Đánh giá công tác bồi thường – giải phóng mặt bằng dự án xây dựng khu dân cư Thành Lập tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên.

Thực tế qua những dự án đã thực hiện cho thấy công tác GPMB vẫn còn tồn tại nhiều bất cập gây khó khăn cho những nhà đầu tư, vấn đề đời sống, việc làm của người dân sau khi bị thu hồi đấ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-  -

NGUYỄN VĂN KHIÊM

Tên đề tài:

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG - GIẢI PHÓNG MẶT

BẰNG DỰ ÁN XÂY DỰNG KHU DÂN CƯ THÀNH LẬP TẠI

HUYỆN PHỔ YÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy

Chuyên ngành : Địa chính môi trường

Khoa : Quản lý Tài nguyên

Thái Nguyên, năm 2014

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-  -

NGUYỄN VĂN KHIÊM

Tên đề tài:

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG - GIẢI PHÓNG MẶT

BẰNG DỰ ÁN XÂY DỰNG KHU DÂN CƯ THÀNH LẬP TẠI

HUYỆN PHỔ YÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy

Chuyên ngành : Địa chính môi trường

Khoa : Quản lý Tài nguyên

Giáo viên hướng dẫn : PGS.TS Đỗ Thị Lan

Thái Nguyên, năm 2014

Lời cảm ơn

Thực tập tốt nghiệp là thời gian quan trọng trong quá trình đào tạo kỹ sư trong các trường đại học và nhằm thực hiện phương châm học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn Được sự nhất trí của Ban chủ nhiệm Khoa Quản lý Tài Nguyên - Trường đại học Nông Lâm Thái Nguyên, em đã tiến

hành thực tập tốt nghiệp với chuyên đề: “Đánh giá công tác bồi thường – giải phóng mặt bằng dự án xây dựng khu dân cư Thành Lập tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên”

Trong quá trình nghiên cứu và viết khóa luận em đã nhận được sự quan tâm, hướng dẫn của nhiều tập thể cá nhân trong và ngoài trường

Trước hết em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, nhất là các thầy cô giáo trong Khoa Quản lý Tài Nguyên là những người đã hướng dẫn truyền đạt những kiến thức và kinh nghiệm quý báu trong những năm tháng học tập tại trường Đồng thời em xin cảm ơn các bác, cô, chú, anh chị cán bộ tại Phòng Tài Nguyên và Môi Trường huyện Phổ Yên, đã tạo điều kiện giúp đỡ em trong việc cung cấp những thông tin cũng như đóng góp ý kiến có liên quan đến vấn đề nghiên cứu giúp em hoàn thành khóa luận Đặc biệt em xin chân thành cảm ơn sâu sắc tới cô giáo

- PGS.TS Đỗ Thị Lan giảng viên Khoa Khoa học Môi Trường - Trường đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo em trong suốt quá trình nghiên cứu đề tài của mình

Cuối cùng em xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè là những người đã động viên giúp đỡ em hoàn thành việc học tập và nghiên cứu của mình trong những năm học vừa qua

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2014

Sinh viên

Nguyễn Văn Khiêm

MỤC LỤC

PHẦN 1 ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục đích của đề tài 2

1.3 Ý nghĩa của đề tài 2

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

2.1 Cơ sở khoa học của đề tài 4

2.1.1 Khái niệm bồi thường và GPMB 4

2.1.2 Đặc điểm của quá trình BT&GPMB 5

2.1.3 Yêu cầu của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 7

2.1.4 Một số yếu tố tác động đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 7 2.2 Cơ sở pháp lý của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 8

2.2.1 Các văn bản pháp quy của nhà nước có liên quan đến công tác bồi thường GPMB 8

2.2.2 Các văn bản pháp quy của địa phương có liên quan đến công tác BT&GPMB 9

2.3 Công tác giải phóng mặt bằng trên thế giới và trong nước 10

2.3.1 Công tác giải phóng mặt bằng trên thế giới 10

2.3.2 Công tác GPMB tại một số tỉnh, thành phố trong cả nước 16

PHẦN 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 25

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 25

3.3 Nội dung nghiên cứu 25

3.3.1 Điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội 25

3.3.2 Đánh giá thực trạng công tác BT&GPMB 25 3.3.3 Ảnh hưởng của công BT&GPMB đến đời sống của nhân dân tại khu

3.3.4 Những thuận lợi khó khăn trong công tác BT&GPMB 26

3.4 Phương pháp nghiên cứu 26

PHẦN 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 27

4.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội 27

4.1.1 Điều kiện tự nhiên 27

4.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội 30

4.2 Đánh giá thực trạng công tác BT&GPMB 35

4.2.1 Đối tượng và điều kiện bồi thường 35

4.2.2 Quy trình thực hiện BT&GPMB 36

4.2.3 Đánh giá kết quả bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất tại khu vực giải phóng mặt bằng 38

4.2.3.2 Kết quả về công tác hỗ trợ 42

4.2.4 Tổng hợp kinh phí BT&GPMB và chính sách hỗ trợ 44

4.2.5 Đánh giá kết quả điều tra ý kiến của người dân về công tác BT và giải phóng mặt bằng khu vực dự án 44

4.4 Thuận lợi và khó khăn và đề xuất giải pháp 50

4.4.1 Thuận lợi 50

4.4.2 Khó khăn 51

4.4.3 Một số giải pháp đề xuất 51

PHẦN 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 53

5.1 Kết luận 53

5.2 Đề nghị 53

TÀI LIỆU THAM KHẢO 55

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Hình 1 Bản đồ địa giới hành chính xã Hồng Tiến 27

Bảng 4.1 Hiện trạng sử dụng đất năm 2013 33

Bảng 4.2 Kết quả thực hiện về đối tượng và điều kiện bồi thường 36

Bảng 4.3 Diện tích các loại đất phải thu hồi 38

Bảng 4.4 Kết quả bồi thường đất nông nghiệp 39

Bảng 4.5 Kết quả bồi thường cây cối, hoa màu 41

Bảng 4.6 Kết quả bồi thường tài sản, vật kiến trúc 42

Bảng 4.7 Kết quả hỗ trợ hộ nghèo bị thu hồi đất 43

Bảng 4.8 Kết quả hỗ trợ ổn định đời sống, chuyển đổi nghề nghiệp và thưởng BGMB sớm 43

Bảng 4.9 Tổng hợp kinh phí BT&GPMB và chính sách hỗ trợ 44

Bảng 4.10 Tổng hợp kết quả từ phiếu điều tra hộ gia đình 45

Bảng 4.11 Ý kiến nhận xét của người dân về công tác BT&GPMB tại dự án Khu dân cư Thành Lập – xã Hồng Tiến 47

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

NĐ-C P : Nghị định chính phủ

QĐ-UBND : Quyết định ủy ban nhân dân

NQ-HĐND : Nghị quyết hội đồng nhân dân

TT-BTC : Thông tư Bộ tài chính

TT-BTNMT : Thông tư Bộ tài nguyên môi trường

TP : Thành phố

TĐC : Tái định cư

CSED P : Dự án phát triển toàn diện kinh tế - xã hội thành phố Thanh Hóa

HĐND : Hội đồng nhân dân

PGS.TS : Phó giáo sư – Tiến sĩ

KTXH : Kinh tế xã hội

CHXHCN : Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

TNHH : Trách nhiệm hữu hạn

PHẦN 1 ĐẶT VẤN ĐỀ

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam trong những năm gần đây đã đạt được những thành tựu to lớn

về kinh tế - xã hội, nền kinh tế tăng trưởng liên tục và năng động, cùng với những chính sách kinh tế thông thoáng để thu hút các nhà đầu tư, nền chính trị

