Đánh giá kết quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án quốc lộ 3 mới trên địa bàn thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên

Mục tiêu tổng quát Nghiên cứu thực trạng việc bồi thường thiệt hại, hỗ trợ giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất của dự án quốc lộ 3 mới trên địa thị xã Phổ Yên để phân tích l

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-

PHAN THANH SƠN

ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG

GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG DỰ ÁN QUỐC LỘ 3 MỚI

TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ PHỔ YÊN

TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Thái Nguyên -2015

-

PHAN THANH SƠN

ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG

GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG DỰ ÁN QUỐC LỘ 3 MỚI

TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ PHỔ YÊN

TỈNH THÁI NGUYÊN

Ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 60.85.01.03

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: PGS - TS Đào Thanh Vân

Thái Nguyên - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn này công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết luận nghiên cứu trình bày trong luận văn này là trung thực và chính xác Những kết quả của luận văn chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào

Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình!

Thái Nguyên, tháng 8 năm 2015

Tác giả luận văn

Phan Thanh Sơn

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian thực tập và thực hiện đề tài này, tôi đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của Ban Giám hiệu Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban Quản lý các công trình giao thông tỉnh Thái Nguyên, Ban Bồi thường giải phóng mặt bằng và quản lý dự án thị xã Phổ Yên, Phòng Tài nguyên và Môi trường thị xã Phổ Yên, các phòng, ban khác thuộc UBND thị

xã Phổ Yên, UBND phường Đồng Tiến, xã Hồng Tiến và xã Tân Hương thị

xã Phổ Yên, các thầy, cô giáo, bạn bè, đồng nghiệp và gia đình

Nhân dịp này tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới:

1 PGS.TS Đào Thanh Vân, thầy đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình

hoàn thành luận văn này

2 Ban giám hiệu, Phòng Đào tạo, Khoa Quản lý Tài nguyên và các thầy

giáo, cô giáo giảng dạy chuyên ngành Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập

3 Ban Bồi thường giải phóng mặt bằng và Quản lý dự án thị xã Phổ

Yên, Phòng Tài Nguyên và Môi trường thị xã Phổ Yên, các phòng, ban khác thuộc UBND thị xã Phổ Yên, Cấp ủy, chính quyền phường Đồng Tiến, xã Hồng Tiến và xã Tân Hương thị xã Phổ Yên cùng bạn bè, đồng nghiệp và người thân đã quan tâm giúp đỡ và động viện tôi trong suốt quá trình học tập

và thực hiện đề tài

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Tác giả luận văn

Phan Thanh Sơn

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích của đề tài 2

2.1 Mục tiêu tổng quát 2

2.2 Mục tiêu cụ thể 2

3 Ý nghĩa của đề tài 2

3.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu 2

3.2 Ý nghĩa thực tiễn 3

CHƯƠNG TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Cơ sở lý luận của công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng 4

1.1.1 Khái niệm về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 4

1.1.2 Đặc điểm của công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng 5

1.1.3 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường GPMB 6

1.1.4 Về tái định cư 10

1.2 Cơ sở pháp lý của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 12

1.2.1 Các văn bản pháp quy của nhà nước 12

1.2.2 Các văn bản pháp quy của địa phương 13

1.3 Cơ sở thực tiễn 14

1.3.1 Chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng của một số nước

và các tổ chức ngân hàng quốc tế 14

1.3.2 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường, GPMB, hỗ trợ

và Tái định cư ở Việt Nam, và một số tỉnh thành 18

1.4 Những tác động của việc thu hồi đất, bồi thường, GPMB đến hộ dân 28

1.4.1 Tác động trực tiếp tới các hộ dân 28

1.4.2 Tác động gián tiếp tới hộ 29

CHƯƠNG II.NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 31

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 31

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu của đề tài 31

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 31

2.2 Nội dung nghiên cứu 31

2.2.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và tình hình quản lý, sử dụng

đất đai của thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên 31

2.2.2 Đánh giá về việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước

thu hồi đất tại Dự án xây dựng đường quốc lộ 3 mới đoạn đi qua địa bàn thị

xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên 31

2.2.3 Đánh giá ảnh hưởng của công tác GPMB đến đời sống nhân dân khi thực

hiện dự án quốc lộ 3 mới trên địa bàn thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên 31

2.2.4 Đánh giá những thuận lợi và khó khăn trong công tác GPMB và

đề xuất giải pháp để làm tốt công tác GPMB các dự án tiếp theo 32

2.3 Phương pháp nghiên cứu 32

2.3.1 Chọn dự án nghiên cứu 32

2.3.2 Phương pháp thu thập số liệu 32

2.3.3 Phương pháp chuyên gia 34

2.3.4 Phương pháp tổng hợp và sử lý số liệu 34

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 35

3.1 Điều kiện tự nhiên – Kinh tế - Xã hội 35

3.1.1 Điều kiện tự nhiên, các nguồn tài nguyên và môi trường 35

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 37

3.1.3 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội 40

3.1.4 Vài nét về các dự án ở thị xã Phổ Yên 42

3.1.5 Công tác quản lý và sử dụng đất đai của thị xã liên quan đến công tác GPMB 43

3.2 Đánh giá về việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước

thu hồi đất tại Dự án xây dựng đường quốc lộ 3 mới đoạn đi qua địa bàn

thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên 45

3.2.1 Giới thiệu chung về dự án xây dựng đường quốc lộ 3 mới 45

3.2.2 Kết quả bồi thường 47

3.2.3 Đánh giá ảnh hưởng của công tác GPMB đường quốc lộ 3 mới đến

đời sống của người dân trên địa bàn thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên 54

3.3 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong công tác GPMB của

Thị xã và đề xuất những giải pháp 59

3.3.1 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong công tác GPMB 59

3.3.2 Đề xuất phương án giải quyết và rút ra những bài học kinh nghiệm

cho công tác bồi thường GPMB 60

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 62

1.Kết luận 62

2 Kiến nghị 62

TÀI LIỆU THAM KHẢO 64

DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1: Bảng tổng hợp số Dự án bồi thường GPMB

trên địa bàn thị xã Phổ Yên giai đoạn 2012 – 2014 26

Bảng 3.1 Tăng trưởng kinh tế thị xã Phổ Yên giai đoạn 2012 - 2014 37

Bảng 3.2 Tình hình dân số và lao động trên địa bàn thị xã Phổ Yên

trong 3 năm 2012 đến 2014 38

Bảng 3.3: Hiện trạng dân số và diện tích tự nhiên của thị xã 2014 40

Bảng 3.4 Diện tích các loại đất theo mục đích sử dụng thị xã Phổ Yên năm 2014 43

Bảng 3.5 Quy mô mặt cắt ngang nền đường quốc lộ 3 mới 45

Bảng 3.6 Kết quả thực hiện về hình thức bồi thường GPMB

dự án Quốc lộ 3 mới 47

Bảng 3.7 Kết quả bồi thường đất nông nghiệp dự án Quốc lộ 3 mới 48

Bảng 3.8 Kết quả bồi thường đất ở dự án Quốc lộ 3 mới 49

Bảng 3.9 Kết quả bồi thường đất chuyên dùng dự án Quốc lộ 3 mới 50

Bảng 3.10 Kết quả bồi thường vật kiến trúc, nhà cửa dự án Quốc lộ 3 mới 51

Bảng 3.11 Kết quả bồi thường về cây cối hoa mầu Dự án Quốc lộ 3 mới 53

Bảng 3.12 Kinh phí hỗ trợ, bồi thường GPMB Dự án Quốc lộ 3 mới 53

Bảng 3.13 Kết quả điều tra tái định cư Dự án Quốc lộ 3 mới 54

Bảng 3.14 Kết quả điều tra tình hình công việc của những người trong độ tuổi lao động khi BTGPMB dự án quốc lộ 3 mới 55

Bảng 3.15: Phương thức sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ của các hộ dân tại dự án nghiên cứu 58

DANH MỤC HÌNH Hình 3.1 : Bản đồ hành chính thị xã Phổ Yên 35

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất nước ta đang trong quá trình CNH-HĐH đất nước, nhu cầu sử dụng đất đai cho các mục đích mở mang phát triển đô thị, xây dựng các khu công nghiệp,

khu du lịch dịch vụ, khu dân cư, các công trình cơ sở hạ tầng kỹ thuật và các công trình khác phục vụ cho sự phát triển kinh tế - khoa học, tạo điều kiện cho sự phát triển lâu dài và bền vững là một vấn đề lớn và cấp thiết Hiện nay một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến việc các dự án đầu tư được triển khai chậm là do công tác đền bù thiệt hại GPMB gặp rất nhiều khó khăn vướng mắc Các chính sách

về đền bù thiệt hại GPMB, các văn bản hướng dẫn thực hiện của Nhà nước còn chưa đầy đủ, cụ thể, chưa công khai, hay thay đổi gây nhiều khó khăn cho việc xác

