Tiết 20 - Bài 19
MÔI TRƯỜNG HOANG MẠC
I.Mục tiờu : 1. Kiến thức :
-Trình bày và giải thích ở mức độ đơn giản một số đặc điểm tự nhiên cơ bản của môi trường hoang mạc.
- Phân tích sự khác nhau về chế độ nhiệt giữa hoang mạc đới nóng và đới ôn hòa.
- Biết được sự thích nghi của động vật và thực vật của môi trường hoang mạc 2.Kĩ năng :
-Đọc và phân tích lược đồ địa lý phân bố hoang mạc trên thế giới để biết đặc điểm phân bố và nguyên nhân hình thành các hoang mạc .
- Đọc và phân tích biểu đồ nhiệt độ lượng mưa của một số địa điểm của môi trường hoang mạc để hiểu và trình bày đặc diểm khí hậu hoang mạc , sự khác nhau về nhiệt độ của hoang mạc đới nóng và hoang mạc đới ôn hòa.
II. Đồ dùng dạy học : - GV :
- HS : học bài cũ, đọc trước bài mới.
III.Tổ chức giờ học.
1. Ổn định lớp: (1’) 2. Khởi động (4’) Kiểm tra bài cũ
- Trỡnh bày đặc điểm của môi trường nhiệt đới gió mùa ?
GTB : Một môi trường chiếm 1/3 diện tích đất nổi trên Trái Đất, song rất hoang vu với đặc điểm bề mặt địa hình bị sỏi đá hay những cồn cát bao phủ, thực động vật rất cằn cỗi, thưa thớt. Môi trường này có ngay trong cả đới nóng và đới ôn hoà, dân cư rất ít. Đó là môi trường gì? Có đặc điểm khí hậu ra sao? Điều kiện sống như thế nào? Nội dung bài sau đây sẽ giải đáp các câu hỏi trên.
3.Bài mới.
Hoạt động của GV và HS Nội dung ghi
Hoạt động 1 : Tìm hiểu mục 1 SGK (20’) MT :-Trình bày và giải thích ở mức độ đơn giản một số đặc điểm tự nhiên cơ bản của môi trường hoang mạc.
- Phân tích sự khác nhau về chế độ nhiệt giữa hoang mạc đới nóng và đới ôn hòa.
Cách tiến hành:
GV: Yêu cầu HS:
-Nhắc lại các nhân tố ảnh hưởng tới khí hậu (vĩ độ, vĩ độ cao, vị trí khu vực với biển.
ảnh hưởng của dòng hải lưu...)
-Đặc điểm cơ bản khí hậu nhiệt đới (nóng quanh năm, một năm có hai lần nhiệt độ tăng cao, càng gần chí tuyến lượng mưa càng ít, thời kỳ khô hạn càng dài).
? Quan sát lược đồ H19.1 SGK cho biết các hoang mạc trên thế giới thường phân bố ở đâu ?
+ Hai bên đường chí tuyến + Ven biển có dòng biển lạnh.
+ Nằm sâu trong nội địa.
Vị trí các hoang mạc lớn thế giới có điểm gì chung ?
? Dựa vào lược đồ H19.1 SGK chỉ ra các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển các hoang mạc?
GV giải thích:
(- Dòng biển lạnh ven bờ, ngăn hơi nước từ biển vào:
Vị trí đối với biển - xa biển, ảnh hưởng của
1. Đặc điểm của môi trường
-Phần lớp các hoang mạc nằm dọc theo hai đường chí tuyến và giữa lục địa á Âu
biển ít.
Dọc hai chí tuyến là nơi rất ít mưa - khô hạn kéo dài vì khu vực chí tuyến có hai dải khí áp cao nên hơi nước khó ngưng tụ thành mây) Kết luận. Trên các châu lục nơi nào có đủ các nhân tố:
- Dòng biển lạnh qua
- Nằm hai bên đường chí tuyến - Xa biển
Đều hình thành hoang mạc.
? Nêu đặc điểm chung của khí hậu hoang mạc.
? Quan sát H19.4; H19.5 SGK mô tả cảnh sắc thiên nhiên của hai hoang mạc?
?Vậy thiên nhiên hoang mạc có đặc điểm gì?
GV (theo dõi bổ sung)
-Địa hình, khí hậu, sông ngòi?
-Thực động vật?
-Dân cư?
-Các ốc đảo?
? Với điều kiện sống cực kỳ hiếm nước trên hoang mạc.
GV. Xác định vị trí 2 địa điểm H19.2; H19.3 SGK trên lược đồ H19.1 và đọc tên 2 biểu đồ khí hậu.
? Cho biết 2 biểu đồ trên có đặc điểm gì khác với các biểu đồ khí hậu đã học?
(Các biểu đồ này được lựa chọn với đường biểu diễn nhiệt độ trong năm đồng dạng với nhau).