ổn định, hệ thống pháp luật và cơ chế quản lý đang dần được hoàn thiện, nguồn nhân lực dồi dào, thị trường tiêu thụ rộng lớn…Việt Nam đã và đang là điểm đến hấp dẫn đối với những nhà đầu tư nước ngoài cũng như trong nước Hơn thế nữa nước ta đang đẩy mạnh việc xây dựng cơ sở hạ tầng vật chất kĩ thuật để đáp ứng nhu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước Do đó

có rất nhiều dự án đầu tư xây dựng các công trình đã và đang diễn ra mạnh mẽ trên địa bàn tất cả các vùng trong cả nước Để dự án đầu tư xây dựng các công trình có tính khả thi cao, xây dựng đúng tiến độ thì công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng đóng vai trò hết sức quan trọng, nhiều khi mang tính quyết định đến hiệu quả đầu tư và tiến độ hoàn thành dự án

Giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện khác nhau đối với mỗi dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội Thực tế qua những dự án đã thực hiện cho thấy công tác GPMB vẫn còn tồn tại nhiều bất cập gây khó khăn cho những nhà đầu tư, vấn đề đời sống, việc làm của người dân sau khi bị thu hồi đất sản xuất, việc bồi thường có được thoả đáng không, việc lợi dụng chức quyền để tham nhũng tiền bồi thường, việc người dân hám lợi mà có những hành động lừa đảo để chuộc lợi… đã và đang gây nhiều nguy cơ mất ổn định an ninh, chính trị, trật tự, an toàn xã hội, làm thất thoát nguồn ngân sách của Nhà nước

và làm ảnh hưởng tới sự phát triển bền vững của đất nước

Cùng với sự phát triển chung của cả nước, trên địa bàn huyện Phổ Yên tỉnh Thái Nguyên trong những năm gần đây đã có nhiều công trình, dự án được triển khai nhằm mục đích đẩy mạnh nền kinh tế của huyện, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và góp phần không nhỏ vào sự nghiệp

nhà máy, xí nghiệp, các khu công nghiệp… đang dần dần làm thay đổi cơ cấu

sử dụng đất của huyện Công tác giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư cũng vì thế diễn ra mạnh mẽ, cũng như các địa phương khác trên cả nước việc thực hiện công tác này có những mặt tích cực nhưng cũng gặp nhiều những vướng mắc, khó khăn ảnh hưởng đến quyền, lợi ích của người dân và sự phát triển kinh tế xã hội Có những dự án đã hoàn thành, các công trình được đưa vào sử dụng song bên cạnh đó vẫn còn rất nhiều dự án treo do công tác BT&GPMB còn gặp khó khăn, nhiều đơn thư khiếu nại được gởi tới các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đề nghị giải quyết liên quan đến việc BT&GPMB

Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường, ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài Nguyên, Trường đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn của cô giáo - PGS.TS Đỗ Thị Lan, em

đã tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường – giải phóng mặt bằng dự án xây dựng khu dân cư Thành Lập tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên”

1.2 Mục đích của đề tài

Đánh giá, phân tích về quá trình triển khai và thực hiện công tác bồi thường GPMB của dự án xây dựng khu dân cư Thành Lập tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên Từ đó tìm ra những thuận lợi và khó khăn trong công tác này, đồng thời đề xuất những giải pháp đổi mới và hoàn thiện công tác bồi

thường GPMB

1.3 Ý nghĩa của đề tài

- Ý nghĩa trong học tập: Đề tài tốt nghiệp là một cơ hội tốt cho mỗi sinh viên có thể hệ thống và củng cố lại kiến thức đã học trong nhà trường và áp dụng vào thực tế công việc, đáp ứng yêu cầu đào tạo kỹ sư ngành địa chính môi trường Qua đó, biết cách thu thập, tổng hợp, xử lý số liệu và biết cách trình bày một báo cáo khoa học hoàn chỉnh

- Ý nghĩa trong thực tiễn:

+ Đối với bản thân việc tìm hiểu và vận dụng chính sách của nhà nước trong công tác giải phóng mặt bằng giúp bổ sung kinh nghiệm trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai nhanh, đầy đủ và chính xác hơn

+ Đối với địa phương có thể nâng cao hiệu quả việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Đảm bảo áp dụng chính xác, đúng, đủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho những hộ dân bị nhà nước thu hồi đất Rút kinh nghiệm trong việc giải quyết những vướng mắc và đối thoại với nhân dân cho những dự án sau này

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Cơ sở khoa học của đề tài

2.1.1 Khái niệm bồi thường và GPMB

- Giải phóng mặt bằng là quá trình thực hiện các công việc liên quan đến việc di dời nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phận dân cư trên một phần đất nhất định được quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới

- Thu hồi đất: Là việc Nhà nước ra Quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật này

- Bồi thường khi nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất Các hình thức bồi thường đất:

+ Bồi thường bằng tiền

+ Bồi thường bằng đất có cùng mục đính sử dụng

- Tại khoản 7 Điều 4 của luật đất đai quy định: Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới Các chính sách hỗ trợ tại điều 17 Nghị định 69/2009/NĐ-CP bao gồm:

+ Hỗ trợ di chuyển, hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất ở; + Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề và tạo việc làm đối với trường hợp thu hồi đất nông nghiệp;

+ Hỗ trợ khi thu hồi đất nông nghiệp trong khu dân cư, đất vườn, ao không được công nhận là đất ở;

+ Hỗ trợ khác

- Theo điều 4 Nghị định số 197/2004/NĐ-CP: Tái định cư là việc di

chuyển đến một nơi ở mới để sinh sống và làm ăn Tái định cư bắt buộc là sự

di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi đất hoặc trưng dụng đất

để thực hiện các dự án

TĐC được hiểu là một quá trình bồi thường thiệt hại về đất, tài sản, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập và cơ sở vật chất

TĐC là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về KT-XH đối với bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung của đất nước

Hiện nay nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng các hình thức sau:

+ Bồi thường bằng nhà ở

+ Bồi thường bằng đất ở mới

+ Bồi thường bằng tiền để xây dựng nơi ở mới

TĐC là việc không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng trong chính sách giải phóng mặt bằng

2.1.2 Đặc điểm của quá trình BT&GPMB

BT&GPMB là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện sự khác nhau giữa các dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi

ích của toàn xã hội Chính vì vậy quá trình BT&GPMB có các đặc điểm sau:

- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên – KTXH và trình độ dân trí nhất định Đối với khu vực nội thành, mức độ tập trung cao, ngành nghề của dân cư đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn dẫn đến quá trình GPMB có đặc trưng nhất định Đối với khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, vv quá trình GPMB cũng có những đặc trưng riêng của nó Đối với khu vực ngoại thành hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp, do đó GPMB cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt

- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng

thì dân cư chủ yếu sống vào họat động nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất trong khi trình độ sản xuất lại thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp lại rất khó khăn, do đó tâm lí của người dân vùng này là giữ đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất còn thu được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê Mặt khác do tập quán canh tác và sinh hoạt nên đa phần người dân đều không muốn mất đi mảnh đất cha ông để lại Tình hình đó đã dẫn đến công tác tuyên truyền vận động dân cư tham gia di chuyển là rất khó khăn Bên cạnh đó công tác kiểm kê, định giá bồi thường gặp nhiều khó khăn

do các tài sản gắn liền với đất rất đa dạng Chính vì vậy khi thực hiện công tác BT&GPMB cần có sự phối hợp hài hòa giữa các cấp chính quyền, các ban ngành có liên quan và người dân Cần áp dụng những chính sách hợp lí để

