Đánh giá kết quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án nâng cấp cải tạo tuyến đường thị trấn Đông Khê - cửa khẩu Đức Long - Huyện Thạch An - Tỉnh Cao Bằng.

- Về mặt tiến độ hoàn thành của dự án: + Tiến độ thực hiện của dự án phụ thuộc vào nhiều điều kiện khác nhau như: Tài chính, lao động, công nghệ, điều kiện tự nhiên, tập quán của người d

ng

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM - -

NGUYỄN THỊ HUỆ

Tên đề tài:

“ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG NHÀ MÁY SẢN XUẤT VẬT LIỆU KHÔNG NUNG VÀ BÃI TẬP KẾT NGUYÊN LIỆU

TẠI XỨ ĐỒNG GIẾNG TO, XÃ CAO NGẠN, TP.THÁI NGUYÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN"

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Quản lý đất đai

Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Thị Lợi

Thái Nguyên, năm 2014

LỜI CẢM ƠN

Thực hiện phương trâm “ học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tế” Thực tập tốt nghiệp là thời gian để mỗi sinh viên sau khi học tập, nghiên cứu tại trường có điều kiện củng cố và vận dụng kiến thức đã học vào thực tế Đây là giai đoạn không thể thiếu được đối với mỗi sinh viên các trường đại học nói chung và sinh viên Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên nói riêng Đây là một khoảng thời gian rất quý báu, bổ ích và có ý nghĩa vô cùng lớn đối với bản thân em Trong quá trình học tập và rèn luyện tại trường em

đã được trang bị một lượng kiến thức về chuyên môn, nghiệp vụ và một lượng kiến thức về xã hội nhất định để sau này khi ra trường em không còn phải bỡ ngỡ và có thể đóng góp một phần sức lực nhỏ bé của mình để phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước và trở thành người công dân

có ích cho xã hội

Để hoàn thành tốt nhiệm vụ thực tập tốt nghiệp được giao và hoàn chỉnh các nội dung của khóa luận tốt nghiệp này, ngoài sự phấn đấu và nỗ lực của bản thân, em đã nhận được sự giúp đỡ tận tình và rất tâm huyết của các thầy giáo, cô giáo trong khoa Quản lý Tài Nguyên đặc biệt là sự chỉ đạo sát sao

của cô giáo TS.Nguyễn Thị Lợi Đồng thời bản thân em còn nhận được sự

quan tâm và giúp đỡ của các bác, các chú, các cô, các anh, các chị trong TT PT.QĐ TP.Thái Nguyên – tỉnh Thái Nguyên

Với tấm lòng biết ơn của mình bản thân em xin bày tỏ sự biết ơn vô cùng sâu sắc và chân thành tới các thầy giáo, cô giáo trong khoa Quản lý Tài Nguyên, các thầy cô giáo của trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, cùng các bác, các chú, các cô, các anh, các chị trong Trung tâm PT.QĐ TP.Thái Nguyên đã giúp đỡ em hoàn thành tốt nhiệm vụ thực tập được giao và có được kết quả thực tế rất tốt đó là bản khóa luận tốt nghiệp này

Em xin chân thành cảm ơn !

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2014

Sinh viên

Nguyễn Thị Huệ

QĐ-UBND Quyết định - Ủy ban nhân dân

TNMT Tài nguyên Môi trường

TT-BTC Thông tư - Bộ tài chính

TT-BTNMT Thông tư - Bộ Tài nguyên Môi trường UBND-TNMT Uỷ ban nhân dân – Tài nguyên môi trường

DANH MỤC BẢNG

Bảng 4.1: Kết quả xác định đối tượng được bồi thường về đất trong dự án 37 Bảng 4.2: Tổng hợp diện tích đất bị thu hồi tại dự án 38 Bảng 4.3: Kết quả bồi thường đất nông nghiệp tại dự án nghiên cứu 39 Bảng 4.4: Kết quả thực hiện hỗ trợ về đất của dự án 41 Bảng 4.5: Kết quả bồi thường, hỗ trợ về hoa màu, tài sản trên đất của dự án 42 Bảng 4.6: Kết quả thực hiện các chính sách hỗ trợ, thưởng của dự án 43 Bảng 4.7: Tổng hợp kinh phí bồi thường tại dự án nghiên cứu 45 Bảng 4.8: Tổng hợp ý kiến của người dân về đơn giá bồi thường, hỗ trợ 47 Bảng 4.9: Kết quả điều tra về việc sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ đối với các

hộ bị thu hồi đât 48 Bảng 4.10: Tình hình thu nhập của các hộ sau khi bị thu hồi đất 50 Bảng 4.11: Tình hình an ninh trật tự xã hội của người dân sau khi thu hồi đất 51

DANH MỤC HÌNH

Hình 4.1: Biểu đồ thể hiện cơ cấu diện tích đất bị thu hồi tại dự án 38 Hình 4.2: Biểu đồ thể hiện cơ cấu bồi thường đất nông nghiệp của dự án 40 Hình 4.3: Kết quả thu được về các chính sách hỗ trợ của dự án 44 Hình 4.4: Biểu đồ thể hiện cơ cấu về việc sử dụng tiền bồi thường hỗ trợ của

người dân tại dự án 49 Hình 4.5: Biểu đồ cơ cấu về thu nhập của các hộ sau khi bị thu hồi đất tại dự án 50

MỤC LỤC

Phần I : MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích của đề tài 2

1.3 Yêu cầu của đề tài 2

1.4 Ý nghĩa của đề tài 2

Phần II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

2.1 Cơ sở khoa học của đề tài 4

2.1.1 Cơ sở lý luận 4

2.1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài 8

2.1.3 Cơ sở pháp lý của đề tài 9

2.2 Khái quát về bồi thường giải phóng mặt bằng 10

2.2.1 Khái niệm 10

2.2.2 Đặc điểm công tác giải phóng mặt bằng 11

2.2.3 Một số quy định chung về công tác giải phóng mặt bằng 12

2.2.4 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 13 2.2.5 Đối tượng và điều kiện được đền bù 14

2.3.Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng trên thế giới 15

2.3.1 Tình hình thực hiện cơ chế giải phóng mặt bằng ở trung quốc 15

2.3.2 Tình hình thực hiện cơ chế giải phóng mặt bằng ở úc 17

2.3.3 Tình hình thực hiện cơ chế giải phóng mặt bằng ở Thái Lan 17

2.4 Công tác giải phóng mặt bằng ở Việt Nam 18

2.4.1 Tình hình bồi thường giải phóng mặt bằng ở một số thành phố trong cả nước 18

2.4.2 Tình hình bồi thường giải phóng mặt bằng ở Thái Nguyên 21

Phần III: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 23

3.1 Đối tượng phạm vi nghiên cứu 23

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 23

3.3 Nội dung nghiên cứu 23

3.3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và tình hình sử dụng đất của xã Cao Ngạn 23

3.3.2 Đánh giá kết quả bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án Đầu tư xây dựng Nhà máy sản xuất vật liệu không nung và bãi tập kết nguyên vật liệu tại xứ đồng Giếng To – xã Cao Ngạn – TP.Thái Nguyên 23

3.3.3 Đánh giá sự ảnh hưởng đến đời sống của người dân chịu sự tác động của dự án 23

3.3.4 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng cuả dự án và đề xuất phương án giải quyết……….24

3.4 Phương pháp nghiên cứu 24

3.4.1 Phương pháp điều tra thu thập tài liệu, số liệu 24

3.4.2 Phương pháp thống kê 24

3.4.3 Phương pháp so sánh 24

3.4.4 Phương pháp xử lý thông tin, số liệu 24

3.4.5 Phương pháp chuyên gia 24

Phần IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 25

4.1 Đặc điểm tự nhiên - kinh tế xã hội của khu vực giải phóng mặt bằng 25

4.1.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên 25

4.1.2 Đặc điểm điều kiện kinh tế - xã hội 28

4.1.3 Đánh giá ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên- kinh tế xã hội đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 34