định và phân loại mức độ đền bù, giá đền bù Công tác quy hoạch sử dụng đất chưa

chú ý đến tính phức tạp của công tác đền bù GPMB Việc tuyên truyền phổ biến các chính sách có liên quan đến công việc này chưa thực hiện tốt Chưa có biện pháp hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tạo công ăn việc làm mới cho người dân vùng di dời một cách cụ thể Do đó đòi hỏi phải có các phương án đền bù thật sự hợp lý, công bằng đảm bảo mọi người dân đều thấy thỏa đáng và phấn khởi thực hiện

Đất đai ngày càng có giá trị cao, nhu cầu sử dụng đất ngày một tăng lên, để có

mặt bằng thực hiện các dự án bắt buộc chúng ta phải thu hồi và chuyển đổi mục đích

sử dụng đất đai Vì vậy, công tác bồi thường GPMB là hết sức cần thiết nó tác động mạnh mẽ đến công tác quản lý nhà nước về đất đai Dự án sẽ không thể thực hiện

được nếu các vấn đề của người dân bị mất đất và những người bị ảnh hưởng từ dự án

không được quan tâm, giải quyết thỏa đảng Ngoài ra khung giá bồi thường của nhà nước thấp hơn so với giá thị trường thường xuyên biến động và có chiều hướng gia tăng Người dân không chấp nhận mức giá đó, họ cho rằng mức giá bồi thường như vậy là chưa thỏa đáng, do đó, các hộ không tự nguyện di chuyển Trong việc hỗ trợ

đào tạo chuyển đổi công ăn việc làm, cũng như tiến độ xây dựng khu tái định cư phục

vụ dự án quá chậm Điều đó đã làm chậm tiến độ GPMB, ảnh hưởng nhiều đến thời gian hoàn thành dự án

Tuyến cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên dài khoảng 62km, với điểm đầu xuất phát từ Quốc lộ 1A mới và điểm cuối nối vào điểm đầu tuyến đường tránh thành phố Thái Nguyên thuộc phường Thịnh Đán Phạm vi lập quy hoạch xây dựng dọc

tuyến cao tốc có chiều rộng trung bình 4km Tuyến cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên

sẽ góp phần khai thác hiệu quả quỹ đất dọc tuyến để phát triển kinh tế xã hội của các địa phương nơi tuyến đường đi qua, làm cơ sở để triển khai các quy hoạch chi tiết và các dự án đầu tư xây dựng theo quy hoạch Đây không chỉ là hành lang giao thông quan trọng mà còn là hành lang phát triển kinh tế, trục đô thị hóa kết nối Thủ

đô Hà Nội với 3 tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang, Thái Nguyên và khu vực Đông Bắc

Xuất phát từ những vấn đề trên tôi tiến hành thực hiện đề tài: "Đánh giá kết quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án quốc lộ 3 mới trên địa bàn thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên”

2 Mục đích của đề tài

2.1 Mục tiêu tổng quát

Nghiên cứu thực trạng việc bồi thường thiệt hại, hỗ trợ giải phóng mặt bằng

khi Nhà nước thu hồi đất của dự án quốc lộ 3 mới trên địa thị xã Phổ Yên để phân

tích làm rõ những kết quả đạt được cũng như những tồn tại, hạn chế trong công tác giải phóng mặt bằng tại dự án quốc lộ 3 mới, từ đó làm cơ sở đề xuất những giải pháp đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng các dự án trên địa bàn thị xã Phổ Yên

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Nghiên cứu thực trạng công tác giải phóng mặt bằng dự án quốc lộ 3 mới

đoạn đi qua đại bàn thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên

- Đánh giá ảnh hưởng của công tác giải phóng mặt bằng đến đời sống của người dân trong khu vực giải phóng mặt bằng

- Đề xuất phương án giải quyết có tính khả thi và rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác giải phóng mặt bằng

3 Ý nghĩa của đề tài

3.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu

- Là căn cứ nhằm giúp các nhà quản lý, hoạch định chính sách tham khảo, cân nhắc để hoàn thiện chủ trương, chính sách khi nhà nước thu hồi đất

- Những kết quả khoa học thu được thông qua thực hiện đề tài sẽ bổ sung cơ

sở thực tiễn để đánh giá chung tình hình đời sống việc làm của người dân trước

và sau khi bị Nhà nước thu hồi đất

3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả của đề tài ngoài việc đóng góp để giải quyết vấn đề đời sống, việc làm cho người có đất bị thu hồi hiện nay ở Thành phố Thái Nguyên, kết quả nghiên cứu còn là tài liệu tham khảo cho các địa phương có cùng hoàn cảnh

- Giúp cho người học tập nghiên cứu củng cố lại những kiến thức đã học, biết cách thực hiện một đề tài khoa học và hoành thành luận văn

- Nắm chắc các quyết định về bồi thường và giải phóng mặt bằng bằng việc

áp dụng trực tiếp vào thực tế

CHƯƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Cơ sở lý luận của công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng

1.1.1 Khái niệm về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

1.1.1.1 Thu hồi đất

Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất của hộ gia đình, cá nhân hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, UBND xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật đất đai [29]

Tái định cư (TĐC) được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản; di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó

Thu hồi đất, Bồi thường giải phóng mặt bằng là giải pháp quan trọng mang tính đột phá nhằm chủ động quỹ đất, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút các nguồn lực cho đầu tư phát triển và triển khai thực hiện các dự án đầu tư xây dựng kết cấu

hạ tầng kinh tế – xã hội Quá trình thực hiện bồi thường GPMB phải đảm bảo hài hoà giữa các lợi ích: lợi ích của Nhà nước, lợi ích của doanh nghiệp, của cộng đồng dân cư và đặc biệt là lợi ích của người dân [5]

1.1.1.5 Một số khái niệm liên quan khác[29]

- Nhà nước giao đất là việc Nhà nước trao quyền sử dụng đất bằng quyết định hành chính cho đối tượng có nhu cầu sử dụng đất

- Nhà nước cho thuê đất là việc Nhà nước trao quyền sử dụng đất bằng hợp

đồng cho đối tượng có nhu cầu sử dụng đất

- Nhà nước công nhận quyền sử dụng đất đối với người đang sử dụng đất ổn định

là việc Nhà nước cấp giấy chừng nhận quyền sử dụng đất lần đầu cho người đó

- Giá quyền sử dụng đất (giá đất) là so tiền tính trên một đơn vị diện tích đất

do Nhà nước quy định hoặc được hình thành trong giao dịch về quyền sử dụng đất

- Giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định

- Tiền sử dụng đất là số tiền mà người sử dụng đất phải trả trong trường hợp

được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định

1.1.2 Đặc điểm của công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng

Mỗi dự án liên quan đến giải phóng mặt bằng có một đặc điểm riêng, liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội Giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phức tạp.

- Tính đa dạng thể hiện: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội và trình độ dân trí nhất định Đối với khu vực nội thành, khu vực ven đô, khu vực ngoại thành, khu vực nông thôn, trình độ dân trí khác nhau mật độ dân cư khác nhau, ngành nghề đa dạng và đều hoạt động sản xuất theo một đặc trưng riêng của vùng đó Do đó, giải phóng mặt bằng cũng

được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt

- Tính phức tạp thể hiện: Đất đai là tài sản có giá trị đặc biệt, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân Ở khu vực thành thị,

đất đai có giá trị cực lớn Còn đối với khu vực nông thôn, đất đai lại là tư liệu sản

xuất chủ yếu, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất

đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp,

khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được

đất để sản xuất Người dân có tâm lý, mất đất coi nhu mất tư liệu sản xuất, mất đi

nguồn sống chính Trước tình hình đó đã dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển là rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp là

điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này [6]

1.1.3 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường GPMB

Thực trạng công tác quản lý Nhà nước về đất đai ở nước ta còn nhiều yếu kém

và thiếu chặt chẽ, nhiều vướng mắc còn tồn đọng khá dai dẳng và không giải quyết

được đã gây cản trở lớn cho công tác giải phóng mặt bằng thu hồi đất Không it các

trường hợp Nhà nước phải mặc nhiên công nhận quyền sử dụng đất của các chủ sử dụng không có chứng thư pháp lý, vi phạm pháp luật về đất đai Tình trạng tranh chấp

đất đai, khiếu kiện trong nhân dân do không có giấy tờ hợp pháp hay hợp lệ hoặc vì

một quyết định sai chính sách trong thời gian qua không giảm Vì vậy, việc tăng cường công tác quản lý Nhà nước về đất đai, nâng cao năng lực thể chế, ổn định pháp chế trong xã hội là những nội dung quan trọng và cần thiết nhằm giải quyết tốt các mối quan hệ đất đai Đồng thời, nó có tác động rất lớn đối với việc thực hiện công tác

đền bù, tái định cư trong thời kỳ hình thành và phát triển thị trường bất động sản [32]

1.1.3.1 Yếu tố cơ bản trong quản lý nhà nước về đất đai

a Việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai

và tổ chức thực hiện các văn bản đó

Do các đặc điểm lịch sử, kinh tế xã hội của đất nước ta trong mấy thập kỷ qua có nhiều biến động lớn, nên các chính sách về đất đai không ngừng được sửa