đảm bảo lợi ích của các bên tham gia (Đỗ Thị Lan, 2007)

Đối với đất ở lại càng phức tạp hơn do những nguyên nhân sau:

+ Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt của người dân mà tâm lý, tập quán là ngại di chuyển chỗ ở

+ Do yếu tố lịch sử để lại nên nguồn gốc sử dụng đất phức tạp và do cơ chế chính sác chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế sử dụng đất nên chưa giải quyết được các vướng mắc và tồn tại cũ

+ Việc quản lý đất đai chưa chặt chẽ dẫn đến các hiện tượng lấn chiếm, xây dựng nhà trái phép nhưng lại không được chính quyền địa phương xử lý dẫn đến việc phân tích hồ sơ đất đai và áp giá phương án bồi thường gặp rất nhiều khó khăn

+ Thiếu quỹ đất dành cho xây dựng khu TĐC cũng như chất lượng khu TĐC thấp chưa đảm bảo được yêu cầu …

+ Việc áp dụng giá đất ở để tính bồi thường giữa thực tế và quy định của Nhà nước có những khoảng cách khá xa cho nên việc triển khai cũng không được sự đồng thuận của những người dân

Từ các điểm trên cho thấy mỗi dự án khác nhau đều có những tính đặc thù riêng biệt do đó công tác tổ chức thực hiện cũng khác nhau

2.1.3 Yêu cầu của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

- Đảm bảo tiến độ nhanh chóng, kịp thời và chính xác

Công tác GPMB được coi là một trong những bước đầu tiên của một dự

án đầu tư xây dựng do đó đảm bảo nhanh chóng, kịp thời và chính xác trong các công tác BT&GPMB là một yêu cầu cấp thiết và rất quan trọng Các dự

án sẽ không thể thực hiện nếu không có được mặt bằng Không những đảm bảo đến tiến độ thành công của các dự án mà còn ảnh hưởng rất lớn đến các vấn đề an ninh, chính trị, xã hội.Việc tiến hành GPMB đúng tiến độ còn giúp tiết kiệm chi phí, đẩy nhanh việc thi công đưa vào khai thác sử dụng đúng kế hoạch nhằm đạt được hiệu quả tối đa của dự án, tiết kiệm chi phí cho xã hội cho nhà nước

- Đảm bảo công khai dân chủ và công bằng

Công khai và dân chủ là phải công khai các văn bản pháp lý, các chế độ chính sách bồi thường và hỗ trợ, các phương án bồi thường và hỗ trợ đã được các cấp có thẩm quyền phê duyệt với mục đích để dân biết, dân tin vào chủ trương thu hồi đất của các cấp có thẩm quyền và phương án phê duyệt của hội đồng GPMB Từ đó tạo niềm tin trong nhân dân và khiến nhân dân thực hiện Công bằng có nghĩa là phải đảm bảo tính công bằng trong các phương án bồi thường cho người bị thu hồi đất, không được ưu tiên cho người này, người khác mà phải làm theo các quy định chính sách của Nhà nước

2.1.4 Một số yếu tố tác động đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

- Ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật có liên quan đến công tác BTGPMB

- Công tác quản lý Nhà nước về đất đai

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

- Công tác giao đất, cho thuê đất

- Việc đo đạc thống kê, kiểm kê đất đai

- Nhận thức của người dân bị thu hồi đất

- Công tác tuyên truyền, vận động người dân thực hiện chính sách, pháp luật của Nhà nước

- Giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong quản lý và sử dụng đất đai (Viện nghiên cứu địa chính, 2002)

2.2 Cơ sở pháp lý của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

2.2.1 Các văn bản pháp quy của nhà nước có liên quan đến công tác bồi thường GPMB

- Luật Đất đai 2003

- Nghị định số 123/2007/NĐ-CP ngày 27/07/2007 của Chính phủ về sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 của Chính phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

- Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/05/2007 của Chính phủ về Quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự bồi thường hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

- Thông tư số 69/2006/TT-BTC ngày 02/08/2006 của Bộ Tài chính hướng dẫn sửa đổi, bổ sung Thông tư số 116/2004/TT-BTC ngày 07/12/2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định 197/2004/NĐ-CP của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Thông tư số 06/2007/TT- BTNMT ngày 25/05/2007 hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/05/2007 của Chính phủ về Quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự bồi thường hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

- Nghị định số 69/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính Phủ Về việc Quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư

- Thông tư số 14/2009/TT- BTNMT ngày 01/10/2009 của Bộ Tài nguyên

& Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất

- Nghị định số 123/2007/NĐ-CP ngày 27/07/2007 của Chính phủ về sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 của Chính phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

2.2.2 Các văn bản pháp quy của địa phương có liên quan đến công tác BT&GPMB

- Quyết định số 32/QĐ-UBND V/v phê duyệt giá đất ở trung bình để tính

hỗ trợ đối với đất nông nghiệp trong khu dân cư trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên năm 2014

- Quyết định số 36/2013/QĐ-UBND V/v phê duyệt giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên năm 2014

- Quyết định số 52/2012/QĐ-UBND ngày 26/12/2012 của UBND tỉnh Phê duyệt giá các loại đất năm 2013 trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số 1116/QĐ-UBND V/v phê duyệt dự án xây dựng bảng giá các loại đất năm 2014 trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số 13/2013/QĐ-UBND phê duyệt giá đất ở trung bình để tính hỗ trợ đối với đất nông nghiệp trong khu dân cư trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số: 01/2010/QĐ-UBND, ngày 05 tháng 01 năm 2010 của

Uỷ ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo Nghị định số 69/2009/ĐN-CP của Chính phủ trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số: 47/2010/QĐ-UBND, ngày 22 tháng 12 năm 2010 của

Uỷ ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt khung giá các loại đất năm 2011 trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số: 28/2011/QĐ-UBND, ngày 20 tháng 6 năm 2011 của

Uỷ ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá bồi thường cây cối hoa màu gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số: 19/2011/QĐ-UBND, ngày 20 tháng 4 năm 2011 của Uỷ ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá bồi thường nhà và các công trình kiến trúc gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số 03/2012/QĐ-UBND ngày 21/02/2012 của UBND tỉnh ban hành quy trình xác định giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Nghị quyết 26/2009/NQ-HĐND ngày 12/12/2009 về việc thông qua chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

2.3 Công tác giải phóng mặt bằng trên thế giới và trong nước

2.3.1 Công tác giải phóng mặt bằng trên thế giới

Công tác giải phóng mặt bằng ở Trung Quốc

Về pháp luật đất đai, Trung Quốc có nhiều điểm tương đồng với pháp luật Việt Nam Tuy nhiên nhìn tổng thể, việc chấp hành pháp luật của người Trung Quốc rất cao Việc sử dụng đất tại Trung Quốc thực sự tiết kiệm, Nhà nước Trung Quốc hoàn toàn cấm việc mua bán chuyển nhượng đất đai Do vậy, thị trường đất đai gần như không tồn tại mà chỉ có thị trường nhà ở

Về đền bù thiệt hại về đất đai, do đất đai thuộc sở hữu Nhà nước nên không có chính sách đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất, kể cả đất nông nghiệp, tùy trường hợp cụ thể, Nhà nước sẽ cấp đất mới cho các chủ sử dụng

bị thu hồi đất

Về phương thức đền bù thiệt hại, Nhà nước thông báo cho người sử dụng đất biết trước việc họ sẽ bị thu hồi đất trong thời hạn một năm Người dân có quyền lựa chọn các hình thức đền bù thiệt hại bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu

