MỘT SỐ ĐỀ LUYỆN TẬP
2. Phân tích hai chi tiết
Dẫn dắt vào chi tiết: Hoàn cảnh xuất hiện chi tiết.
a. Chi tiết 1: “Mỗi ngày Mị càng không nói gì. ... Mị nghĩ rằng mình cứ chỉ ngồi trong cái lỗ vuông ấy mà trông ra, đến bao giờ chết thì thôi”.
Đó là tâm trạng cam chịu, chấp nhận và buông xuôi...
- Hiện tại: đầy chua xót
+ Cuộc sống trong nhà thống lý quá thống khổ: Quanh năm, suốt tháng chỉ công việc, làm quần quật cả ngày lẫn đêm “Tết xong thì lên núi hái thuốc phiện; giữa năm thì giặt đay, xe đay; đến màu thì đi nương bẻ bắp... Bao giờ cũng thế. Suốt đời như thế”
Sống không bằng kiếp con trâu, con ngựa: “con trâu, con ngựa làm còn có lúc, đêm nó còn được đứng gãi chân, đứng nhai cỏ, đàn bà con gái nhà này thì vùi vào việc làm cả đêm cả ngày”...
+ A Sử với Mị không có lòng mà vẫn phải ở với nhau, nó đánh đập Mị hết sức dã man; A Sử chưa bao giờ cho Mị đi chơi Tết...
+ Bị cường quyền và thần quyền khống chế: bởi khi đã cúng trình ma nhà này thì Mị nghĩ con ma đó sẽ theo Mị đến bao giờ chết thì thôi.
- Quá khứ: tự do, vui tươi, hạnh phúc,...
+ Mị tài năng, xinh đẹp, có nhiều mê ngày đêm thổi sáo đi theo Mị, được sống tự do, hạnh phúc, vui vẻ bên bố...
Hiện tại quá thống khổ, trái ngược với quá khứ và quan trọng là Mị không thể thoát khỏi nó được nên mới phải cam chịu, chấp nhận và buông xuôi.
b. Chi tiết 2: khi cắt dây cởi trói cứu A Phủ: “Mị đứng lặng trong bóng tối. Rồi Mị cũng vụt chạy ra. Trời tối lắm. Nhưng Mị vẫn băng đi. Mị đuổi kịp A Phủ, đã lăn, chạy, chạy xuống tới lưng dốc, Mị nói, thở trong hơi gió thốc lạnh buốt: A Phủ cho tôi đi với. Ở đây thì chết mất. ”
- Trước đây: cam chịu, buông xuôi...
- Giờ: vùng lên, bỏ trốn...
Yếu tố tác động đến sự thay đổi của Mị: “Giọt nước mắt của A Phủ”...
+ Nhớ đến bản thân mình...
+ Người đàn bà đời trước...
+ A Phủ đang bị trói đứng sắp chết...
Mị nhận ra “Chúng nó thật độc ác!”, Mị quyết định cắt dây cởi trói cho A Phủ...
Mị nhận ra được sự độc ác của cha con thống lý...
Khao khát sống, khao khát tự do mãnh liệt của Mị...
c. Nhận xét sự thay đổi:
- Lần 1: tâm trạng chấp nhận, cam chịu, buông xuôi của Mị
+ Khi cuộc sống trong nhà thống lý Pá Tra quá thống khổ, phải làm việc quần quật cả ngày lẫn đêm; cuộc sống không bằng kiếp con trâu con ngựa.
+ A Sử với Mị không có lòng mà vẫn phải sống với nhau, A Sử đánh đập Mị hết sức dã man, nó chưa bao giờ cho Mị đi chơi Tết.
+ Mị cam chịu vì bị thần quyền áp chế: Mị nghĩ rằng, khi đã cúng trình mà nhà này rồi thì sẽ bị con ma nhà này theo đến suốt đời.
- Lần 2: Mị vùng lên, chạy theo A Phủ, cùng A Phủ bỏ trốn khỏi nhà thống lý Pá Tra.