đổi, bổ sung Từ năm 1993 đến năm 2003, Nhà nước đã ban hành hơn 200 văn bản

quy phạm pháp luật về quản lý và sử dụng đất Sau khi quốc hội thông qua Luật đất

đai 2003 cùng với các văn bản hướng dẫn thi hành đã nhanh chóng đi vào cuộc

sống Với một hệ thống quy phạm khá hoàn chỉnh, chi tiết, cụ thể, rõ ràng, đề cập mọi quan hệ đất đai phù hợp với thực tế Các văn bản quy phạm pháp luật về đất đai

của Nhà nước đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng trong việc tổ chức thực hiện các nội dung quản lý Nhà nước về đất đai, giải quyết tốt mối quan hệ đất đai ở khu vực nông thôn, bước đầu đã đáp ứng được quan hệ đất đai mới hình thành trong quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa; hệ thống pháp luật đất đai luôn đổi mới, ngày càng phù hợp hơn với yêu cầu phát triển kinh tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh và

ổn định xã hội

Theo đó, chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng cũng luôn được Chính phủ không ngừng hoàn thiện, sửa đổi nhằm giải quyết các vướng mắc trong công tác bồi thường GPMB, phù hợp với yêu cầu thực tế triển khai Với những đổi mới về pháp luật đất đai, thời gian qua công tác GPMB đã đạt những kết quả đáng khích lệ,

đã cơ bản đáp ứng được nhu cầu về mặt bằng cho việc phát triển các dự án đầu tư

Tuy nhiên bên cạnh đó, do tính chưa ổn định, chưa thống nhất của pháp luật đất đai qua các thời kỳ mà công tác bồi thường GPMB đã gặp khá nhiều khó khăn và cản trở Thực tiễn triển khai cho thấy việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản

lý, sử dụng đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồi thường GPMB, hỗ trợ và tái

định cư Hệ thống văn bản pháp luật đất đai còn có những nhược điểm như là số

lượng nhiều, mức độ phức tạp cao, không thuận lợi trong sử dụng, nội bộ hệ thống chưa đồng bộ, chặt chẽ gây lúng túng trong xử lý và tạo kẽ hở trong thực thi pháp luật [32]

Đất đai là đối tượng quản lý phức tạp, luôn biến động theo sự phát triển của

nền kinh tế - xã hội Để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước về đất đai đòi hỏi các văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực này phải mang tính ổn định cao và phù hợp với tình hình thực tế

b Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Thông qua việc lập, xét duyệt và điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất để tổ chức việc bồi thường GPMB thực sự trở thành sự nghiệp của cộng đồng mà Nhà nước

đóng vai trò là người tổ chức Bất kỳ một phương án bồi thường GPMB nào đều

dựa trên một quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất nhằm đạt được các yêu cầu như là phương án có hiệu quả kinh tế - xã hội cao nhất Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

có tác động tới chính sách bồi thường đất đai trên hai khía cạnh:

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những căn cứ quan trọng nhất

để thực hiện việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, mà theo quy định của Luật đất đai, việc giao đất, cho thuê đất chỉ được thực hiện khi có quyết định thu hồi đất đó của người đang sử dụng;

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nhân tố ảnh hưởng tới giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất; từ đó tác động tới giá đất tính bồi thường Quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất đai là hệ thống các biện pháp cơ sở khoa học kỹ thuật, khoa hoc xã hội để phân chia đất đai theo loại sử dụng nhằm sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên đất Đối với công tác đền bù, giải phóng mặt bằng và tái

định cư, nó chi phối từ khâu hình thành dự án đến khâu cuối cùng giải phóng mặt

bằng và lập khu tái định cư Hiện nay, trên phạm vi cả nước có khoảng 60% đơn vị cấp huyện có quy hoạch và 50% đơn vị cấp xã có quy hoạch Những nơi chưa có quy hoạch kế hoạch sử dụng đất, công tác quản lý đất đai yếu kém, số liệu không

đảm bảo độ tin cậy, việc khoanh định các loại đất, định hướng sử dụng không sát

với thực tế thì ở đó công tác đền bù giải phóng mặt bằng và tái định cư gặp nhiều khó khăn phức tạp, hiệu quả thấp Nhìn chung,chất lượng quy hoạch nói chung và quy hoạch nói riêng còn thấp, thiếu đồng bộ, chưa hợp lý, tính khả thi thấp, đặc biệt

là thiếu tính bền vững Phương án quy hoạch chưa dự báo sát tình hình, quy hoạch còn mang nặng tính chủ quan duy ý chí, áp đặt, nhiều trường hợp quy hoạch theo phong trào Đây chính là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng quy hoạch “treo”,

dự án “treo”[32]

c Yếu tố giao đất, cho thuê đất

Nhiệm vụ giao đất, cho thuê đất có tác động rất lớn đến công tác bồi thường GPMB và TĐC Nguyên tắc giao đất, cho thuê đất, phải căn cứ vào quy hoạch, kế hoạch là điều kiện bắt buộc, nhưng nhiều địa phương chưa thực hiện tốt nguyên tắc này; hạn mức đất được giao và nghĩa vụ đóng thuế đất quy định không rõ ràng, tình trạng quản lý đất đai thiếu chặt chẽ dẫn đến khó khăn cho công tác đền bù [32]

d Yếu tố điều tra, khảo sát, đo đạc, đánh giá, phân hạng đất và lập bản đồ địa chính

Trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai, thì nội dung về điều tra, đo đạc,

đánh giá, phân hạng đất và lập bản đồ địa chính là nội dung rất quan trọng, là cơ sở

để thực hiện những nội dung sau, đồng thời nó phản ánh hiện trạng sử dụng đất của

khu vực dự án Tuy nhiên, hiện nay ở nhiều địa phương công tác này được thực hiện rất chậm, mới chỉ có khoảng 40-50% số đơn vị cấp xã có bản đồ địa chính Những hạn chế của công tác này làm ảnh hưởng đến nhiệm vụ quản lý đất đai ở các

địa phương và trực tiếp là công tác xây dựng dự án đền bù thiệt hại trong công tác

giải phóng mặt bằng và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Về công tác phân hạng và phân loại đất:Việc xác định chất lượng đất là cơ sở

để xác định giá trị sinh lợi của mảnh đất trong điều kiện và trình độ thâm canh như

nhau Từ đó định ra giá trị quyền sử dụng đất hoặc lập bảng giá đất giúp cho việc xây dựng phương án đền bù chính xác, công bằng khi thu hồi đất Thực tế đã chứng minh vai trò của công tác phân hạng và phân loại đất.Ở nhiều địa phương do việc phân hạng đất đai thiếu cơ sở khoa học dẫn đến hậu quả định giá đền bù khó khăn, thiếu chính xác gây bất hợp lý trong việc xác định giá đất khi đền bù thiệt hại [32]

e Công tác đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Đăng ký đất đai (Land Registration) là một thành phần cơ bản quan trọng

nhất của hệ thống quản lý đất đai, đó là quá trình xác lập hồ sơ về quyền sở hữu đất

đai, bất động sản, sự đảm bảo và những thông tin về quyền sở hữu đất Theo quy định của các nước, đất đai là một trong các tài sản phải đăng ký quyền sở hữu,

quyền sử dụng Ở nước ta, theo quy định của Luật đất đai, người sử dụng đất phải

đăng ký quyền sử dụng đất với cơ quan nhà nước có thẩm quyền (cụ thể là Văn

phòng đăng ký quyền sử dụng đất) và được cấp GCNQSDĐ Chức năng của đăng

ký đất đai là cung cấp những căn cứ chuẩn xác và an toàn cho việc thu hồi, chấp thuận và từ chối các quyền về đất

Trong công tác bồi thường GPMB, GCNQSDĐ là căn cứ để xác định đối tượng được bồi thường, loại đất, diện tích đất tính bồi thường Hiện nay, công tác

đăng ký đất đai ở nước ta vẫn còn yếu kém, đặc biệt công tác đăng ký biến động về

sử dụng đất; việc cấp GCNQSDĐ vẫn chưa hoàn tất Chính vì vậy mà công tác bồi thường GPMB đã gặp rất nhiều khó khăn Làm tốt công tác đăng ký đất đai, cấp GCNQSDĐ thì công tác bồi thường GPMB sẽ thuận lợi, tiến độ GPMB nhanh hơn [32]

f Yếu tố thanh tra chấp hành các chế độ, thể lệ về quản lý và sử dụng đất đai

Công tác bồi thường GPMB là một việc làm phức tạp, gắn nhiều đến quyền lợi

về tài chính nên rất dễ có những hành vi vi phạm pháp luật nhằm thu lợi bất chính,

chính quyền địa phương cấp trên Hồi đồng thẩm định phải có kế hoạch thanh tra, kiểm tra và coi đây là nhiệm vụ thường xuyên trong quá trình triển khai thực hiện công tác bồi thường GPMB, kịp thời phát hiện các sai phạm, vi phạm pháp luật để

xử lý tạo niềm tin trong nhân dân [32]

