Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng cho một phần của nhà máy samsung trên địa bàn thị xã phổ yên – tỉnh thái nguyên

Làm thế nào để thiết kế được những quy định phù hợp, bảo đảm quyền lợi và sự bình đẳng cho người có đất bị thu hồi; hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người có đất bị thu hồi, nhà đầu tư thự

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ PHỔ YÊN – TỈNH THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Địa chính môi trường

Khóa học : 2012 - 2016

Thái Nguyên, năm 2016

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ PHỔ YÊN – TỈNH THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Địa chính môi trường Lớp : K44 - ĐCMT

Khóa học : 2012 - 2016 Giảng viên hướng dẫn : PGS.TS Đỗ Thị Lan

Thái Nguyên, năm 2016

LỜI CẢM ƠN Thực tập tốt nghiệp là giai đoạn cần thiết và hết sức quan trọng của mỗi

sinh viên, đây là giai đoạn để sinh viên tiếp cận thực tế, nhằm củng cố và vận dụng những kiến thức mà mình đã học được trong nhà trường Được sự nhất trí của Ban giám hiệu nhà trường, ban chủ nhiệm khoa Quản lí tài nguyên,Trường đại học Nông Lâm Thái Nguyên, em tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá thực trạng công tác bồi thương ,giải phóng mặt bằng cho nhà máy SamSung trên địa bàn Thị xã Phổ Yên – Tỉnh Thái Nguyên.”

Thời gian thực tập tuy không dài nhưng đem lại cho em những kiến thức

bổ ích và những kinh nghiệm quý báu, đến nay em đã hoàn thành đề tài tốt nghiệp của mình

Em xin bày tỏ lòng biết ơn trân thành tới các thầy giáo, cô giáo trong khoa Quản lý Tài nguyên, người đã giảng dạy và đào tạo hướng dẫn chúng

em và đặc biệt là cô giáo PSG.TS Đỗ Thị Lan, người đã trực tiếp hướng dẫn

em một cách tận tình và chu đáo trong suốt thời gian thực tập và hoàn thành

đề tài tốt nghiệp này

Em xin gửi lời cảm ơn tới các bác, cô chú, anh chị đang công tác tại phòng Tài nguyên và Môi trường TX.Phổ Yên – Tỉnh Thái Nguyên đã nhiệt tình giúp đỡ chỉ bảo em hoàn thành bản báo cáo tốt nghiệp này

Do thời gian có hạn, lại bước đầu mới làm quen với phương pháp mới chắc chắn báo cáo không tránh khỏi thiếu sót Em rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các thầy, cô giáo cùng toàn thể các bạn sinh viên để đề tài này được hoàn thiện hơn

Em xin trân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày 20 tháng 05 năm 2016

Sinh viên

Trần Quốc Hoàn

DANH MỤC BẢNG

Bảng 4.1: Hiện trạng sử dụng đất của huyện Phổ Yên năm 2015 41

Bảng 4.2: Tổng hợp diện tích đất bị thu hồi tại dự án 43

Bảng 4.3: Kết quả bồi thường về đất ở 45

Bảng 4.4: Kết quả bồi thường về đất Nông nghiệp 46

Bảng 4.6: Kết quả hỗ trợ các dự án 50

Bảng 4.7: Kết quả bố trí tái định cư 51

Bảng 4.9: Kế hoạch sử dụng tiền sau khi bị thu hồi đất 53

Bảng 4.10: Ý kiến người dân sau GPMB 54

DANH MỤC HÌNH

Hình 4.1 Bản đồ hành chính thị xã Phổ Yên 30

MỤC LỤC

PHẦN I: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích của đề tài 2

1.3 Yêu cầu của đề tài 3

1.4 Ý nghĩa của đề tài 3

1.4.1 Trong học tập và nghiên cứu khoa học 3

1.4.2.Trong thực tiễn 4

PHẦN 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 5

2.1 Cơ sở lí luận 5

2.1.1 Giải phóng mặt bằng 5

2.1.2 Bồi thường 6

2.1.3 Thu hồi đất 6

2.1.4 Hỗ trợ 7

2.1.5 Tái định cư 7

2.2 Cơ sở pháp lý 8

2.2.1 Những văn bản luật của Chính phủ 8

2.2.2 Những văn bản của địa phương 9

2.2.3 Những điểm mới về công tác GPMB,hỗ trợ,tái định cư trong quy định luật đất đai 2013 10

2.3 Cơ sở thực tiễn 15

2.3.1 Công tác bồi thường và GPMB trên thế giới 15

2.3.2 Công tác bồi thường và GPMB ở Việt Nam 21

PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 27

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 27

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 27

3.3 Nội dung nghiên cứu 27

3.3.1 Đánh giá về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của khu vực Phường Đồng

Tiến – Thị xã Phổ Yên - Tỉnh Thái Nguyên 27

3.3.2 Đánh giá kết quả công tác bồi thường GPMB của dự án xây dựng dự án SamSung Elictronics trên địa bàn Thị xã Phổ Yên, Tỉnh Thái Nguyên 27

3.3.3 Đánh giá kết quả công tác tái định cư và chính sách hỗ trợ sau khi GPMB 28

3.3.4 Đánh giá công tác GPMB của dự án thông qua ý kiến của người dân 28

3.3.5 Những thuận lợi, khó khăn và một số giải pháp trong công tác bồi thường GPMB 28

3.4 Phương pháp nghiên cứu 28

3.4.1 Phương pháp thu thập số liệu 28

3.4.2 Phương pháp xử lý thông tin, số liệu 28

3.4.3 Phương pháp phân tích số liệu 29

PHẦN 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 30

4.1 Điều kiện tự nhiên,kinh tế - xã hội 30

4.1.1 Điều kiện tự nhiên 30

4.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội 37

4.1.3 Hiện trạng sử dụng đất của huyện Phổ Yên - tỉnh Thái Nguyên 41

4.2 Đánh giá kết quả công tác bồi thường GPMB của dự án xây dựng nhà máy SamSung – khu công nghiệp Yên Bình – xã Đồng Tiến – Huyện Phổ Yên – Tỉnh Thái Nguyên 42

4.2.1 Tổng quan công tác giải phóng mặt bằng của dự án 42

4.2.2 Đánh giá kết quả bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất tại khu vực GPMB 42

4.3 Kết quả công tác tái định cư và các chính sách hỗ trợ sau khi GPMB 49

4.3.1 Đánh giá các chính sách hỗ trợ 49

4.3.2 Kết quả công tác bố trí tái định cư 50

4.3.2: Tổng hợp kinh phí bồi thường 52

4.4 Đánh giá công tác GPMB của dự án thông qua ý kiến của người dân 53

4.5 Những thuận lợi, khó khăn và một số giải pháp trong công tác bồi thường

GPMB 55

4.5.1 Thuận lợi 55

4.5.2 Khó khăn 56

4.5.4 Đề xuất một số giải pháp có tính khả thi trong công tác bồi thường GPMB 57

PHẦN 5 KẾT LUẬN VÀO KIẾN NGHỊ 59

5.1 Kết luận 59

5.2 Kiến nghị 60

TÀI LIỆU THAM KHẢO 62

PHẦN I

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Đất đai là sản phẩm của tự nhiên, có trước lao động và cùng với quá trình lịch sử phát triển kinh tế - xã hội, đất đai là điều kiện lao động Đất đai đóng vai trò quyết định cho sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người Nếu không có đất đai thì rõ ràng không có bất kỳ một ngành sản xuất nào, cũng như không thể có sự tồn tại của loài người