ở mới Tại thủ đô Bắc Kinh và Thành phố Thượng Hải, người dân thường lựa chọn đền bù thiệt hại bằng tiền và tự tìm chỗ ở mới phù hợp với công việc, nơi làm việc của mình

Về giá đền bù thiệt hại, tiêu chuẩn là giá thị trường Mức giá này cũng được Nhà nước quy định cho từng khu vực và chất lượng nhà, đồng thời được

điều chỉnh rất linh hoạt cho phù hợp với thực tế, vừa được coi là Nhà nước tác động điều chỉnh tại chính thị trường đó Đối với đất nông nghiệp, việc đền bù thiệt hại theo tính chất của đất và loại đất

Về tái định cư, các khu tái định cư và các khu nhà ở được xây dựng đồng bộ và kịp thời, thường xuyên đáp ứng nhu cầu nhiều loại căn hộ với các nhu cầu sử dụng khác nhau Các chủ sử dụng phải di chuyển đều được chính quyền chú ý điều kiện về việc làm, đối với các đối tượng chính sách xã hội được Nhà nước có chính sách xã hội riêng

Khi di dời thực hiện nguyên tắc chỗ ở mới tốt hơn chỗ ở cũ Khu tái định

cư được quy hoạch tổng thể, cân đối được giao thông động và tĩnh Trong quá trình đền bù, GPMB phải lập các biện pháp xử lý đối với việc sắp xếp bồi thường khi không đạt được thống nhất

Tiêu chuẩn sắp xếp bồi thường di dời nhà cửa hiện nay của Thành phố Thượng Hải được thực hiện theo 3 loại:

- Loại 1: Lấy theo giá trị thị trường của nhà đất đối với nhà bị tháo dời cộng thêm với “Giá tăng thêm nhân với diện tích xây dựng của ngôi nhà bị tháo dỡ”

- Loại 2: Đổi nhà theo tiêu chuẩn giá trị, bố trí nhà theo tiêu chuẩn giá thị trường, giá tương đương với giá nhà bị tháo dỡ, di dời

- Loại 3: Bố trí nhà theo tiêu chuẩn diện tích, đây là tiêu chuẩn mà chính quyền quận, huyện nơi có di dời lập ra đối với những người có khó khăn về nhà ở Người bị di dời có thể chọn hình thức bố trí nhà ở cho phù hợp Dựa vào khu vực bố trí nhà ở để tăng diện tích, dựa theo phân cấp từng vùng trong thành phố Càng ra ngoại vi càng được hệ số tăng thêm, mức tăng thêm có thể

sang phát triển kinh tế Tranh chấp khiếu kiện đất đai chiếm tỉ lệ thấp vì nhờ nguyên tắc “đền bù tương xứng” và những quy trình chặt chẽ Đây là nguồn tham khảo nhằm khắc phục dứt điểm tình trạng khiếu nại tranh chấp phức tạp

Cơ chế thị trường đã thiết lập mặt bằng giá trị của quyền sử dụng (đất) và

đã “tính đủ” mọi yếu tố pháp lý Khi đất đai là sở hữu toàn dân và tuyệt đối không một ai có quyền sở hữu ấy, thì cơ chế quản lý đất đai của nhà nước ở mọi quốc gia theo thể chế cộng hòa đều tương đồng Việc còn lại chỉ là thiết lập những “nguyên tắc ứng xử” công bằng, luật và quy trình thi hành minh bạch, chặt chẽ nhằm đảm bảo quá trình quản lý đất đai của nhà nước, tránh gây xáo trộn bất bình xã hội

Chi phí đền bù đất đai là chi phí lớn nhất trong toàn bộ dự án Giá bồi thường bao gồm: giá trị đất, giá trị tài sản gắn liền với đất, những tổn thất (thiệt hại) gây ra và hỗ trợ tái định cư Ngoài ra, nếu có bất đồng phải ra tòa giải quyết thì luật Mỹ quy định nhà nước phải chi trả mọi chi phí tòa án, phí luật sư, phí thu thập tài liệu và nhân chứng, phí giám định bất động sản chứ công dân có đất bị thu hồi không phải trả các phí này Khi ra tòa thì công dân phải chấp nhận số tiền đền bù do bồi thẩm đoàn quyết định trao tại tòa hoặc kháng cáo, do đó không cần đến cưỡng chế

Điểm cần lưu ý là nguyên tắc “đền bù tương xứng” được thiết lập dựa trên quan niệm người có đất bị thu hồi đã chịu thiệt thòi vì “lợi ích chung” thì nhà nước đại diện cho “lợi ích chung” phải đứng ra chi trả mọi chi phí ngay

cả khi phát sinh tranh chấp hay khiếu kiện Phương pháp này áp dụng thuận lợi ở Mỹ vì có hệ thống tòa án độc lập với chính quyền và nhân dân rất tôn trọng sự công minh của tòa án

Đối với việc hỗ trợ tái định cư, luật Mỹ quy định một số trường hợp phải xây lại nhà tương đương với nhà cũ cho người dân tại nơi tái định cư Đối với doanh nghiệp bị di dời thì được bồi thường thiệt hại do mất lợi tức Ngoài ra, trong những trường hợp khó xác định chính xác các khoản thiệt hại thì tòa sẽ quy ra một con số phần trăm (ví dụ 80%), và nhà nước phải bồi thường giá trị thị trường cộng với con số phần trăm tổn thất này (180%)

Theo quy định, có ba phương pháp xác định trị giá đất và tài sản căn cứ theo loại bất động sản: tính theo giá mua bán đối với đất ở, tính theo lợi tức phát sinh đối với đất kinh doanh hoặc có thu hoạch, và cuối cùng là tính theo giá trị tái xây dựng kèm khấu hao tương đương nếu vẫn không xác định được bằng hai phương pháp trên Thời điểm để xác định giá trị bồi thường là thời điểm thực tế thu hồi

Khái niệm “đền bù tương xứng” còn cân nhắc giữa lợi ích công cộng, đối tượng hưởng lợi và nguồn vốn Lợi ích công cộng không nhất thiết phải là những công trình phục vụ công chúng (công viên, hạ tầng ) mà có thể là những công trình thương mại mang lại lợi ích phát triển kinh tế chung cho cộng đồng

Luật liên bang phân biệt rõ “đối tượng hưởng lợi trực tiếp” từ dự án là

“công chúng” hay “nhà đầu tư” để phân bổ nguồn vốn Nếu nhà đầu tư trực tiếp hưởng lợi thì không được dùng ngân sách liên bang để chi trả đền bù giải tỏa và có quy trình “chặt chẽ” hơn Đối với các dự án phát triển kinh tế do

“nhà đầu tư trực tiếp hưởng lợi” thì địa phương phải tự đi vay hoặc tự huy động vốn

Trong trường hợp nhà nước sử dụng quyền thu hồi đất đai giao cho nhà đầu tư phục vụ mục đích phát triển kinh tế, luật ở Mỹ cũng quy định thêm những điều kiện ràng buộc khắt khe hơn như: giới hạn loại hình kinh doanh của dự án (ví dụ: không cho mở sòng bài), cho phép người dân yêu cầu chuyên gia giám định độc lập và tư vấn luật sư bằng chi phí do nhà nước chi trả, bắt buộc hỗ trợ tái định cư bằng nhà ở tương đương với nhà cũ, đền bù thiệt hại kinh tế do hậu quả di dời Khi nhà đầu tư được hưởng lợi trực tiếp thì “lợi ích chung” đương nhiên bị cắt xén, và cần có quy định để tránh tình trạng phần thiệt thòi luôn ở phía người dân bị thu hồi đất