1.1.3.2 Yếu tố giá đất và định giá đất

- Trước khi có Luật đất đai năm 2003: Những vấn đề liên quan đến việc xác

định giá đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư đều được quy định tại các

văn bản dưới luật như Nghị định số 87/CP ngày 17 tháng 8 năm 1994 của Chính phủ quy định khung giá các loại đất; Nghị định số 90/CP ngày 17 tháng 9 năm 1994 của Chính phủ quy định về việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và Nghị

định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 1998 của Chính phủ Hội đồng hành

quy định về đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Giá đất để tính bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất do UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quyết định trên cơ sở khung giá đất do Chính phủ Hội đồng hành kèm theo Nghị định số 87/CP [1]

Từ khi có Luật đất đai 2003: Quy định giá đất được hình thành trong các trường hợp sau đây (Điều 55): Do UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quy định giá theo quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 56 của Luật này; Do đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu dự án có sử dụng đất; Do người sử dụng đất thỏa thuận về giá đất với những người có liên quan khi thực hiện các quyền chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại quyền sử dụng đất; góp vốn bằng quyền sử dụng đất Theo quy định của Luật đất đai năm 2003, nguyên tắc định giá đất là phải sát với giá thị trường trong điều kiện bình thường Tuy nhiên, tình hình phổ biến hiện nay là giá đất do các địa phương quy định và công bố đều không theo

đúng nguyên tắc đó, dẫn tới nhiều trường hợp ách tắc về bồi thường đất đai và

phát sinh khiếu kiện

1.1.4 Về tái định cư

1.1.4.1 Vấn đề ổn định nơi ở

- Một số khu TĐC không đảm bảo điều kiện cơ sở hạ tầng tối thiểu như: hệ

thống điện, nước, đường giao thông, trường hoặc trạm xá, từ đó ảnh hưởng trực tiếp

đến đời sống của những người TĐC

- Bố trí TĐC chưa quan tâm tới các yếu tố cộng đồng dân cư, tập quán sinh hoạt, sản xuất Ví dụ người sản xuất nông nghiệp bị chuyển đến khu TĐC cao tầng không có tư liệu sản xuất trong khi việc hỗ trợ đào tạo nghề, giải quyết việc làm chưa có chế tài chặt chẽ

- Ổn định đời sống và phong tục tập quán của người dân: phải xây dựng khu TĐC với điều kiện sống cao hơn so với trước khi di dời Mặt khác, phải quan tâm

đến phong tục, tập quán trong nhóm người, quan hệ họ hàng, cộng đồng Đối với

khu TĐC cần xây dựng các quy định về lối sống, an ninh trật tự, tạo sự yên tâm cho người mới chuyển đến

Những tồn tại trên đây khó tránh khỏi trong quá trình CNH - HĐH phát triển

đất nước, một khi các chính sách của Nhà nước chưa đồng bộ, nhận thức của các

cấp, các ngành về TĐC chưa đầy đủ [6]

1.1.4.2 Vấn đề chuyển đổi nghề nghiệp

Đa số các hộ bị thu hồi đất sống bằng nghề buôn bán nhỏ và sản xuất nông

nghiệp, không có khả năng nghề nghiệp nhất định do đó thu nhập không ổn định Việc chuyển đổi nghề nghiệp cho những người bị thu hồi đất gặp rất nhiều khó khăn Trong những năm trước đây, việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp không được các chủ dự án quan tâm đã gây bất lợi cho đời sống của những người dân bị thu hồi

đất mà kế sinh nhai của họ là gắn liền với đất, nhiều dự án thực hiện công tác hỗ trợ

việc làm thông qua viện trợ bằng cách là cấp một khoản tiền nhất định Khoản tiền này sẽ phát huy tác dụng khác nhau: với người năng động hoặc có khả năng thì nó

được đầu tư sinh lợi, ngược lại với một số người khác thì khoản tiền đó được tiêu

dùng cho sinh hoạt cá nhân trong một khoảng thời gian nhất định, sau đó dẫn đến hết tiền, thất nghiệp, ảnh hưởng đến cuộc sống gia đình và đã có những người mắc các tệ nạn xã hội Vì vậy, tạo công ăn việc làm để người dân bị thu hồi đất có thu nhập ổn

định là trách nhiệm của chủ dự án cũng như của cả người dân được hỗ trợ việc làm

trong thời kỳ phát triển, tạo điều kiện ổn định cuộc sống gia đình, ổn định xã hội, thúc

đẩy nền kinh tế phát triển [6]

1.2 Cơ sở pháp lý của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

1.2.1 Các văn bản pháp quy của nhà nước

Công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên nói chung và thị

xã Phổ Yên nói riêng đều thực hiện theo quy định của Luật và Nghị định mà Chính phủ đã ban hành:

- Luật Đất đai năm 2013 ngày 29/11/2013 [30]

- Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về việc thi hành Luật Đất đai [9]

- Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 của Chính phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất [11]

- Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 3/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất [10]

- Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền

sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

và giải quyết khiếu nại về đất đai [14]

- Nghị định số 123/2007/NĐ-CP ngày 27/7/2007 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 về phương pháp xác định giá đất

và khung giá các loại đất [5]

- Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ quy định bổ sung

về quy hoạch sử dụng đất, giá đất thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư [13]

Dưới nghị định còn có những văn bản hướng dẫn chi tiết trong quá trình thực hiện và cụ thể hóa các đối tượng và phạm vi mà Luật và Nghị định đề cập đến

- Thông tư số 114/2004/TT-BTC ngày 26/11/2004 hướng dẫn thực hiện Nghị

định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 của Chính phủ về phương pháp xác định

giá đất và khung giá các loại đất

- Thông tư số 116/TT-BTC ngày 7/12/2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 3/12/2004 của Chính phủ về bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Thông tư số 06/2007/TT-BTNMT ngày15/6/2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

- Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT ngày 01/10/2009 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường hỗ trợ, tái định cư và trình tự thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất

- Thông tư số 06/2010/TT-BTNMT ngày 15/6/2010 của Bộ Tài nguyên và Môi trường về hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 84/2010/NĐ-CP ngày 25/5/2010 của Chính phủ về Quy định bộ sung về việc cấp giấy Chứng nhận quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ; tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

1.2.2 Các văn bản pháp quy của địa phương

- Quyết định số 2044/2005/QĐ-UBND ngày 30 tháng 09 năm 2005 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính Phủ;

- Quyết định số 18/2008/QĐ-UBND ngày 11/4/2008 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá bồi thường cây cối, hoa màu gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định số 23/2008/QĐ-UBND ngày 22/4/2008 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá bồi thường nhà và các công trình kiến trúc gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định số 01/2010/QĐ-UBND ngày 05/01/2010 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Tỉnh Thái Nguyên theo Nghị định 69/2009/NĐ-

CP ngày 13/8/2009 của Chính Phủ;

- Quyết định số 06/2010/QĐ-UBND ngày 23/02/2010 của UBND tỉnh Thái

Nguyên về việc sửa đổi, bổ sung một số nội dung quy định kèm theo Quyết định số 01/2010/QĐ-UBND ngày 05/01/2010 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định số 716/QĐ-UBND ngày 05 tháng 4 năm 2010 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt giá đất ở trung bình để tính hỗ trợ đối với đất nông nghiệp trong khu dân cư trên địa bàn Tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định số 77/QĐ-UBND ngày 11 tháng 01 năm 2011 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt giá đất ở trung bình để tính hỗ trợ đối với đất nông nghiệp trong khu dân cư trên địa bàn Tỉnh Thái Nguyên

- Đơn giá bồi thường cây cối hoa màu tại Quyết định số 28/2011/QĐ-UBND ngày 20/6/2011 của UBND tỉnh Thái Nguyên

- Đơn giá bồi thường tài sản, vật kiến trúc tại Quyết định số UBND ngày 11/7/2012 của UBND tỉnh Thái Nguyên

15/2012/QĐ Quyết định phê duyệt giá đất hàng năm của UBND tỉnh Thái Nguyên;

1.3.1 Chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng của một số nước và các tổ chức ngân hàng quốc tế

Phát triển công nghiệp và đô thị là một tiến trình tất yếu trên toàn thế giới Và, thu hồi đất nông nghiệp là cách thức thường được thực hiện để xây khu công nghiệp

và đô thị Quá trình thu hồi đất đặt ra rất nhiều vấn đề kinh tế – xã hội cần được giải quyết kịp thời và thỏa đáng Để có thể hài hòa được lợi ích của xã hội, tập thể và cá nhân, mỗi quốc gia có cách làm riêng của mình

* Chính sách, bồi thường thiệt hại và tái định cư ở các tổ chức tài trợ (WB và ADB)

Theo Ngân hàng Thế giới (WB) và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) thì

bản chất của việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất phục

vụ mục đích an ninh quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng phải đồng thời