Đất đai tham gia vào tất cả các hoạt động của đời sống kinh tế, xã hội Đất đai là địa điểm, là cơ sở của các thành phố, làng mạc các công trình công nghiệp, giao thông, thuỷ lợi vá các công trình thuỷ lợi khác Đất đai cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp, xây dựng như gạch ngói, xi, măng, gốm

Với dân số ngày càng tăng, xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầu sử dụng đất ngày càng lớn Thực tế qua nhiều dự án cho thấy công tác GPMB vẫn còn nhiều bất cập, nhiều khó khăn Một số địa phương thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành; chưa làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, giải thích cho nhân dân hiểu rõ quy định của pháp luật hoặc né tránh, thiếu cương quyết, không giải quyết dứt điểm, làm cho việc giải phóng mặt bằng bị kéo dài nhiều năm

Những vấn đề nêu trên đặt ra yêu cầu và thách thức không nhỏ Làm thế nào để thiết kế được những quy định phù hợp, bảo đảm quyền lợi và sự bình đẳng cho người có đất bị thu hồi; hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người có đất

bị thu hồi, nhà đầu tư thực hiện các dự án; hạn chế khiếu nại, tố cáo trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là một bài toán khó

Trên địa bàn Thị xã Phổ Yên - tỉnh Thái Nguyên trong những năm qua

đã tổ chức thực hiện nhiều dự án và công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

đã thu được nhiều kết quả tốt Nhưng bên cạnh đó cũng bộc lộ không ít những khó khăn liên quan đến tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội Do vậy cần nghiên cứu để làm rõ về cơ sở lý luận và tìm ra giải pháp tháo gỡ trong cơ chế tổ chức và thực hiện

Xuất phát từ những vấn đề trên, được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài nguyên, Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của cô giáo PGS.TS Đỗ Thị Lan,

em tiến hành thực hiện đề tài : “Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng cho một phần của nhà máy SamSung trên địa bàn Thị

xã Phổ Yên – Tỉnh Thái Nguyên”

1.2 Mục đích của đề tài

- Tìm hiểu khái quát về địa bàn nghiên cứu và dự án

- Đánh giá kết quả công tác bồi thường GPMB của dự án nhà máy SamSung Elictronics – khu công nghiệp Yên Bình, thi xã Phổ Yên, từ đó tìm

ra những thuận lợi và khó khăn của dự án

- Đánh giá ảnh hưởng của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống của người dân trong khu vực giải phóng mặt bằng

- Đề xuất một số giải pháp có tính khả thi cao nhằm nâng cao hiểu quả cho công tác bồi thường GPMB và rút kinh nghiệm cho công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của địa phương trong thời gian tới

1.3 Yêu cầu của đề tài

- Nắm chắc Luật Đất đai, các Thông tư, Nghị định, văn bản dưới luật, các quy định có liên quan đến công tác bồi thường thiệt hại và giải phóng mặt bằng

- Các số liệu, tài liệu, khảo sát điều tra phải đảm bảo tính trung thực, chính xác, phản ánh đúng hiện trạng và tình hình thực tế của các dự án đã lựa chọn để nghiên cứu

- Áp dụng đúng đối tượng, đúng mục đích và phạm vi cần nghiên cứu từ

đó đánh giá được những tồn tại, khó khăn và tìm hiểu nguyên nhân

- Đề xuất các phương án, giải pháp trên cơ sở các Nghị định, Quy định, kết quả nghiên cứu phù hợp với thực tế của địa phương và mang tính khả thi

1.4 Ý nghĩa của đề tài

1.4.1 Trong học tập và nghiên cứu khoa học

Thực tập tốt nghiệp là cơ hội tốt để hệ thống và củng cố lại kiến thức đã được học trong nhà trường và áp dụng vào thực tiễn công việc, bước đầu vận dụng một cách tổng hợp những tri thức đã học để tiến hành hoạt động nhận thức có tính chất nghiên cứu, bước đầu góp phần giải quyết những vấn đề khoa học thực tiễn cuộc sống và nghề nghiệp đặt ra để từ đó có thể đào sâu,

mở rộng và hoàn thiện vốn hiểu biết của mình

1.4.2 Trong thực tiễn

Có thể nâng cao hiệu quả và đảm bảo áp dụng chính xác, đúng, đủ về bồi thường, hỗ trợ tái định cư cho những hộ dân bị nhà nước thu hồi đất Rút kinh nghiệm trong việc giải quyết những vướng mắc và đối thoại với nhân dân cho những dự án sau này

PHẦN 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 Cơ sở lí luận

Trong công cuộc CNH - HĐH, việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài và phát triển cơ sở hạ tầng là yếu tố quan trọng trong chiến lược đưa đất nước ta đến năm 2020 cơ bản trở thành nước công nghiệp theo đúng lộ trình Có thể nói công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng có vai trò không thể thiếu trong quá trình phát triển kinh tế, đẩy nhanh tốc độ xây dựng cơ sở hạ tầng, đưa đất nước lên tầm cao mới

Giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phức tạp Nó thể hiện khác nhau đối với mỗi một dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội Công tác giải phóng mặt bằng kéo dài sẽ làm chậm tiến độ của các dự án, làm ảnh hưởng tới cuộc sống của người dân trong khu vực dự án cũng như đánh mất niềm tin cho các nhà đầu tư

Bồi thường GPMB là khâu quan trọng mang tính chất đột phá trong quy hoạch sử dụng đất, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút nguồn lực đầu tư phát triển và triển khai thực hiện công tác xây dựng cơ sở hạ tầng Quá trình thực hiện công tác bồi thường GPMB phải đảm bảo hài hòa lợi ích của người dân

bị thu hồi, lợi ích của chủ đầu tư dự án và lợi ích của Nhà nước, được thực hiện theo tiêu chí giữ vững ổn định và phát triển bền vững đất nước

2.1.1 Giải phóng mặt bằng

Giải phóng mặt bằng là quá trình thực hiện các công việc liên quan đến việc di dời nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phận dân cư trên một phần đất nhất định được Nhà nước quyết định cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới

Quá trình giải phóng mặt bằng được tính từ khi bắt đầu hình thành hội đồng giải phóng mặt bằng đến khi giải phóng xong và giao cho chủ đầu tư mới Đây là một quá trình đa dạng và phức tạp thể hiện sự khác nhau giữa các

dự án và liên quan đến lợi ích trực tiếp của các bên tham gia và cả của xã hội Công tác giải phóng mặt bằng mang tính quyết định đến tiến độ của các

dự án, là khâu đầu tiên thực hiện dự án Trong đó bồi thường thiệt hại là khâu quan trọng quyết định tiến độ giải phóng mặt bằng

2.1.2 Bồi thường

Bồi thường là đền bù những tổn hại gây ra

Theo từ điển tiếng Việt thì đền bù có nghĩa là: “trả lại đầy đủ hoặc tương xứng với mất mát hoặc sự vất vả” điều đó có nghĩa là:

Không phải mọi khoản đền bù đều bằng tiền

Sự mất mát của người bị thu hồi đất không chỉ là về mặt vật chất mà nhiều trường hợp còn mất mát cả về tinh thần nhất là khi phải tái định cư

