Trước khi thuyết trình, người thuyết trình thường rơi vào những trạng thái như căng thẳng, hồi hộp, lo lắng, và luôn kỳ vọng buổi thuyết trình được thành công. Những diễn biến này vẫn xảy ra đối với những người đã có kinh nghiệm, đặc biệt là đối với những thuyết trình viên mới. Tuy nhiên, những lo lắng đó lại được coi là
“biểu hiện tốt” khi họ thật sự quan tâm và có động lực để hướng tới một bài thuyết trình hiệu quả. Hiếm có ai có thể tự tin đến mức đứng vững trên đôi chân của mình, cổ họng không khô rát và tim không đập thình thịch.
Vậy những nguyên nhân dẫn tới sự lo lắng và người thuyết trình viên phải kiểm soát sự lo lắng này như thế nào?
2.1.1. Các nguyên nhân dẫn tói sự lo lắng
- Chuẩn bị không tốt bài thuyết trình: Trong quá trình chuẩn bị, người thuyết trình trải qua quá trình nghiên cứu chủ đề, thu thập và xử lý thông tin, sau đó xây dựng dàn ý cho bài thuyết trình.
Không phải lúc nào cũng có đủ thông tin cho bài thuyết trình...khi thiếu thông tin sẽ làm cho người thuyết trình rơi vào trạng thái thiếu sự tự tin cần thiết, luôn bị phân tán bời những suy nghĩ “cần phải thực hiện thành công bài thuyết trình”
- Kiến thức về chủ đề thuyết trình bị hạn chế: đây là trở ngại rất lớn cho người thuyết trình. Người ta thường nói “trăm hay không bằng tay quen”, sự hạn chế về kiến thức sẽ làm cho người thuyết trình khó triển khai được các ý chính, nội dung chính cần truyền đạt một cách phong phú và đa dạng. Thính giả mong muốn người thuyết trình có phông kiến thức rộng nhất là kiến thức thực tể, chứ không mong muốn một sự “sáo rỗng”
- Thể chất và tinh thần không tốt: theo cơ chế sinh học, sự
cíiương 3. Tiến Rành thuyết trìníi
căng thẳng được hình thành trong cơ bắp của con người. Căng thẳng ít hay nhiều đều làm cho thần kinh bị mệt mỏi, ảnh hưởng đến quá trình tập trung cho bài thuyết trình. Vì thế giá trị của bài thuyêt trinh sẽ bị giảm đi. Trước buôi thuyết trình nếu bạn làm việc nặng nhọc về cơ bắp khiến cơ bắp không thể hồi phục lại nhanh.
Tinh thần sẽ bị phân tán nếu như bạn làm việc căng thẳng và bị áp lực bời một vấn đề nào đó khiến bạn bị stress, khi đó bạn sẽ không kiểm soát được kiến thức của bài thuyết trình.
- Thính giả nhìn bạn chằm chằm: Như một phản ứng tự nhiên, bạn đều cảm thấy ngượng ngập hoặc bối rối khi có ai đó nhìn bạn quá lâu. Đặt trong bối cảnh thuyết trình, vấn đề này càng trở nên nghiêm trọng khi:
> Không chỉ một ai đó mà cả khán phòng đang nhìn bạn.
> Rất ít người bạn quen mà đa phần là người lạ.
> Họ không chỉ nhìn bạn trong một vài giây mà nhìn bạn trong suốt thời gian thuyết trình.
> Cách khán giả nhìn trong không khí nghiêm túc có thể được bạn hiểu là nhìn “chằm chằm” - kiểu nhìn thuờng đi liền với thái độ thiếu thiện chí, thậm chí thù địch.
ằ > Dần tới bạn lỳng tỳng và hoảng hốt!
- Điều gi sẽ xảy ra nếu bạn cố gắng hết sức khi thuyết trình nhưng dường như người nghe không mấy để ý đến những gì bạn nói? Cảm giác lạc lõng sẽ xâm chiếm và bạn thấy sự húng khởi cũng như công sức chuẩn bị của bạn sẽ “tan thành mây khói”. Nỗi sợ này khiến bạn không còn động lực hay sự tự tin để đứng trước đám đông nữa.
- Sợ những yểu tố gidu mặt: Có một thực tế là con người phải chịu nhiều nỗi sợ hãi hết sức mơ hồ như sợ lần đàu tiên thử sức một lĩnh vực nào đó, sợ gặp người lạ, sợ phải thay đổi thói quen...