Quá trình hoàn thiện các “nguyên tắc ứng xử”, luật và văn bản dưới luật

về quản lý đất đai cần quan tâm đến các yếu tố xác định giá trị bồi thường theo hướng tính toán các thiệt hại gần hơn với các mất mát kinh tế Cũng cần

có thêm quy định đặc thù đối với việc thu hồi đất giao cho nhà đầu tư “trực

rõ ràng, tòa án sẽ trở thành một kênh hữu hiệu để giải quyết mọi tranh chấp

(Nguồn: http://batdongsan.com.vn/2012)

Công tác giải phóng mặt bằng ở Inđônêsia

Đối với Inđônêsia di dân TĐC, bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích phát triển của xã hội từ trước đến nay vẫn bị coi là sự “hi sinh” mà một số người phải chấp nhận vì lợi ích của cộng đồng Các chương trình bồi thường TĐC chỉ giới hạn theo Luật cho đất bị dự án chiếm dụng, hoặc cho một số ít trường hợp thu hồi đất để xây dựng khu TĐC

Tuy nhiên, quan điểm nhìn nhận về công tác bồi thường TĐC đang từng bước thay đổi, nhận thức về hậu quả xấu có thể xảy ra đối với vấn đề kinh tế,

xã hội, môi trường trong quá trình thu hồi đất và di dân, mặt khác từ thực tế khách quan và sự chuyển biến nhận thức, người bị ảnh hưởng quan tâm ngày càng lớn về quyền lợi và phúc lợi cho họ, vì vậy TĐC ngày càng được xem là chương trình phát triển của quốc gia Kinh nghiệm thực tiễn đã giúp cho các nhà hoạch định chính sách, các chuyên gia lập kế hoạch và các nhà thực thi đi đến thống nhất rằng chi phí phải trả cho những tổn thất do sự thiếu quan tâm

và đầu tư trong quá trình thực hiện chính sách TĐC có thể lớn hơn rất nhiều chi phí TĐC đúng đắn Hơn nữa, những người bị bần cùng hóa đến một thời điểm nhất định sẽ là nguyên làm kiệt quệ nền kinh tế quốc dân Do vây, tránh hay giảm thiểu những ảnh hưởng xấu trong việc di dân TĐC, cộng với việc thỏa đáng cho những người bị ảnh hưởng, ngoài việc lợi ích về nền kinh tế, còn đảm bảo tính công bằng đối với họ, điều này giúp cho các chủ thể an tâm trong quá trình triển khai thực hiện dự án

TĐC được thể hiện theo ba yếu tố quan trọng:

- Đền bù tài sản bị thiệt hại, nghề nghiệp và thu nhập bị mất

- Hỗ trợ di chuyển trong đó có trợ cấp, bố trí nơi ở mới với các dịch vụ

và phương tiện phù hợp

- Trợ cấp khôi phục để ít nhất người bị ảnh hưởng có mức sống đạt hoặc gần đạt so với mức sống trước khi có dự án

Đối với các dự án có di dân TĐC, việc lập kế hoạch, thiết kế nội dung di dân là yếu tố không thể thiếu ngay từ chu kỳ đấu tiên của việc lập dự án đầu

tư và những nguyên tắc chính phải đề cập đến gồm:

- Nghiên cứu kỹ phương án khả thi của các dự án để giảm thiểu việc di dân bắt buộc, nếu không thể tránh được khi triển khai dự án

- Người bị ảnh hưởng phải được bồi thường và hỗ trợ để việc phát triển kinh tế xã hội của họ nói chung ít nhất cũng thuận lợi như trong trường hợp không có dự án: đất đai, nhà cửa, cơ sở hạ tầng thích hợp và các loại bồi thường khác tương xứng như trước khi có dự án phải được cấp cho người bị ảnh hưởng Chú trọng đến người dân bản địa, dân tộc thiểu số, nông dân vì họ

là những người có quyền lợi theo phong tục đối với đất và các tài sản khác bị

dự án chiếm dụng

- Các dự án về TĐC phải đạt hiệu quả ở mức càng cao càng tốt, các kế hoạch TĐC phải được soạn thảo và xác lập tương ứng với thời gian và ngân sách phù hợp, người di chuyển được hưởng các cơ hội về nơi ở, nguồn lực ổn định cuộc sống càng nhanh càng tốt

- Người bị ảnh hưởng được thông báo đầy đủ được tham khảo ý kiến chi tiết về các phương án bồi thường TĐC, người bị ảnh hưởng được hỗ trợ ở mức cao nhất về hòa nhập cộng đồng dân cư địa phương bằng cách mở rộng lợi ích của dự án đến cả các cộng đồng dân cư địa phương

- Các chủ đầu đặc biệt tư chú ý đến tầng lớp những người nghèo nhất, trong đó có những người không hoặc chưa có quyền hợp pháp về đất đai, tài sản, những hộ gia đình do phụ nữ làm chủ Đồng thời có kế hoạch xác định quyền hợp pháp của họ, hạn chế những trường hợp coi lý do ngăn cản bồi thường TĐC là việc thiếu quyền sở hữu, quyền sử dụng đất hợp pháp

- Để không ngừng cải tiến sự hộ trợ của ngân hàng với các dự án trong lĩnh vực nhạy cảm, Chính phủ Inđônêsia đã thông qua và thực hiện một số chính sách bồi thường TĐC bắt buộc Chính phủ này nêu rõ các mục tiêu và phương pháp, định ra các tiêu chuẩn trong hoạt động của các tổ chức ngân hàng khi tham gia đầu tư vào các công trình TĐC

2.3.2 Công tác GPMB tại một số tỉnh, thành phố trong cả nước Công tác giải phóng mặt bằng ở Hà Nội

Theo Ban chỉ đạo GPMB TP Hà Nội, trong năm 2013, các quận, huyện, thị xã đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho 22.988 tổ chức, hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất tại các dự án trên địa bàn TP TP đã chi trả hơn 6.127 tỷ đồng tiền bồi thường, hỗ trợ; Phê duyệt bố trí tái định cư cho 1.390 hộ gia đình, cá nhân phải di chuyển chỗ ở Đã thu hồi và nhận bàn giao mặt bằng cho hơn 1.033 ha đất đai tại 209 dự án Trong quá trình GPMB,

đã có một số địa bàn quận, huyện có kết quả thực hiện công tác thu hồi đất GPMB tốt, với diện tích đất đã thu hồi đạt khối lượng cao như: Cầu Giấy, Từ Liêm, Thạch Thất, Đan Phượng Đa số người bị thu hồi đất đều nghiêm chỉnh chấp hành quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nhận tiền bồi thường, hỗ trợ và bàn giao mặt bằng cho dự án Đặc biệt năm 2013 thành phố đã hoàn thành thu hồi GPMB 49,12 ha tại các dự án giao thông trọng điểm, đặc biệt là nhưng công trình được Chính phủ và thành phố chốt tiến độ phải hoàn thành công tác thu hồi đất GPMB tại nhiều dự án trọng điểm, như đường nối từ cầu Nhật Tân đến sân bay Nội Bài, quốc lộ 3 mới đoạn Hà Nội – Thái Nguyên, đường cao tốc Hà Nội – Hải Phòng, đường vành đai 1… khối lượng công tác thu hồi đất GPMB tại các dự án giao thông trọng điểm năm 2013 tuy không lớn khoảng 110 ha, gồm hơn 31 ha đất tại các dự

án giao thông trọng điểm của Bộ GTVT và hơn 79 ha tại các dự án của thành phố, song phần lớn là những trường hợp có nhiều khó khăn, vướng mắc nhất

do chủ yếu là thu hồi đất của các hộ gia đình, cá nhân Tuy nhiên, trên địa bàn toàn thành phố năm 2013, UBND các quận huyện, thị xã cũng đã phải ban hành 570 quyết định cưỡng chế thu hồi đất theo thẩm quyền và buộc phải tiến hành cuộc cưỡng chế thu hồi đất, bảo vệ thi công đối với 275 hộ cố tình chây