Về mặt hành chính thì đây là một quá trình không tự nguyện, có tính cưỡng chế và vẫn đòi hỏi sự “hy sinh” Không chỉ là một sự đền bù ngang giá tuyệt đối

Từ những nhận thức trên có thể hiểu bản chất của công tác đền bù giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng trong quá trình hiện nay không chỉ đơn thuần là sự đền bù về mặt vật chất mà còn phải đảm bảo lợi ích của người dân phải di chuyển Đó là họ phải có được chỗ ở ổn định, điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi cũ, nhưng chắc chắn phải tốt hơn nơi cũ về mọi mặt thì mới tạo điều kiện cho người dân sống và ổn định

2.1.3 Thu hồi đất

Thu hồi đất: “Là việc Nhà nước ra quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người

sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai” (Quốc Hội, 2013)

2.1.4 Hỗ trợ

Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: “Là việc Nhà nước trợ giúp cho người

có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển”

2.1.5 Tái định cư

Tái định cư (TĐC) trong bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất được hiểu là việc di chuyển người có đất bị thu hồi đến sinh sống ổn định tại một nơi mới thông qua các hoạt động hỗ trợ của Nhà nước nhằm giúp người

bị thu hồi đất ổn định đời sống, sản xuất tại khu tái định cư

Tái định cư là quá trình bồi thường các thiệt hại về đất và tài sản gắn liền với đất, chi phí di chuyển, ổn định và khôi phục cuộc sống cho những người dân bị thu hồi đất để xây dựng các dự án Tái định cư còn bao gồm hàng loạt các hoạt động nhằm hỗ trợ cho người bị ảnh hưởng do việc thực hiện dự án gây ra, nhằm khôi phục và cải thiện mức sống, tạo điều kiện phát triển những

cơ sở kinh tế và văn hoá - xã hội Tái định cư nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế - văn hoá - xã hội đối với một bộ phận dân cư phải di chuyển nơi ở vì sự phát triển chung Vì vậy, các dự án TĐC cũng được coi là dự án phát triển và phải được thực hiện như các dự án phát triển khác Ngân hàng và các Nhà nước đang phát triển cần nhìn nhận vấn đề này như cơ hội chứ không phải là trở ngại Cần thực hiện một chính sách TĐC bắt buộc sẽ tạo nên một môi trường pháp chế lành mạnh khi Nhà nước cần thu hồi đất phục vụ cho các mục đích công cộng của quốc gia Mặt khác, cần cải tiến cách hiểu và lập kế hoạch thực hiện, sao cho các dự án luôn hướng tới sự phát triển, không chỉ

mang lại lợi ích về kinh tế mà còn về môi trường, xã hội, phương thức này phù hợp với hai mục tiêu là xoá đói giảm nghèo và phát triển bền vững

Hiện nay nước ta khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng các hình thức sau:

- Bồi thường bằng nhà ở

- Bồi thường bằng đất ở mới

- Bồi thường bằng tiền để xây dựng nơi ở mới

Như vậy có thể hiểu công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và GPMB khi Nhà nước thu hồi đất không chỉ đơn thuần là việc bồi thường, hỗ trợ bằng tiền, vật chất khác cho người dân bị ảnh hưởng bởi quá trình thu hồi đất mà Nhà nước phải quan tâm đến đời sống của người dân sau khi bị thu hồi đất, phải có những chính sách, biện pháp nhằm đảm bảo lợi ích cho những người dân, đảm bảo cho họ có được chỗ ăn ở ổn định, có điều kiện sinh sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ để người dân có thể yên tâm sản xuất phát triển kinh tế

xã hội

2.2 Cơ sở pháp lý

2.2.1 Những văn bản luật của Chính phủ

- Luật Đất đai năm 2013

- Nghị định 43/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ

về hướng dẫn thi hành Luật đất đai 2013

- Nghị định 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 quy định về bồi thường thiệt hại, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

- Thông tư số 74/2015/TT-BTC ngày 15 tháng 5 năm 2015 của Bộ Tài chính hướng dẫn việc lập dự toán, sử dụng và thanh quyết toán kinh phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

- Nghị định 44/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 quy định về giá đât

- Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 05 năm 2007 của Chính phủ quy định Bổ sung về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, trình tự, thủ thục bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

- Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13 tháng 8 năm 2009 của Chính phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT ngày 01 tháng 10 năm 2009 quy định bổ xung về quy hoạch sử dụng đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư và trình tự thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất

- Thông tư 37/2014/TT- BTNMT ngày 30 tháng 6 năm 2014 của Bộ TNMT quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

2.2.2 Những văn bản của địa phương

- Nghị quyết 26/2009/NQ-HĐND ngày 12 tháng 12 năm 2009 về việc thông qua chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số 03/2012/QĐ-UBND ngày 21/02/2012 của UBND tỉnh ban hành quy trình xác định giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số 52/2012/QĐ-UBND ngày 26/12/2012 của UBND tỉnh Phê duyệt giá các loại đất năm 2013 trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số 01/2010/QĐ-UBND ngày 05/1/2010 về việc ban hành thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định 06/2010/QĐ-UBND ngày 23/2/2010 về việc sửa đổi bổ sung một số quy định kèm theo quyết định số 01/2010/QĐ-UBND ngày 05/1/2010 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định thực hiện

bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số 47/2010/QĐ-UBND, ngày 22 tháng 12 năm 2010 của Uỷ ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt khung giá các loại đất năm

2011 trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số 28/2011/QĐ-UBND, ngày 20 tháng 6 năm 2011 của Uỷ ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá bồi thường cây cối hoa màu gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số 15/2012/QĐ-UBND ngày 11 tháng 7 năm 2012 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá bồi thường nhà, công trình kiến trúc gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

2.2.3 Những điểm mới về công tác GPMB,hỗ trợ,tái định cư trong quy định luật đất đai 2013

Có thể thấy rằng, vấn đề bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất là một trong nội dung quan trọng trong thời gian qua các ngành, các cấp tập trung thực hiện, Nhà nước ta đã ban hành chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư dành cho người bị thu hồi đất, từng bước hoàn thiện theo hướng tạo điều kiện ngày càng tốt hơn cho người có đất bị thu hồi ổn định đời sống và sản xuất

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, việc khiếu nại, so bì trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của người có đất bị thu hồi và những người có liên quan vẫn xảy ra thường xuyên

Nhằm đảm bảo tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị thu hồi đất, giảm thiểu khiếu kiện trong bồi thường, giải phóng mặt bằng, Luật Đất đai 2013 tiếp tục kế thừa những những quy định còn phù hợp của Luật đất đai 2003 đồng thời đã sửa đổi, bổ sung một số quy định mới nhằm đưa chính

sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong Nghị quyết 19/NQ-TW đi vào cuộc sống

Có thể khái quát một số nội dung chủ yếu có tính đổi mới trong lĩnh vực bồi thường, giải phóng mặt bằng quy định trong Luật Đất đai 2013 so với Luật Đất đai năm 2003:

- Quy định nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất

Các chế định bồi thường về đất, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trong Luật Đất đai 2003 được quy định trong 03 điều (41, 42, và 43), trên thực tế đã chưa thể chế hết các quy định mang tính nguyên tắc này để thực hiện thống nhất khi xử lý những vấn đề phức tạp phát sinh trong thực tiễn thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại các địa phương Khắc phục hạn chế này, Luật Đất đai 2013 đã tách nguyên tắc bồi thường về đất và nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất thành 02 điều riêng biệt (74 và 88) Trong đó, quy định cụ thể các nguyên tắc bồi thường về đất và các nguyên tắc bồi thường thiệt hại

về tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất để các bộ, nghành, địa phương và người thu hồi đất căn cứ vào đó thống nhất thực hiện

- Quy định cụ thể và làm rõ các điều kiện để được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng đối với từng loại đối tượng mà Nhà nước thu hồi đất Luật Đất đai 2013 bổ sung thêm 02 trường hợp được bồi thường

về đất khi Nhà nước thu hồi đất (Điều 75), cụ thể:

+ Bổ sung bồi thường đối với các trường hợp sử dụng đất thuê trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê nhằm đảm bảo sự bình đẳng giữa người sử dụng đất theo hình thức thuê đất trả tiền một lần cho cả thời gian thuê với người được giao đất có thu tiền sử dụng đất (có cùng nghĩa vụ tài chính như nhau)

+ Bổ sung bồi thường đối với trường hợp cơ sở tôn giáo, cộng đồng dân

cư đang sử dụng đất mà không phải là đất do nhà nước giao, cho thuê và có giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật Đất đai 2013 này mà chưa được cấp (Luật Đất đai 2003 chưa quy định việc bồi thường, hỗ trợ đất đối với đất do cơ sở tôn giáo đang sử dụng vào mục đích xản xuất nông nghiệp, sản xuất lâm nghiệp, sản xuất kinh doanh phi công nghiệp, làm cơ sở hoạt động từ thiện, không phải đất do được nhà nước giao mà có nguồn gốc do nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho hợp pháp hoặc khai hoang trước ngày 01/7/2004 nên gây vướng mắc trong thực hiện tại nhiều địa phương)

- Thể chế hóa cơ chế, chính sách bồi thường về đất, chi phí đầu tư vào đất còn lại thông qua các quy định chi tiết đối với từng loại đất, gồm: đất nông nghiệp, đất ở, đất phi công nghiệp không phải đất ở và theo từng loại đối tượng sử dụng đất (từ Điều 77 đến Điều 81)

Theo quy định của Luật Đất đai năm 2013, việc xác định mức bồi thường cho người có đất bị thu hồi đối với đất sử dụng có thời hạn không chỉ căn cứ loại đất, đối tượng sử dụng đất mà còn phải căn cứ thời hạn sử dụng đất còn lại của người sử dụng đất đối với đất đó

- Quy định cụ thể về bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại , cho một

số trường hợp không được bồi thường đất (Điều 76)

Theo Khoản 13, Điều 3 Luật Đất đai 2013, Chi phí đầu tư vào đất còn lại bao gồm chi phí san lấp mặt bằng và chi phí khác liên quan trực tiếp có căn cứ chứng minh đã đầu tư vào đất mà đến thời điểm Nhà nước thu hồi đất còn chưa thu hồi được

Những trường hợp được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi, bao gồm: Đất được Nhà nước giao không thu tiền sử dụng

đất, trừ trường hợp đất nông nghiệp được Nhà nước giao cho hộ gia đình, cá nhân quy định tại khoản 1 Điều 54; đất được Nhà nước giao cho tổ chức thuộc trường hợp có thu tiền sử dụng đất nhưng được được miễn tiền sử dụng đất; đất được Nhà nước cho thuê đất hàng năm, đất thuê trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê nhưng được miễn tiền thuê đất, trừ trường hợp hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất thuê do thực hiện chính sách đối với người có công với cách mạng; đất nông nghiệp thuộc quỹ đất công ích của xã, phường, thị trấn; đất nhận khoán để sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối

- Bổ sung quy định về việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với các

dự án đặc biệt Điều 87, Luật Đất đai 2013 quy định theo hướng:

+ Bổ sung trường hợp thu hồi đất ở trong khu vực bị ô nhiễm môi trường

có nguy cơ đe dọa tính mạng con người, đất ở có nguy cơ sạt lở, sụt lún, bị ảnh hưởng bởi hiện tượng thiên tai khác đe dọa tính mạng con người thì người có đất thu hồi được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để ổn định đời sống, sản xuất theo quy định của Chính phủ

+ Đối với dự án đầu tư do Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư, Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chủ trương đầu tư mà phải di chuyển cả cộng đồng dân cư, làm ảnh hưởng đến toàn bộ đời sống, kinh tế - xã hội, truyền thống văn hóa của cộng đồng, các dự án thu hồi liên quan đến nhiều tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thì Thủ tướng Chính phủ quyết định khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

+ Đối với dự án sử dụng vốn vay của các tổ chức quốc tế, nước ngoài mà Nhà nước Việt Nam có cam kết về khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thì thực hiện theo khung chính sách sách đó

- Về chính sách hỗ trợ, Luật Đất đai năm 2013 bổ sung một số quy định

so với Luật Đất đai năm 2003:

+ Quy định các nguyên tắc hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồi thường theo quy định của Luật này còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ; việc hỗ trợ phải bảo đảm khách quan, công bằng, kịp thời, công khai và đúng quy định của pháp luật (Khoản 1, Điều 83)

+ Quy định về hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm cho

hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi đất

nông nghiệp mà không có đất nông nghiệp để bồi thường

Cụ thể: Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp, khi nhà nước thu hồi đất nông nghiệp để bồi thường thì ngoài việc được bồi thường thường bằng tiền còn được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề tìm kiếm việc làm; trường hợp người được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề tìm kiếm việc làm trong độ tuổi lao động có nhu cầu đào tạo nghề thì được nhận vào các cơ

sở đào tạo nghề; được tư vấn hỗ trợ tìm kiếm việc làm, vay vốn tín dụng ưu đãi để phát triển sản xuất kinh doanh” (Khoản 1, Điều 84)

+ Quy định về hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm cho

hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ, khi Nhà nước

thu hồi đất ở mà phải di chuyển chổ ở

Cụ thể: Đối với hộ gia đình, các nhân sử dụng đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ mà nguồn thu nhập chính là từ nguồn kinh doanh dịch vụ, khi Nhà nước thu hồi mà phải di chuyển chổ ở thì được vay vốn tín dụng ưu đãi để phát triển sản xuất, kinh doanh; trường hợp người có đất thu hồi còn trong độ tuổi lao động thì được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm (Khoản 2, Điều 84)

- Về chính sách tái định cư

+ Để khắc phục tình trạng nhiều dự án chưa có khu tái định cư đã thực hiện thu hồi đất ở, thậm chí có những dự án mà người có đất bị thu hồi phải đi

thuê nhà ở nhiều năm mà vẫn chưa được bố trí vào khu tái định cư, Luật Đất đai năm 2013 đã có những quy định mới, như sau:

+ Bổ sung quy định về lập và thực hiện dự án tái định cư (Điều 85) theo hướng: UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện có trách nhiệm tổ chức và thực hiện dự án tái định cư trước khi thu hồi đất; quy định khu tái định cư tập trung phải xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, đảm bảo tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, phù hợp với điều kiện, phong tục, tập quán của từng vùng, miền; quy định việc thu hồi đất ở chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành xây dựng nhà ở hoặc cơ sở hạ tầng khu tái định cư