Dù không xác địng được gốc rễ, chúng ta vẫn bị những yếu tố này
KỸ NẢNG THUYẾT TRÌNH
chi phối. Trong thuyết trình cũng thế, có thể người nói sẽ sợ rủi ro, sợ những yếu tố không ngờ đến...
2.1.2. Biểu hiện của lo lắng
Lo lắng là điều hết sức thông thường và lự nhiên cùa bất kỳ người nào. Có thể thấy đa phần lo lắng là không hiện hữu. Bên cạnh nỗi lo lắng khi phải thuyết trình, một số người không có kinh nghiệm còn lo về sự căng thẳng cùa mình trước đám đông. Thật khó có thể tự tin trình bày khi bạn nghĩ bạn trông thật sợ sệt và mất tự tin. Một trong những điều bạn cần nhớ là chỉ có rất ít sự lo lắng mà bạn đang phải trải qua bộc phát ra bên ngoài. Một người thuyết trình dày dặn tiết lộ “Hệ thống thần kinh cùa bạn có thể đang phải trải qua hàng ngàn cú sốc, nhưng khán giả chỉ thấy được một vài trong số đó” . Thậm chí khi giọng nói cùa bạn run run và tim bạn đập mạnh, khán giả cũng khó có thể nhận ra bạn căng thẳng như thế nào, đặc biệt khi bạn cố gắng tò ra tự tin ờ bên ngoài. Một sinh viên đã thổ lộ “Tôi lo lắng đến mức tôi tường mình sấp chết tới nơi” . Thực tế, khán giả lại thấy sinh viên này rất bình tĩnh và tự tin. Biết được điều này có thể làm bạn đối mặt dễ dàng hơn với người nghe. Như một sinh viên phát biểu sau khi xem lại đoạn băng ghi lại buổi thuyết trình đầu tiên của mình “Tôi rất ngạc nhiên không hiểu sao trông tôi có thể bình tĩnh đến thế. Tôi tường rằng khán giả phải trông thấy tôi hoảng hốt như thế nào. Nhưng giờ tôi biết họ không thể trông thấy, tôi sẽ không phải lo lắng về sau nữa. Điều đó thật sự có ích nếu bạn biết rằng bạn có thể kiểm soát được bản thân ngay cả khi bạn không cảm thấy như vậy”.
Những biểu hiện của lo lắng được thể hiện qua những hành vi sau;
- Khuôn mặt không được tươi vui, trầm ngâm - Giọng nói run run và tim đập mạnh.
- Đi đi, lại lại không rõ mục đích, đứng ngồi không yên.
CHương 3. Itên fiành thuyết trìnã
- Tay liên tục vân vê một thứ gi đó như vạt áo, bút, đồ trang sức, tóc, mũi...
- Toát mồ hôi, run tay, run chân, giọng nói ngắt quãng, thở hổn hển...
Những biểu hiện của sự lo lắng diễn ra một cách rất tự nhiên theo cơ chê sinh học cùa con người. Bạn có thể kiểm soát được sự lọ lăng để bài thuyết trình được thành công, vậy kiểm soát sự lo lăng như thê nào?
2.1.3. Kiểm soát lo lắng
Những diễn biến về tầm lý xảy ra tại ba thời điểm: trước trong và sau khi thuyết trình. Vậy kiểm soát sự lo lắng tại các thời điểm này như thế nào?
- Chọn chù đề bạn đã biết rõ: Chọn chủ đề quen thuộc với bạn chăc chắn sẽ cho bạn lợi thế về sự tự tin vì bạn nắm rõ mình cần nói gì và kiểm soát được quá trinh diễn thuyết. Trong những tình huống bất thưòmg như trục trặc về công cụ trình chiếu hay mất giấy ghi chú, bạn vẫn có thể tiếp tục vì trong đầu bạn đầy thông tin.
Ngoài ra, quen thuộc với chủ để giúp bạn thấy phần hỏi đáp trờ nên dễ chịu hơn.
- Đừng bao g iờ học thuộc bài nói: Khi bạn học thuộc bài nói, bạn sẽ phụ thuộc rất nhiều vào những gì mình nhớ, khiến bạn không thể chù động ứng biến nếu có tình huống xảy ra ngoài dự kiến. Mặt khác, trong lúc thuyết trình, có khi chỉ một yếu tố gây nhiễu hay sao nhãng của chính bản thân, bạn không thể nhớ ra mình cần nói gì tiếp theo hoặc bỏ sót cả một ý lớn. Lúc đó, bạn có thể thành trò cười cho khán giả.
