2.2. Sử dụng ngôn ngữ
2.2.3. Sử dụng ngôn ngữ một cách hiệu quả
Ngôn ngữ rất đa dạng và phong phú, vậy người thuyết trình sử dụng như thế nào đạt hiệu quả cao nhất cho bài thuyết trình.
- Sừ dụng từ ngữ chính xác: sử dụng từ ngữ chính xác với người thuyết trình cũng quan trọng như sử dụng con số chính xác với nhân viên kế toán. Đôi khi những lỗi dùng từ thế này có thể phủ nhận hoàn toàn nỗ lực của người thuyết trình.
- Sử dụng từ ngữ rõ ràng: Rất nhiều người trong số chúng ta dù sử dụng từ ngữ chuẩn xác nhung lại vô thức không biết rang những từ đó không rõ ràng. Nên nhớ, mỗi người là một chủ thể khác nhau và có cách cảm nhận khác nhau. Bạn không thể giả sử những gi đã rõ với bạn thì khán giả của bạn cũng sẽ hiểu rõ. Điều này đặc biệt đúng đối với thuyết trình. Khác với người đọc, người nghe không thể tra cứu nghĩa của từ trong từ điển được. Ý nghĩa của ngôn ngữ trong thuyết trình phải “ lập tức” dễ hiểu và không thể để xảy ra bất cứ khả năng hiểu lầm nào. Bạn nên sử dụng từ thông dụng, từ với nghĩa đen và tránh mọi khả năng mập mờ trong diễn đạt.
- Dùng từ quen thuộc: dường như việc sử dụng từ ngữ thông dụng tốt hơn những từ hiếm gặp là hiển nhiên. Tuy nhiên, thực tế có rất nhiều diễn giả làm “chóng mặt” người nghẽ bởi sử dụng ngôn ngữ hết sức phức tạp vì họ lầm tưởng như thế mới tạo ấn tuợng. Trái lại, sử dụng từ dài và đa âm tiết chỉ khiến người nói rơi
KỸ N Ă N G THUYẾT TRÌNH
vào trạng thái bế tắc và sáo rỗng. Tệ hơn, điều đó có thể ảnh hường đến ngữ nghĩa cùa cả đoạn. Dùng từ ngắn gọn nhưng sắc nét, rõ nghĩa mới khiến bài nói thật sự lôi cuốn và thuyết phục.
Minh hoạ;•
Một giám đốc khi muốn nhấn mạnh về chiến lược đầu tư sắp tới của công ty đã phát biểu như sau: “Chúng ta cần phải mua thêm nhiều trang thiết bị để cách tân hệ thống máy móc” . Trường họp này không có sự nhầm lẫn nghiêm trọng như trên nhưng từ “cách tân” hay được dùng cho một trào lưu hay chính sách. Đổi với các yếu tố vật chất, nên dùng từ “hiện đại hóa” sẽ phù hợp với văn cảnh hơn.
Thậm chí trong cả việc dùng từ, vấn đề đạo đức cũng nên được cân nhắc. Đừng nên dùng những từ mà bạn không thật sự biết hoặc hiểu rõ nghĩa.
Nếu bạn nhìn vào từ điển, cũng một nghĩa là “chết", có rất nhiều từ diễn đạt như sau: “hy sinh", “tử vong", “qua đ ờ i”,
“đen mạng". Bạn sẽ chọn từ nào thích hợp trong những câu sau:
+ Tai nạn xe hơi bất ngờ khiển ba người trên xe đều + Kỏ sát nhân đã bị bắt và tuyên tử hình ngay sau đó, và sáu thcmg sau hắn đã p h ả i__________
+ Kiên quyết chổng trả lại những trận mưa đạn của kẻ thù, anh đã anh d ũ n g_________
+ Tuổi già ập đến với những căn bệnh nan y, ông đã _________ ở tuổi 83.
Mỗi từ đều mang một ngữ nghĩa khác nhau và sẽ được người nghe cảm nhận theo những cách khác nhau.