+ Sửa đổi, bổ sung quy định về bố trí tái định cư cho người bị thu hồi đất

ở mà phải di chuyển chổ ở (Điều 86), cụ thể: Người có đất bị thu hồi được bố trí tái định cư tại chỗ nếu tại khu vực thu hồi đất có dự án tái định cư hoặc có điều kiện tái định cư (ưu tiên vị trí thuận lợi cho người sớm bàn giao mặt bằng, người có công với cách mạng); giá đất cụ thể tính thu tiền sử dụng đất tại nơi tái định cư, giá bán nhà ở tái định cư do UBND cấp tỉnh quyết định; quy định trường hợp người có đất bị thu hồi được bố trí tái định cư mà tiền bồi thường, hỗ trợ không đủ mua 01 suất tái định cư tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ tiền để mua một suất tái định cư tối thiểu

2.3 Cơ sở thực tiễn

2.3.1 Công tác bồi thường và GPMB trên thế giới

2.3.1.1 Công tác bồi thường và GPMB ở Trung Quốc

Ở Trung Quốc thực hành chế độ đất đai công hữu, tức là chính sách sở hữu toàn dân (đối với đất đô thị) và chính sách sở hữu tập thể (đất ở nông thôn,ngoại ô đô thị ngoài phần sở hữu Nhà nước do pháp luật quy đinh), đất

tự canh tác (đồi núi)

Luật đất đai được xây dựng trên cơ sở các quy định của Hiến pháp Hiến pháp đặt ra các quy phạm pháp luật về chế độ sở hữu đối với đất đai, chế độ

sử dụng đất đai và bảo hộ đất đai

Đất thược quyền sở hữu của nhà nước khi có đề nghị của cơ quan hành chính quản lý về đất đai và được chính quyền nhân dân có thẩm quyền phê chuẩn thì được thu hồi đối với 5 loại đất sau:

- Đất làm đương bộ, đường sắt, sân bay, hầm mỏ đã được phê chuẩn ngừng hoạt động

- Đơn vị giải thể, chuyển đi nơi khác mà ngừng việc sử dụng đất được cấp thuộc sở hữu nhà nước

Về thẩm quyền thu hồi đất: chỉ có chính phủ hoặc chính quyền tỉnh,thành phố trực thuộc trung ương mới có thẩm quyền thu hồi đất

Chính phủ có quyền thu hồi đất nông nghiệp từ 35ha trở lên và 70ha trở lên đối với loại đất khác.Dưới mức hạn này thì do chính quyền tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương ra quyết định thu hồi đất.Đất nông nghiệp sau khi

bị thu hồi sẽ chuyển từ đất sở hữu tập thể thành đất thuộc sở hữu nhà nước

Về nguyên tắc bồi thường: các khoản tiền bồi thường phải đảm bảo cho người dân bị thu hồi đất có chỗ ở bằng hoặc cao hơn so với nơi ở cũ Ơ Bắc Kinh, phần lớn các gia đình dùng số tiền đó cộng với khoản tiền tiết kiệm của

họ có thể mua được căn hộ mới Còn đối với người dân ở khu vực nông thôn

có thể dùng khoản tiền bồi thường mua được hai căn hộ ở cùng một nơi Tuy

nhiên ở thành thị, có một số gia đình sau khi được tiền bồi thường cũng không mua nổi một căn hộ để ở Những đối tượng trong diện giải tỏa mặt bằng thường được hưởng chính sách mua nhà ưu đãi của Nhà nước, song trên thực

tế họ thường mua nhà ở ngoài thị trường

Về tổ chức thực hiện và quản lý giải tỏa mặt bằng: Cục quả lý tài nguyên đất đai ở các địa phương thực hiện việc quản lý, giải tỏa mặt bằng Người nhận khu đất thu hồi sẽ thuê một đợ vị xây dựng, giải tỏa mặt bằng khu đất đó

Ở Trung Quốc do có sự khác nhau về hình thức sở hữu đất đai ở thành thị và nông thôn, nên có sự phân biệt về bồi thường nhà ở giữa 2 khu vực này Thành công của Trung Quốc trong việc bồi thường và tái định cư là do

hệ thống pháp luật đồng bộ, pháp luật đất đai và chính sách đất đai đầy đủ, phù hợp Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất khoa học cùng với một Nhà nước pháp quyền vững chắc Năng lực thể chế của chính quyền địa

phương có hiệu lực cao

2.3.1.2 Công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng ở Mỹ

- Công tác BT&GPMB ở Mỹ được thực hiện theo nguyên tắc “đền bù tương xứng”

- Hiến pháp Mỹ cho phép chính quyền trưng dụng đất đai của tư nhân có đền bù tương xứng nhằm phục vụ mục đích công cộng và về sau mở rộng sang phát triển kinh tế Tranh chấp khiếu kiện đất đai chiếm tỉ lệ thấp vì nhờ nguyên tắc “đền bù tương xứng” và những quy trình chặt chẽ Đây là nguồn tham khảo nhằm khắc phục dứt điểm tình trạng khiếu nại tranh chấp phức tạp

- Cơ chế thị trường đã thiết lập mặt bằng giá trị của quyền sử dụng (đất)

và đã “tính đủ” mọi yếu tố pháp lý Khi đất đai là sở hữu toàn dân và tuyệt đối không 15 một ai có quyền sở hữu ấy, thì cơ chế quản lý đất đai của nhà nước

ở mọi quốc gia theo thể chế cộng hòa đều tương đồng Việc còn lại chỉ là thiết lập những “nguyên tắc ứng xử” công bằng, luật và quy trình thi hành minh bạch, chặt chẽ nhằm đảm bảo quá trình quản lý đất đai của nhà nước, tránh gây xáo trộn bất bình xã hội

- Chi phí đền bù đất đai là chi phí lớn nhất trong toàn bộ dự án Giá bồi thường bao gồm: giá trị đất, giá trị tài sản gắn liền với đất, những tổn thất (thiệt hại) gây ra và hỗ trợ tái định cư Ngoài ra, nếu có bất đồng phải ra tòa giải quyết thì luật Mỹ quy định nhà nước phải chi trả mọi chi phí tòa án, phí luật sư, phí thu thập tài liệu và nhân chứng, phí giám định bất động sản chứ công dân có đất bị thu hồi không phải trả các phí này Khi ra tòa thì công dân phải chấp nhận số tiền đền bù do bồi thẩm đoàn quyết định trao tại tòa hoặc kháng cáo, do đó không cần đến cưỡng chế

- Điểm cần lưu ý là nguyên tắc “đền bù tương xứng” được thiết lập dựa trên quan niệm người có đất bị thu hồi đã chịu thiệt thòi vì “lợi ích chung” thì nhà nước đại diện cho “lợi ích chung” phải đứng ra chi trả mọi chi phí ngay

cả khi phát sinh tranh chấp hay khiếu kiện Phương pháp này áp dụng thuận lợi ở Mỹ vì có hệ thống tòa án độc lập với chính quyền và nhân dân rất tôn trọng sự công minh của tòa án

- Đối với việc hỗ trợ tái định cư, luật Mỹ quy định một số trường hợp phải xây lại nhà tương đương với nhà cũ cho người dân tại nơi tái định cư Đối với doanh nghiệp bị di dời thì được bồi thường thiệt hại do mất lợi tức Ngoài ra, trong những trường hợp khó xác định chính xác các khoản thiệt hại thì tòa sẽ quy ra một con số phần trăm (ví dụ 80%), và nhà nước phải bồi thường giá trị thị trường cộng với con số phần trăm tổn thất này (180%)