Chú ý đến đường đỏ ở vạch 0oC là thấy sự khác nhau giữa 2 loại hoang mạc.
? Quan sát và phân tích 2 biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của H19.2, H19.3 SGK.
? Cho biết sự khác nhau về khí hậu giữa hoang mạc đới nóng và đới ôn hoà qua 2 biểu đồ.
-Khí hậu hoang mạc: rất khô hạn, khắc nghiệt. Biên độ nhiệt năm và biên độ nhiệt ngày đêm rất lớn; động thực vật nghèo nàn.
- Nguyên nhân : nằm ở nơi có áp cao thống trị, hoặc ở sâu trong nội địa...
GV: - Yêu cầu HS thảo luận theo nhóm - Nội dung thảo luận:
1. Phân tích: + Lượng mưa
+ Nhiệt độ tháng nóng, tháng nhất của mùa đông và mùa hè.
+ Biên độ nhiệt năm
2. Sự khác nhau về khí hậu giữa hai hoang mạc.
GV nhận xét báo cáo của HS rồi chuẩn xác bổ sung kiến thức theo bảng:
Đặc điểm và sự khác nhau về khí hậu của 2 hoang mạc đới nóng và đới ôn hoà.
Các yếu tố
Hoang mạc đới nóng (19oB) Hoang mạc đới ôn hoà (43oB) Mùa
đông (tháng 1)
Mùa hè (tháng 7)
Biên độ nhiệt
năm
Mùa đông (tháng 1)
Mùa hè (tháng 7)
Biên độ nhiệt
năm Nhiệt độ 16oC 40oC 24oC (-28oC) 16oC 44oC Lượng
mưa
Không mưa
Rất ít 21 mm
Rất nhỏ 125 mm Đặc
điểm khác nhau của khí hậu
- Biên độ nhiệt năm cao - Mùa đông ấm, mùa hè rất
nóng
- Lượng mưa rất ít
- Biên độ nhiệt năm rất cao - Mùa hè không quá nóng,
mùa đông rất lạnh
GV (bổ sung). Biên độ nhiệt ngày ở hoang mạc rất lớn.
Ban ngày (giữa trưa) lên 40oC.
Ban đêm hạ xuống 0oC
Hoạt đông 2 : Tìm hiểu mục 2 (15’)
MT : Biết được sự thích nghi của động vật và thực vật của môi trường hoang mạc
Cách tiến hành :
- GV yêu cầu hs nghiên cứu SGK.
2. Sự thích nghi của thực, động vật với môi trường
?Cho biết trong điều kiện sống thiếu nước hoang mạc như thế vậy. Động, thực vật phát triển như thế nào?
?Trong điều kiện khí hậu khô và khắc nghiệt như vậy, động thực vật muốn tồn tại và phát triển phải có đặc điểm cấu tạo cơ thể như thế nào mới thích nghi với khí hậu hoang mạc?
* Chia lớp thành các nhóm thảo luận:
- Hai nhóm trao đổi tính thích nghi của thực vật.
- Hai nhóm trao đổi tính thích nghi của động vật.
* Tính thích nghi với điều kiện sống khô hạn là thích nghi với sự thiếu nước và hạn chế sự thoát nước.
* Gọi đại diện nhóm trình bày ý kiến.
Yêu cầu nhóm khác bổ sung.
GV: Các loài thực vật và động vật của hoang mạc thích nghi 2 cách.
Tự hạn chế mất nước thân, lá thực vật thành gai, thân cây bò sát, động vật kiếm ăn ban đêm, thân có vẩy sừng - thằn lằn (lạc đà chịu khát nước giỏi 9 ngày), người mặc áo choàng trùm kín đầu...
Cây cối có cấu tạo hình dáng dự trữ nước (hình cây xương rồng), rễ dài và sâu; động vật - lạc đà chủ nhân hoang mạc; ăn và uống rất nhiều, dữ trữ mỡ trong bước.
-Do điều kiện sống thiếu nước, khí hậu khắc nghiệt nên thực vật rất cằn cỗi và thưa thớt, động vật, rất ít, nghèo nàn.
-Các loài thực vật, động vật trong hoang mạc thích nghi với môi trường khô hạn và khắc nghiệt bằng cách tự hạn chế sự mất nước trong cơ thể
-Tăng cường dự trữ nước và chất dinh dưỡng cho cơ thể.
4. Tổng kết và HDVN.(5’)
*KTĐG
1. Đặc điểm của khí hậu hoang mạc - Tính khô hạn.
- Tính khắc nghiệt.
2. Tính thích nghi với môi trường của thực vật và động vật.
- Hai cách thích nghi với cuộc sống hoang mạc.
* HDVN
*Về nghiên cứu bài hoạt động kinh tế của con người ở hoang mạc
***************************************
Soạn ngày: 26 / 10 /2012
Giảng ngày: 7A : / 10 /2012 7B : / 10 /2012 Tiết 21 - Bài 20