+ Mị nhận ra “Chúng nó thật độc ác!”, vì bất kể ai trong nhà thống lý đều có thể bị trói đứng đến chết (Mị, A Phủ, người đàn bà đời trước)
+ Mị sợ mình sẽ bị trói thay vào đấy đến chết.
- Nguyên nhân của sự thay đổi:
+ Mị nhận ra “Chúng nó thật độc ác!”
+ Khát vọng sống, khát vọng tự do luôn ẩn chứa trong cô.
3. Đặc sắc về nghệ thuật và mở rộng - Nét đặc sắc về nghệ thuật :
+ Nghệ thuật miêu tả, phân tích tâm lý sắc sảo, tinh tế.
+ Cách dẫn dắt tình tiết khéo léo, tự nhiên.
+ Giọng trần thuật của tác giả hòa vào những độc thoại nội tâm của nhân vật tạo nên ngôn ngữ nửa trực tiếp đặc sắc.
+ Ngôn ngữ kể truyện tinh tế, mang đậm màu sắc miền núi.
Mở rộng: gắn vào giai đoạn văn học
Đề 2: Trong tác phẩm “Vợ chồng A Phủ”, nhà văn Tô Hoài đã miêu tả hành động trỗi dậy của nhân vật Mị qua hai đoạn văn sau:
Tâm trạng Mị sau khi nghe tiếng sáo:
-“Bây giờ Mị cũng không nói. Mị đến góc nhà, lấy ống mỡ, xắn một miếng bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng. Trong đầu Mị đang rập rờn tiếng sáo.Mị muốn đi chơi, Mị cũng sắp đi chơi. Mị quấn lại tóc, với lấy cái váy hoa vắt ở phía trong vách…”
Và Mị, lúc cắt dây cởi trói cứu A Phủ:
-“Lúc ấy trong nhà đã tối bưng, Mị rón rén bước lại, A Phủ vẫn nhắm mắt, nhưng Mị tưởng như A Phủ đương biết có người bước lại… Mị rút con dao nhỏ cắt lúa, cắt nút dây mây. A Phủ cứ thở phè từng hơi, không biết mê hay tỉnh. Lần lần, đến lúc gỡ được hết dây trói ở người A Phủ thì Mị cũng hốt hoảng, Mị chỉ thì thào được một tiếng “Đi ngay…”
Cảm nhận của anh chị về tâm trạng của nhân vật Mị qua hai đoạn văn trên, từ đó nhận xét về sức sống tiềm tàng của nhân vật này.
Mở bài
- Nêu đƣợc yêu cầu của đề: tâm trạng của Mị sau khi nghe tiếng sáo và lúc cắt dây cởi trói cứu A Phủ, từ đó nêu lên sức sống tiềm tàng của nhân vật này.
Thân bài
- Giới thiệu chung về tác giả, tác phẩm
+ Tô Hoài là một trong những gương mặt tiêu biểu của văn xuôi Việt Nam hiện đại.
+ Truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” viết năm 1960, in trong tập “Truyện Tây Bắc”. Tác phẩm phản ánh bức tranh bi thảm của người dân nghèo miền núi dưới ách áp bức, bóc lột của bọn phong kiến, thực dân và là bài ca về phẩm chất, vẻ đẹp, về sức sống mãnh liệt của người lao động.
1. Giới thiệu nhân vật Mị và cuộc sống hiện tại của Mị.
+ Mị là cô gái xinh đẹp, có tài thổi sáo, giàu nhân phẩm, yêu tự do. Vì món nợ truyền kiếp, Mị đã bị bắt về cúng ma và làm con dâu gạt nợ nhà thống lí, trở thành nô lệ, dần dần tê liệt về tinh thần.
+ Thế nhưng với phẩm chất tốt đẹp của người lao động, sức sống trong cô cứ tiềm tàng, âm ỉ rồi bùng cháy mãnh liệt khi có cơ hội, khiến Mị có thể trỗi dậy giải thoát cho A Phủ và cho chính mình.