4.2 Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ dự án đầu tư xây dựng Nhà máy sản xuất vật liệu không nung và bãi tập kết nguyên vật liệu tại xứ đồng Giếng To – xã Cao Ngạn – TP.Thái Nguyên 35

4.2.1 Khái quát về dự án nghiên cứu 35

4.2.2 Kết quả xác định đối tượng được bồi thường về đất trong dự án 37

4.2.3 Kết quả thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ của dự án 37

4.3 Đánh giá công tác bồi thường của dự án ảnh hưởng tới đời sống người dân 46

4.4 Đánh giá những thuận lợi khó khăn trong công tác GPMB của dự án đầu tư xấy dựng Nhà máy sản xuất vật liệu không nung và bãi tập kết nguyên vật liệu và đề xuất những phương án giải quyết 52

4.4.1 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong công tác bồi thường GPMB 52

4.4.2 Đề xuất các giải pháp và rút ra những bài học kinh nghiệm 54

Phần V: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 57

5.1 Kết luận 57

5.2 Kiến nghị 58

TÀI LIỆU THAM KHẢO 59

Phần I

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Đất đai là sản phẩm của tự nhiên, là nguồn tài nguyên vô cùng quan trọng của con người và mọi sự sống trên trái đất, là tài sản quốc gia có giá trị lớn, có vị trí quan trọng đối với đời sống của từng hộ gia đình, cá nhân, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh và quốc phòng Đất đai có ý nghĩa chính trị, kinh tế, xã hội sâu sắc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Nước ta đang trong thời kỳ thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nhiều dự án như các khu công nghiệp, nhà máy, các khu đô thị mới, khu dân cư đang được triển khai một cách mạnh mẽ Vậy, để thực hiện các dự

án phát triển kinh tế - xã hội Nhà nước phải thu hồi một phần đất của người dân đang sử dụng Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng là một việc hết sức khó khăn, phức tạp và được xã hội đặc biệt quan tâm Bởi công tác bồi thường giải phóng mặt bằng liên quan đến một loại tài sản có giá trị rất lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân Thực tế, qua nhiều dự án đã cho thấy công tác giải phóng mặt bằng vẫn tồn tại nhiều bất cập

Cùng với sự phát triển của cả nước nói chung và Thành phố Thái Nguyên nói riêng trong những năm gần đây đã có nhiều công trình, dự án được triển khai nhằm mục đích đẩy mạnh nền kinh tế của tỉnh, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và góp phần không nhỏ vào sự nghiệp phát triển chung của cả nước Để đảm bảo tiến độ thực hiện các dự án trên địa bàn Thành phố thì công tác thu hồi, bồi thường và giải phóng mặt bằng phải được thực hiện một cách nhanh chóng, hiệu quả Tuy nhiên, trên thực tế thì công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng còn gặp những trở ngại, khó khăn dẫn đến việc bàn giao mặt bằng cho đơn vị thi công còn chưa kịp thời, làm ảnh hưởng đến tiến độ thi công của các dự án trên địa bàn Thành phố

Thực hiện chính sách ưu tiên phát triển kinh tế xã hội của Đảng và Nhà nước, trong những năm đổi mới, tỉnh Thái Nguyên đã chú trọng đầu tư phát triển, xây dựng hệ thống cơ sở vật chất hợp lý, đủ mạnh để phục vụ kịp thời nhu cầu của nền kinh tế đang bước vào giai đoạn hội nhập

Xuất phát từ những yêu cầu đó, được sự nhất trí của ban giám hiệu nhà trường, ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài Nguyên và sự hướng dẫn của cô giáo

TS.Nguyễn Thị Lợi, em tiến hành nghiên cứu đề tài: Đánh giá kết quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án đầu tư xây dựng Nhà máy sản xuất vật liệu không nung và bãi tập kết nguyên vật liệu tại xứ đồng Giếng

To – xã Cao Ngạn – thành phố Thái Nguyên - tỉnh Thái Nguyên

1.2 Mục đích của đề tài

Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng tại dự án “ Đầu tư xây dựng Nhà máy sản xuất vật liệu không nung và bãi tập kết nguyên vật liệu tại xứ đồng Giếng To – xã Cao Ngạn – thành phố Thái Nguyên - tỉnh Thái Nguyên” Tìm hiểu những thuận lợi, khó khăn và nguyên nhân tồn tại trong công tác giải phóng mặt bằng, qua đó đề xuất phương án có tính khả thi và rút ra bài học

kinh nghiệm cho công tác GPMB

1.3 Yêu cầu của đề tài

- Nắm chắc các Nghị định, thông tư, quyết định, văn bản hướng dẫn thi hành luật và khung giá đền bù của Chính phủ và của địa phương có liên quan đến việc bồi thường thiệt hại

- Số liệu điều tra, thu thập phải đảm bảo chính xác, khách quan; các phương án đưa ra phải có tính khả thi

- Phân tích và nhận xét công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án

1.4 Ý nghĩa của đề tài

- Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: Bổ sung những kiến

thức đã học trên lớp, học hỏi, tiếp nhận những kiến thức, kinh nghiệm ngoài thực tế và hiểu rõ hơn về công tác quản lý nhà nước về đất đai, cụ thể là công

tác bồi thường giải phóng mặt bằng những thuận lợi khó khăn khi tiến hành

dự án

- Ý nghĩa trong thực tiễn: Từ quá trình nghiên cứu đề tài giúp tìm ra những thuận lợi, khó khăn của công tác bồi thường GPMB để từ đó đưa ra những giải pháp có tính khả thi, rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường GPMB, để thực hiện công tác bồi thường GPMB tốt hơn

Phần II TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Cơ sở khoa học của đề tài

Quá trình giải phóng mặt bằng được tính từ khi bắt đầu hình thành hội đồng giải phóng mặt bằng đến khi giải phóng xong và giao cho chủ đầu tư mới Đây là một quá trình đa dạng và phức tạp thể hiện sự khác nhau giữa các

dự án và liên quan trực tiếp đến các bên tham gia và của toàn xã hội

b, Ý nghĩa

Trong điều kiện nước ta hiện nay, “ Giải phóng mặt bằng ’’ là một trong những công việc quan trọng phải làm trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Sự cần thiết triển khai xây dựng nhiều công trình cơ sở hạ tầng, nhiều khu kinh tế, khu công nghiệp, khu công nghệ cao, theo đó các cơ

sở văn hóa giáo dục, thể dục thể thao cũng được phát triển, tốc độ đô thị hóa cũng diễn ra nhanh chóng

Công tác giải phóng mặt bằng mang tính quyết định tiến độ của các dự

án, là khâu đầu tiên thực hiện dự án Có thể nói: “ Giải phóng mặt bằng nhanh

là một nửa dự án ’’, việc làm này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước, của chủ đầu tư, mà còn ảnh hưởng đến đời sống vật chất cũng như tinh thần của người bị thu hồi đất

* Vai trò của công tác GPMB trong việc phát triển kinh tế - xã hội đất nước Đối với sự phát triển cơ sở hạ tầng

Ở mỗi giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội có một sự phát triển thích ứng của hạ tầng kinh - tế xã hội Với tư cách là phương tiện vật chất kỹ thuật, hạ tầng kinh tế - xã hội lại trở thành lực lượng sản xuất quyết định đến sự phát triển của nền kinh tế - xã hội mà trong đó giải phóng mặt bằng là điều kiện đầu tiên quyết định để dự án có được triển khai hay không

- Về mặt tiến độ hoàn thành của dự án:

+ Tiến độ thực hiện của dự án phụ thuộc vào nhiều điều kiện khác nhau như: Tài chính, lao động, công nghệ, điều kiện tự nhiên, tập quán của người dân trong diện bị giải tỏa… Nhưng nhìn chung, nó phụ thuộc nhiều vào thời gian tiến hành giải phóng mặt bằng

+ Giải phóng mặt bằng thực hiện đúng tiến độ đề ra sẽ tiết kiệm được thời gian và việc thực hiện dự án có hiệu quả Ngược lại, giải phóng mặt bằng kéo dài gây ảnh hưởng tới tiến độ thi công các công trình cũng như chi phí cho dự án, có khi gây ra thiệt hại không nhỏ trong đầu tư xây dựng Chẳng hạn một dự án dự kiến hoàn thành đến hết mùa khô nhưng do giải phóng mặt bằng chậm, kéo dài nên việc xây dựng phải tiến hành vào mùa mưa gây khó khăn cho việc thi công cũng như tập trung vốn, lao động, công nghệ cho dự

án này và ảnh hưởng đến việc thực hiện dự án khác

- Về mặt kinh tế của dự án: Giải phóng mặt bằng thực hiện tốt giảm tối

đa các chi phí cho việc giải tỏa đền bù, có điều kiện tập trung vốn đầu tư cho các công trình khác Giải phóng mặt bằng kéo dài dẫn đến chi phí bồi thường lớn, không kịp hoàn thành tiến độ dự án dẫn đến sự quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư Đặc biệt các nhà đầu tư trong nước có nguồn vốn hạn hẹp thì việc quay vòng vốn là rất cần thiết để đảm bảo tận dụng cơ hội đấu thầu của các công trình khác

Đối với sự phát triển kinh tế - xã hội

Nếu công tác giải phóng mặt bằng không được thực hiện tốt sẽ xảy ra hiện tượng “ treo’’ công trình làm cho chất lượng công trình bị giảm, các mục tiêu ban đầu không thực hiện được, từ đó gây ra lãng phí rất lớn cho ngân sách

Nhà nước Mặt khác, khi giải quyết không thỏa đáng quyền, lợi ích hợp pháp của người có đất bị thu hồi sẽ dễ ràng gây ra những khiếu kiện, đặc biệt là những

khiếu kiện tập thể, làm cho tình hình chính trị - xã hội mất ổn định (viện nghiên

cứu địa chính, 2002)[1]

2.1.1.2 Tổng quan về chính sách bồi thường

a, Cơ sở lý luận về bồi thường

Khi các công trình được xây dựng nhằm phục vụ cho mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích công cộng, lợi ích quốc gia được triển khai thì Nhà nước cần phải có mặt bằng để thực hiện dự án Thế nhưng đất đai thuộc sở hữu toàn dân, với tư cách là người quản lý, nhằm đảm bảo được lợi ích của Nhà nước, lợi ích của nhân dân, khi đó Nhà nước sẽ đưa ra quyết định thu hồi quyền sử dụng đất của người dân hoặc Nhà nước giao quản lý

Theo điều 4, Luật Đất đai năm 2003 “Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu hồi quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Uỷ ban nhân dân xã,phường, thị trấn quản lý ’’ [7]

Việc xây dựng những khu công nghiệp cho mục tiêu phát triển kinh tế, những con đường quốc gia để phục vụ lợi ích chung là rất cần thiết nhưng không vì thế mà phải hy sinh quyền lợi của những cá nhân, những nhóm người Do đó, khi quyền sử dụng đất của người dân bị thu hồi thì Nhà nước sẽ bồi thường thiệt hại

Vậy “ Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất ’’

“ Bồi thường’’ là sự đền trả lại tất cả những thiệt hại mà chủ thể gây ra một cách tương xứng, trong quy hoạch xây dựng thiệt hại gây ra có thể là thiệt hại vật chất và thiệt hại phi vật chất Trong giải phóng mặt bằng, cùng với chính sách hỗ trợ và tái định cư, chính sách bồi thường là một phần quan trọng trong chính sách đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất Chính sách này nhằm giúp cho người bị thu hồi đất có thể tái lập, ổn định cuộc sống mới

do những thiệt hại vật chất hoặc thiệt hại phi vật chất do việc thu hồi đất gây ra, mặt khác giúp họ giải quyết được những khó khăn khi phải thay đổi nơi ở mới

b, Bản chất của việc bồi thường

Mục tiêu phát triển kinh tế xây dựng đất nước của Đảng và Nhà nước ta

đó là: “ Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh” Trong nhiều chiến lược phát triển của đất nước có chiến lược phát triển nhà ở nhằm tạo điều kiện cho nhân dân có chỗ ở rộng rãi hơn, tiện nghi hơn qua mỗi thời

kỳ phát triển

Ăn và ở là hai nhu cầu tối thiểu của con người, trong đó nhu cầu về nhà

ở có tầm quan trọng trong việc ổn định đời sống của mỗi người dân Câu nói tuy giản dị từ bao đời nay ông cha ta “ Có an cư mới lập nghiệp” nhưng trong hoàn cảnh nào cũng đúng vì sự du canh, du cư của con người khó làm nên sự nghiệp Do đó, trong quá trình thu hồi đất để giải phóng mặt bằng, người dân phải di chuyển chỗ ở và kéo theo đó là những khó khăn mà họ sẽ gặp phải trong cuộc sống hiện tại cũng như trong tương lai Không có chỗ ở ổn định thì con người sẽ không có điều kiện tốt nhất cho học tập, lao động, nghiên cứu khoa học…

Bài học của một số nước phát triển cho ta cách nhìn mới, đó là bên cạnh những công sở nguy nga tráng lệ, những cao ốc trọc trời là những khu nhà “ổ chuột” của dân lao động - công bằng và dân chủ không thể chỉ thông qua việc

hô hào mà thực tế lại không thực hiện

Đất nước ta đang bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Chúng ta không thể chỉ có những đô thị đẹp, hiện đại, những khu chế xuất khổng lồ, những công trình công cộng khang trang mà kèm theo đó chỗ

ở của người dân phải được nâng cấp tiện nghi hơn, rộng rãi hơn… Chính vì vậy phải tính một cách toàn diện, không thể có hiện tượng một công trình mới

ra đời lại kéo theo những người dân không có chỗ ở hoặc chỗ ở kém hơn nơi

ở cũ

Nếu không nhìn rõ bản chất vấn đề, mỗi năm chúng ta có hàng ngàn dự

án cần giải phóng mặt bằng, mỗi dự án chỉ kéo theo một gia đình không có chỗ ở thì đã có hàng ngàn gia đình thiếu chỗ ở hoặc chỗ ở tạm bợ Như vậy là

sự phát triển thiên lệch, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng không hài hòa với lợi ích cá nhân, gia đình Từ đó, mục tiêu lớn của quốc gia sẽ không đạt được

Từ những nhận thức trên có thể giúp chúng ta hiểu được bản chất quan trọng của vấn đề, chính sách đền bù giải phóng mặt bằng nói chung và chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng nói riêng cơ bản phù hợp với nguyện vọng chính đáng của người dân, nhưng để chính sách đi vào cuộc sống cần có

sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, các cấp có liên quan Đồng thời cần có

sự chỉ đạo kịp thời, sự quan tâm đúng mức của những người đứng đầu các cơ quan, tổ chức trong việc xảy ra những vướng mắc, khó khăn nhằm có những giải pháp phù hợp cho từng khu vực, từng dự án và cả từng hộ dân trong công

tác bồi thường giải phóng mặt bằng (viện nghiên cứu địa chính, 2002) [1]