- Theo quy định, có ba phương pháp xác định trị giá đất và tài sản căn cứ theo loại bất động sản: tính theo giá mua bán đối với đất ở, tính theo lợi tức phát sinh đối với đất kinh doanh hoặc có thu hoạch, và cuối cùng là tính theo

giá trị tái xây dựng kèm khấu hao tương đương nếu vẫn không xác định được bằng hai phương pháp trên Thời điểm để xác định giá trị bồi thường là thời điểm thực tế thu hồi

- Khái niệm “đền bù tương xứng” còn cân nhắc giữa lợi ích công cộng, đối tượng hưởng lợi và nguồn vốn Lợi ích công cộng không nhất thiết phải là những công trình phục vụ công chúng (công viên, hạ tầng ) mà có thể là những công trình thương mại mang lại lợi ích phát triển kinh tế chung cho cộng đồng

- Luật liên bang phân biệt rõ “đối tượng hưởng lợi trực tiếp” từ dự án là

“công chúng” hay “nhà đầu tư” để phân bổ nguồn vốn Nếu nhà đầu tư trực tiếp hưởng lợi thì không được dùng ngân sách liên bang để chi trả đền bù giải tỏa và có quy trình “chặt chẽ” hơn Đối với các dự án phát triển kinh tế do

“nhà đầu tư trực tiếp hưởng lợi” thì địa phương phải tự đi vay hoặc tự huy động vốn

(Nguồn: Khóa luận tốt nghiệp đại học Dương Thị Lan Anh (2015)) [10]

- Trong trường hợp nhà nước sử dụng quyền thu hồi đất đai giao cho nhà đầu tư phục vụ mục đích phát triển kinh tế, luật ở Mỹ cũng quy định thêm những điều kiện ràng buộc khắt khe hơn như: giới hạn loại hình kinh doanh của dự án (ví dụ: không cho mở sòng bài), cho phép người dân yêu cầu chuyên gia giám định độc lập và tư vấn luật sư bằng chi phí do nhà nước chi trả, bắt buộc hỗ trợ tái định cư bằng nhà ở tương đương với nhà cũ, đền bù thiệt hại kinh tế do hậu quả di dời Khi nhà đầu tư được hưởng lợi trực tiếp thì “lợi ích chung” đương nhiên bị cắt xén, và cần có quy định để tránh tình trạng phần thiệt thòi luôn ở phía người dân bị thu hồi đất

- Quá trình hoàn thiện các “nguyên tắc ứng xử”, luật và văn bản dưới luật về quản lý đất đai cần quan tâm đến các yếu tố xác định giá trị bồi thường theo hướng tính toán các thiệt hại gần hơn với các mất mát kinh tế Cũng cần

có thêm quy định đặc thù đối với việc thu hồi đất giao cho nhà đầu tư “trực tiếp hưởng lợi” nhằm tránh phần thiệt cho người dân Nếu có các căn cứ luật

rõ ràng, tòa án sẽ trở thành một kênh hữu hiệu để giải quyết mọi tranh chấp (Nguồn: Khóa luận tốt nghiệp đại học Dương Thị Lan Anh (2015)) [10] 2.3.1.3 Chính sách bồi thường và tái định cư ở Hàn Quốc

Ở Hàn Quốc, mặc dù đất đai là sở hữu tư nhân nhưng trong nhiều trường hợp, Nhà nước có quyền thu hồi đất của người dân Các trường hợp đó là: thu hồi đất để phục vụ mục đích quốc phòng - an ninh; dự án đường sắt, đường

bộ, sân bay, đập nước thủy điện, thủy lợi; dự án xây dựng trụ sở cơ quan nhà nước, nhà máy điện, viện nghiên cứu; dự án xây dựng trường học, thư viện, bảo tàng; dự án xây dựng nhà, xây dựng cơ sở hạ tầng trong khu đô thị mới, khu nhà ở để cho thuê hoặc chuyển nhượng

Ở đây, việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất được thực hiện theo phương thức tham vấn và cưỡng chế Phương thức tham vấn được thực hiện thông qua việc các cơ quan công quyền thỏa thuận với người bị thu hồi đất về phương án, cách thức bồi thường Trong trường hợp tham vấn bị thất bại, Nhà nước phải sử dụng phương thức cưỡng chế Theo thống kê của Cục Chính sách đất đai Hàn Quốc, ở Hàn Quốc có 85% tổng số các trường hợp Nhà nước thu hồi đất thực hiện theo phương thức tham vấn; chỉ có 15% các trường hợp thu hồi đất phải sử dụng phương thức cưỡng chế

(Nguồn: Khóa luận tốt nghiệp đại học Dương Thị Lan Anh (2015)) [10]

Ở Hàn Quốc, Nhà nước bồi thường khi thu hồi đất trên cơ sở các nguyên tắc sau: Thứ nhất, việc bồi thường do chủ dự án thực hiện Thứ hai, chủ đầu

tư phải thực hiện bồi thường đầy đủ cho chủ đất và cá nhân liên quan trước khi tiến hành xây dựng các công trình công cộng Thứ ba, thực hiện bồi thường cho chủ đất phải bằng tiền mặt, sau đó mới bằng đất hoặc nhà ở xã hội Thứ tư, thực hiện bồi thường áp dụng cho từng cá nhân

(Nguồn: Khóa luận tốt nghiệp đại học Dương Thị Lan Anh (2015)) [10]

Về thời điểm xác định giá bồi thường, đối với trường hợp thu hồi đất thông qua hình thức tham vấn thì thời điểm xác định giá bồi thường là thời điểm các bên đạt được thỏa thuận đồng thuận về phương án bồi thường Đối với trường hợp thu hồi đất thông qua hình thức cưỡng chế thì thời điểm xác định giá bồi thường là thời điểm cơ quan nhà nước có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế

Việc xác định giá bồi thường không phải do chủ dự án thực hiện mà giao cho ít nhất hai cơ quan định giá độc lập (hoạt động theo hình thức doanh nghiệp hoặc công ty cổ phần) thực hiện Trường hợp chủ đất yêu cầu xác định lại giá bồi thường thì chủ dự án lựa chọn thêm một tổ chức tư vấn định giá đất thứ ba Nếu giá trị định giá cao nhất và thấp nhất chênh lệch 10% hoặc nhiều hơn, sẽ phải có chuyên gia định giá khác thực hiện tiếp việc định giá, và từ

đó, mức bồi thường sẽ được tính toán lại Giá đất được lựa chọn làm căn cứ xác định bồi thường là giá trung bình cộng của kết quả định giá của hai hoặc

ba cơ quan dịch vụ tư vấn về giá đất độc lập được chủ thực hiện dự án thuê định giá

Đối với đất nông nghiệp, nếu bị thu hồi trước khi thu hoạch hoa màu, giá trị hoa màu đó sẽ được bồi thường Khoản bồi thường được tính dựa trên số hoa màu thực tế được trồng tại thời điểm dự án được công bố và đủ để hỗ trợ người nông dân phục hồi lại việc sản xuất của mình Khoản bồi thường được tính bằng 2 lần tổng thu nhập hàng năm từ sản xuất nông nghiệp