ỳ tại 16 dự án Phát biểu tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2013, triển khai nhiệm vụ công tác GPMB của TP Hà Nội năm 2014 diễn ra sáng 9/1, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Hồng Khanh đánh giá: Trong năm qua, các chương trình về GPMB thu hồi đất được triển khai tích cực, đặc biệt thành phố đã tập trung đẩy nhanh tiến độ các dự án giao thông trọng điểm đô thị,

được các sở ngành, các quận huyện thị xã tổ chức triển khai thực hiện tích cực, có hiệu quả Phó Chủ tịch nhấn mạnh, trong năm 2013 một số dự án hạ tầng quan trọng, có nhiều khó khăn, phức tạp đã được tháo gỡ, vượt qua khó khăn, các đơn vị từ thành phố đến cơ sở đã GPMB nhiều dự án xây dựng quan trọng như: đường nối từ cầu Nhật Tân đến sân bay Nội Bài, quốc lộ 3 mới đoạn Hà Nội – Thái Nguyên, đường cao tốt Hà Nội – Hải Phòng Đặc biệt có huyện như Thạch Thất đã hoàn thành việc GPMB những dự án quan trọng Theo Phó Chủ tịch, bước sang năm 2014, các đơn vị cần nghiên cứu kỹ Luật Đất đai sửa đổi, sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2014, cần tổ chức học tập, nghiên cứu, quán triệt sâu sắc để áp dụng vào thực tiễn một cách hiệu quả Trong quá trình triển khai thực hiện, ngoài vận dụng những kinh nghiệm, nghiệp vụ, cán bộ làm công tác GPMB cũng cần sử dụng các biện pháp hành chính cương quyết Ban chỉ đạo GPMB thành phố, các ban bồi thường, rà soát lại các dự án có liên quan đến GPMB dự án trọng điểm, việc giao đất dịch vụ chưa hoàn thành nhiệm vụ Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội cần rà soát lại công tác đền bù, hỗ trợ, những trường hợp vi phạm Luật Đất đai, vi phạm các quy định về quản lý đất như sang tên, bán đất, tài sản trên đất chuyển sang các cơ quan điều tra để xử lý theo đúng quy định của pháp luật Mặt khác, Phó Chủ tịch cũng lưu ý, trong quá trình thực hiện cần đặc biệt quan tâm đến việc lắng nghe, giải quyết những khiếu nại, đề nghị của người dân ngay từ cơ

sở khi mới phát sinh, tránh để việc giải quyết lâu dẫn đến bức xúc cho người dân (www.hanoimoi.com.vn/2014)

Công tác giải phóng mặt bằng ở Thanh Hóa

Trong năm 2014, trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa có hàng loạt dự án trọng điểm đã và đang gấp rút triển khai thi công Xác định làm tốt công tái bồi thường giải phóng mặt bằng là góp phần quan trọng cho các dự án trọng điểm,

đa mục tiêu hoàn thành, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh

Vì vậy Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Thanh Hóa và các ngành chức năng đã tập trung chỉ đạo sát sao, tăng cường kiểm tra tiến độ thực hiện và đề ra biện pháp tháo gỡ kịp thời khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai, tạo điều kiện cho các đơn vị liên quan làm nhiệm vụ Ban GPMB và tái định

cư của tỉnh (được thành lập từ tháng 7-2006) đã chủ động tham mưu cho UBND tỉnh thành lập hội đồng bồi thường GPMB, tăng cường cán bộ bám hiện trường, tập trung chỉ đạo sâu, sát với mục tiêu mỗi dự án công tác GPMB không những bảo đảm tiến độ mà còn phải được triển khai theo đúng quy định của pháp luật

Từ khi thành lập đến năm 2013, Ban GPMB và Tái định cư đã thực hiện GPMB trên 100 dự án Hiện nay ban đang gấp rút triển khai GPMB 77 dự án với diện tích thu hồi 967,45 ha, ứng với 19.772 hộ ảnh hưởng, trong đó có 5.962 hộ phải di chuyển Riêng trong năm 2013 đã phê duyệt được 1.018 tỷ đồng và chi trả được khoảng 900 tỷ đồng cho GPMB các dự án trên địa bàn Đối với các hộ dân, đơn vị phải di dời đã được Ban GPMB và Tái định cư tham mưu cho UBND tỉnh Thanh Hóa bố trí tái định cư tại các phường, xã trên địa bàn theo hướng nơi ở mới tốt hơn nơi ở cũ Làm tốt công tác bồi thường GPMB đã góp phần quan trọng cho nhiều dự án trên địa bàn như dự

án phát triển toàn diện kinh tế - xã hội TP Thanh Hóa (CSEDP), tiểu dự án 2 thuộc dự án nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 1A đoạn Dốc Xây-TP Thanh Hóa, khu đô thị số 1 trung tâm TP Thanh Hóa, Đại lộ Nam sông Mã, tuyến đường

từ ngã ba Voi (TP Thanh Hóa) đi thị xã Sầm Sơn, hệ thống tiêu úng Đông Sơn, nhiều khu dân cư, khu tái định cư trên địa bàn,v.v đã và đang đồng loạt triển khai thi công

Điển hình như dự án CSEDP Đây là dự án lớn, đa lĩnh vực, có phạm vi ảnh hưởng rộng, đi qua 11 phường, xã của TP Thanh Hóa với diện tích đất phải thu hồi 87,3 ha, có 1.557 hộ bị ảnh hưởng, trong đó có 257 hộ và 6 cơ quan, đơn vị phải di chuyển, tổng kinh phí bồi thường GPMB dự án dự kiến khoảng 531 tỷ đồng Hơn nữa, thực hiện cam kết với các nhà tài trợ, công tác bồi thường GPMB dự án CSEDP phải triển khai gấp rút, trong thời gian ngắn, bàn giao mặt bằng sạch cho các đơn vị liên quan để triển khai thi công các công trình đúng tiến độ Do tập trung huy động các nguồn lực phục vụ GPMB

dự án CSEDP, đến tháng 12-2013, Ban GPMB và Tái định cư đã bàn giao mặt bằng tất cả các gói thầu xây lắp của dự án, tạo điều kiện thuận lợi cho các đơn vị triển khai thi công đồng bộ các hạng mục công trình Hiện nay, còn

một số công trình trên tuyến như đường ống nước, cáp viễn thông, hệ thống điện phải di chuyển đang được Ban GPMB và Tái định cư khẩn trương thực hiện để sớm bàn giao 100% mặt bằng sạch cho Ban Quản lý

Dự án CSEDP

Nét nổi bật trong GPMB các dự án trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa là Ban GPMB và Tái định cư đã triển khai các giải pháp đồng bộ, huy động các nguồn lực, tập trung chỉ đạo quyết liệt với mục tiêu thực hiện khẩn trương, dứt điểm công tác bồi thường GPMB Cùng với việc kiên trì tuyên truyền, vận động, Ban GPMB và Tái định cư và các phường, xã có đất phải thu hồi đã quán triệt sâu rộng trong đảng viên và nhân dân Nhất là các quyền của người

sử dụng đất, khung giá bồi thường các loại đất; các chính sách bồi thường GPMB của Nhà nước; mục đích, ý nghĩa của dự án sau khi hoàn thành xây dựng; niêm yết công khai phương án bồi thường GPMB để người dân, đơn vị ảnh hưởng có ý kiến, vv Ban GPMB và Tái định cư đã phối hợp với các phòng, ban liên quan thuộc UBND tỉnh, các phường, xã xác định nguồn gốc đất bị ảnh hưởng; tổ chức họp với từng thôn, xóm, hộ dân, đơn vị bị ảnh hưởng, tạo điều kiện cho tất cả các hộ dân, đơn vị dân chủ bàn bạc và quyết định những công việc liên quan đến quyền lợi và nghĩa vụ của mình Việc kiểm kê nhà cửa, cây cối, tính toán áp giá phục vụ GPMB theo chỉ đạo của UBND tỉnh Thanh Hóa là chính xác, đúng với chính sách của Đảng và Nhà nước, không để người dân, đơn vị ảnh hưởng thiệt thòi Những tâm tư, nguyện vọng chính đáng của dân đã được ghi nhận và giải quyết thấu tình, đạt

lý Đồng thời, Ban GPMB và Tái định cư đã tìm địa điểm, lập quy hoạch xây dựng một số khu tái định cư để di chuyển các hộ dân bị ảnh hưởng về nơi ở mới (www.baothanhhoa.vn/2014)