CHương 3. 'Itểh íiảníi thuyết trình
Khi nói về một chù đề chuyín sđu nằ đó, sử dụng câc từ la lă điêu khó tránh khỏi. Tuy nhiên, để khắc phục, bạn nên hạn chế sử dụng các thuật ngữ càng ít càng tốt và khi đã dùng một thuật ngữ nào đó, bạn nên định nghĩa rõ ràng để tất cả người nghe có thể hiểu được.
- Dùng từ trừu tượng: Nếu trong bài thuyết trinh sử dụng những từ ngữ đơn giản, thính giả nghe mãi cũng cảm thấy nhàm chán. Chính vì vậy sử dụng từ từu tượng làm cho bài thuyết trình phong phú, đa dạng và đòi hỏi thính giả luôn phải tập trung theo sát diễn biến cùa bài thuyết trình.
- Sử dụng từ biểu đạt: nếu một bức tranh rực rỡ gồm rất nhiều mầu sắc thì trong thuyết trình từ biểu đạt sẽ làm tăng hiệu quả của bài thuyết trình, thính giả sẽ thích thú và chăm chú hơn với.
- Tránh tổ hợp từ: Sử dụng tổ hợp từ đã thành một hiện tượng hêt sức phô biên. Điêu gì sẽ xảy ra với những từ đơn giản như
“trước” “nếu” hay “bây giờ”? Và hãy xem những tồ hợp từ tương ứng với chúng “ưu tiên hàng đầu”, “trong điều kiện là” hay “tại thời điểm hiện tại”?
Tổ hợp từ kiểu này thường cản trở sự rõ ràng trong ý diễn đạt.
Chúng buộc người nghe phải nối kết các từ với nhau để có thể hiểu nghĩa tổng thể. Khi bạn thuyết trình, nên cố gắng giữ cho ngôn ngữ đơn giản và sống động. Nên cẩn thận với việc sử dụng cụm từ trong khi có thể thay thế bằng từ đơn hay từ ghép. Tránh xa những cụm từ rối rắm. Thay vào đó hãy dùng tính từ hay trạng từ giản lược. Những người nói hoặc viết thiếu kinh nghiệm thường dùng câu phức, gây khó khăn khi liên hệ với chù thể cùa hành động hoặc lặp ý khi dùng từ đồng nghĩa hay gần nghĩa.
- Sử dụng ngôn ngữ sinh động: nếu muốn lay chuyển suy nghĩ cùa người nghe, trước hết bạn phải chuyển đổi ngôn ngữ của mình.
Những từ ngữ cứng nhắc chỉ làm nên một bài thuyết trình khô
KỸ N Ă N G THUYẾT TRÌNH
khan. Hãy trang bị cho bài nói cùa mình những từ ngữ sống động và giàu hình ảnh. Có hai cách thường thấy nhất: tượng thanh và tượng hình.
> Tượng hình: người nói có thể sử dụng phép tượng hình đê làm nên một bài nói sống động. Có ba cách đè vận dụng phưcmg pháp này là từ biểu đạt, so sánh và ẩn dụ.
> Tượng thanh: Người thuyết trình cũng giống như nhà thơ, đôi khi cần khai thác nhạc điệu trong câu chữ của mình. Bằng cách hấp dẫn người nghe qua những chuỗi âm thanh hay vần điệu, người nói có thề tăng cường hiệu quả của từ ngữ và nhờ đó nôi bật ý định diễn đạt. Đó là sự kết hợp nhuẫn nhuyễn giữa sắc thái biêu cảm cùa từ và cách sắp xếp từ thành một bài nói hoàn chỉnh.
- S ử dụng từ ngữ thích hợp: Rõ ràng bài nói đã sử dụng ngôn ngữ hết sức sống động khiến người nghe rất yêu thích. Tuy nhiên, bạn có thể hình dung được phản ứng của người nghe như thê nào nếu đặt bài nói trong thời điểm hiện tại? Ngoài việc chính xác, rõ ràng, sống động; ngôn ngữ cũng cần thích hợp - với hoàn cảnh nói, khán giả, chủ đề và người nói.
