm phát huy trách nhiệm công dân của đồng bào có đạo đối với cộng đồng, chăm lo ổn định, nâng cao đời sống nhân dân, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo giữa thành thị với nông thôn, vùng sâu vùng xa là cơ sở quan trọng xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc và chính sách tôn giáo của Đảng

Thứ ba, bảo đảm cơ chế phối hợp giữa Mặt trận, đoàn thể dưới sự lãnh đạo của

cấp ủy các cấp, kết hợp tăng cường công tác quản lý nhà nước về tôn giáo với công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về tôn giáo, giúp đồng bào có đạo nhận thức rõ chính sách tự do tín ngưỡng tôn giáo của Đảng, phân biệt được giữa hoạt động tôn giáo thuần tùy với hoạt động lợi dụng tôn giáo, nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh với các phần tử xấu, âm mưu lợi dụng tôn giáo phá hoại chính sách tôn giáo, chính sách đại đoàn kết toàn dân tộc của Đảng

Thứ tư, xây dựng và phát huy vai trò của lực lượng nòng cốt chính trị trong các

đoàn thể, tăng cường công tác vận động, tranh thủ người đứng đầu các tổ chức tôn giáo, chức sắc, nhà tu hành là yếu tố bảo đảm thành công cho công tác vận động đồng bào có đạo

Thứ năm, đẩy mạnh công tác phát động phong trào quần chúng bảo vệ an ninh

Tổ quốc; thực hiện tốt chính sách đoàn kết lương - giáo; tập trung chỉ đạo thực hiện có hiệu quả chương trình phát triển kinh tế - xã hội, xoá đói, giảm nghèo, cải

thiện và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, làm cho cộng đồng ổn định, buôn làng phát triển, gia đình ấm no Bên cạnh đó, phải kịp thời vạch trần mọi âm mưu, phương thức, thủ đoạn mà các thế lực thù địch thường lợi dụng tôn giáo để gây chia rẽ dân tộc, chống phá cách mạng nước ta

Để nâng cao chất lượng, hiệu quả tuyên truyền, giáo dục, vận động quần chúng; đặc biệt là ở những vùng có đông đồng bào theo đạo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nội dung tuyên truyền tập trung vào chủ trương, chính sách của Đảng

và Nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo để quần chúng tín đồ hiểu rõ và chấp hành nghiêm túc; khai thác các giá trị nhân văn, đạo đức tiến bộ trong giáo lý tôn giáo

để vận động, thu hút, tập hợp quần chúng tín đồ tham gia các phong trào thi đua yêu nước

Thứ sáu, các tỉnh, thành phố có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm

công tác tôn giáo của Đảng, Nhà nước, Mặt trận, đoàn thể Tổ chức các lớp, các đợt tập huấn riêng cho các chức sắc, chức việc, người cóảnh hưởng, uy tín với cộng đồng tôn giáo, dân tộc để phổ biến chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước; đồng thời, nhắc nhở trách nhiệm của họ trong khi chăm lo việc đạo phải thường xuyên yêu cầu tín đồ chấp hành tốt các chủ trương, đường lối của Đảng,

chính sách, pháp luật của Nhà nước, xây dựng cuộc sống “tốt đời - đẹp đạo”, tuân

thủ pháp luật, làm tròn nghĩa vụ công dân, cảnh giác và góp phần đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu phá hoại của các thế lực thù địch Bên cạnh đó, phải nắm chắc số phần tử bất mãn, cơ hội chính trị, cực đoan, quá khích trong các cộng đồng tôn giáo, số đối tượng cầm đầu kích động quần chúng giáo dân khiếu kiện trên từng địa bàn cụ thể để chủ động quản lý, đấu tranh có hiệu quả, ngăn chặn kịp thời

KẾT LUẬN

Những năm qua, công tác quản lý nhà nước đối với các hoạt động tôn giáo đã đạt được nhiều thành tựu rất đáng ghi nhận, đã có những bước tiến tốt hơn và ngày càng đi vào ổn định; công tác tuyên truyền, vận động quần chúng đã đem lại những hiệu quả tích cực hơn, tình hình sinh hoạt tôn giáo ở các chi hội dần đi vào xu thế bình thường, ổn định, quần chúng tín đồ, chức sắc, chức việc vui mừng, phấn khởi, yên tâm, tin tưởng vào chủ trương, đường lối, chính sách tôn giáo đúng đắn của Đảng và Nhà nước, các hoạt động tôn giáo trái phép giảm hẳn Hòa hợp chuẩn mực pháp luật và chuẩn mực tôn giáo sẽ thực sự hướng tôn giáo phát triển theo hướng tích cực, nhân văn, đồng thời góp phần làm cho hệ thống pháp luật hoàn thiện hơn