Công tác giải phóng mặt bằng ở Thái Nguyên

Năm 2013 được đánh giá là năm thành công trong thực hiện công tác giải phóng mặt bằng của tỉnh Thái nguyên Việc bồi thường giải phóng mặt bằng đúng tiến độ, đặc biệt là đối với các dự án đã góp phần thay đổi diện mạo phát triển hạ tầng đô thị, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

Năm 2013, tỉnh Thái Nguyên đã thực hiện việc GPMB cho 176 công trình, dự án, diện tích đất thu hồi là 391,6 ha với số tiền chi trả bồi thường lên tới 716,97 tỷ đồng Có thể kể đến các dự án tiêu biểu được GPMB năm 2013 như: Dự án Nhà máy điện tử Samsung (Khu công nghiệp Yên Bình), đây là một trong những dự án đầu tư trực tiếp từ nước ngoài lớn nhất vào tỉnh Thái Nguyên trong thời gian vừa qua và cũng là dự án có tiến độ GPMB nhanh nhất trong toàn tỉnh Việc bàn giao mặt bằng đúng tiến độ cho dự án của Công

ty điện tử Samsung đã tạo điều kiện thu hút các dự án đầu tư nước ngoài vào tỉnh tăng lên nhanh chóng, tạo điều kiện phát triển kinh tế cũng như giải quyết việc làm của người lao động Tiếp đó là việc GPMB dứt điểm dự án Nhà hát

ca múa nhạc dân gian Việt Bắc Đây cũng là công trình trọng điểm được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch phê duyệt dự án đầu tư từ năm 2003, nhưng do

có nhiều vướng mắc, đến năm 2013 mới được GPMB, thu hồi trên 10 nghìn mét vuông đất của dự án để khởi công công trình Thực hiện bàn giao mặt bằng thi công xây dựng, hoàn thành theo tiến độ dự án xây dựng Quốc lộ 3 mới, Quốc lộ 3 cũ Hà Nội – Thái Nguyên và nhiều dự án phải thu hồi đất, bồi thường GPMB xây dựng đường giao thông, nông thôn mới

Ông Lê Kim Phúc, Phó Trưởng ban thường trực Ban chỉ đạo công tác GPMB và hỗ trợ tái định cư tỉnh Thái Nguyên cho biết: Có được kết quả như trên là do Tỉnh ủy, HĐND và UBND tỉnh quan tâm tập trung lãnh đạo, chỉ

đạo, các ngành các cấp vào cuộc quyết liệt, công tác chỉ đạo kiểm tra, giám

sát giải quyết vướng mắc được thực hiện thường xuyên Lãnh đạo UBND tỉnh

và Thường trực Ban chỉ đạo công tác GPMB và hỗ trợ tái định cư cùng các ngành của tỉnh đã tiến hành nhiều cuộc làm việc trực tiếp với các địa phương, doanh nghiệp chỉ đạo xử lý dứt điểm các tồn tại, tháo gỡ khó khăn, giải quyết kịp thời những kiến nghị, đề nghị của các chủ dự án, tổ chức các cuộc đối thoại trực tiếp với các hộ dân trong vùng dự án nhằm giải đáp những vướng mắc phát sinh trong công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư đẩy nhanh tiến độ bồi thường, GPMB cho các dự án Việc nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước được thực hiện với nhiều hình thức, phương pháp phù hợp Cộng với sự phấn đấu nhiệt tình của cán bộ làm công tác GPMB và đặc biệt là

sự ủng hộ, đồng thuận cao của nhân dân đã chấp nhận khó khăn khi di chuyển, tự nguyện hiến đất bàn giao mặt bằng với số lượng và giá trị lớn trong thời gian ngắn Điều đáng nói là người dân sau bị thu hồi đất khi được giao đất tái định cư đều có hạ tầng bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ với giá tái định

cư không cao hơn giá bồi thường đất ở tại nơi ở cũ Trong điều kiện Thái Nguyên là một tỉnh còn nghèo, nền kinh tế còn nhiều khó khăn, nguồn vốn dành cho công tác GPMB hạn hẹp, có thể nói đây là nỗ lực rất lớn của tỉnh Thái Nguyên trong công tác bồi thường GPMB năm qua Khó khăn lớn nhất trong công tác bồi thường GPMB là cơ chế chính sách về bồi thường, hỗ trợ luôn có sự thay đổi, có chỗ còn chưa phù hợp gây khó khăn cho công tác bồi thường GPMB Việc bố trí tái định cư cho các hộ phải di chuyển chỗ ở còn chậm thường là cùng và sau dự án chính được triển khai, ảnh hưởng tới đời sống sinh hoạt của các hộ dân Một số dự án trước đây việc bố trí kinh phí bồi thường GPMB không kịp thời, chưa bố trí kế hoạch tái định cư, khi chính sách thay đổi phải trình duyệt lại, làm kéo dài thời gian, tiến độ thực hiện, gây bức xúc cho người dân trong vùng dự án Công tác quản lý Nhà nước về đất

đai và quy hoạch xây dựng trước đây còn tồn tại ở một số địa phương còn

chưa tốt, các trường hợp xây dựng nhà trên đất lấn chiếm, làm nhà và công trình đón bồi thường đã ngăn chặn nhưng còn thiếu chế tài xử lý triệt để Bên cạnh đó, cùng với việc đa số các hộ dân ủng hộ chính sách bồi thường GPMB của Nhà nước vẫn còn những hộ chây ỳ, lời dụng kẽ hở của chính sách gây khó khăn cho công tác bồi thường GPMB Đây cũng chính là nguyên nhân khiến nhiều dự án triển khai chậm hoặc khó triển khai, gây ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư phát triển trên địa bàn tỉnh

Ông Lê Kim Phúc cũng chia sẻ thêm: Vì công tác bồi thường là lĩnh vực khó khăn, nhạy cảm nhưng ở một số ít cán bộ kinh nghiệm và trình độ chuyên môn còn hạn chế nên khi triển khai thực hiện GPMB còn để xảy ra sai sót Mặc dù vậy, với sự quyết tâm, vào cuộc của cả hệ thống chính trị, công tác lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy đảng, chính quyền địa phương từ tỉnh đến cơ sở

đã có nhiều giải pháp thích hợp, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc tồn đọng, có nhiều đề xuất giải pháp phù hợp, đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư,

góp phần thúc đẩy tiến độ thực hiện GPMB các công trình, dự án Đơn cử như huyện Phổ Yên, trong quá trình bồi thường GPMB cho dự án Nhà máy điện

tử Samsung, huyện đã huy động cả hệ thống chính trị từ huyện tới các xã, thị trấn vào cuộc một cách quyết liệt Ban chỉ đạo GPMB của dự án của huyện do