đảm bảo lợi ích của những người bị ảnh hưởng để họ có một cuộc sống tốt hơn

trước về mọi mặt Trên tinh thần giảm thiểu đến mức thấp nhất các tác động của việc thu hồi đất có chính sách thỏa đáng, phù hợp đảm bảo cho người bị thu hồi đất không gặp bất lợi hay khó khăn trong cuộc sống Khắc phục cải thiện chất lượng cuộc sống, nguồn sống đối với người bị ảnh hưởng Để thực hiện được phương châm đó thì trong công tác bồi thường và tái định cư phải nhìn nhận con người là trung tâm chứ không phải chính sách bồi thường vật chất Từ quan điểm chính sách bồi thường công bằng là bồi thường ngang bằng với tình trạng như không có dự án

được sử dụng bằng giá thay thế, sao cho đời sống của người bị ảnh hưởng sau khi được bồi thường ít nhất phải đạt được ngang mức cũ của họ như trước khi có dự án

Tuy vậy, các chính sách cũng có những khác biệt so với chính sách của Nhà nước Việt Nam.[20]

Quy định của ADB là không những phải thông báo đầy đủ các thông tin về

dự án cũng như chính sách bồi thường, tái định cư của dự án cho các hộ dân mà còn tham khảo ý kiến và tìm mọi cách thỏa mãn các yêu cầu chính đáng của họ trong suốt quá trình kế hoạch hóa cũng như thực hiện công tác bồi thường, GPMB và tái

định cư Ở Việt Nam, thực tế cho thấy việc thực hiện đầy đủ nội dung này là rất khó

khăn, vì việc thu hồi đất là quyền của Nhà nước, nhưng việc di chuyển theo kế hoạch như thế nào, tái định cư ra sao hầu như không trả lời ngay được

Theo quy định của Ngân hàng ADB, ngoài giám sát nội bộ, cơ quan thực hiện dự án phải do một tổ chức bên ngoài giám sát độc lập để đảm bảo những thông tin là khách quan Nhiệm vụ của cơ quan giám sát độc lập phải kiểm tra xem các hoạt động tái định cư có được triển khai đúng không? Từ đó có những kiến nghị biện pháp giải quyết, sao cho công tác tái định cư đạt được mục tiêu cuối cùng là giải quyết những vướng mắc nảy sinh.[20]

* Chính sách bồi thường đất đai ở Trung Quốc

Hiến Pháp Trung quốc quy định có 2 hình thức sở hữu đất đai: Sở hữu Nhà nước

và sở hữu tập thể Vì đất đai thuộc sở hữu Nhà nước nên khi thu hồi đất, kể cả đất nông

nghiệp tùy từng trường hợp cụ thể, Nhà nước sẽ cấp đất mới cho các chủ sử dụng bị thu hồi đất và bồi thường cho các công trình gắn liền với đất bị thu hồi

Ở Trung Quốc, có thể nói, mục tiêu bao trùm lên chính sách bồi thường, hỗ trợ,

tái định cư là hạn chế đến mức tối đa việc thu hồi đất, giải tỏa mặt bằng, cũng như số lượng người bị ảnh hưởng bởi việc thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư Nếu như việc thu hồi đất là không thể tránh khỏi thì có sự chuẩn bị cẩn thận phương án đền bù, trên cơ sở tính toán đầy đủ lợi ích của nhà nước, tập thể và cá nhân, đảm bảo cho những người bị thu hồi đất có thể khôi phục lại hoặc cải thiện mức sống so với trước khi bị thu hồi đất

Theo quy định của pháp luật Trung Quốc, khi Nhà nước thu hồi đất thì người nào sử dụng đất sau đó sẽ có trách nhiệm bồi thường Người bị thu hồi đất được thanh toán ba loại tiền: tiền bồi thường đất đai, tiền trợ cấp về tái định cư, tiền trợ cấp bồi thường hoa màu trên đất Cách tính tiền bồi thường đất đai và tiền trợ cấp tái định cư căn cứ theo tổng giá trị tổng sản lượng của đất đai những năm trước đây rồi nhân với

hệ số Tiền bồi thường cho hoa màu, cho các loại tài sản trên đất được tính theo giá cả hiện tại

Mức bồi thường cho giải tỏa mặt bằng được thực hiện theo nguyên tắc đảm bảo cho người dân có cuộc sống bằng hoặc cao hơn nơi ở cũ Việc quản lý giải phóng mặt bằng được giao cho các cục quản lý tài nguyên đất đai ở địa phương đảm nhiệm Tổ chức, cá nhân được quyền sử dụng thửa đất nào sẽ trả tiền thuê một đơn vị xây dựng giải tỏa mặt bằng

Để giải quyết nhà ở cho người dân khi giải phóng mặt bằng, phương thức chủ

yếu của Trung Quốc là trả tiền và hỗ trợ bằng cách tính ba khoản sau: Một là, giá cả xây dựng lại, chênh lệch giữa giá xây dựng lại nhà mới và nhà cũ; Hai là, giá đất tiêu chuẩn; Ba là, trợ cấp về giá cả Ba khoản này cộng lại là tiền bồi thường về nhà ở Việc bồi thường nhà ở cho dân ở thành phố khác với việc bồi thường cho dân ở nông thôn, bởi có sự khác nhau về hình thức sở hữu đất đai ở thành thị và nông thôn

Đối với nhà ở của người dân thành phố, nhà nước bồi thường bằng tiền là chính, với

mức giá do thị trường bất động sản quyết định qua các tổ chức trung gian để đánh giá, xác định giá Với người dân nông thôn, nhà nước thực hiện theo những cách thức rất

linh hoạt, theo đó, mỗi đối tượng khác nhau sẽ có cách bồi thường khác nhau: tiền bồi thường về sử dụng đất đai; tiền bồi thường về hoa màu; bồi thường tài sản tập thể Theo đánh giá của một số chuyên gia tái định cư, sở dĩ Trung Quốc có những thành công nhất định trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là do: Thứ nhất,

đã xây dựng các chính sách và thủ tục rất chi tiết, ràng buộc đối với các hoạt động tái định cư, đảm bảo mục tiêu tạo cơ hội phát triển cho người dân tái định cư, tạo các

nguồn lực sản xuất cho những người tái định cư Thứ hai, năng lực thể chế của các chính quyền địa phương khá mạnh Chính quyền cấp tỉnh chịu trách nhiệm hoàn toàn trong việc thực hiện chương trình bồi thường hỗ trợ tái định cư Thứ ba, quyền

sở hữu đất tập thể làm cho việc thực hiện bồi thường hỗ trợ tái định cư có nhiều thuận lợi, đặc biệt là ở nông thôn Tiền đền bù cho đất đai bị mất không trả cho từng

hộ gia đình mà được cộng đồng sử dụng để tìm kiếm, phát triển đất mới hoặc mua của các cộng đồng sở tại hay dùng để phát triển kết cấu hạ tầng Chính quyền thôn,

xã chịu trách nhiệm phân chia cho các hộ bị ảnh hưởng [33]

* Chính sách bồi thường đất đai ở Thái Lan

Ở Thái Lan, cũng giống như ở nhiều nước khác trong khu vực châu Á, quá trình

đô thị hoá diễn ra nhanh chóng, mọi giao dịch về đất đai đều do cơ chế thị trường điều tiết Tuy nhiên, với những dự án do Chính phủ quản lý, việc đền bù được tiến

hành theo trình tự: tổ chức nghe ý kiến người dân; định giá đền bù

Giá đền bù phụ thuộc vào từng khu vực, từng dự án Nếu một dự án mang tính chiến lược quốc gia thì nhà nước đền bù với giá rất cao so với giá thị trường Nhìn chung, khi tiến hành lấy đất của dân, nhà nước hoặc cá nhân đầu tư đều đền bù với mức cao hơn giá thị trường [33]

* Chính sách bồi thường đất đai ở Hàn Quốc

Ở Hàn Quốc, vào những năm 70 của thế kỷ trước, trước tình trạng di dân ồ ạt từ

các vùng nông thôn vào đô thị, thủ đô Xơ-un đã phải đối mặt với tình trạng thiếu đất

định cư trầm trọng trong thành phố Để giải quyết nhà ở cho dân nhập cư, chính

quyền thành phố phải tiến hành thu hồi đất của nông dân vùng phụ cận Việc đền bù

được thực hiện thông qua các công cụ chính sách như hỗ trợ tài chính, cho quyền

mua căn hộ do thành phố quản lý và chính sách tái định cư

Các hộ bị thu hồi đất có quyền mua hoặc nhận căn hộ do thành phố quản lý,

được xây tại khu đất được thu hồi có bán kính cách Xơ-un khoảng 5 km Vào những

năm 70 của thế kỷ trước, khi thị trường bất động sản bùng nổ, hầu hết các hộ có quyền mua căn hộ có thể bán lại quyền mua căn hộ của mình với giá cao hơn nhiều lần so với giá gốc [33]

1.3.2 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường, GPMB, hỗ trợ và Tái định cư

ở Việt Nam, và một số tỉnh thành

1.3.2.1: Tình thình thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng ở Việt Nam

Theo Nghị định 151/TTg ngày 14/4/1959 của Thủ tướng Chính phủ quy định tạm thời về trưng dụng ruộng đất, là văn bản pháp quy đầu tiên liên quan đến việc bồi thường và tái định cư bắt buộc ở Việt Nam:

Nghị định này quy định những nguyên tắc cơ bản trong việc trưng dụng ruộng

đất của nhân dân trong việc xây dựng các công trình do Nhà nước quản lý đó là:

“Đảm bảo kịp thời và đủ tiện ích cần thiết cho xây dựng công trình, đồng thời chiếu

cố đúng mức quyền lợi và đời sống của người có ruộng đất Những người có ruộng

đất được trưng dụng được bồi thường và trong những trường hợp cần thiết được

giúp giải quyết công ăn việc làm, hết sức tiết kiệm ruộng đất cày cấy, trồng trọt, tận dụng đất hoang để không phải trưng dụng hoặc chỉ trưng dụng ít ruộng đất của nhân dân Hết sức tránh những nơi dân cư đông đúc, nghĩa trang liệt sĩ, nhà thờ, đền chùa, trường hợp đặc biệt phải bàn kỹ với nhân dân địa phương”

Về mức và cách tính bồi thường, Nghị định 151/TTg có quy định: Đối với ruộng đất nếu không thể đổi bằng đất thì sẽ bồi thường bằng một số tiền bằng từ 1

đến 4 năm sản lượng thường niên của đất bị trưng dụng; Đối với nhà cửa và kiến

trúc thì được giúp đỡ xây dựng cái khác; Đối với hoa màu đã trồng mà chưa thu hoạch phải bồi thường thiệt hại đúng mức; Đối với mồ mả căn cứ vào tình hình cụ thể, phong tục tập quán của địa phương mà giúp cho họ số tiền thích đáng làm phí tổn di chuyển

Có thể nói, những nguyên tắc cơ bản của việc bồi thường thiệt hại trong Nghị

định 151/TTg là rất đúng đắn, đáp ứng nhu cầu trưng dụng đất đai trong những năm

1960 Tuy nhiên, Nghị định chưa quy định cụ thể mức bồi thường thiệt hại mà chỉ quan tâm đến sự thoả thuận của các bên

Luật Đất đai năm 1988: Không nêu cụ thể việc bồi thường khi Nhà nước thu

hồi đất mà chỉ nêu tại phần nghĩa vụ của người sử dụng đất (Điều 48): “Bồi thường thiệt hại cho người sử dụng đất để giao cho mình, bồi hoàn thành quả lao động và

kết quả đầu tư đã làm tăng giá trị của đất đó theo quy định của pháp luật” [27]

Luật đất đai năm 1993: Đã thể chế hoá các quy định của Hiến pháp năm

1992 về đất đai thông qua việc giao đất, cho thuê đất, chế độ quản lý, sử dụng các loại đất, quản lý việc sử dụng đất đúng mục đích, xác định thời hạn giao đất, cho thuê đất, thẩm quyền thu hồi và giao, cho thuê đất; hạn mức sử dụng các loại đất và quy định các quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân sử dụng đất [28]

Thông qua Luật Đất đai năm 1993 người sử dụng đất đã được làm chủ về ruộng

đất, có các quyền và nghĩa vụ được xác lập cụ thể, đất đai được vận động theo cơ chế

thị trường, việc sử dụng đất đai ngày càng có hiệu quả hơn trở thành động lực to lớn phát triển nông nghiệp, nông thôn, phát triển đô thị và thu hút đầu tư trực tiếp từ nước ngoài, thực hiện công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước Luật Đất đai năm 1993 thực sự

là văn bản quan trọng đối với quyền sử dụng đất, chuyển quyền sử dụng và bồi thường

đất đai, tài sản gắn kiền với đất [28]

Nghị định 22/1998/NĐ-CP ngày 24/4/1998 của Chính phủ: Quy định cụ thể các

chính sách và phân biệt chủ thể sử dụng đất, cơ sở pháp lý để xem xét tính hợp pháp của thửa đất để lập kế hoạch bồi thường giải phóng mặt bằng theo quy định khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Nghị định này là văn bản pháp lý mang tính toàn diện cao và cụ thể hoá việc thực hiện chính sách bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất, việc bồi thường bằng đất cùng mục đích sử dụng, cùng hạng đất Tuy nhiên, trong quá trình tiển khai thực tế cho thấy, sau khi Nhà nước thu hồi đất và thực hiện giải phóng mặt bằng, người bị ảnh hưởng gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là những người bị thu hồi hết

đất sản xuất, phải chuyển sang ngành nghề khác Theo Nghị định 22/1998/NĐ-CP giá đất do Nhà nước quy định để bồi thường thiệt hại về đất khác xa với giá thực tế Với

giá trị được bồi thường người có đất bị thu hồi không có khả năng tự lập nơi ở mới cũng như không có khả năng đầu tư để chuyển sang ngành nghề khác, để duy trì cuộc sống tối thiểu [8]

Luật đất đai 2003: Ngày 26 tháng 11 năm 2003, Quốc hội thông qua Luật số

13/2003/QH11 - Luật Đất đai (có hiệu lực từ ngày 01/7/2004), thay thế cho Luật

Đất đai 1998 Luật Đất đai 2003 có ý nghĩa quan trọng, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra

trong tiến trình phát triển kinh tế, ổn định chính trị, xã hội của đất nước, hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế Luật Đất đai 2003 quy định thêm về chế tài áp dụng xử

lý vi phạm pháp luật trong quản lý và sủ dụng đất, quyết định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan Nhà nước trong quản lý đất đai, trình tự, thủ tục thực hiện quyền của người sử dụng đất Về vấn đề bồi thường, TĐC cho người có đất bị thu hồi được quy định tại Điều 42: “Người bị thu hồi loại đất nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết định thu hồi” [29]

Nghị định 197/2004/NĐ-CP: Bồi thường tài sản, tài sản trên đất hợp pháp

và có khả năng hợp pháp hoá được bồi thường 100% giá trị tài sản, còn tài sản trên đất sử dụng bất hợp pháp sẽ được trợ cấp 70-80% mức bồi thường hoặc không được trợ cấp, không được bồi thường theo mức độ bất hợp pháp của quyền

sử dụng đất và tài sản [10]

Về chính sách hỗ trợ, Nghị định 197/2004/NĐ-CP đã đưa ra chính sách hỗ trợ

ổn định sản xuất và đời sống xã hội đối với những người phải di chuyển chỗ ở trong

thời gian 6 tháng, đối với các nhân khẩu trong hộ, với mức tương đương 30kg gạo/tháng Đối với những người phải di chuyển đến khu TĐC của tỉnh khác thì

được trợ cấp một năm và hưởng chính sách đi vùng kinh tế mới (mục 1 Điều 28)

Nghị định còn quy định việc hỗ trợ theo chế độ trợ cấp ngừng việc cho cán bộ, công nhân viên của doanh nghiệp phải di chuyển địa điểm mới trong thời gian ngừng sản xuất, phải kinh doanh (mục 2 Điều 28); hỗ trợ chi phí đào tạo cho những lao động nông nghiệp phải chuyển sang nghề khác và ưu tiên tuyển dụng lao động

cho các đối tượng có đất bị thu hồi (khoản 2 Điều 29)

Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ [13]

Các khoản hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất bao gồm: Hỗ trợ di chuyển, hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất ở; Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề và tạo việc làm đối với trường hợp thu hồi đất nông nghiệp; Hỗ trợ khi thu hồi đất nông nghiệp trong khu dân cư; đất vườn, ao không

được công nhận là đất ở; Hỗ trợ khác

Hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi được bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng; nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền tính theo giá đất cùng mục đích sử dụng Xác định giá đất sát với giá thị trường tại thời điểm quyết định thu hồi đất

Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp không được bồi thường bằng đất được hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm theo 1 trong các hình thức: Hỗ trợ bằng tiền từ 1,5 – 5 lần giá đất nông nghiệp đối với toàn bộ diện tích

đất nông nghiệp bị thu hồi; Hỗ trợ bằng 1 suất đất ở hoặc 1 căn hộ chung cư hoặc 1

suất đất sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp

Trường hợp người được hỗ trợ có nhu cầu được đào tạo, học nghề thì được nhận vào các cơ sở đào tạo nghề và được miễn học phí đào tạo cho 1 khóa học đối với các đối tượng trong độ tuổi lao động Trong quá trình lập phương án đào tạo, chuyển đổi nghề phải lấy ý kiến của người bị thu hồi đất thuộc đối tượng chuyển

đổi nghề

Về chính sách tái định cư Nghị định quy định về thẩm quyền lập khu tái định

cư và điều kiện bắt buộc phải có khu tái định cư, về nguyên tắc bố trí đất ở cho các

hộ gia đình tại khu tái định cư và về nguồn vốn đầu tư xây dựng khu tái định cư

Luật đất đai 2013 đến nay: Ngày 29 tháng 11 năm 2013, tại kỳ họp thứ 6,

Quốc hội Khóa XIII đã thông qua Luật đất đai năm 2013 Luật đất đai năm 2013 có

14 chương với 212 điều, tăng 07 chương và 66 điều so với Luật đất đai năm 2003,

đã thể chế hóa đúng và đầy đủ những quan điểm, định hướng nêu trong Nghị quyết

số 19-NQ/TW Hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ương Đảng, đồng thời khắc

phục, giải quyết được những tồn tại, hạn chế phát sinh trong quá trình thi hành Luật