2.1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài

* Xuất phát từ thực tiễn nhu cầu về đất đai để phát triển cơ sở hạ tầng phục vụ cho đầu tư phát triển kinh tế xã hội của cả nước nói chung và của tỉnh Thái Nguyên nói riêng vì thế công tác bồi thường giải phóng mặt bằng là rất quan trọng là một trong những yếu tố quyết định sự thành bại của dự án

* Công tác BT&GPMB, tái định cư là yếu tố quyết định thực hiện đầu

tư, góp phần quan trọng chuyển dịch cơ cấu và phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh Thái Nguyên nói chung Nhưng đây là vấn đề lớn, phức tạp, liên quan trực tiếp tới đại bộ phận nhân dân, dễ gây mất ổn định trật tự xã hội

* Công tác BT&GPMB góp phần quan trọng vào sự tăng trưởng GDP của tỉnh Thái Nguyên, diện mạo Tỉnh có nhiều thay đổi, cơ sở hạ tầng được nâng lên

* Thực tiễn cho thấy các ngành, các cấp cần phải quan tâm hơn nữa đến công tác BT&GPMB

2.1.3 Cơ sở pháp lý của đề tài

2.1.3.1 Các văn bản của Nhà nước

* Luật Đất đai 2003 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XI, kỳ họp thứ 4 thông qua ngày 26/11/2003;

* Nghị định 181/2004/NĐ - CP ngày 29/10/2004 của Chính Phủ về thi hành Luật Đất đai;

* Nghị định 188/2004/NĐ - CP ngày 16/11/2004 của Chính Phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất;

* Nghị định 197/2004/NĐ - CP của Chính Phủ ngày 03/12/2004 về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

* Thông tư 116/2004/TT - BTC của Bộ Tài Chính ngày 07/12/2004 hướng dẫn thực hiện nghị định 197/2004/NĐ - CP ngày 03/12/2004 của Chính Phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

* Nghị định 17/2006/NĐ - CP của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai trong đó có Nghị định 197/2004/NĐ - CP cụ thể như sau: Sửa đổi, bổ sung Điểm b Khoản 1 Điều 3, sửa đổi Điều 29, bổ sung Khoản 3 vào Điều 36, sửa đổi Khoản 2 Điều 48

* Nghị định 84/2007/NĐ - CP ngày 25/05/2007 của Chính Phủ quy định

bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai;

* Thông tư 06/2007/TT - BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường về việc hướng dẫn thực hiện một số điều của nghị định số 84/2007/NĐ - CP;

* Nghị định 123/2007/NĐ - CP của Chính Phủ ngày 27/7/2007 sửa đổi,

bổ sung một số điều của Nghị định số 181/2004/NĐ - CP ngày 16/11/2004 về phương pháp xác định giá và khung giá các loại đất;

* Nghị định số 69/2009/NĐ - CP ngày 13/08/2009 của Chính Phủ Quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư;

* Thông tư số 14/2008/TTLB-BTC-BTNMT ngày 31/1/2008 của Bộ Tài Chính - Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 84/2007/NĐ - CP của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

* Thông tư 14/2009/TT – BTNMT của Bộ Tài Nguyên và Môi Trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất

2.1.3.2 Các văn bản của tỉnh Thái Nguyên

* Quyết định 37/2009/QĐ - UBND ngày 29/12/2009 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên năm 2010

* Quyết định 28/2011/QĐ - UBND ngày 20/06/2011 của UBND tỉnh

Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá bồi thường cây cối, hoa màu gắn liền với đất khi nhà nước thu đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

* Quyết định 01/2010/QĐ - UBND ngày 05/01/2010 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

* Quyết định 15/2012/QĐ - UBND ngày 11/07/2012 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá bồi thường nhà, công trình kiến trúc gắn liền với đất khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

* Quyết định 13/2013/QĐ - UBND ngày 04/01/2013 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt giá đất ở trung bình để tính hỗ trợ đối với đất nông nghiệp trong khu dân cư trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

2.2 Khái quát về bồi thường giải phóng mặt bằng

2.2.1 Khái niệm

Từ thực tiễn công tác GPMB ở Việt Nam ta có thể nêu ra một khái niệm như sau:

GPMB là quá trình nhà nước thu hồi đất của các đối tượng sử dụng đất (tổ chức, cá nhân, hộ gia đình) chuyển giao cho chủ dự án tổ chức di dời các đối tượng như nhà ở, cây cối hoa màu, công trình xây dựng và một bộ phận dân cư trả lại mặt bằng để thi công công trình trên cơ sở bồi thường thiệt hại,

ổn định cuộc sống cho các đối tượng phải di dời

Công tác GPMB là việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và mục đích phát triển kinh tế

- Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại

quyền sử dụng đất đã được giao cho tổ chức, UBND xã, phường, thị trấn

quản lý theo quy định của Luật Đất đai năm 2003 (theo khoản 5, Điều 4,

Luật Đất đai năm 2003)[7]

- Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị

quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất

(theo khoản 6, Điều 4, Luật Đất đai năm 2003)[7]

- Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu

hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí di dời

đến địa điểm mới (theo khoản 7, Điều 4, Luật Đất đai năm 2003)[7]

- Tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước bố trí chỗ ở mới

cho các hộ gia đình, cá nhân bị Nhà nước thu hồi đất đang ở để giao cho người khác sử dụng

2.2.2 Đặc điểm công tác giải phóng mặt bằng

Bồi thường GPMB là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện sự khác nhau giữa các dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia

và lợi ích của toàn xã hội Chính vì vậy, công tác bồi thường GPMB có các đặc điểm sau:

- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội và trình độ dân trí nhất định Đối với khu vực nội thành, nội thị, mức độ tập trung cao, ngành nghề của dân cư đa

dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn dẫn đến công tác GPMB có đặc trưng nhất định Đối với khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, dịch vụ… quá trình GPMB cũng có những đặc trưng riêng của nó Đối với khu vực ngoại thành hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp, do đó GPMB cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt

- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân Ở khu vực nông thôn thì dân cư chủ yếu sống vào hoạt động nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất trong khi trình độ sản xuất lại thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp lại rất khó khăn, do đó tâm lí của người dân vùng này là giữ đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất còn thu được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê Mặt khác, do tập quán canh tác và sinh hoạt nên đa phần người dân đều không muốn mất đi mảnh đất cha ông để lại Tình hình đó đã dẫn đến công tác tuyên truyền vận động dân cư tham gia di chuyển là rất khó khăn Bên cạnh đó công tác kiểm kê, định giá để bồi thường, hỗ trợ gặp nhiều khó khăn do các tài sản như công trình, vật kiến trúc gắn liền với đất rất đa dạng Chính vì vậy khi thực hiện công tác bồi thường GPMB cần có sự phối hợp hài hòa giữa các cấp chính quyền, các ban ngành đoàn thể có liên quan và người dân Cần áp dụng kịp thời những chính sách của Nhà nước để đảm bảo

quyền và lợi ích của các bên tham gia theo đúng quy định của pháp luật” (Đỗ

Thị Lan và cs, 2007) [8]

2.2.3 Một số quy định chung về công tác giải phóng mặt bằng

Thực chất của việc GPMB là việc chuyển quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất dưới sự điều tiết của Nhà nước

Theo điều 42 Luật Đất đai 2003 của nước ta thì:

1 Nhà nước thu hồi đất của người sử dụng đất mà người sử dụng đất có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) hoặc đủ điền kiện để được

cấp GCNQSDĐ theo quy định 50 của luật này thì được bồi thường, trừ các trường hợp quy định tại khoản 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 và 12 điều 38 và các điểm b, c, d, đ và g khoản 1 điều 43 của Luật này