(Nguồn: Khóa luận tốt nghiệp đại học Dương Thị Lan Anh (2015)) [10]

2.3.2 Công tác bồi thường và GPMB ở Việt Nam

2.3.2.1 Công tác giải phóng mặt bằng ở Hà Nội

Công tác giải phóng mặt bằng ở Hà Nội Trong những năm qua, Thành

ủy, HĐND, UBND thành phố Hà Nội đã quan tâm chỉ đạo các cấp, các ngành

thực hiện có hiệu quả các chủ trương của Đảng và Nhà nước về công tác giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư trên địa bàn, góp phần quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội thủ đô Chỉ tính riêng trong 6 tháng đầu năm 2013, thành phố tiếp tục triển khai thực hiện BT&GPMB đối với 104 dự án; đã tiến hành kiểm kê được 15,3 ha đất của 642 hộ; đã thu hồi bàn giao 27,1 ha đất của 1.221 hộ (trong đó gồm cả của năm 2012 chuyển tiếp), với tổng số tiền bồi thường được duyệt là 30,6 tỷ đồng Thành phố đã tổ chức chi trả cho 814 hộ, với số tiền trên 17,5 tỷ đồng, đồng thời tiếp tục giải quyết tồn tại, vướng mắc về BT&GPMB của một số dự

án đã và đang thực hiện

(Nguồn: trang thông tin hanoi.gov.vn/)

Do nhận thức được ý nghĩa và tầm quan trọng của việc xây dựng các khu tái định cư nên trong thời gian qua thành phố đã tập trung chỉ đạo tích cực đẩy nhanh tiến độ xây dựng các khu tái định cư trên địa bàn, đảm bảo về hạ tầng

kỹ thuật thiết yếu để giao đất tái định cư cho các hộ dân, GPMB, đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện, thành phố cũng đã gặp nhiều khó khăn, vướng mắc trong công tác BT&GPMB và xây dựng khu tái định cư như: Tiến độ thực hiện BT&GPMB một số dự án còn chậm, chưa đáp ứng yêu cầu làm ảnh hưởng đến tiến độ dự án, gây thiệt hại không nhỏ trong đầu tư xây dựng Công tác kiểm đếm đất đai, tài sản, lập phương án, dự toán bồi thường còn có sự nhầm lẫn, sai sót tạo nên những thắc mắc, khiếu nại không đáng có của người dân Ngoài ra, tiến độ xây dựng các khu tái định cư

và việc xét quyệt cấp đất tái định cư cho các hộ phải di chuyển còn chậm Một

số dự án do chủ đầu tư khó khăn về mặt tài chính phục vụ cho công tác BT&GPMB, không đảm bảo chi trả cho người dân Các dự án phải có tái định cư cho người dân nhưng đa số việc lập dự án tái định cư chỉ được tiến

hành khi các chủ dự án triển khai các dự án đầu tư dẫn đến khiếu kiện và làm chậm công tác GPMB

(Nguồn: Trang thông tin hanoi.gov.vn/)

2.3.2.2 Công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng ở Phú Thọ

Trong những năm gần đây, tỉnh Phú Thọ thu hút được khá nhiều dự án đầu tư, trong đó có nhiều công trình lớn, trọng điểm của quốc gia, của tỉnh được triển khai trên địa bàn, đó là cầu Ngọc Tháp, đường Hồ Chí Minh, đường cao tốc Nội Bài – Lào Cai, đường điện 500 KV Hiệp Hoà – Sơn La, đường điện 220 KV; cải tạo nâng cấp quốc lộ II, trại V26, đường 35m nối trung tâm thị xã với quốc lộ II, tổng nguồn vốn đầu tư xây dựng lên tới trên

3000 tỷ đồng Có thể nói tỉnh Phú Thọ là một trong những đơn vị có nhiều nhất các công trình trọng điểm của quốc gia đi qua, liên quan đến đất đai và cây cối, tài sản trên đất của trên 2000 hộ dân( chiếm 15% số hộ trên địa bàn) Thành bại của các công trình nói trên phụ thuộc rất nhiều vào công tác GPMB Thực tế cho thấy công tác giải phóng mặt bằng hết sức phức tạp do

“đụng chạm” đến quyền lợi của nhân dân, những yếu tố quản lý về đất đai do lịch sử để lại Đây là vấn đề nhạy cảm, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của cả

hệ thống chính trị, nhất là trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền các cấp

(Nguồn: trang thông tin tnmtphutho.gov.vn/)

Từ thực tế và những bài học giải phóng mặt bằng ở những địa phương đi trước trong lĩnh vực đầu tư, để khắc phục những hạn chế trong công tác GPMB, tỉnh Phú Thọ đã đưa ra những giải pháp triển khai công tác giải phóng mặt bằng khá hiệu quả Công tác tuyên truyền được đặt lên hàng đầu Thông qua các hội nghị sinh hoạt hành chính, qua các phương tiện thông tin đại chúng và đặc biệt là qua các kỳ tiếp xúc giữa đại biểu HĐND các cấp với

cử tri, nhân dân đã nhận thức được tương lai phát triển của thị xã, từ đó tự

giác chấp nhận một số thiệt thòi, tích cực thực hiện chủ trương giải phóng mặt bằng để đảm bảo tiến độ xây dựng các công trình

Từ thực tiễn đã và đang làm, kinh niệm trong công tác đền bù, GPMB các dự án trên địa bàn tỉnh Phú Thọ đã được rút ra, trước hết là phải được thực hiện theo đúng các quy định của Nhà nước, không vì sơ suất hay vội vã đuổi theo tiến độ mà để người dân thiệt thòi và ngược lại Điều này cũng thể hiện ý thức trách nhiệm của những người được giao nhiệm vụ làm công tác kiểm kê, đền bù GPMB Để các dự án đầu tư vào địa bàn tiến hành được đúng trình tự, đảm bảo GPMB nhanh, gọn, phục vụ thi công các công trình, trước hết địa phương phải tạo được sự đồng thuận trong nhân dân Thứ đến, phải kéo được các ngành, cơ quan, đơn vị cùng vào cuộc Ngoài ra, chủ đầu tư cũng phải biết chia sẻ lợi ích của mình với người dân có đất bị thu hồi

(Nguồn: trang thông tin tnmtphutho.gov.vn/)

2.3.2.3.Thực trạng công tác bồi thường, GPMB,của tỉnh Thái Nguyên

Thực trạng công tác bồi thường, GPMB, hỗ trợ và TĐC của tỉnh Thái Nguyên Bộ máy làm công tác bồi thường, GPMB từ tỉnh đến các huyện, thành phố, thị xã dần được kiện toàn đảm bảo đủ về số lượng và chất lượng, lựa chọn bố trí đủ cán bộ có chuyên môn phù hợp, từng bước chuyển đổi các ban bồi thường, GPMB ở các địa phương theo mô hình trung tâm phát triển quỹ đất để phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới; đồng thời tổ chức các lớp tập huấn về chuyên môn nghiệp vụ, chế độ chính sách liên quan đến bồi thường, GPMB, quản lý đất đai cho cán bộ quản lý và lãnh đạo địa phương, lãnh đạo các đoàn thể chính trị - xã hội nơi có các dự án triển khai Thái Nguyên cũng từng bước thực hiện triển khai đồng bộ các quy hoạch, nhất là quy hoạch các khu tái định cư, bố trí vốn để xây dựng các khu tái định

cư, xây dựng cơ chế khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia xây dựng khu tái định cư Tỉnh chỉ đạo chính quyền địa phương xử lý kịp thời các

vướng mắc, cản trở công tác GPMB ở một số dự án: đường Bắc Sơn kéo dài, Khu dân cư số 1 Hoàng Văn Thụ, tổ hợp thương mại - khách sạn cao cấp - văn phòng cho thuê Gia Sàng giải quyết dứt điểm các trường hợp khiếu kiện kéo dài liên quan đến GPMB ở thành phố Thái Nguyên và huyện Phú Lương.