đất đai năm 2003 Trước khi Luật Đất đai 2013 được thông qua, Hiến pháp cũng đã

đề cập đến vấn đề thu hồi đất, cụ thể là căn cứ thu hồi đất Điều 54 Hiến pháp 2013

quy định : “Nhà nước thu hồi đất do tổ chức, cá nhân đang sử dụng trong trường hợp thật cần thiết do luật định vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế -

xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng Việc thu hồi đất phải công khai, minh bạch và

được bồi thường theo quy định của pháp luật Cụm từ “trong trường hợp thật cần

thiết” nhấn mạnh việc thắt chặt cơ sở pháp lý của việc thu hồi đất, nhằm giảm bớt tình trạng thu hồi đất tràn lan đã diễn ra trong nhiều năm trở lại đây Trên tinh thần

đó của Hiến pháp, Luật đất đai 2013 đã có những sửa đổi khá mạnh mẽ so với Luật đất đai 2003 trong quy định về thu hồi đất [30]

* Nhận xét, đánh giá

Qua nghiên cứu chính sách bồi thường GPMB của Việt Nam qua các thời kỳ cho thấy vấn đề bồi thường GPMB đã được đặt ra từ rất sớm, các chính sách đều xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và được điều chỉnh tích cực để phù hợp hơn với xu hướng phát triển của đất nước Trên thực tế các chính sách đó đã có tác dụng tích cực trong việc đảm bảo sự cân đối và ổn định trong phát triển, khuyến khích được đầu tư và tương đối giữ được nguyên tắc công bằng

Cùng với sự đổi mới về tiến trình xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan lập pháp và các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trong những năm gần đây đã có nhiều điểm đổi mới thể hiện chính sách ưu việt của một Nhà nước của dân, do dân

và vì dân

1.3.2.2 Tình hình bồi thường giải phóng mặt bằng ở một số thành phố trong cả nước

* Thành phố Hà Nội

Trước yêu cầu xây dựng Thủ đô trong thời kỳ CNH, HĐH, khối lượng các

dự án xây dựng đô thị và công nghiệp ngày càng lớn đặt ra cho công tác GPMB của Thành phố Hà Nội một nhiệm vụ hết sức nặng nề, khó khăn và phức tạp Đến hết tháng 10 năm 2005, trên địa bàn thành phố đang triển khai khoảng 450 dự án liên

quan đến công tác GPMB, với diện tích đất thu hồi là 3.150 ha liên quan đến 62.894

hộ gia đình, trong đó 408 dự án đủ điều kiện tổ chức GPMB với 2.196 ha và khoảng 43.696 hộ Đây thực sự là khối lượng công việc không nhỏ mà Thành phố Hà Nội

đang phải giải quyết sao cho vừa đảm bảo tiến độ của dự án, các mục tiêu đề ra và

ổn định đời sống nhân dân trong các khu vực phải giải toả di dời Tuy nhiên để hoàn

thành công tác GPMB trên địa bàn Thành phố Hà Nội không phải là một việc dễ dàng Bởi nhiều khu vực quy hoạch chi tiết đã được công bố, cắm mốc nhưng việc triển khai dự án kéo dài, gây khó khăn cho công tác quản lý Nhà nước Nhiều quy hoạch đường gắn liền với tuyến phố mới được triển khai nhưng gặp rất nhiều khó khăn như đường Kim Liên - Ô chợ dừa, đường Láng Hạ - Thanh Xuân Nguyên nhân chính là do các khiếu kiện với mục đích tồn tại nhà cửa tại chỗ để hưởng lợi khi Nhà nước đầu tư mở rộng đường

Chính sách bồi thường cũng là nguyên nhân gây trở ngại cho công tác GPMB Việc chậm điều chỉnh giá các loại đất (Hội đồng hành từ năm 1997) và quy

định bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất (Hội đồng hành năm 1998) không còn

phù hợp với thực tế, phương pháp và cách thức tiến hành xác định giá bồi thường theo Thông tư 145/TT của Thủ tướng Chính phủ còn nhiều bất cập, phụ thuộc vào thực tế của thị trường dẫn đến phải thay đổi giá bồi thường nhiều lần trong thời gian ngắn như dự án đường Vật Lý - đê Bưởi, nút Ngã Tư Sở gây chậm trễ khi triển khai

dự án và tâm lý chần chừ, yêu sách để đợi điều chỉnh giá của những người bị di dời

Theo số liệu thống kê, đến thời điểm hiện nay các dự án mới đảm bảo 40 đến 50% quỹ nhà đất TĐC riêng năm 2005 nhu cầu cần 10.000 căn hộ và lô đất nhưng thực tế khả năng mới đáp ứng được 5.800 căn hộ, lô đất Tình trạng thiếu quỹ quỹ đất TĐC vẫn chưa được giải quyết, dựa kiến còn mất cân đối Hầu hết các chủ dự án không chuẩn bị được quỹ nhà, quỹ đất TĐC cho dự án của mình Nhiều dựa án phải dãn tiến

độ do không có nhà, đất đai TĐC như dự án thoát nước giai đoạn I, các dự án do Hội đồng quản lý các dự án trọng điểm phát triển đô thị Hà Nội làm chủ dự án Năm 2009

Thành phố còn phải thực hiện bàn giao 95 dự án với diện tích 454 ha, số tiền chi trả là 709,6 tỷ đồng, liên quan đến 1.096 hộ dân và phải bố trí TĐC cho 956 hộ

Công tác GPMB khi Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế xã hội trên

địa bàn thành phố Hà Nội đang được thực hiện với nỗ lực cao hơn và giải pháp mới

với phương châm quyết liệt hơn Nhờ vậy công tác GPMB đã ghóp phần quan trọng vào quá trình CNH, HĐH Thủ đô Hà Nội, nâng cao văn minh đô thị [2]

* Thành phố Hải Phòng

Tại Hải Phòng, cùng với sự phát triển của đất nước, các dự án đầu tư có sử dụng đất tại thời điểm này bắt đầu gia tăng Trong quá trình thực hiện, UBND Thành phố và các ngành chức năng vừa làm vừa nghiên cứu để hoàn thiện chính sách trên cơ sở đảm bảo quyền lợi chính đáng của người bị thu hồi đất, tuân thủ các chính sách của Nhà nước và quy định của pháp luật Trong thời gian qua, công tác bồi thường GPMB đã được các ngành, các cấp thực hiện tuy còn nhiều vướng mắc, song phần nào cũng giải quyết được vấn đề bàn giao mặt bằng cho các dự án Trong thời gian từ 15/11/2002 đến 21/8/2004, ngành địa chính đã cùng với các ngành có liên quan tổ chức kiểm kê, lập phương án bồi thường cho 125 dự án trong đó đã chi trả xong tiền bồi thường cho 90 dự án với diện tích đất 855 ha, kinh phí bồi thường 200,06 tỷ đồng, hoàn thành phương án bồi thường trình UBND thành phố phê duyệt cho dự án với diện tích 200,10 ha, giá trị bồi thường 85 tỷ đồng Đang triển khai kiểm kê, lập phương án bồi thường cho 41 dự án với diện tích chiếm đất là 955,69

ha Các thị xã, quận, thị xã đã kiểm kê, lập phương án bồi thường cho 106 dự án, đã chi trả xong tiền bồi thường cho 79 dự án, còn 27 dự án đang tiến hành kiểm kê lập phương án bồi thường và trình phê duyệt ( thị xã An Hải 20 dự án, thị xã Kiến Thuỵ

5 dự án, thị xã Thuỷ Nguyên 9 dự án, quận Ngô Quyền 15 dự án, quận Hồng Bàng

20 dự án, quận Kiến An 30 dự án và Thị xã Đồ Sơn 7 dự án) [2]

* Tỉnh Thái Nguyên

Bộ máy làm công tác bồi thường, GPMB từ tỉnh đến các huyện, thành phố, thị xã dần được kiện toàn đảm bảo đủ về số lượng và chất lượng, lựa chọn bố trí đủ cán bộ có chuyên môn phù hợp, từng bước chuyển đổi các ban bồi thường, GPMB ở các địa phương theo mô hình trung tâm phát triển quỹ đất để phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới; đồng thời tổ chức các lớp tập huấn về chuyên môn

nghiệp vụ, chế độ chính sách liên quan đến bồi thường, GPMB, quản lý đất đai cho cán bộ quản lý và lãnh đạo địa phương, lãnh đạo các đoàn thể chính trị - xã hội nơi

có các dự án triển khai Thái Nguyên cũng từng bước thực hiện triển khai đồng bộ các quy hoạch, nhất là quy hoạch các khu tái định cư, bố trí vốn để xây dựng các khu tái định cư, xây dựng cơ chế khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia xây dựng khu tái định cư Tỉnh chỉ đạo chính quyền địa phương xử lý kịp thời các vướng mắc, cản trở công tác GPMB ở một số dự án: đường Bắc Sơn kéo dài, Khu dân cư số 1 Hoàng Văn Thụ, tổ hợp thương mại - khách sạn cao cấp - văn phòng cho thuê Gia Sàng giải quyết dứt điểm các trường hợp khiếu kiện kéo dài liên quan đến GPMB ở thành phố Thái Nguyên và huyện Phú Lương