2 Người bị thu hồi loại đất nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết định thu hồi

3 Uỷ ban nhân dân (UBND) tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương lập

và thực hiện các dự án tái định cư trước khi thu hồi đất để bồi thường bằng nhà ở, đất ở cho người bị thu hồi đất ở mà phải di chuyển chỗ ở Khu tái định

cư được quy hoạch chung cho nhiều dự án trên cùng một địa bàn và phải có điều kiện phát triển bằng hoặc hơn nơi ở cũ

4 Trường hợp không có khu tái định cư thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền và được ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở thuộc sở hữu của Nhà nước đối với khu vực đô thị, bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nông thôn, trường hợp giá trị quyền sử dụng đất bị thu hồi lớn hơn đất ở được bồi thường thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền đối với phần chênh lệch đó

5 Trường hợp thu hồi đất ở của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất

mà không có đất để bồi thường cho việc tiếp tục sản xuất thì ngoài việc bồi thường bằng tiền, người bị thu hồi đất còn được Nhà nước hỗ trợ để ổn định đời sống, đào tạo chuyển đổi nghề, bố trí việc làm mới

6 Trường hợp người sử dụng đất được Nhà nước bồi thường khi bị thu hồi đất mà chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai theo quy định của pháp luật thì phải trừ đi nghĩa vụ tài chính chưa thực hiện trong giá được bồi thường, hỗ trợ

7 Chính phủ quy định việc bồi thường, tái định cư cho người có đất bị thu hồi và việc hỗ trợ để thực hiện thu hồi đất [7]

2.2.4 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

Trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng có nhiều yếu tố tác động, các yếu tố này có thể phần nào thúc đẩy công tác GPMB diễn ra thuận lợi hoặc có thể gây cản trở tiến độ bồi thường GPMB, đó là những yếu tố sau:

- Tác động của công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

- Tác động của công tác cho thuê đất, giao đất

- Đăng kí đất đai lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất, thống kê kiểm kê đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

- Thanh tra, kiểm tra công tác quản lý nhà nước về đất đai và tổ chức thực hiện

- Giải quyết tranh chấp, khiếu nại tố cáo các vi phạm trong quản lý và sử dụng đất đai

2.2.5 Đối tượng và điều kiện được đền bù

a, Đối tượng được đền bù theo quy định của pháp luật

Tổ chức, hộ gia đình, cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, cá nhân trong nước, ngoài nước, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức đang sử dụng đất bị Nhà nước thu hồi (gọi chung là người bị thu hồi đất) được đền bù thiệt hại về đất khi bị thu hồi đất sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích công cộng phải là người có đủ điều kiện được đền bù thiệt hại về đất Người được đền bù thiệt hại về tài sản trên đất phải là người sử dụng hợp pháp tài sản đó, phù hợp với quy định của pháp luật

b, Điều kiện được đền bù thiệt hại

* Điều kiện được đền bù thiệt hại về đất

Theo quy định của Luật Đất đai 2003 người bị Nhà nước thu hồi được đền bù phải có một trong các điều kiện sau:

- Có GCNQSDĐ theo quy định của pháp luật về đất đai

- Có quyết định giao đất của cơ quan Nhà nước có quyền theo quy định của pháp luật đất đai

- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất có hộ khẩu thường trú tại địa phương và trực tiếp sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản làm muối, tại vùng có điều kiện kinh tế, xã hội khó khăn ở miền núi, hải đảo nay được UBND xã, phường xác nhận là người sử dụng đất ổn định không có tranh chấp

- Hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất theo bản án hoặc quyết định thi hành

án của tòa án nhân dân, quyết định thi hành án của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đã được thi hành

- Hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất mà trước đây cơ quan Nhà nước đã có quyết định quản lý trong quá trình thực hiện chính sách đất đai của Nhà nước, nhưng trong thực tế Nhà nước chưa quản lý mà hộ gia đình, cá nhân vẫn chưa

sử dụng

* Điều kiện được đền bù tài sản trên đất

Khi thu hồi đất, ngoài việc được đền bù trên đất thì người bị thu hồi sẽ được đền bù về đất, đền bù về tài sản trên đất theo những nguyên tắc và điều kiện sau:

- Chủ sử hữu tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất mà bị thiệt hại thì được bồi thường

- Chủ sử hữu tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất mà đất đó thuộc đối tượng không được bồi thường thì tùy từng trường hợp cụ thể được bồi thường hoặc hỗ trợ về tài sản

- Nhà, công trình gắn liền với đất được xây dựng sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất công bố mà không được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cho phép xây dựng thì không được bồi thường

- Tài sản gắn liền với đất được tạo lập sau khi có quyết định thu hồi đất được công bố thì không được bồi thường

- Chủ sử dụng tài sản là người có tài sản trên đất hợp pháp khi Nhà nước thu hồi đất mà bị thiệt hại thì được đền bù thiệt hại theo giá hiện có của tài sản [7]

2.3.Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng trên thế giới

2.3.1 Tình hình thực hiện cơ chế giải phóng mặt bằng ở Trung Quốc

Trung Quốc là một đất nước nông nghiệp Sau cách mạng giải phóng dân tộc (năm 1949), Trung Quốc tiến hành cải cách ruộng đất, đưa ruộng đất cho nông dân, Trung Quốc tiến hành phong trào tập thể hoá nông nghiệp Đất đai

và những tư liệu sản xuất chủ yếu ở nông thôn được tập thể hoá

Quá trình đô thị hoá, công nghiệp hoá mở cửa đặt ra hàng loạt vấn đề mới mẻ về quản lý đất đai đô thị, xây dựng cơ sở đầu tư nước ngoài v.v… Chính phủ Trung Quốc đã có những quy định mới về chính sách và pháp luật để giải quyết các nhu cầu trên

Do yêu cầu của đô thị hoá và mở mang công nghiệp dịch vụ, một phần đất vốn được sử dụng vào kinh doanh nông nghiệp buộc phải chuyển mục đích sử dụng Vì lợi ích công cộng, Nhà nước có thể tiến hành trưng dụng theo pháp luật đối với đất đai thuộc sở hữu tập thể Tiết kiệm đất, sử dụng đất đai hợp lí, bảo vệ thiết thực đất canh tác là quốc sách cơ bản của Trung Quốc, khi trưng dụng đất Nhà nước bỏ ra một khoản tiền đền bù cho cá nhân, tập thể

có đất bị trưng dụng

Với hình thức sở hữu Nhà nước, sở hữu tập thể về đất đai, mục tiêu bao trùm của chính sách bồi thường và tái định cư ở Trung Quốc là hạn chế tối đa việc thu hồi đất cũng như số người chịu ảnh hưởng bởi dự án Trong trường hợp không thể tránh khỏi việc tái định cư sẽ được chuẩn bị thành chương trình cụ thể đảm bảo cho những người bị ảnh hưởng được bồi thường và hỗ trợ đầy đủ trong đó đã tính đến lợi ích của cả ba bên là Nhà nước, tập thể, cá nhân

Công tác bồi thường và tái định cư ở Trung Quốc những năm gần đây đạt được kết quả đáng kể, nguyên nhân là do xây dựng các chính sách

và các thủ tục rất chi tiết, ràng buộc các hoạt động tái định cư với nhiều lĩnh vực khác, mục tiêu của các chính sách này là cung cấp cơ hội phát triển cho tái định cư, thông qua cách tiếp cận và tạo nơi ở mới ổn định, tạo nguồn lực sản xuất cho người thuộc diện bồi thường, tái định cư Đối với các dự án phải bồi thường để GPMB, kế hoạch tái định cư chi tiết được chuẩn bị khi thông qua dự án, cùng với việc dàn xếp kinh tế khôi phục cho từng địa phương, từng gia đình và người bị ảnh hưởng