đồng chí Bí thư Huyện ủy trực tiếp làm Trưởng ban và phân công trách nhiệm

cho từng đồng chí trong Ban Thường vụ, lãnh đạo các phòng ban chuyên môn, các xã trong vùng dự án Cán bộ Ban quản lý dự án công khai cho người dân số điện thoại để kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh Chính quyền, Mặt trận Tổ quốc các xã xuống từng hộ dân để lắng nghe tâm tư nguyện vọng của mỗi gia đình trong vùng bị ảnh hưởng Chính nhờ các giải pháp quyết liệt, đồng bộ đó đã đem lại hiệu quả thiết thực trong công tác bồi thường GPMB cho Dự án nhà máy điện tử Samsung Electronic Việt Nam

Năm 2014, để thực hiện mục tiêu: “tiếp tục nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư”, UBND tỉnh sẽ tiếp tục chỉ đạo thực hiện hiệu quả công tác GPMB, ưu tiên các công trình dự án trọng điểm trên địa bàn, tập trung đẩy nhanh tiến độ, giải quyết dứt điểm đối với các dự án đang thực hiện, kiện toàn

bộ máy và nâng cao năng lực chuyên môn thực hiện công tác bồi thường, GPMB, chủ động tháo gỡ, giải quyết các vướng mắc, tuyên truyền vận động nhân dân tích cực phối hợp đảm bảo công tác GPMB thực hiện nhanh chóng, sớm ổn định đời sống nhân dân vùng dự án, đáp ứng yêu cầu đầu tư Để cụ thể hóa những nhiệm vụ này, tại phiên họp thứ 37 của UBND tỉnh, đồng chí Nhữ Văn Tâm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban chỉ đạo công tác GPMB và hỗ trợ tái định cư tỉnh đề nghị: Thường trực Ban chỉ đạo công tác GPMB tỉnh và các ngành, các huyện, thành phố, thị xã trong tỉnh và các chủ

đầu tư cần tập trung nguồn lực, quan tâm hơn nữa đến công tác bồi thường

giải phóng mặt bằng, công tác tái định cư, tạo cho người dân phải di chuyển sớm có chỗ ở mới có điều kiện cơ sở hạ tầng tốt hơn so với chỗ ở cũ… chủ

động quỹ đất sạch đón các dự án đầu tư vào tỉnh để phát triển kinh tế Đồng

chí Dương Ngọc Long, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh tại kỳ họp thứ 8, HĐND tỉnh khóa XII nêu quyết tâm “Làm tốt công tác tuyên truyền vận động người dân tích cực tham gia công tác GPMB; thực hiện cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (đi trước) với khung giá cao nhất theo quy định

pháp luật đồng thời cương quyết áp dụng các biện pháp hành chính đối với những người dân không hợp tác; quan tâm đến việc làm của người dân bị thu hồi đất” Hy vọng với những quyết tâm đó, năm 2014 sẽ có nhiều dự án GPMB trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên được thực hiện đạt hiệu quả, góp phần thúc đẩy nhanh quá trình đưa Thái Nguyên trở thành một tỉnh công nghiệp theo Nghị quyết của Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII

Trong đó quy trình BT&GPMB được tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Thành lập hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Tổ chức

họp với người dân bị thu hồi đất để thông báo các quyết định, văn bản liên quan đến bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Phát tờ khai và hướng dẫn người

bị thu hồi đất tự kê khai; thời gian không quá 5 ngày làm việc

Bước 2: Người bị thu hồi đất tự kê khai; cam kết đã nộp đủ văn bản, giấy

tờ có liên quan về đất và tài sản trên đất bị thu hồi Thời gian không quá 5 ngày làm việc

Bước 3: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tổ chức kiểm kê thực

tế về đất và tài sản gắn liền với đất bị thu hồi và lập biên bản kiểm kê đất đai, tài sản của từng người bị thu hồi đất Thời gian không quá 30 ngày làm việc

Bước 4: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tổng hợp, phân loại và

họp xét, xác định các trường hợp được bồi thường, hỗ trợ, không được bồi thường

và dự kiến tái định cư (nếu có) Thời gian không quá 15 ngày làm việc

Bước 5: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư công khai các hạng

mục được bồi thường, hỗ trợ, không được bồi thường và dự kiến tái định cư (nếu có) chi tiết đến từng người bị thu hồi đất và niêm yết công khai tại thôn, bản, xóm, tổ dân phố Thời gian không quá 5 ngày làm việc

Bước 6: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư họp với người bị thu

hồi đất, giải quyết những kiến nghị, vướng mắc (nếu có) Thời gian không quá

5 ngày làm việc

Bước 7: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái đinh cư lập phương án bồi

thường trình Hội đồng thẩm định bồi thường của tỉnh xem xét thẩm định Thời gian không quá 5 ngày làm việc

Bước 8: Hội đồng thẩm định bồi thường của tỉnh thẩm định và lập tờ trình,

trình duyệt phương án bồi thường Thời gian không quá 5 ngày làm việc

Bước 9: Cấp có thẩm quyền phê duyệt phương án bồi thường Thời gian

không quá 5 ngày làm việc

Bước 10: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư họp thông báo công

khai phương án bồi thường được phê duyệt và giải quyết những vướng mắc (nếu có) Thời gian không quá 5 ngày làm việc

Bước 11: Chủ đầu tư xây dựng công trình lập hồ sơ thu hồi đất trình Sở

Tài nguyên môi trường thẩm định Thời gian không quá 15 ngày làm việc

Bước 12: Hội đồng thẩm định bồi thường của tỉnh thẩm định dự toán và

trình duyệt dự toán Thời gian không quá 15 ngày làm việc

Bước 13: Cấp có thẩm quyền quyết định phê duyệt dự toán bồi thường,

hỗ trợ Thời gian không quá 15 ngày làm việc

Bước 14: Chủ đầu tư xây dựng công trình tổ chức thanh toán kinh phí bồi

thường cho từng người bị thu hồi đất Thời gian không quá 5 ngày làm việc

Bước 15: Người bị thu hồi đất tự tháo dỡ, di chuyển tài sản, bàn giao mặt

bằng cho Chủ đầu tư xây dựng công trình Thời gian không quá 30 ngày làm việc

Bước 16: Chủ đầu tư xây dựng công trình lập hồ sơ quyết toán kinh phí

bồi thường, hỗ trợ trình cơ quan tài chính thẩm tra theo quy định Thời gian

không quá 30 ngày làm việc

Trên đây là quy trình tiến hành công tác bồi thường GPMB dành cho tất

cả các dự án Nhưng tuỳ từng địa phương cụ thể quy trình này có sự thay đổi

(Đỗ Thị Lan, 2007)

PHẦN 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động bồi thường - GPMB của dự án án xây dựng khu dân cư Thành Lập tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên

- Phạm vi nghiên cứu: Diện tích, tài sản, đối tượng nằm trong phạm vi của dự án

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành

- Địa điểm thực hiện dự án: xã Hồng Tiến, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên

- Địa điểm thực tập: Phòng TN&MT huyện Phổ Yên

- Thời gian tiến hành: Từ 20/01/2014 đến ngày 30/4/2014

3.3 Nội dung nghiên cứu

3.3.1 Điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội

- Điều kiện tự nhiên

3.3.2 Đánh giá thực trạng công tác BT&GPMB

- Đối tượng, điều kiện bồi thường

- Quy trình BT&GPMB

- Kết quả BT&GPMB về đất đai và các tài sản gắn liền với đất

3.3.3 Ảnh hưởng của công BT&GPMB đến đời sống của nhân dân tại khu vực dự án

- Các chính sách hỗ trợ của Nhà nước