Thời gian qua, cùng với sự cố gắng, nỗ lực của Đảng bộ, Chính quyền và nhân dân các dân tộc tỉnh Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên đã được sự quan tâm giúp đỡ về nhiều mặt của Đảng, Nhà nước và Chính phủ nên sự tăng trưởng kinh tế liên tục đạt mức cao và thu hút được nguồn vốn đầu tư trong nước và nước ngoài lớn Các dự án đầu tư được đăng ký và thực hiện trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên ngày càng nhiều cả về số lượng và quy mô đầu tư

Có được kết quả đó là do tỉnh đã quan tâm đúng mực đến công tác bồi thường GPMB và coi thực hiện tốt công tác thường GPMB là đi trước một bước trong việc thu hút đầu tư trong và ngoài nước Chỉ tính trong năm 2009 trên địa bàn tỉnh có 210 dự án triển khai công tác bồi thường GPMB, trong đó có 137 dự án đã

cơ bản hoàn thành công tác bồi thường GPMB và bàn giao mặt bằng cho chủ dự án, với tổng diện tích đất thu hồi trên 20 triệu m2 và tổng số tiền chi trả bồi thường, hỗ trợ GPMB lên tới hơn 1000 tỷ đồng Trong đó là các dự án trọng điểm sau: Dự án Xây dựng Đường Cao tốc Hà Nội- Thái Nguyên, dự án nâng cấp cải tạo Quốc lộ 37

đoạn Cầu Ca - Phố Hương, Dự án xây dựng nhà máy may xuất khẩu Shinwon Hàn

Quốc, dự án Đường Quang Trung thành phố Thái Nguyên ;Còn lại 91 dự án đang triển khai công tác bồi thường GPMB với giá trị đã lập phương án 1.126.748 triệu

đồng, phê duyệt và chi trả cho dân được 884.013 triệu đồng, khối lượng còn lại tiếp

tục triển khai thực hiện trong năm 2010 Lĩnh vực công nghiệp có nhiều dự án đầu

tư được thực hiện đã làm tốt công tác GPMB, kết quả nổi bật phải nói đến dự án

đầu tư xây dựng nhà máy công nghiệp Shinwon tại thị xã Sông Công tỉnh Thái

Nguyên với diện tích bị thu hồi 80.000m2, vốn đầu tư trên 20 triệu USD Dự án đã

được thực hiện GPMB trong thời gian ngắn nhất từ trước tới nay (dự án được chấp

thuận đầu tư cuối tháng 9/2009, đã được khởi công vào đầu tháng 11/2009)

Tuy công tác GPMB trên địa bàn đã có nhiều chuyển biến tích cực so với trước đây nhưng vẫn bộc lộ một số hạn chế, vướng mắc như: các ngành, các địa phương chậm tổ chức triển khai, đùn đẩy trách nhiệm khi tổ chức bồi thường GPMB ở một số dự án trọng điểm Ở một số nơi còn xảy ra tình trạng bố trí tái định

cư chậm, chất lượng xây dựng khu tái định cư chưa đảm bảo theo thiết kế, thiếu

đồng bộ về điện, nước, hạ tầng Một số nhà đầu tư năng lực tài chính hạn chế,

không bố trí được tiền để chi trả bồi thường, GPMB, gây bức xúc trong dân hoặc chưa làm đầy đủ quy trình thu hồi đất, điển hình là một số dự án: Nhà hát ca múa nhạc dân gian Việt Bắc, Trường đại học Việt Bắc, Khu công nghiệp Trung Thành - Phổ Yên, dự án Trung Tín Hotel Đó là bài toán khó đang đặt ra cho Đảng, chính quyền và nhân dân Tỉnh Thái Nguyên thực hiện trong thời gian tới đây [5]

* Thị xã Phổ Yên

Bảng 1.1: Bảng tổng hợp số Dự án bồi thường GPMB trên địa bàn thị xã Phổ Yên giai đoạn 2012 – 2014

TT Năm Số Dự

án

Diện tích (ha)

Số hộ Đã hoàn

thành

Chưa hoàn thành

Tỷ lệ (%)

(Nguồn: UBND thị xã Phổ Yên)

Qua bảng trên cho thấy trong giai đoạn 2012 - 2014 thị xã Phổ Yên đã thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng cho 52 dự án thuộc địa bàn 13/18 xã, phường với tổng diện tích đất thu hồi trên 1054 ha Đã tiến hành bồi thường cho gần

4264 hộ dân với tổng kinh phí trên 400 tỷ đồng Trong đó, 42 dự án đã hoàn thành

và còn 10 dự án chưa hoàn thành do công tác đo vẽ, thành lập, cập nhật, chỉnh lý bản đồ khu vực dự án còn chậm, dẫn đến sai sót trong quá trình kê khai, kiểm đếm Một số hộ dân không đồng ý với phương án bồi thường hỗ trợ, tái định cư.[22]

* Quy trình thực hiện công tác bồi thường, GPMB của thị xã Phổ Yên

Hiện nay, công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng ở thị xã Phổ Yên đưc thực hiện theo qui trình, trình tự cụ thể 14 bước như sau:

Bước 1: Thống nhất thực hiện công tác bồi thường

Bước 2: Xác định và công bố chủ trương thu hồi đất (thông báo thu hồi đất) Bước 3: Chuẩn bị hồ sơ địa chính cho khu đất bị thu hồi

Bước 4: Kê khai, kiểm kê tài sản thiệt hại và xác định nguồn gốc đất

Bước 5: Lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Bước 6: Niêm yết công khai giá trị bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Bước 7: Hoàn chỉnh phương án trình cấp thẩm quyền phê duyệt và ra Quyết

định thu hồi đất đến từng hộ

Bước 8: Giải quyết khiếu nại đối với quyết định thu hồi đất đến từng hộ của

dự án

Bước 9: Quyết định thu hồi đất tổng thể của dự án

Bước 10: Thông báo, niêm yết công khai Quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và thông báo chi trả tiền

Bước 11: Giải quyết khiếu nại tranh chấp phát sinh sau phương án phê duyệt

và giải phóng mặt bằng

Bước 12: Lập biên bản bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư tại thực địa

Bước 13: Cưỡng chế thu hồi đất (nếu có)

Bước 14: Thanh quyết toán các khoản chi phí

Trình tự tiến hành công tác bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi

đất đã được các cấp chính quyền UBND thị xã Phổ Yên thực hiện tốt, phù hợp với

quy định của Nghị định 197/2004/NĐ-CP; Nghị định 17/2006/NĐ-CP; Nghị định 84/2007/NĐ-CP, Nghị định 69/2009/NĐ-CP Trong những năm qua, Ủy ban Nhân dân thị xã Phổ Yên đã triển khai công tác thu hồi đất theo đúng quy trình trên, nhờ

vậy việc khiếu nại, khiếu kiện đã giảm, giải phóng đất theo kế hoạch để bàn giao cho các đơn vị thi công.[22]

1.4 Những tác động của việc thu hồi đất, bồi thường, GPMB đến hộ dân

1.4.1 Tác động trực tiếp tới các hộ dân

- Tác động tiêu cực:

+ Lực lượng lao động ở khu vực thu hồi đất mà có độ tuổi cao hoặc trình độ thấp thường khó tìm được việc làm, có thể dẫn tới việc dư thừa lao động, mặt khác một

số lao động do không có khả năng chuyển đổi việc làm dẫn tới thất nghiệp

+ Hộ nông dân do bị thu hồi đất không còn đất sản xuất hoặc chỉ còn lại một phần cộng thêm việc sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ không đúng mục đích có thể dẫn đến tình trạng không còn tư liệu sản xuất

Nhiều loại hình dịch vụ phát triển tạo ra nhiều cơ hội về việc làm mới nhờ đó nâng cao thu nhập cho hộ nông dân

- Tác động tiêu cực:

+ Một số hộ mất đất không chuyển đổi được việc làm dẫn tới thất nghiệp từ

đó ảnh hưởng tới thu nhập

+ Mặc dù kinh tế xã hội phát triển nhưng bộ phận nông dân do nhượng đất nên không có khả năng tự cung cấp các nhu cầu thiết yếu cho đời sống hàng ngày nên phải mua, dẫn tới mặc dầu thu nhập cao hơn trước, nhưng cuộc sống về vật chất lại thấp hơn trước đây do chi tiêu tăng nhanh hơn thu nhập

1.4.2 Tác động gián tiếp tới hộ

* Về mặt xã hội

- Tác động tích cực:

+ Thay đổi bộ mặt văn hoá của địa phương

+ Thay đổi nếp sống của cộng đồng theo hướng tốt lên

+ Các hộ nông dân có điều kiện tiếp xúc với phương tiện thông tin đại chúng nhiều hơn nên có cơ hội hưởng thụ văn hoá nhiều hơn