2. Phân tích tâm trạng nhân vật Mị qua hai đoạn văn
a. Đoạn văn thứ nhất: Tâm trạng Mị sau khi nghe tiếng sáo: “Bây giờ Mị cũng không nói. Mị đến góc nhà, lấy ống mỡ, xắn một miếng bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng. Trong đầu Mị đang rập rờn tiếng sáo.Mị muốn đi chơi, Mị cũng sắp đi chơi. Mị quấn lại tóc, với lấy cái váy hoa vắt ở phía trong vách…”
Hoàn cảnh: Sau khi uống rượu, lắng nghe tiếng sáo trong không khí mùa xuân đang về, tâm trạng Mị có sự thay đổi. Từ kiếp sống nô lệ, cam chịu, tâm hồn Mị đã có sự hồi sinh. Mị muốn đi chơi và sửa soạn để đi chơi.
Tâm trạng Mị:
- “Bây giờ Mị cũng không nói. Mị đến góc nhà, lấy ống mỡ, xắn một miếng bỏ vào đĩa đèn cho sáng”.
+ Sống trong thân phận làm dâu gạt nợ, tinh thần Mị tưởng như đã bị tê liệt hoàn toàn. Nhưng khi đêm tình mùa xuân đến đã đánh thức khát khao trong Mị sống lại. Bây giờ Mị không nói, nhưng tâm hồn Mị đã hồi sinh và ý thức được cuộc sống vô nghĩa ở hiện tại.
+ Mị đến góc nhà, lấy ống mỡ xắn một miếng bỏ vào đĩa đèn cho sáng. Hành động ấy cho thấy Mị đang muốn thắp sáng lại căn phòng cũng là thắp sáng cho tâm hồn và cuộc đời đầy đau khổ, tăm tối của mình.
- Suy nghĩ: “Trong đầu Mị đang rập rờn tiếng sáo”
+ Tiếng sáo là biểu tượng cho tình yêu, hạnh phúc, khát vọng tuổi trẻ và là biểu tượng cho cuộc sống tự do.
+ Tiếng sáo từ ngoại cảnh trở thành tiếng sáo trong tâm tưởng, vẫn rập rờn trong đầu Mị như thúc giục Mị đi theo tiếng gọi của tình yêu, hạnh phúc.
- Hành động: “Mị muốn đi chơi, Mị cũng sắp đi chơi. Mị quấn lại tóc, Mị với lấy cái váy hoa vắt ở phía trong vách”.
+ Những khát khao ấy cho thấy Mị đã thực sự sống lại với quá khứ tươi đẹp ngày trước. Trong những đêm tình mùa xuân, Mị đã từng hẹn hò đi chơi với người yêu qua âm thanh tiếng sáo.
+ Mị dường như quên đi sự có mặt của A Sử. Những câu văn ngắn, nhịp điệu nhanh, nêu ra ước muốn và các hành động liên tiếp của Mị thể hiện sự thôi thúc như một sự chuẩn bị tất yếu cho một sự trỗi dậy mạnh mẽ hơn.
- Nghệ thuật: Nghệ thuật miêu tả diễn biến tâm lý tinh tế.
b. Đoạn văn thứ hai: lúc cắt dây cởi trói cứu A Phủ: “Lúc ấy trong nhà đã tối bưng, Mị rón rén bước lại, A Phủ vẫn nhắm mắt, nhưng Mị tưởng như A Phủ đương biết có người bước lại… Mị rút con dao nhỏ cắt lúa, cắt nút dây mây. A Phủ cứ thở phè từng hơi, không biết mê hay tỉnh. Lần lần, đến lúc gỡ được hết dây trói ở người A Phủ thì Mị cũng hốt hoảng, Mị chỉ thì thào được một tiếng “Đi ngay…”
Hoàn cảnh: Sau đêm tình mùa xuân, Mị càng trở nên câm lặng, dửng dưng, vô cảm.
Trong những đêm làm bạn với bếp lửa, Mị đã bắt gặp A Phủ bị trói đứng. Ban đầu Mị thản nhiên, lạnh lùng nhưng khi nhìn thấy “một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại của A Phủ”, từ thương cho mình Mị thương cho A Phủ và nhận ra “Chúng nó thật độc ác!”, Mị quyết định cắt dây cởi trói cứu A Phủ.