Thành công của Chính phủ Trung quốc trong việc thực hiện bồi thường

và tái định cư là do hệ thống pháp luật đồng bộ, Luật Đất đai và chính sách

đất đai đầy đủ, phù hợp, công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai rất năng động, khoa học cùng với một Nhà nước pháp quyền vững chắc, năng lực thể chế của chính quyền địa phương theo thẩm quyền có hiệu lực cao, người dân có ý thức pháp luật nghiêm minh, nhân dân tin tưởng vào chế độ tốt đẹp

của Nhà nước xã hội chủ nghĩa

Với hình thức sở hữu Nhà nước, sở hữu tập thể về đất đai, mục tiêu bao trùm tái định cư ở Trung Quốc là hạn chế tối đa việc thu hồi đất cũng như số

người chịu ảnh hưởng bởi dự án (Viện nghiên cứu địa chính, 2002) [1]

2.3.2 Tình hình thực hiện cơ chế giải phóng mặt bằng ở Úc

Từ khi người dân Châu Âu đến định cư tại Úc, Nữ Hoàng nắm giữ toàn

bộ đất đai Quyền sở hữu đất phụ thuộc vào sự ban phát của Nữ Hoàng cho người nắm giữ và người sử dụng Trong khi ban phát Nữ Hoàng thường có những điều khoản riêng, có quyền lấy lại một phần đất cho các mục đích công cộng Mọi sự thu hồi đất của tư nhân cho Nữ Hoàng và cơ quan chức trách tiến hành đều phải căn cứ theo luật định

Quốc hội của bang và vùng lãnh thổ có quyền ban hành luật nhằm sung công bất động sản

Theo hiến pháp Úc chính quyền liên bang (Chính Phủ) có quyền ban hành các luật từ việc thu hồi bất động sản theo những điều khoản chính đáng

từ bất kỳ bang hoặc cá nhân nào mà Quốc hội có quyền ban hành luật

Cơ quan chức trách có thể thu hồi lại đất đai bằng hai cách: thỏa thuận tự

nguyện và cưỡng chế bắt buộc (Viện nghiên cứu địa chính, 2002) [1]

2.3.3 Tình hình thực hiện cơ chế giải phóng mặt bằng ở Thái Lan

Giống như nhiều nước khác trong khu vực Châu Á, quá trình đô thị hóa ở Thái Lan diễn ra nhanh chóng, mọi giao dịch về đất đai đều do cơ chế thị trường điều tiết Tuy nhiên, với những dự án do Chính phủ quản lý, việc đền bù được tiến hành theo trình tự: tổ chức nghe ý kiến người dân, định giá đền bù

Giá đền bù tùy thuộc vào từng khu vực từng dự án Nếu dự án mang tính chiến lược quốc gia thì Nhà nước đền bù với giá rất cao so với giá thị trường

Nhìn chung khi tiến hành lấy đất của dân, nhà nước hoặc cá nhân đầu tư đều

đền bù với mức cao hơn giá thị trường (Viện nghiên cứu địa chính, 2002) [1]

* Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Việc xây dựng và phát triển các công trình đều cần đất Ở mỗi nước, quyền lực thu hồi, trưng thu đất được ghi trong Hiến pháp hoặc tại Bộ Luật Đất đai hoặc một Bộ Luật khác

Nếu việc thu hồi, trưng thu đó phù hợp với quy định của Pháp luật mà người sở hữu hoặc người sử dụng đất không thực hiện thì Nhà nước có quyền chiếm hữu đất đai Việc thu hồi đất, trưng thu đất và bồi thường thiệt hại về đất tại mỗi quốc gia đều được thực hiện theo chính sách riêng do Nhà nước đó quy định

Qua nghiên cứu cho thấy chính sách bồi thường, hỗ trợ & GPMB của một số nước, Việt Nam chúng ta cần học hỏi một số kinh nghiệm để tiếp tục hoàn thiện chính sách bồi thường thiệt hại & GPMB ở một số điểm sau:

- Hoàn thiện các quy định về giá đất nói chung và định giá đất để bồi thường thiệt hại & GPMB nói riêng

- Bổ sung thêm một số giải pháp nhằm hỗ trợ người dân có đất bị thu hồi khôi phục thu nhập, ổn định đời sống

2.4 Công tác giải phóng mặt bằng ở Việt Nam

2.4.1 Tình hình bồi thường giải phóng mặt bằng ở một số thành phố trong

cả nước

2.4.1.1 Công tác giải phóng mặt bằng ở Hà Nội

Trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện đang có rất nhiều dự án liên quan đến công tác bồi thường GPMB Theo ban chỉ đạo GPMB thành phố Hà Nội, năm 2012, trong tổng số 1.209 dự án liên quan đến GPMB, thành phố đã hoàn thành GPMB hơn 1.961 ha đất tại 353 dự án chi trả hơn 14.296 tỷ đồng tiền

bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư cho 1.826 hộ dân (Viện nghiên cứu địa

chính, 2002)[1]

Hiện nay, hầu hết các dự án đều diễn ra chậm so với tiến độ với nhiều nguyên nhân khác nhau: theo nhà đầu tư thì một trong những khó khăn vướng mắc của công tác GPMB là chưa điều tra nguồn gốc đất để lập phương án bồi thường

Việc chậm tiến độ các dự án không chỉ do vướng mắc về cơ chế, chính sách dẫn tới thắc mắc, khiếu kiện của người dân trong diện di dời mà còn có nguyên nhân từ sự phối hợp giữa chủ đầu tư với sở, ngành và các chính quyền địa phương chưa chặt chẽ, cán bộ ở một số nơi vẫn chưa làm hết trách nhiệm

2.4.1.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở TP Hồ Chí Minh

Trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh hiện có nhiều dự án giao thông trọng điểm như mở rộng xa lộ Hà Nội, tỉnh lộ 10, đường vành đai 2, … Theo báo cáo tiến độ dự án trọng điểm của sở giao thông vận tải thành phố Hồ Chí Minh trong quý 1 năm 2012, nhiều dự án đang thi công dở dang nằm ở cửa ngõ thành phố bị vướng mặt bằng

Công tác bồi thường GPMB tuyến đường mở rộng xa lộ Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh:

- Dự án mở rộng xa lộ Hà Nội do Công ty cổ phần Đầu tư hạ tầng kỹ thuật thành phố Hồ Chí minh làm chủ đầu tư Xa lộ mở rộng có tổng chiều dài

là 15,7 km và tổng mức đầu tư là 2.268 tỷ đồng, với điểm đầu nối với dự án cầu Sài Gòn 2, điểm cuối tại nút giao thông Tân Vạn, kết nối với dự án cầu

Đồng Nai mới (nguồn:trang thông tin moitruongxanhhcm.org.vn)[19]

- Dự án mở rộng xa lộ Hà Nội đang gặp rất nhiều vướng mắc về GPMB, tại phần mở rộng và cải tạo trục đường chính đoạn trong phạm vi nút giao thông Cát Lái đến tiếp giáp cầu Rạch Chiếc (dài 1,2 km, rộng 44m - 54m) vẫn chưa thể thi công do Sở giao thông vận tải chưa bàn giao mặt bằng từ ban quản lý dự án đại lộ Đông Tây; đoạn từ cuối nút giao ngã tư Thủ Đức đến cầu vượt Trạm 2 (dài 2,7 km, rộng 24m - 41m) nhánh bên trái bế tắc do vướng

tuyến ống nước D1000 (nguồn: trang thông tin Dothi.net)[20]

Về giải phóng và bàn giao mặt bằng, hầu hết các đơn vị GPMB cho rằng công việc này gặp khá nhiều khó khăn và kéo dài do các khâu thủ tục, áp giá

đền bù và địa điểm tái định cư Ðể giải quyết khó khăn này, UBND thành phố

Hồ Chí Minh đã đưa ra văn bản chỉ đạo UBND các quận, huyện chủ động chuẩn bị quỹ nhà ở, đất ở tái định cư trước khi thực hiện thu hồi đất sớm bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư triển khai dự án