Kể cả khi bạn nhớ hết thì giọng đọc của bạn sẽ như một cái máy, không truyền cảm. Người nghe sẽ nhanh chán với những gì bạn đọc từ trí nhớ chứ không phải bạn trao đổi; và họ sẽ đặt câu hỏi về sự thành thực của bạn.
KỸ NĂNG THUYẾT TRÌNH
- Lên kế hoạch sử dụng công cụ hỗ trợ: công cụ hỗ trợ có thê là máy chiếu, tờ rơi, bảng biểu... Nhờ sử dụng những thiết bị này, không những ý nói cùa bạn được làm sáng tỏ mà còn làm bạn tự tin hơn vì khán già sẽ chuyển hướng nhìn sang tài liệu trình chiếu hơn là nhìn chằm chằm vào bạn và để minh chứng những gì mình nói, bạn đi lại hay chỉ trên màn chiếu, điều đó góp phàn giúp bạn giải phóng bớt năng lượng gây căng thẳng.
- Ôn định tâm lý: thường xuyên rèn luyện tâm lý ngay cả khi bạn không thực hiện thuyết trình. Luôn tin tưởng bài thuyết trình của mình sẽ thành công và được thính giả đón nhận một cách nồng nhiệt. Gạt bỏ cảm giác căng thẳng thần kinh và nên ngủ đầy giấc đêm hôm trước.
- Cơ thể: di chuyển nhẹ nhàng vài mét trước khi thuyết trình, hít thở đều và sâu, tạo sự thư giãn cần thiết. Đối với hai bàn tay thì bạn nắm chặt rồi thả lòng càng chậm càng tốt và bạn có thể làm nhiều lần.
Trong quá trình thuyết trình bạn có thể di chuyển vị trí của mình trong phạm vi giới hạn, ví dụ bạn có thể tiến đến gần thính giả. Khi đó bạn sẽ cảm thấy thoải mái vì cơ thể được giải phóng vê không gian và khoảng cách.
Luôn đứng với tư thế thoải mái và hướng về phía thính giả
- Khuôn mặt: trước khi thuyết trình bạn phải luyện tập cơ mặt để tạo sự tự nhiên nhất. Bạn sẽ làm như sau:
+ Nhắm nghiền mắt lại thật chặt, ngậm môi và nhăn mặt, sau đó bạn thư giãn để tập lần tiếp theo. Với bài tập này bạn có thể tập đi tập lại nhiều lần.
+ Há miệng và mở mắt thật to đến mức có thể sau đỏ bạn thư giãn. Cách này sẽ giúp cho tất cả các cơ mặt của bạn được hoạt động căng ra và sẽ linh hoạt hơn. Bạn tập đi tập lại liên tục nhiều lần.
cíiương 3. Tiến fiànfi thuyết trìnã
+ Mím mói và nhắm nghiền mắt chặt đến mức có thể, sau đó bạn từ từ thư giãn. Với cách tập này sẽ giúp bạn không bị cơ cứng khi nói, giọng nói sẽ mạch lạc, rõ ràng và không bị lứu lưỡi...
- Hơi thờ và giọng nói: tâm lý căng thẳng sẽ làm cho hơi thở của bạn không đều, ức chế về tâm lý, chính vì vậy trước khi thuyết trình bạn nên tìm một không gian thoáng đãng cho riêng mình và hít thờ nhiều lần thật sâu. Tập hít thở một cách từ từ để điều hoà tốt được hơi thở cùa mình.
Giọng nói cũng có tác động không nhỏ đến buổi thuyết trình:
tôt nhất nhấp một chút nước, nên tránh những đồ uống như cà phê đặc, đồ uống có ga, đồ uống có đường... như vậy sẽ tránh được những kích thích có thể xảy ra ngoài ý muốn.
Trong quá trình thuyết trình, nếu bạn cảm thấy hơi thở cũng như giọng nói cùa bạn có vấn đề, ngay lập tức bạn phải điều chỉnh.
Nếu bạn đang nói xung quá thì cần phải giảm cường độ, điều tiết một cách nhịp nhàng mà vẫn gây hấp dẫn cho người nghe.