Tâm trạng của Mị
-“Lúc ấy trong nhà tối bưng, Mị rón rén bước lại, A Phủ vẫn nhắm mắt, nhưng Mị tưởng như A Phủ đương biết có người bước lại…”
+ Nếu Mị là thân phận con dâu gạt nợ thì A Phủ là kẻ ở không công. Chỉ vì để hổ ăn mất một con bò mà A Phủ bị thống lí Pá Tra trói đứng đến sắp chết. Sự gặp gỡ của Mị và A Phủ là sự gặp gỡ của những con người cùng cảnh ngộ.
+ Nhà văn đã tạo ra thời điểm thuận lợi cho sự trỗi dậy của Mị. Đó là lúc trong nhà
“tối bưng” với không gian yên tĩnh, vắng vẻ.
- Mị rút con dao nhỏ cắt lúa, cắt nút dây mây.
+ Đây là hành động táo bạo, là sự phản kháng tất yếu của một con người đã bị áp bức, bóc lột tàn nhẫn.
+ Hành động thể hiện sự đồng cảm, tình yêu thương của những con người cùng cảnh ngộ. Tình yêu thương giữa những con người cùng khổ đã tạo nên sức mạnh để Mị vượt qua nỗi sợ hãi trước cường quyền giải thoát cho A Phủ.
+ Hành động này cũng là kết quả tất yếu của quá trình hồi sinh trong hồn Mị, thể hiện cho một sức sống tiềm tàng, mãnh liệt.
+ Thể hiện ngòi bút hiện thực và nhân đạo của nhà văn Tô Hoài.
- Lần lần, đến lúc gỡ được hết dây trói ở người A Phủ thì Mị cũng hốt hoảng, Mị chỉ thì thào được một tiếng “Đi ngay...”
+ Mị ý thức được việc làm của mình, cô hốt hoảng bởi lo cho A Phủ và chính mình.
Chính Mị cũng không thể nghĩ mình lại có thể làm được như vậy.
+ Dẫu đã vượt qua sự sợ hãi về “cường quyền” nhưng Mị vẫn bị ám ảnh bởi thế lực
“thần quyền”. Mị luôn cho rằng, mình đã bị cúng trình con ma nhà này rồi thì “chỉ còn biết đợi ngày rũ xương ở đây thôi”.
Nghệ thuật: miêu tả nhân vật qua diễn biến tâm lý, ngôn ngữ và hành động.
3. Nhận xét:
- Hai đoạn văn đề tập trung làm nổi bật sức sống tiềm tàng của nhân vật Mị qua những hành động trỗi dậy đầy quyết liệt. Sức sống của Mị chỉ tạm thời bị che lấp chứ không bị dập tắt, nó vẫn âm ỉ cháy và khi có cơ hội là sẽ bùng lên mạnh mẽ.
+ Đoạn văn thứ nhất: thể hiện sức sống tiềm tàng của Mị trong đêm tình mùa xuân với khát vọng vượt thoát khỏi hiện thực, khao khát tự do, được hưởng tình yêu và hạnh phúc, mới chỉ dừng lại ở những diễn biến trong tâm trạng, ở sự hồi sinh trong tâm hồn nhưng rồi nhanh chóng bị dập tắt bởi nghịch cảnh.
+ Đoạn văn thứ hai: tập trung thể hiện sự chuyển biến mạnh mẽ trong tư tưởng và hành động của Mị trong đêm cởi trói cứu A Phủ với vẻ đẹp đầy nội lực, lòng dũng cảm và sự quyết đoán của nhân vật. Sức sống tiềm tàng của Mị lúc này đã chuyển hóa thành hành động cụ thể là cắt dây cởi trói cứu A Phủ và sau đó là tự giải thoát cho mình.
Vẻ đẹp của nhân vật Mị thể hiện sức sống tiềm tàng, khát vọng tự do mãnh liệt…
Thể hiện tiếng nói nhân đạo sâu sắc của nhà văn: khẳng định, trân trọng vẻ đẹp
và khát vọng chính đáng của người dân lao động miền núi lúc bấy giờ, tìm ra con đường đấu tranh để giải phóng cho nhân vật…