- Phù hợp với hoàn cảnh nói: Ngôn ngữ có thề phù hợp trong một số hoàn cảnh nhưng lại bất hợp lí khi áp dụng trong hoàn cảnh khác. “Hãy xem thời điểm để có thể dùng phương ngữ, địa điểm đê có thề nói tiếng lóng và sự kiện để có thề dùng ngôn ngữ trang trọng. Những từ dùng được trong một bản tin thê thao không thê áp dụng cho một trang báo chính luận. Những từ được nhăc đên trên đường phổ cũng không thể nào có mặt trong lóp học” ...Việc điều chỉnh ngôn ngữ trong các tình huông khác nhau là yêu câi\ tâl yếu.
- Phù hợp với khán già: sự phù hợp về mặt ngôn ngữ cũng phụ thuộc nhiều vào khán giả. Một khi lưu ý, điều này sẽ giúp bạn rất nhiều nếu bạn nhắc đến các chủ đề có tính chuyên sâu. Ví dụ.
cfiương 3. Tỉến íiảníi tHuyết trìníi
khi bạn nói về một chủ đề y học, bạn có thể dùng “cholestorol”, người nghe sẽ hiểu đó là hội chứng xơ cứng động mạch. Tuy nhiên, với khán giả thông thường, bạn không thể dùng mỗi từ
“cholesterol” mà bạn phải nhắc từ đó đã được dịch ra, thậm chí giới thiệu nguyên nhân gây ra nó, ví dụ, do mỡ thừa trong máu.
Tất nhiên, bạn không thể lúc nào cũng biết chắc người nghe sẽ phản ứng như thế nào với những gì bạn nói. Chỉ đơn giản tuân theo nguyên tắc là: Đừng dùng những từ bạn không biết hoặc còn nghi ngờ về ngữ dụng.
- Phù hợp với chủ để: ngôn ngữ cũng cần phù hợp với chủ đề.
Bạn không thể sử dụng phép ẩn dụ hay phép đối khi mô tả lốp xe đạp hay cách bảo dưỡng xe đinh kì, vốn được coi là thích hợp cho sự diễn giải trực tiếp. Tuy nhiên, các kĩ năng ngôn ngữ rất nên được sử dụng khi bạn nói đến tài năng của Leomado da Vinci hay ca ngợi những người lính Mỹ trong chiến tranh vùng vịnh, bởi chúng góp phần khơi gợi cảm xúc, lòng ngưỡng mộ hay những đánh giá từ phía người đọc.
- Phù hợp với người nói: thật buồn cười nếu một chính trị gia lại áp dụng y chang phương pháp diễn đạt của một nhà phê bình văn học. Mỗi người nói sau một thời gian luyện tập sẽ rèn luyện cho mình một phong cách nhất định, là sự kết hợp của các biện pháp đã thảo luận hay có bổ sung các biện pháp riêng có.
Nói như vậy không có nghĩa là những diễn giả này chỉ đi theo một phong cách định sẵn. Đây chỉ là nền tảng và họ vẫn luôn điều chỉnh tùy theo hoàn cảnh nói, khán giả hay chù đề nói. Và cũng không có nghĩa là áp dụng phong cách giao tiếp bình thường vào ngôn ngừ thuyết trình. Trái lại, hầu hết những diễn giả lài năng đều phải trải qua rất nhiều thử nghiệm và thất bại mới có thể định hình được phong cách của mình. Họ phải thật sự nỗ lực mới đạt được điều đó.
KỸ NẢNG THUYẾT TRÌNH
Bạn cũng có thể làm được điều tương tự nếu bạn ý thức về ngôn ngữ. Hãy phân tích điểm mạnh và điểm yếu của mình. Hãy nghe nhiều bài nói cùa các diễn giả nổi tiếng và tìm ra các biện pháp họ sử dụng để tạo tính chính xác, rõ ràng và sống động cho bài nói. Tuy nhiên, bạn đừng cố gắng để trở thành ai cả, bạn chỉ áp dụng những gì học hòi được thành ngôn ngữ cùa mình và chọn lọc để xây dựng cho mình phong cách phù hợp nhất.