2.4.1.3 Công tác giải phóng mặt bằng ở tỉnh Vĩnh Phúc

Đến thời điểm này trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc có 588 dự án đầu tư có hiệu lực với tổng số vốn là 28.000 tỷ đồng và 2034 triệu USD Nhờ thu hút được nhiều dự án đầu tư nên tổng thu ngân sách của tỉnh hàng năm tăng cao,

dự kiến năm 2009 đạt xấp xỉ 10000 tỷ đồng Năm 2009, GDP của tỉnh ước đạt 19% Đạt được thành tựu này, Vĩnh phúc coi khâu GPMB là then chốt Toàn tỉnh đã giải phóng gần 7000 ha đất dành cho công nghiệp và phát triển đô thị Với phương châm “có công nghiệp vào, đời sống nhân dân phải tốt hơn khi chưa có”, Vĩnh Phúc đã tạo cơ chế cấp đất cho người dân bị mất 30% đất sản xuất trở lên ở vị trí thuận lợi để họ làm dịch vụ, có chính sách rằng buộc nhà đầu tư thực hiện nghĩa vụ tạo việc làm cho con em công nhân trong các doanh nghiệp trên địa bàn

Tỉnh Vĩnh Phúc trong giai đoạn này đang tích cực thực hiện CNH-HĐH nông nghiệp, nông thôn ngoài việc phải thực hiện thành công việc chuyển đổi

cơ cấu cây trồng, vật nuôi thì vấn đề thu hút vốn đầu tư, đưa các dự án vào địa phương nhằm phát triển công nghiệp, xây dựng, dịch vụ… việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trở thành nhiệm vụ hàng đầu của cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương tỉnh Vĩnh Phúc Tuy nhiên, mỗi công trình xây dựng, mỗi

dự án muốn được triển khai nhanh chóng và có hiệu quả cao thì vấn đề đặc biệt cần quan tâm giải quyết trước là công tác GPMB

Xác định được nhiệm vụ đó, ngay từ ngày đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ nhiệm kỳ 2010-2015, Đảng ủy tỉnh Vĩnh Phúc đã xác định: muốn công tác GPMB có hiệu quả thì trước nhất phải phát huy được tinh thần

tự giác trong nhân dân, làm tốt quy chế dân chủ, tuyên truyền để nhân dân hiểu và tự nguyện bàn giao mặt bằng cho các dự án Đảng ủy tỉnh Vĩnh Phúc

đã công khai các Nghị quyết liên quan đến công tác GPMB, quy hoạch đất đai hàng năm Đồng thời thành lập Ban chỉ đạo thực hiện công tác GPMB ở địa phương

Việc GPMB cho các dự án đầu tư vào địa phương nhiều lúc không thể thực hiện được theo dự án nêu trên Nguyên nhân chính là sự hạn chế trong nhận thức của bộ phận một số người dân trong địa bàn xã Họ cho rằng: mảnh ruộng mà họ sống chung cả đời sẽ bị mất đi khi bàn giao cho dự án, cho nên nhiều người mặc dù đã nhận tiền đền bù đất, không những không bàn giao đất

mà luôn đòi hỏi về chế độ hỗ trợ đất, dịch vụ, đòi tăng giá đền bù, tăng hạng đất Đó là những bất cập khó giải quyết mà công tác GPMB gặp phải khi tiếp xúc người dân, trước tình hình đó lãnh đạo Đảng ủy, UBND cấp xã đã giải quyết bằng cách xuống các thôn trực tiếp đối thoại với người dân, giải thích

rõ cho họ hiểu về chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước về việc bảo vệ quyền, lợi ích của nhân dân trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương Bằng nhiều hình thức, chính sách tuyên truyền, vận động

đã dần dần thay đổi được nhận thức của người dân Thực tế cho thấy người

dân đã tự giác bàn giao đất cho chủ đầu tư (Viện nghiên cứu địa chính,

2002)[1]

2.4.2 Tình hình bồi thường giải phóng mặt bằng ở Thái Nguyên

Trong những năm qua Tỉnh ủy, UBND tỉnh đặc biệt quan tâm đến công tác bồi thường, GPMB các dự án; xác định nhiệm vụ GPMB được ưu tiên hàng đầu để phục vụ cho việc phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Kết quả thực hiện GPMB trong thời gian qua được Tỉnh ủy và UBND tỉnh đánh giá cao Nhiều dự án lớn, dự án trọng điểm được GPMB với tiến độ thời gian rất nhanh đã góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án đầu tư, giải ngân các nguồn vốn tạo đà cho phát triển kinh tế - xã hội, giữ ổn định an ninh chính trị,

xã hội trên địa bàn tỉnh

Đại đa số nhân dân đều ủng hộ và chấp hành chủ trương thu hồi đất của nhà nước để thực hiện các dự án Đặc biệt là có sự đồng thuận cao đối với hầu

hết các dự án thuộc đối tượng công cộng, phúc lợi xã hội (như đường xá, cầu cống, bệnh viện, trường học, công viên…) Việc thu hồi đất của Nhà nước đối với các dự án phát triển kinh tế, đặc biệt là các dự án kinh doanh hạ tầng (đất

ở, đất sản xuất kinh doanh), thời gian gần đây gặp nhiều khó khăn, mà nguyên nhân chính là do có sự chênh lệch địa tô của việc thu hồi và chuyển mục đích

sử dụng đất của Nhà nước gây nên

Giá trị bồi thường, hỗ trợ và tái định cư các dự án đang thực hiện trên địa bàn tỉnh là 4.200 tỷ đồng Trong đó, điển hình là các dự án lớn và trọng điểm đang triển khai thực hiện như:

- Dự án nâng cấp, mở rộng trung tâm chữa bệnh - giáo dục lao động xã hội tỉnh Thái Nguyên: diện tích đất thu hồi 58.848 m2

, ảnh hưởng đến 22 hộ gia đình, cá nhân Kinh phí bồi thường, hỗ trợ khoảng 4.975.416.425 đồng;

- Dự án Nhà máy điện tử GLONICS tại phường Phú Xá, thành phố Thái Nguyên: diện tích đất thu hồi 3.784,1 m2 ảnh hưởng đến 6 hộ gia đình Kinh phí bồi thường, hỗ trợ khoảng 5.978.155.015 đồng;

- Dự án Tổ hợp chất thải và sản xuất vật liệu xây dựng không nung từ chất thải công nghiệp: diện tích đất thu hồi 10.337 m2

, ảnh hưởng đến 2 tổ chức Kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khoảng 546.455.014 đồng; Nhìn chung các dự án đều được triển khai đúng tiến độ thời gian Các nhà đầu tư cơ bản có năng lực, đáp ứng được yêu cầu theo quy định của UBND tỉnh về quy chế quản lý các dự án đầu tư trên địa bàn tỉnh

Phần III ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng phạm vi nghiên cứu

- Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án Nhà máy sản xuất vật liệu không nung và bãi tập kết nguyên vật liệu tại xứ đồng Giếng To – xã Cao Ngạn – thành phố Thái Nguyên – tỉnh Thái Nguyên

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

- Địa điểm: Trung tâm phát triển quỹ đất TP.Thái Nguyên

- Thời gian nghiên cứu: từ ngày 20/01/2014 đến ngày 30/04/2014

3.3 Nội dung nghiên cứu

3.3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và tình hình sử dụng đất của xã Cao Ngạn

3.3.1.1 Điều kiện tự nhiên – tài nguyên thiên nhiên

Điều tra cơ bản các vấn đề về:

- Điều kiện tự nhiên và các nguồn tài nguyên

- Điều kiện kinh tế - xã hội

3.3.1.2 Tình hình sử dụng đất và quản lý tình hình sử dụng đất của xã Cao Ngạn

- Hiện trạng sử dụng và tình hình quản lý đất đai tại địa phương

3.3.1.3.Đánh giá ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên- kinh tế xã hội và sử dụng

đất đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

-Thuận lợi:

- Khó khăn:

3.3.2 Đánh giá kết quả bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án Đầu tư

xây dựng Nhà máy sản xuất vật liệu không nung và bãi tập kết nguyên vật

liệu tại xứ đồng Giếng To – xã Cao Ngạn – TP.Thái Nguyên

3.3.3 Đánh giá sự ảnh hưởng đến đời sống của người dân chịu sự tác động của dự án

Đánh giá kết quả giải phóng mặt bằng thông qua sự hiểu biết và thực

trạng đời sống của người dân, đánh giá theo phiếu điều tra

- Các chính sách hỗ trợ của Nhà nước

- Đánh giá kết quả điều tra ý kiến của người dân về công tác bồi thường GPMB khu vực thực hiện dự án

3.3.4 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong công tác giải phóng mặt

bằng cuả dự án và đề xuất phương án giải quyết

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Phương pháp điều tra thu thập tài liệu, số liệu

3.4.1.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp

- Các thông tin, số liệu thứ cấp được thu thập từ các bài báo, bài viết, sách, các báo cáo và các văn bản đã được công bố

- Thu thập tài liệu, số liệu có liên quan tại các phòng ban chức năng

3.4.1.2 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp

Điều tra phỏng vấn 50 hộ chịu sự tác động của dự án theo bộ câu hỏi

3.4.2 Phương pháp thống kê

- Thống kê các số liệu thu thập được về tổng diện tích, tổng số liệu bồi thường cũng như chi tiết về từng loại đất cũng như mức ảnh hưởng của dự án

3.4.3 Phương pháp so sánh

- Từ số liệu về diện tích và tổng số tiền bồi thường đã thống kê và điều

tra trong phạm vi của dự án so sánh với giá thị trường, khung giá của chính phủ và quyết định bảng giá của tỉnh

3.4.4 Phương pháp xử lý thông tin, số liệu

- Số liệu, thông tin thứ cấp: Được phân tích, tổng hợp sao cho phù hợp với các mục tiêu của đề tài

- Số liệu sơ cấp: Được xử lý trên bảng tính Excel

3.4.5 Phương pháp chuyên gia

- Tham khảo ý kiến của các chuyên gia, các nhà kinh tế, và các thầy cô giáo

về lĩnh vực giải phóng mặt bằng

Phần IV KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

4.1 Đặc điểm tự nhiên - kinh tế xã hội của khu vực giải phóng mặt bằng

4.1.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên

4.1.1.1 Vị trí địa lý

Cao Ngạn là một xã nằm ở ngoại thành phía Bắc thành phố Thái Nguyên Ngày 31 tháng 7 năm 2008, Chính phủ ban hành Nghị định số 84/2008/NĐ-CP về điều chỉnh địa giới hành chính huyện Đồng Hỷ để mở rộng thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên Tháng 9 năm 2008, xã Cao Ngạn( Đồng Hỷ ) chính thức được sáp nhập về Thành phố Thái Nguyên

Xã Cao Ngạn cách trung tâm thành phố 10 km về phía Bắc Tổng diện tích của xã là 851,76ha, với các vị trí tiếp giáp như sau:

-Phía Bắc giáp xã Hóa Thượng, huyện Đồng Hỷ

-Phía Tây giáp xã Sơn Cẩm, huyện Phú Lương

-Phía Đông giáp thị trấn Chùa Hang, huyện Đồng Hỷ

-Phía Nam giáp Phường Quang Vinh, thành phố Thái Nguyên

Nguồn : http://www.thainguyencity.gov.vn/home/

4.1.1.2 Địa hình địa mạo

Cao Ngạn là xã trung du miền núi nhưng địa hình tương đối bằng phẳng, cốt cao độ thấp nhất 16,05m và cốt cao độ cao cao nhất là 36m; đất đồi chiếm

tỷ lệ thấp, chủ yếu là đồi núi thấp Đây là vùng có vị trí địa lý tương đối thuận lợi cho việc phát triển công nghiệp, bố trí cơ cấu cây trồng trong sản xuất

o Nhiệt độ trung bình năm: 22 -230

C + Nhiệt độ cao tuyệt đối: 32,80C

+ Nhiệt độ thấp tuyệt đối: 30C

+ Nhiệt độ sáng cao nhất: 29,30C

+ Nhiệt độ sáng thấp nhất: 12,90C

oLượng mưa trung bình năm là 2007 mm

oHướng gió thịnh hành: Đông Nam, Đông Bắc

* Thủy văn :

Xã Cao Ngạn có 46,41 ha sông suối nằm dải rác trên toàn xã Bên cạnh

đó, trên địa bàn xã có Sông Cầu bao quanh cả vùng ranh giới phía Tây Lượng nước tăng giảm theo mùa, mùa khô thường hạn hán gây khó khăn cho việc sản xuất và sinh hoạt của nhân dân, mùa mưa nước lên to gây ngập úng và đôi khi còn xảy ra ngập lụt Một phần nguồn nước này phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt và sản xuất của nhân dân trong xã

4.1.1.4 Các nguồn tài nguyên

* Tài nguyên đất :

Đất đai xã Cao Ngạn chia thành hai loại chính:

Đất đồi núi: Có diện tích nhỏ, chiếm khoảng 30% tổng diện tích tự nhiên Đất được hình thành từ đất đỏ vàng trên đá phiến thạch sét và đất nâu vàng trên phù sa cổ, tầng đất mỏng, thành phần cơ giới thịt nhẹ đến trung bình, nghèo dinh dưỡng và có độ dốc lớn Loại đất này thích hợp cho các loại cây công nghiệp lâu năm và cây lâm nghiệp

Đất ruộng: Chủ yếu hình thành từ đất dốc tụ, đất phù sa không được bồi hàng năm và đất phù sa ngòi sông, đất có tầng mỏng, hàm lượng mùn, đạm, lân, kali ở mức trung bình đến nghèo, loại đất này thích hợp cho các loại cây lương thực, cây thực phẩm và các loại cây màu

* Tài nguyên nước :

Toàn xã có 46,41ha sông suối Đây là nguồn nước mặt tự nhiên quý giá phục vụ chính cho mọi nhu cầu của sản xuất và sinh hoạt của nhân dân Hiện nay nguồn nước này đã được khai thác sử dụng có hiệu quả Nguồn nước ngầm ở độ sâu trung bình từ 10 – 30m Đây là nguồn nước sạch cung cấp nước cho sinh hoạt nhân dân trong xã

* Tài nguyên rừng :

Theo số liệu thống kê năm 2013 diện tích rừng của xã Cao Ngạn là 43,42 ha, toàn bộ diện tích này là rừng sản xuất phục vụ khai thác nguyên liệu

gỗ Các loại cây dùng chủ yếu là bạch đàn, keo tai tượng

* Tài nguyên nhân văn :

Tính đến năm 2013 dân số toàn xã là 7085 khẩu và 1908 hộ trên địa bàn

xã không có làng nghề truyền thống cũng như khu di tích lịch sử nhân dân trong xã đoàn kết, cần cù chịu khó, trình độ dân trí ở mức trung bình

4.1.1.5 Cảnh quan môi trường

Là xã phía Bắc thuộc thành phố Thái Nguyên có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội chung của thành phố, quá trình phát triển

đô thị đã diễn ra mạnh mẽ, trên địa bàn xã được đầu tư xây dựng nhiều cơ quan, đơn vị, tổ chức, công trình công cộng… do vậy đang dần dần mang tầm vóc của một đô thị Cao Ngạn là xã ven đô đang trong quá trình phát triển do