Thời gian qua, cùng với sự cố gắng, nỗ lực của Đảng bộ, Chính quyền

và nhân dân các dân tộc tỉnh Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên đã được sự quan tâm giúp đỡ về nhiều mặt của Đảng, Nhà nước và Chính phủ nên sự tăng trưởng kinh tế liên tục đạt mức cao và thu hút được nguồn vốn đầu tư trong nước và nước ngoài lớn Các dự án đầu tư được đăng ký và thực hiện trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên ngày càng nhiều cả về số lượng và quy mô đầu tư

Có được kết quả đó là do tỉnh đã quan tâm đúng mực đến công tác bồi thường GPMB và coi thực hiện tốt công tác thường GPMB là đi trước một bước trong việc thu hút đầu tư trong và ngoài nước Chỉ tính trong năm 2009 trên địa bàn tỉnh có 210 dự án triển khai công tác bồi thường GPMB, trong đó

có 137 dự án đã cơ bản hoàn thành công tác bồi thường GPMB và bàn giao mặt bằng cho chủ dự án, với tổng diện tích đất thu hồi trên 20 triệu m2 và tổng số tiền chi trả bồi thường, hỗ trợ GPMB lên tới hơn 1000 tỷ đồng Trong

đó là các dự án trọng điểm sau: Dự án Xây dựng Đường Cao tốc Hà Nội- Thái Nguyên, dự án nâng cấp cải tạo Quốc lộ 37 đoạn Cầu Ca - Phố Hương, Dự án xây dựng nhà máy may xuất khẩu Shinwon Hàn Quốc, dự án Đường Quang Trung thành phố Thái Nguyên ;Còn lại 91 dự án đang triển khai công tác bồi thường GPMB với giá trị đã lập phương án 1.126.748 triệu đồng, phê duyệt

và chi trả cho dân được 884.013 triệu đồng, khối lượng còn lại tiếp tục triển khai thực hiện trong năm 2010 Lĩnh vực công nghiệp có nhiều dự án đầu tư được thực hiện đã làm tốt công tác GPMB, kết quả nổi bật phải nói đến dự án đầu tư xây dựng nhà máy công nghiệp Shinwon tại thị xã Sông Công tỉnh

Thái Nguyên với diện tích bị thu hồi 80.000m2, vốn đầu tư trên 20 triệu USD

Dự án đã được thực hiện GPMB trong thời gian ngắn nhất từ trước tới nay (dự án được chấp thuận đầu tư cuối tháng 9/2009, đã được khởi công vào đầu

tháng 11/2009) (http://www.tnmtthainguyen.gov.vn/)[3]

Tuy công tác GPMB trên địa bàn đã có nhiều chuyển biến tích cực so với trước đây nhưng vẫn bộc lộ một số hạn chế, vướng mắc như: các ngành, các địa phương chậm tổ chức triển khai, đùn đẩy trách nhiệm khi tổ chức bồi thường GPMB ở một số dự án trọng điểm Ở một số nơi còn xảy ra tình trạng

bố trí tái định cư chậm, chất lượng xây dựng khu tái định cư chưa đảm bảo theo thiết kế, thiếu đồng bộ về điện, nước, hạ tầng Một số nhà đầu tư năng lực tài chính hạn chế, không bố trí được tiền để chi trả bồi thường, GPMB, gây bức xúc trong dân hoặc chưa làm đầy đủ quy trình thu hồi đất, điển hình

là một số dự án: Nhà hát ca múa nhạc dân gian Việt Bắc, Trường đại học Việt Bắc, Khu công nghiệp Trung Thành - Phổ Yên, dự án Trung Tín Hotel Đó là bài toán khó đang đặt ra cho Đảng, chính quyền và nhân dân Tỉnh Thái Nguyên thực hiện trong thời gian tới đây

PHẦN 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu:

+ Kết quả công tác bồi thường,GPMB của dự án SamSung Elictronics trên địa bàn Thị xã Phổ Yên, Tỉnh Thái Nguyên

+ Một số luật và chính sách sử dụng trong GPMB của Nhà nước và của địa phương khi tiến hành bồi thường giải phóng mặt bằng

- Phạm vi nghiên cứu: công tác bồi thường,GPMB nhà máy SamSung

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành

- Địa điểm: Phòng Tài nguyên và Môi trường Thị xã Phổ Yên

-Thời gian nghiên cứu: 30/11/2016 – 29/4/2016

3.3 Nội dung nghiên cứu

3.3.1 Đánh giá về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của khu vực Phường Đồng Tiến – Thị xã Phổ Yên - Tỉnh Thái Nguyên

3.3.1.1 Điều kiện tự nhiên

3.3.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội

3.3.2 Đánh giá kết quả công tác bồi thường GPMB của dự án xây dựng dự

án SamSung Elictronics trên địa bàn Thị xã Phổ Yên, Tỉnh Thái Nguyên

3.3.2.1 Tổng quan về công tác GPMB của dự án

3.3.2.2 Đánh giá kết quả bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất

- Đối tượng và điều kiện bồi thường

- Đánh giá kết quả bồi thường về đất ở

- Đánh giá kết quả bồi thường về đất nông nghiệp

- Đánh giá kết quả bồi thường về tài sản trên đất

3.3.3 Đánh giá kết quả công tác tái định cư và chính sách hỗ trợ sau khi GPMB

3.3.3.1 Đánh giá chính sách hỗ trợ

3.3.3.2 Kết quả công tác bố trí tái định cư

3.3.4 Đánh giá công tác GPMB của dự án thông qua ý kiến của người dân 3.3.5 Những thuận lợi, khó khăn và một số giải pháp trong công tác bồi thường GPMB

3.3.5.1 Thuận lợi

3.3.5.2 Khó khăn

3.3.5.3 Ảnh hưởng của công tác bồi thường GPMB đến kinh tế - xã hội và môi trường

3.3.5.4 Giải pháp trong công tác bồi thường GPMB

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Phương pháp thu thập số liệu

3.4.1.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp

- Các thông tin, số liệu thứ cấp được thu thập từ bài báo, bài viết, sách các báo cáo và các văn bản đã được công bố

- Thu thập tài liệu, số liệu có liên quan tại các phòng ban liên quan đến công tác bồi thường GPMB

3.4.1.2 Phương pháp điều tra thu thập số liệu sơ cấp

- Điều tra thực địa, phỏng vấn trực tiếp các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân

bị ảnh hưởng bởi dự án bằng bộ phiếu điều tra: Số lượng 30 phiếu

3.4.2 Phương pháp xử lý thông tin, số liệu

- Số liệu, thông tin thứ cấp: Được phân tích, tổng hợp sao cho phù hợp với các mục tiêu của đề tài

- Số liệu sơ cấp: Được xử lý trên bảng tính Excel